Agricultural Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2014 QP

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2014 LANDBOUWETENSKAPPE V1 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur *AGRSA1* Hierdie vraestel bestaan uit 15 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (SEPTEMBER 2014) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Beantwoord AL die vrae in die ANTWOORDEBOEK. 2. Begin ELKE vraag op ʼn NUWE bladsy. 3. Lees AL die vrae noukeurig en beantwoord slegs dit wat gevra word. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 5. Nieprogrammeerbare sakrekenaars mag gebruik word. 6. Toon AL jou berekeninge, insluitende eenhede en formules, waar van toepassing. 7. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) LANDBOUWETENSKAPPE V1 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.11 B. 1.1.1 Die ... van die voël kan vergelyk word met die abomasum van ʼn herkouer. A ventrikulus B klierryke maag C krop D klipmaag 1.1.2 Die speekselkliere in die deel genommer C staan as ʼn ... bekend. A oorspeekselklier B ondertong C submandibularies D amilase 1.1.3 Voer met 64% van die totale niestikstofbevattende stowwe en ʼn verteerbare proteïen van 8%, het ʼn voedingsverhouding van ... A 1 : 6. B 1 : 7. C 1 : 9. D 1 : 8. 1.1.4 ʼn Krui met ʼn onaangename reuk en smaak wat algemeen in sojabone-saad en in sommige graansaadplante gevind word is ʼn ... A mielieswam. B Kaap turlip. C stinkblaar/doringappel/malpitte. D giftige-tulp. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (SEPTEMBER 2014) 1.1.5 Die volgende is ʼn teken van die vee NIE in nood NIE: A Hoewe stamp B Briesend/Snork C Gespitste ore D Weiding met ander beeste 1.1.6 Die diagram hieronder toon ʼn boerderystelsel wat in landelike gemeenskappe gebruik word. (i) Produksie word slegs vir die gesin gebruik (ii) Klein-skaal boerdery (iii) Baie min tegnologie word gebruik (iv) Hoë produksie Kies die korrekte kombinasie: A (i), (ii) en (iv) B (i), (ii) en (iii) C (ii), (iii) en (iv) D (i), (ii) en (iv) 1.1.7 ʼn Toestand waarin ʼn groot hoeveelheid estrogeen afgeskei word, wat veroorsaak dat die koei permanent blywend in estrus is: A Mummifikasie B Waterhoofdig C Baarmoederontsteking D Nymphomania Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) LANDBOUWETENSKAPPE V1 5 1.1.8 Die grafiek hieronder illustreer die melkproduksie, voerinname en liggaamsmassa van ʼn koei oor ʼn laktasietydperk: Die volgende is NIE in die grafiek geïllustreer NIE: A Liggaamsmassa neem af met ʼn toename in voerinname en melkproduksie. B Wanneer melkproduksie op sy hoogste is, het voerinname en liggaamsmassa toegeneem. C Melkproduksie verhoog met voerinname. D By 250 dae word voedingstowwe benut om liggaamsmassa te verhoog. 1.1.9 Die deel van die voortplantingstelsel van ʼn bul wat verantwoordelik is vir die afskeiding van testosteroon word deur dié letter verteenwoordig: Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (SEPTEMBER 2014) 1.1.10 Die verwydering van die bevrugte eiersel uit die baarmoeder van ʼn geneties beter koei na die baarmoeder van ʼn geneties minderwaardige koei is ... A embrio-spoel. B embrio-oes. C embrio-oordrag. D embrio-herstel. (10 x 2) (20) 1.2 Dui aan of elk van die volgende stellings in KOLOM B van toepassing op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A en B of GEENEEN van die items in KOLOM A is. Skryf SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A en B of GEENEEN langs die vraagnommer (1.2.1–1.2.5) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.2.6 SLEGS A. KOLOM A KOLOM B 1.2.1 A Proventrikulus Die deel van die maag waar fisiese B Ventrikulus vertering plaasvind 1.2.2 A Koolhidrate Stikstofvrye ekstrak B Lipiede 1.2.3 A Pil-geweer Toestel wat gebruik word om ʼn pil in B Doseer-geweer diere se kele te sit 1.2.4 A Immuniteit ʼn Dier sal nie die siekte opdoen nie B Polsslag 1.2.5 A Metritis Die vers ervaar moeilike kalwing B Aborsie (5 x 2) (10) 1.3 Gee EEN woord/term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die woord/term langs die vraagnommer (1.3.1–1.3.5) in die ANTWOORDEBOEK. 1.3.1 Die voer wat aan lakterende varkkleintjies gegee word wanneer daar begin word om hulle van melk te speen 1.3.2 Die waarde wat uitdrukking gee aan die hoeveelheid voer verteer deur ʼn dier om ʼn kilogram liggaamsgewig op te tel of ʼn kilogram produk te lewer 1.3.3 Die verwydering van die lang wol op die area rondom die stert en aan die binnekant van die bene om brommeraanvalle te voorkom 1.3.4 ʼn Intensiewe produksiestelsel wat algemeen gebruik word deur inheemse boere waar ʼn groep hoenders in ʼn huis of skuur gehou word met plantmateriaal op die vloer, totdat hulle opgehou het eiers lê 1.3.5 Die tipe kloningsproses waar ʼn orgaan of weefsel vanuit ʼn sel in die pasiënt gekloon word, en terug aan die pasiënt besorg word nadat dit gekloon en gegroei is in die laboratorium (5 x 2) (10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) LANDBOUWETENSKAPPE V1 7 1.4 Verander die ONDERSTREEPTE WOORD/E in elk van die volgende stellings om hulle WAAR te maak. Skryf slegs die antwoord langs die vraagnommer (1.4.1–1.4.5 ) in die ANTWOORDEBOEK. 1.4.1 ʼn Voer-eenheid is ʼn strategiese plan vir die vee om te verseker dat daar voldoende voer is om aan die behoeftes van diere regdeur die jaar te voldoen. 1.4.2 Die buitenste sirkel om ʼn koei, wat die ruimte waarin die dier veilig voel voorstel, staan as ʼn bindplek bekend. 1.4.3 Die hormoon prostaglandien daal wanneer die corpus luteum agteruitgaan. 1.4.4 Vas deferens is ʼn enkele, tweelobbige klier wat rondom die uretra in ʼn ringvormige vorm is. 1.4.5 Die proses waardeur ʼn eier/eierselle geproduseer word deur die ovarium is ovulasie. (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (SEPTEMBER 2014) AFDELING B Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. VRAAG 2: DIEREVOEDING 2.1 Die diagramme hieronder toon die spysverteringskanale van verskillende diere. DIER 1 DIER 2 2.1.1 Dui ʼn letter wat die deel waar die volgende plaasvind verteenwoordig: (a) Plek waar onbehoorlike gekoude kos na sluk beland in DIER 1 (1) (b) Voedsel gestoor word na sluk in DIER 2 (1) (c) Rennien en pepsien word in beide DIER 1 en 2 afgeskei (2) 2.1.2 Vergelyk die aanpassing van deel B in DIER 1 en deel D in DIER 2 met betrekking tot die vertering van voedsel. (Een aanpassing van elke deel.) (2) 2.2 Tydens ʼn verteerbaarheidproefneming in ʼn voerkraal, is beeste 240 kg hooi gevoer en het 14 kg uitgeskei. Die tabel hieronder toon die komponente van die voer verbruik en uitgeskei. VOERKOMPONENT VOER VERBRUIK (%) VOER UITGESKEI Water 10 60 Ru-proteïen 12 8 Eter ekstrak 3 2 Ruvesel 5 7 As 3 1 Stikstofvrye ekstrak 65 15 2.2.1 Bereken die verteerbaarheidskoëffisiënt van hierdie hooi. (6) 2.2.2 Bepaal die tydstip waarop hierdie hooi gesny was. (1) 2.2.3 Gee ʼn rede vir jou antwoord in VRAAG 2.2.2. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) LANDBOUWETENSKAPPE V1 9 2.2.4 Dui die voerkomponent van die tabel hierbo, wat die volgende verteenwoordig: (a) Minerale (1) (b) Vet en vet-oplosbare stowwe (1) (c) Voerkomponent wat afhanklik is van stikstofinhoud (1) (d) Oplosbare koolhidrate (1) 2.3 ʼn Veeartsenykundige dokter besoek ʼn plaaslike boer wat spesialiseer in die boer van varke. Die boer hou die varke in ʼn hok met ʼn betonvloer aan. Die dokter het ʼn paar ondersoek en het ook bloedmonsters van een van die varksogte geneem. Die resultate dui op die volgende: A Lae suurstof bloeddrakrag B Slegte sere op die vel 2.3.1 Identifiseer die mineraaltekort in waarneming A en B. (2) 2.3.2 Noem die metaboliese siekte wat veroorsaak word deur die mineraaltekort by A en B. (2) 2.3.3 Stel ʼn moontlike oorsaak van die toestand in A. (1) 2.3.4 Dui ʼn inheemse manier om die toestand in A te behandel. (1) 2.4 Noem die metode van mineraalaanvulling geskik in elk van die volgende situasies: 2.4.1 Diere toegelaat om minerale volgens hul behoefte te eet (1) 2.4.2 Melkkoeie met melkkoors (1) 2.4.3 Minerale word by die kragvoer gevoeg (1) 2.5 ʼn Boer het mielies en rou grondboontjie-oliekoekmeel beskikbaar vir ʼn gebalanseerde rantsoen vir sy melkkoeie. Hulle benodig 16% proteïen in hul rantsoen vir melkproduksie. Mielies het ʼn proteïeninhoud van 8% en grondboontjie-oliekoekmeel het ʼn proteïeninhoud van 36%. Gebruik 'n Pearson-vierkant om die verhouding mieliemeel tot grondboontjie-oliekoekmeel te bereken wat in die voermengsel benodig word. (4) 2.6 Berekening van ʼn Voeromsetverhouding (VOV) help die boer om te weet hoeveel voer benodig word deur ʼn dier om ʼn kilogram liggaamsgewig op te tel, of te produseer as ʼn produk. Bereken die VOV van ʼn dier as dit 4,8 kg voer verbruik en 1,4 kg liggaamsgewig optel. (3) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (SEPTEMBER 2014) Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 3.1 Lees die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Twee boere spesialiseer in braaikuiken-produksie. Boer A hou sy braaikuikens in ʼn ou huis wat in ʼn oos-wes rigting gerig is. Die dak en die mure is goed geïsoleer. Die huis is met mikro-spuiters geïnstalleer. Die bevolkingsdigtheid van kuikens is 28 kg/m2. Boer B maak gebruik van ʼn staalhouer wat in ʼn noordelike rigting, met swak ventilasie gerig is. Die kuikens word teen ʼn digtheid van 48 kg/m2 aangehou. 3.1.1 Identifiseer die boer wat ʼn hoë sterftesyfer van braaikuikens sal hê. (1) 3.1.2 Motiveer jou antwoord met DRIE redes. (3) 3.1.3 Dui die materiaal of uitleg aan wat gebruik word deur boer A om die volgende omgewingstoestande te beheer: (a) Vermindering van die son se hittepenetrasie op warm dae en die vermindering van hitteverlies op kouer dae (1) (b) Die vermindering van die effek van direkte sonlig op die kant- mure (1) 3.2 Die prentjies hieronder verteenwoordig die boerderystelsels in verskillende gemeenskappe in Suid-Afrika. BOERDERYSTELSEL A BOERDERYSTELSEL B 3.2.1 Identifiseer die boerderystelsels wat in foto’s A en B geïllustreer word. (2) 3.2.2 Tabuleer DRIE sigbare verskille tussen die boerderystelsels in VRAAG 3.2.1. (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) LANDBOUWETENSKAPPE V1 11 3.3 Verskillende tegnieke en gereedskap word gebruik om plaasdiere te hanteer. Hieronder is ʼn lys van tegnieke gebruik om verskillende diere te hanteer. Porstokke; bene-bind; oppas; versperring van sig; immobilisering Pas die bogenoemde tegnieke by elk van die volgende beskrywings: 3.3.1 Om ʼn dier se vermoë om normaal te loop te belemmer (1) 3.3.2 Om diere op ʼn spesifieke punt gefokus te hou (1) 3.3.3 Om ʼn elektriese stroom deur diere se liggame te stuur om beweging te inhibeer (1) 3.4 Die illustrasies hieronder toon die parasiete wat diere beïnvloed. A B C 3.4.1 Kategoriseer die parasiete in die illustrasies. (1) 3.4.2 Gee die name van die parasiete wat deur A, B en C voorgestel word. (3) 3.4.3 Dui die parasiet in die illustrasies wat twee gashere benodig om sy lewenssiklus te voltooi. (1) 3.4.4 Noem die omgewingstoestand wat besmetting van plaasdiere deur hierdie parasiete beïnvloed. (1) 3.4.5 Dui TWEE biologiese maatreëls aan om hierdie parasiete te beheer. (2) 3.5 Plantgifstowwe veroorsaak ernstige siektes en selfs sterftes in diere. Boere moet bewus wees van die plante wat giftig vir vee mag wees en die voorsorgmaatreëls om hulle te voorkom. 3.5.1 Noem TWEE plante wat giftig vir diere kan wees. (2) 3.5.2 Beskryf DRIE simptome van ʼn stinkblaar/doringappel-gif. (3) 3.5.3 Dui die kenmerk van ʼn doringappel aan wat maak dat plantetende diere dit vermy. (1) 3.6 Noem VIER ekonomiese implikasies van dieresiektes. (4) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (SEPTEMBER 2014) Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. VRAAG 4: DIERE-REPRODUKSIE 4.1 Die diagram hieronder illustreer die voortplantingstelsel van ʼn bul. Dui die letter en die naam waar elk van die volgende plaasvind: 4.1.1 Produksie van die manlike geslagshormoon (2) 4.1.2 Die konsentrasie van spermatosoa (2) 4.1.3 Speel ʼn rol tydens ejakulasie deur kragtige spiersametrekking (2) 4.2 Die bul kan onvrugbaar of heeltemal steriel wees as gevolg van aangebore gebreke. Dit beteken dit kan nie ʼn nageslag produseer nie. 4.2.1 Verskaf TWEE aangebore defekte wat in die deel gemerk A in die diagram hierbo kan voorkom. (2) 4.2.2 Verduidelik hoe elk van die aangebore defekte, genoem in VRAAG 4.2.1, steriliteit by bulle veroorsaak. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) LANDBOUWETENSKAPPE V1 13 4.3 Lees die uittreksel hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Kloning is die proses van die vervaardiging van soortgelyke bevolkings van geneties identiese individue wat in die natuur voorkom. In biotegnologie verwys kloningprosesse na die skep van afskrifte van DNS/DNA-fragmente. Daar is verskillende tipes kloningprosesse. 4.3.1 Identifiseer die tipe kloningproses hierbo. (1) 4.3.2 Gee ʼn rede vir die verwydering van die kern van die eiersel. (2) 4.3.3 Beskryf die proses wat by punt D plaasvind. (2) 4.3.4 Aan die einde van die proses soos hierbo geïllustreer ontwikkel die embrio gewoonlik normaal in ʼn lam. Dui die skape tussen A, B en C aan wat geneties identies aan die gekloonde lam is. (1) 4.3.5 Motiveer jou antwoord op VRAAG 4.3.4. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 14 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (SEPTEMBER 2014) 4.4 Die illustrasie hieronder toon die proses betrokke in ʼn melkkoei. 4.4.1 Identifiseer die proses wat hierbo geïllustreer word. (1) 4.4.2 Dui TWEE stimuli wat in die illustrasie sigbaar is, aan. (2) 4.4.3 Noem die hormoon gemerk A. (1) 4.5 Die koei kan ʼn moeilike partirusieproses hê wat onmiddellike ingryping deur ʼn veearts benodig. Vertraagde ingryping kan lei tot die dood van beide die koei en die kalf. 4.5.1 Verskaf die term wat gebruik word as verwys word na die situasie hierbo beskryf. (1) 4.5.2 Stel TWEE faktore voor wat die situasie gestel in VRAAG 4.5.1 veroorsaak. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) LANDBOUWETENSKAPPE V1 15 4.6 Die tabel hieronder toon die melkproduksie van koei A en koei B oor ʼn 22 week-tydperk. WEKE VAN MELKPRODUKSIE MELKPRODUKSIE MELKPRODUKSIE KOEI A liter/dag KOEI B liter/dag 2 32 29 4 44 40 6 45 42 8 45 44 10 43 41 12 28 40 14 30 39 16 33 38 18 34 37 20 35 36 22 36 35 4.6.1 Teken ʼn lyngrafiek om die melkproduksie van koei A en koei B oor ʼn 10 week-periode aan te dui. (5) 4.6.2 Identifiseer die koei met mastitis. (1) 4.6.3 Gee ʼn rede vir jou antwoord in VRAAG 4.6.2. (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com