Economic And Management Sciences Grade 9 November EC 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIOR FASE GRAAD 9 NOVEMBER 2014 EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE MEMORANDUM PUNTE: 200 Hierdie memorandum bestaan uit 11 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) AFDELING A VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1 B  (2) 1.2 A  (2) 1.3 C  (2) 1.4 D  (2) 1.5 C  (2) 1.6 A  (2) 1.7 B  (2) 1.8 A  (2) 1.9 D  (2) 1.10 C  (2) [20] VRAAG 2 2.1 produksieplan  (2) 2.2 kredietnota  (2) 2.3 gelykspeel  (2) 2.4 duplikaatfaktuur  (2) 2.5 Beplande  (2) [10] VRAAG 3 3.1 C  (2) 3.2 G  (2) 3.3 D  (2) 3.4 I  (2) 3.5 H  (2) 3.6 A  (2) 3.7 J  (2) 3.8 E  (2) 3.9 F  (2) 3.10 B  (2) [20] VRAAG 4 4.1 WAAR  (2) 4.2 WAAR  (2) 4.3 ONWAAR  (2) 4.4 WAAR  (2) 4.5 ONWAAR  (2) [10] TOTAAL AFDELING A: 60 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE 3 AFDELING B: DIE EKONOMIE VRAAG 5 5.1 Thami koop vakansie geskenke en lekkers vir die hele gesin. Antwoord: 1 (1) 5.2 Jane bied aan om huise te verf as ʼn deeltydse werk vir die somer. Antwoord: 3 (1) 5.3 George ontvang inkomste uit die uithuur van eiendomme. Antwoord: 4 (1) 5.4 Mary betaal vir konsertkaartjies. Antwoord: 2 (1) 5.5 General Motors SA vervaardig vragmotors vir die verbruikersmark. Antwoord: 7 (1) 5.6 Die Pirates-sokkerklub ontvang geld vir seisoenkaartjie-verkope. Antwoord: 8 (1) 5.7 Le Parit skoonheidsalon neem ʼn addisionele haarkapper in diens. Antwoord: 5 (1) 5.8 Dynamic Body fiksheidssentrum betaal hul persoonlike afrigters elke Vrydag. Antwoord: 6 (1) 5.9 Pick n Pay (Edms.) Bpk. betaal jaarlikse belasting aan die plaaslike regering. Antwoord: 12 (1) 5.10 Die Dzudzu gesin betaal inkomstebelasting aan die regering. Antwoord: 16 (1) 5.11 Mej. Zizi, ʼn vertaler by die Kimberley landdroshof, ontvang haar maandelikse salaris. Antwoord: 14 (1) 5.12 ʼn Onlangse polisie-akademie gegradueerde word deur die polisie-afdeling gehuur. Antwoord: 13 (1) 5.13 Die plaaslike munisipaliteit voorsien persoonlike vullisverwydering. Antwoord: 15 (1) 5.14 ʼn Klein maatskappy verskaf uniforms en mediese toerusting aan die land se gewapende magte. Antwoord: 9 (1) 5.15 Die regering verskaf elektrisiteit aan plaaslike ondernemings in die Sarah Baartman (Cacadu)-distrik. Antwoord: 11 (1) [15] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) VRAAG 6 6.1 Vraag- en Aanbodkurwes 8 7 V A 6 Prys in rand 5 E 4 3 Series1 2 1 A V 0 0 20 40 60 80 100 Hoeveelheid liniale PUNTETOEKENNING √ punt vir die opskrif Vraag-en Aanbodkurwe (1) √ punt vir etiket van Y-as: Prys in rand (1) √ punt vir etiket van X-as: Hoeveelheid liniale (1) √ punt vir ewewigspunt korrek aandui by E (1) √ punt vir elke korrekte aanduiding van vraag en aanbod punte in die grafiek (12 ÷ 2) = (6) (10) 6.2 Verbruikers sal meer liniale koop wanneer sy prys is laer is.  Dit beteken dat indien die prys vermeerde, die hoeveelheid aangevra verminder,  en, indien die prys verminder, die hoeveelheid aangevra vermeerder. (3) 6.3 As die pryse van goedere en dienste styg, word die hoeveelheid goedere (liniale) en dienste, wat deur verskaffers aangebied word, deur verskaffers verminder.  Die verskaffer is bereid is om meer van ʼn produk (liniale) of diens te lewer wanneer die prys styg  en minder as die prys daal.  (3) [16] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE 5 VRAAG 7 7.1 7.1.1 Moontlike verliese vir besighede:  Grondstowwe wat gebruik word in die produksieproses en onvoltooide produkte kan tydens die staking bederf.   Kopers gaan na die ander besighede om produkte te vind, omdat hulle nie kan wag totdat die staking verby is en die produksie voortgaan nie.   Besigheid se verkope (omset) daal.   Enige ander relevante antwoord. (Enige 2 x 2) (4) 7.1.2 Moontlike verliese aan werknemers:  Hulle sal betaling verloor vir die tyd wat hulle van die werk af is. Dit word ‘geen werk, geen betaling’ beginsel genoem.   As die stakers ontslaan word, sal hulle al hul inkomste verloor.   Afdanking van werknemers.   Enige ander relevante antwoord. (Enige 2 x 2) (4) 7.2 Kongres van Suid-Afrikaanse Vakbonde  (1) [9] TOTAAL AFDELING B: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) AFDELING C: FINANSIËLE GELETTERDHEID VRAAG 8 8.1 8.1.1 R147 300  (1) 8.1.2 R54 000  (1) 8.1.3 R140 150  (1) 8.1.4 R54 150  (1) 8.1.5 R2 810  (1) 8.1.6 R95 040  (1) 8.1.7 Debiteure-afslag  (1) 8.2 Dt. HANDELSVOORRAADREKENING Kt. 2014 2014 Okt. 31 Bank KBJ 109 050 Okt. 31 Koste van CR 43 200 verkope  J  Krediteure KJ 40 500  Koste van DJ 95 040 beheer  verkope   Koste DAJ 1 525  Krediteure CAJ 2 560  van Kontrole  verkope  Saldo o/d 10 275 151 075 151 075 Nov 1 Saldo a/b 10 275  (15) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE 7 Dt. DEBITEUREKONTROLEREKENING Kt 2014 2014 Okt. 31 Verkope DJ 118 800 Okt. 31 Bank KOJ 53 000  Debiteure DAJ 2 030 Toelaes  Saldo  o/d 63 770 118 800 118 800 Nov 1 Saldo  a/b 63 770  (10) 8.3 REKENINGKUNDIGE VERGELYKING TRANSAKSIE BATES EIENAARSBELANG LASTE Mei 2014 2 Kontantverkope volgens KRS + R5 600  + R5 600  no. 201, R5 600 (koste van verkope R2 300) − R2 300  − R2 300  (4) [36] VRAAG 9 9.1 Krediteurekontrole / Incredible Cyclists  (2) 9.2 Lening  (2) 9.3 R125 000 x 6% x ½ = R625  (4) 9.4 Rekening wat gebruik word om die kosprys van goedere te toon. (1 x 2) (2) 9.5 Hy kan meer kliënte kry.  Verhoogde wins en lojaliteit van kliënte.  Meer verkope en die besigheid groei.  Laer risiko van roof – geen groot bedrae geld gehou word in die besigheid.  (Enige 1 x 2) (2) 9.6 Hy ontvang nie sy geld nie – slegte skuld.  Hy moet dalk ander uitgawes ook betaal, maar het uitstaande skuld van debiteure.  Bykomende administratiewe koste vir die invordering van skuld.  (2) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) VRAAG 10 10.1 Proefbalans van Mentone Klerevervaardigers op 30 Junie 2014 Balansstaatrekeninge Afdeling  Debiet Krediet Kapitaal 350 000  Voertuig 265 000  Handelsvoorraad 150 200  Debiteurekontrole 46 662  Krediteurekontrole 8 500  Bank 3 070  Nominale rekeninge-afdeling  Verkope 441 232  Koste van verkope 200 560  Debiteure-afslag 12 560  Salaris 98 320  Huur uitgawes 15 600  Rente inkomste/ontvang 260  Telefoon 8 560  Water en ligte 5 600  803 062  803 062  (18 2) (9) 10.2 Bankbalans R3 070  (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE 9 AFDELING D: ENTREPRENEURSKAP VRAAG 11 11.1 11.1.1 (a) Primêre sektor  (1) (b) Sekondêre sektor  (1) (c) Tersiêre sektor  (1) 11.1.2 ONDERLINGE VERHOUDING TUSSEN DIE DRIE SEKTORE:  Alhoewel die primêre, sekondêre en tersiêre ondernemings verskil, werk hulle gewoonlik saam koop om die produkte wat ons koop, te produseer.   Goedere beweeg deur ʼn kanaal (ook bekend as die produksie- kanaal).   Die kanaal volg die konstruksie van ʼn produk vanaf ontginning as grondstowwe tot by die verkoop aan die verbruiker.   In die gegewe voorbeeld word koring geproduseer en geoes op die plaas/in die landbou (primêre sektor)   Vervoer (tersiêre sektor) na die (meule) fabriek waar dit gemaal word tot meel (sekondêre sektor).   Die meel word dan gemeng met ander bestanddele (wat uit die primêre sektor kom) om brood te bak.   Die brood word dan versprei deur padvervoer (tersiêre sektor) tot by die handelaar waar dit aan die verbruiker te koop aangebied word.   Enige ander korrekte verduideliking. (6 x 1) (6) 11.2 VYF FUNKSIES VAN MENSLIKE HULPBRONNE  Vind uit watter personeel die bestuur in diens moet neem en watter vaardighede en persoonlike eienskappe hierdie poste vereis   Adverteer vir nuwe werknemers   Voer onderhoude en huur nuwe werknemers   Ontleed die werklading van personeel   Hou rekords van alle werknemers   Verseker die korrekte betaling aan werknemers   Reël in-diens-opleiding vir personeel   Evalueer personeel-prestasie  (Enige 5 x 1) (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE (NOVEMBER 2014) 11.3 DIE SKOOL SE MARKDAG 11.3.1 Redes vir marknavorsing  Dit is belangrik dat ʼn entrepreneur marknavorsing onderneem om te sien of daar mense is wat belangstel om die produk aan te koop.   Marknavorsing kan die volgende vrae beantwoord:  o Wie is bereid om my produk te koop?  o Watter prys sal hulle bereid wees om te betaal?  o Waar is die beste plek waar ek my produk verkoop?  o Watter hoeveelheid sal ons in staat wees om te verkoop?  (Enige 3 x 1) (3) 11.3.2 Die bemarkingsplan  Ten einde die bemarkingproses te beplan, moet die volgende ondersoek word:  Watter behoefte sal bevredig word? Gee besonderhede oor die behoefte vir jou produk en waarom verbruikers bereid sal wees om dit te koop.   Hoeveel sal jy vir hierdie produk vra? Gee besonderhede oor pryse wat jy van plan is om te vra, en dui aan hoe jy tot hierdie slotsom/afleding gekom het.   Hoe sal jy die produk bevorder en klante oorreed om jou goedere of dienste te koop? Gee besonderhede van jou bevorderings- strategieë en die advertensies wat jy beplan om te gebruik om kliënte te oortuig om die produk te koop (Verpakking besonderhede kan ook hier gegee word.)   Hoe sal jy jou produkte en dienste versprei, en hoe sal klante bereik? Gee ʼn beskrywing van die plek waar jy beplan om jou goedere/produkte te verkoop.  (HIERDIE VIER FAKTORE WORD SOMS DIE 4 P’S VAN BEMARKING GENOEM.) (6) 11.4 RISIKOBESTUUR  Die vasstelling van die mate van risiko.   Beplanning en implementering van risikobestuur vir enige geïdentifiseerde risiko’s   Evaluering en toets risikobestuur besluite.   Risikobeheer   Beskerm werkers en die publiek teen rampe soos vuur en terrorisme.   Verminder die negatiewe uitwerking van risiko’s.  (Enige 4 x 1) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2014) EKONOMIESE- EN BESTUURSWETENSKAPPE 11 11.5 DIE UITVOERENDE OPSOMMING  Die uitvoerende opsomming gee ʼn kort oorsig van die sakeplan.   Jy meld dit aan die begin van die dokument, maar jy noteer dit slegs nadat jy al die ander take betreffende die plan afgehandel het.   Dit is so omdat dat jy eers duidelikheid oor jou plan moet kry alvorens jy die opsomming skryf.  (3) OF  Dit is ʼn kort opsomming van die hele dokument.  (3) OF  ʼn Kort opsomming van die inhoud van die sakeplan.   Gee ʼn duidelike idee van die inhoud   Moet laaste gedoen word  (Enige 3 x 1) (3) 11.6 SWOT-analise STERKPUNTE:  Daylo het ʼn graad in Sakebestuur   Jenö het ʼn diploma in Bemarking   Toename in die vraag na hul produkte   Hulle verkoop bekostigbare skoene  (Enige 2 x 1) (2) SWAKHEDE:  Frank, die kassier het geen ondervinding.   Die kassier behandel kliënte onprofessioneel/onbeskof teenoor kliënte.  (2) GELEENTHEDE:  Hulle het takke in Durban en Kaapstad geopen.   Hulle dryf handel met ingevoerde skoene en ontwerperjeans.   Mededingers gesluit (ABC Handelaars)  (Enige 2 x 1) (2) BEDREIGINGS:  Verpligte e-tolgeld op hul roete   Styging in die brandstofprys   Toename in munisipale tariewe  (Enige 2 x 1) (2) 11.7  Dit omskep insette van die omgewing in uitsette wat aangebied word deur maatskappye aan verbruikers.  OF  Gebruik verskeie bronne om goedere en dienste vir verbruikers te vervaardig.   Maak seker dat die produk of diens is beskikbaar gestel word, van die regte kwaliteit, in die regte hoeveelhede/kwantiteit en op die regte tyd en hoe om terselfdertyd kostes laag te hou.   Bevorder produktiwiteit.  (Enige 1 x 2) (2) TOTAAL AFDELING D: 40 GROOTTOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief