AGRIC SCIENCES P1 GR12 QP SEPT2018 Afr D_hlayiso.com_.pdf

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2018 LANDBOUWETENSKAPPE V1 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur *AGRSA1* Hierdie vraestel bestaan uit 18 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit TWEE AFDELINGS, naamlik AFDELING A en AFDELING B. 2. Beantwoord AL die vrae in die ANTWOORDEBOEK. 3. Begin ELKE vraag op ʼn NUWE bladsy. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in die vraestel gebruik is. 5. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare sakrekenaar gebruik. 6. Toon ALLE berekeninge, formules ingesluit, waar van toepassing. 7. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde op die volgende vrae gegee. Kies die antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10) in die ANTWOORDEBOEK, bv. 1.1.11 A. 1.1.1 Die komponent van verteringsap wat bakterieë vernietig wat ingesluk word saam met kos is … A pankreassap. B gal. C soutsuur. D succus entericus. 1.1.2 Die wateroplosbare vitamien wat ongekoördineerde bewegings van varke se agterbene as gevolg van ʼn gebrek veroorsaak is … A riboflavien. B kobalamien. C piridoksien. D tiamien. 1.1.3 Die addisionele hoeveelheid voer wat aan hoenders gegee word om meer eiers te produseer is ʼn … rantsoen. A aanvullings B verteerbare C onderhoud D produksie 1.1.4 Bruto energie is die hoeveelheid energie vrygestel as hitte na voer heeltemal verbrand is tot ... A koolstofdioksied, mis en water. B koolstofdioksied, metaan en water. C water, uriensuur en uriene. D koolstofdioksied, water en hitte. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com 4 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 1.1.5 Die volgende gebeur in ʼn ekstensiewe produksiestelsel. (i) Meer diere word op ʼn klein area land aangehou. (ii) Klem is op oorlewing eerder as produktiwiteit. (iii) Lae insette en menslike inmenging. (iv) Min diere en hulle wei vry op groot area. A (i), (iii) en (iv) B (ii), (iii) en (iv) C (i), (ii) en (iii) D (i), (ii) en (iv) 1.1.6 Die volgende stelling is NIE die effek van verkeerde hantering van plaasdiere NIE. A Diere sal bang wees om genader te word. B Diere raak geïrriteerd gedurende hantering. C Diere sal baie moeiliker wees om te hanteer. D Hulle raak mak wanneer hanteer word. 1.1.7 Soönotiese siektes wat van diere na mense oorgedra kan word. A Miltsiekte en hondsdolheid B Hipokalsemie en polineuritis C Tuberkulose en hartswater D Omlope en lamsiek 1.1.8 Die parasiet in die spysverteringskanaal van ʼn dier wat verantwoordelik is vir anemie is … A myt. B brommers. C rondewurm. D neuswurm. Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 5 1.1.9 Die volgende vind plaas gedurende die laktasie van koeie. (i) Wanneer melk produksie ʼn piek bereik, is die bottervetinhoud op sy laagste. (ii) Indien ʼn koei meer veselagtige voer inkry, sal die melk ʼn laer vetinhoud hê. (iii) Hoe meer konsentrate in ʼn voer, hoe laer is die vetinhoud van die melk. (iv) Wanneer melkproduksie afneem, bereik die bottervetinhoud sy piek. Kies die korrekte kombinasie: A (i), (iii) en (iv) B (ii), (iii) en (iv) C (i), (ii) en (iii) D (i), (ii) en (iv) 1.1.10 Die stadium van paring wat hieronder geillustreer word, vertoon ... A flehmen reaksie. B paringsgedrag. C afklimgedrag. D ejakulasie-proses. (10 x 2) (20) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com 6 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 1.2 Dui aan of elk van die volgende stellings in KOLOM B van toepassing op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A en B of GEENEEN van die items in KOLOM A. Skryf SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A en B of GEENEEN langs die vraagnommer (1.2.1–1.2.5) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.2.6 SLEGS B. KOLOM A KOLOM B A Eruktasie Die vrylaat van gasse wat gedurende 1.2.1 B Windopbreking mikrobiale fermentasie in die rumen gevorm het A Passiewe vervoer Die beweging van glukose molekules en 1.2.2 B Aktiewe vervoer aminosure oor ʼn membraan teen die konsentrasiegradient A Houkraal Area waar diere vir ʼn kort tyd aangehou 1.2.3 B Houskuur word voor hantering A Rooiwater 1.2.4 Oorgedra deur ʼn enkelgasheer bosluis B Koksidiose 1.2.5 A Embrio-oordrag Oordrag van die nukleus van ʼn B Kloning liggaamsel na ʼn eiersel sonder ʼn nukleus wat lei tot ʼn embrio (5 x 2) (10) 1.3 Gee EEN woord/term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die woord/term langs die vraagnommer (1.3.1–1.3.5) in die ANTWOORDE- BOEK. 1.3.1 ʼn Maatstaf van meer oplosbare koolhidrate soos stysel en suiker in ʼn droë materiaal voer 1.3.2 Voorsorgmaatreëls waar diere in isolasie gehou word voor hul met ander diere gemeng word, om die voorkoms van siektes te bespeur 1.3.3 Hitte waarnemingstoestel wat onder die onderkaak van die koeie wat dek vasgemaak word en ʼn streep op die rug van die koei waarby opgeklim is los 1.3.4 Die periode by koeie vanaf bevrugting tot geboorte waartydens die fetus ontwikkel 1.3.5 Steriele verskalf wat as ʼn nie-identiese tweeling van ʼn bulkalf gebore word (5 x 2) (10) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 7 1.4 Verander die ONDERSTREEPTE WOORD(E) in elk van die volgende stellings om hulle WAAR te maak. Skryf slegs die antwoord langs die vraagnommer (1.4.1–1.4.5) in die ANTWOORDEBOEK. 1.4.1 Volledige proteïene voorsien ʼn perfekte mengsel van al die aminosure in die korrekte hoeveelhede en verhoudings. 1.4.2 Vryloopstelsel is ʼn stelsel waar voëls in klein draadhokke gehou word om eiers te lê vir die hele produksie-tydperk. 1.4.3 Vas deferens is ʼn spierbuis wat as ʼn gemeenskaplike kanaal dien vir die ekskresie van beide semen en urine. 1.4.4 Embrio oordrag is die verwydering van ʼn lewensvatbare embrio vanaf die uterus van die skenker. 1.4.5 Posterior aanbieding is wanneer die fetus op sy maag lê met sy voorpote en neus uitgestrek na die heupbeen en kop wat op sy voorpote rus. (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com 8 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 2.1 Die diagram onderaan toon die spysverteringskanaal van ʼn plaasdier. 2.1.1 Identifiseer die tipe plaasdier wat ʼn spysverteringskanaal het wat in die diagram hierbo getoon word. (1) 2.1.2 Gee TWEE redes wat sigbaar is vanuit die diagram om jou antwoord by VRAAG 2.1.1 te staaf. (2) 2.1.3 Identifiseer die letter van die deel waar die volgende plaasvind: (a) Afskeiding van dermsap (1) (b) Afskeiding van succus entericus (1) (c) Maal van kos (1) 2.1.4 Noem TWEE aanpassingsfunksies van die deel wat D genommer is wat dit help om sy funksie te verrig. (2) 2.1.5 Toon die tipe voer wat die mees geskikste vir die spysverteringstelsel van die dier hierbo is. (1) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 9 2.2 Die tabel onderaan toon die voedingstof inligting van verskeie voere aan. Nr. Voer Verteerbare Ru-vesel ME proteïene (RV) (%) (MJ/kg) (VP) (%) A Lusernhooi 14 30 8 B Sojaboon olie-koekmeel 38 8 17 C Mieliemeel 9 2 12 D Sorghum stingels 4 40 6 2.2.1 Klassifiseer voere A, B, C en D uit die tabel boaan as proteïen-/ koolhidraatryke kragvoere en ruvoer. (4) 2.2.2 Gebruik die Pearson-vierkant metode om ʼn rantsoen saam te stel vir skape wat 17% VP benodig deur voer B en C uit die tabel te gebruik. (4) 2.2.3 Bereken die persentasie van voer B in die rantsoen in VRAAG 2.2.2. (3) 2.3 Die skematiese voorstelling onderaan toon die energievloei in voer. 2.3.1 Gee die letter wat die volgende tipes energie voorstel: (a) Energie beskikbaar vir onderhoud en produksie. (1) (b) Energie wat oorbly na mikrobiale vertering deur herkouer diere. (1) 2.3.2 Bereken die hoeveelheid energie in A wat die dier van hierdie voer sal kry. (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com 10 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 2.4 Aanvullings word gevoeg by die dieet van plaasdiere om te verseker vir gebalanseerde voedingstowwe wat noodsaaklik is vir groei en produksie om wins te maksimeer. 2.4.1 Verduidelik hoe die stowwe onderaan groei en produksie van diere bevorder: (a) Kalmeermiddels (1) (b) Antibiotika (1) (c) Somatotropien hormoon (1) 2.5 Tipe Aantal Inname per Vereiste per Aantal Area Produksie diere dier (kg) dag (kg) benodig 40(ha) (kg/ha) vir 120 dae (ton) Koeie 60 10 600 72 3 200 Bulle 3 15 ------- 5,4 Kalwers 50 4 200 ------- Totaal 113 --------- 2.5.1 Bereken die totale droë materiaal in ton wat deur die veld voorsien word. (3) 2.5.2 Bereken die totale DM benodig deur al die diere vir 120 dae in ton. (3) 2.5.3 Stel met ʼn rede voor, die seisoen waartydens hierdie voervloei-program van toepassing sal wees. (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 11 VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 3.1 Die grafiek onderaan toon die produksievlakke van verskillende varke wat onder verskillende toestande grootgemaak is. Produksie uitslae vir Vark A, Vark B en Vark C 90 Aanvanklike massa Finale massa 80 70 Produksie (kg) 60 50 40 30 20 10 0 Vark A Vark B Vark C Varke 3.1.1 Identifiseer die vark wat onder die volgende toestande grootgemaak is: (a) Altyd onder intensiewe produksiestelsel gehou (1) (b) Ekstensiewe produksiestelsel. (1) (c) Mees bevorderde omgewingstoestande. (1) 3.1.2 Gee ʼn rede vir jou antwoord by VRAAG 3.1.1 (c). (1) 3.1.3 Stel DRIE faktore voor wat moontlik tot die hoogste verbeterde produksie by vark B kon bydra. (3) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com 12 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 3.2 Die prente onderaan toon die verskillende fasiliteite wat in ʼn intensiewe produksiestelsel gebruik word. FASILITEIT 1 FASILITEIT 2 B A FASILITEIT 3 3.2.1 Identifiseer die fasiliteit genommer 2 en 3. (2) 3.2.2 Toon die rede vir die gebruik van strukture genommer A en B by fasiliteit 1. (2) 3.3 Die hantering van plaasdiere is ʼn belangrike aspek in die bestuur van enige kudde. Verskeie diere word verskillend hanteer en reageer volgens die manier waarop hul hanteer word. 3.3.1 Dui aan tot watter dier die volgende riglyne vir hantering van toepassing is: (a) Dra aan beide bene (1) (b) Vang bo die gewrig van die agterbeen (1) (c) Maak gebruik van ʼn laaghout bord om dit te verskuif (1) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 13 3.4 Lys DRIE tipes abnormale gedrag wat algemeen getoon word deur varke wat onder stres verkeer. (3) 3.5 Die illustrasie onderaan toon die lewensiklus van ʼn parasiet wat plaasdiere beïnvloed. 3.5.1 Klassifiseer die parasiet bo-aan gebaseer op die lewensiklus en gee die naam. (2) 3.5.2 Gee ʼn rede vir die klassifikasie by VRAAG 3.5.1. (1) 3.5.3 Noem ʼn protosoë siekte wat deur die parasiet boaan oorgedra kan word. (1) 3.5.4 Dui TWEE bestuurspraktyke aan wat ʼn boer kan gebruik om die besmetting met hierdie parasiet te voorkom. (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com 14 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 3.6 Varkgriep is ʼn aansteeklike, pandemiese en soönotiese siekte wat boere ernstig affekteer. Dit is ʼn aanmeldbare siekte en versprei vinnig wat lei tot groot getalle diere wat geaffekteer word. Die uitbraak voldoen aan die kriteria om as ʼn epidemie geklassifiseer te word. Die patogeen kan lewensvatbaar bly, selfs in verwerkte vleis. Vatbare diere word doodgemaak en hul produkte vernietig sodra die siekte opgemerk word. 3.6.1 Noem die patogeen wat varkgriep veroorsaak en die diere wat die meeste daardeur geaffekteer word. (2) 3.6.2 Varkgriep word as ʼn epidemiese siekte geklassifiseer. Regverdig hierdie stelling met TWEE redes. (2) 3.6.3 Identifiseer die term uit die scenario wat beteken dat ʼn siekte vanaf ʼn dier na die mens oorgedra kan word. (1) 3.6.4 Identifiseer die rol van die staat vanuit die scenario wat die verdere verspreiding van die siekte verhoed. (1) 3.6.5 Stel die plig van eienaars van diere met die beheer van varkgriep indien dit opgemerk word. (1) 3.7 Die volhoubare gebruik van medikasie is ʼn nuwe benadering wat die voordele van moderne, tradisionele en komplementêre behandelingstelsels kombineer om beter mediese sorg aan diere te bied. Die hoof voordeel van die benadering is dat dit omgewingsvriendelik is. 3.7.1 Noem TWEE metodes wat die boer kan gebruik om die gesondheid van diere te toets. (2) 3.7.2 Stel DRIE voorsorgmaatreëls voor wat in ag geneem moet word voor diere behandel word om die volhoubare gebruik van medikasie te verseker. (3) [35] Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 15 VRAAG 4: DIERE-REPRODUKSIE Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 4.1 Die diagram onderaan toon die voortplantingstelsel van ʼn bul. H H A G B F C D E 4.1.1 Identifiseer die letter vanuit die diagram bo-aan wat die deel voorstel waar die volgende plaasvind: (a) Skei ʼn klewerige vloeistof af wat energie aan die sperms voorsien (1) (b) Vervoer spermselle na die uretra deur peristaltiese bewegings (1) (c) Produseer testosteroon (1) (d) Afskeiding van ʼn melkerige alkaliese mukus wat die reuk aan semen gee. (1) 4.1.2 Deel genommer E reguleer die temperatuur van die sperm. Regverdig hierdie stelling deur te verduidelik hoe dit onder uiterste temperatuur toestande plaasvind. (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com 16 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 4.2 Die tabel onderaan toon die vlakke van estrogeen en progesteroon in ʼn koei oor ʼn periode van 28 dae. DAE PROGESTEROON ESTROGEEN (mlU/mℓ) (mlU/mℓ) 2 5 4 4 5 4 6 5 4 8 5 10 10 5 15 12 5 33 14 5 30 16 5 10 18 10 5 20 20 5 22 30 4 24 42 3 26 42 3 28 42 2 4.2.1 Stel die inligting in die tabel boaan voor in die vorm van ʼn lyngrafiek vanaf dag 6 tot 28. (6) 4.2.2 Identifiseer die dag wat die koei bronstig was. (1) 4.2.3 Gee ʼn rede vir die antwoord in VRAAG 4.2.2. (1) 4.2.4 Stel met ʼn rede voor die fase van estrus in die koei op dag 28. (2) 4.3 Boere of telers kan die kudde vinnig vermeerder deur ʼn groep koeie op dieselfde tyd op estrus te bring sodat die kalwers gelyktydig gebore word. 4.3.1 Gee die term wat na die proses boaan verwys. (1) 4.3.2 Verskillende tegnieke word gebruik om die proses genoem in VRAAG 4.3.1 uit te voer. Noem enige TWEE van hierdie tegnieke. (2) 4.3.3 Stel TWEE nadele van die proses in VRAAG 4.3.1 vir die teler. (2) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2018) LANDBOUWETENSKAPPE V1 17 4.4 Die prent onderaan toon ʼn voortplantingsproses wat op ʼn koei uitgevoer word. 4.4.1 Identifiseer die proses wat op die dier boaan uitgevoer word. (1) 4.4.2 Noem TWEE vereistes vir die sukses van die proses in VRAAG 4.4.1 wat sigbaar uit die prent is. (2) 4.4.3 Dui TWEE ekonomiese voordele van die proses vir die boer aan. (2) 4.5 Dragtigheid in koeie neem ongeveer 280 dae en is verdeel in stadiums wat volgens groot ontwikkelings gekategoriseer word. Dui die stadium van dragtigheid aan waartydens die volgende ontwikkeling plaasvind: (a) Uro-genitale en vaskulêre stelsels ontwikkel. (1) (b) Verkalking van been en orgaan funksionering begin. (1) (c) Blastosist heg aan die endometrium vas. (1) Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com 18 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2018) 4.6 Die grafiek onderaan toon melkproduksie, droë materiaal inname en liggaamsgewig oor ʼn periode van 42 weke. 4.6.1 Dui die tyd in weke aan wanneer die volgende plaasgevind het: (a) Hoogtepunt van melkproduksie (1) (b) Opdroog van ʼn koei (1) 4.6.2 Die melk geproduseer gedurende week 1 speel ʼn belangrike rol by die kalf. Regverdig hierdie stelling met TWEE redes. (2) 4.6.3 Verduidelik die verhouding tussen melkproduksie, liggaamsgewig en droë materiaal inname vanaf die grafiek. (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai asseblief om

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com