Afrikaans FAL Grade 9 Paper 2 November Mock 2026 Memo (Afrikaans)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 9 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM SENIOR FASE EINDEJAARSEKSAMEN GRAAD 9 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL V2 NOVEMBER 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 30 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 8 bladsye.

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 2 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ALGEMENE RIGLYNE BY DIE ASSESSERING VAN VRAESTEL 2 1. Gebruik die rubrieke aan die einde van hierdie nasienriglyne: Bylaag A (Opstel, 20 punte) en Bylaag B (Langer transaksionele teks, 10 punte). Bestudeer en bespreek die rubrieke deeglik voordat die nasien begin. Let daarop dat beplanning, formaat, redigering en struktuur by die rubrieke ingesluit is. 2. As ’n onderwerp misgetas is, word die kandidaat volgens die rubriek baie laag vir Inhoud aangeslaan, Taal word normaal nagesien en Struktuur volgens die rubriek (afdwaling word daar in ag geneem). 3. Indien ’n skryfstuk grootliks uit die vraestel oorgeskryf of saamgeflans is, ontvang die kandidaat geen punte nie (kommentaar: Nie eie werk nie / Saamgeflans). 4. Die kandidaat word nie addisioneel gepenaliseer indien hy/sy minder as die minimum of meer as die maksimum getal woorde gebruik nie; die rubriek (Struktuur/Taal) maak reeds daarvoor voorsiening. By ’n skryfstuk wat baie te lank is, word ongeveer die maksimum lengte nagesien en ’n streep deur die res getrek. 5. Slegs die finale poging word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste poging nagesien. 6. Gebruik die volgende simbole by die nasien. Om net strepe te trek, is onaanvaarbaar. VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING Punktuasiefout ◦ Omkring die fout Spelfout Dubbele strepie onder die woord Woordorde verkeerd ( )↷ Hakies en pyltjie Woord(e) weggelaat ∧ Weglaatteken Tye verwar T Hoofletter T in die kantlyn Herhaling van gedagtes hh In die kantlyn Dele uit die vraestel oorgeskryf Vr In die kantlyn Onduidelik/verwarrend ? Vraagteken in die kantlyn Paragraafindeling // Dubbele skuinsstreep Woord uit ’n ander taal × Trek ’n × oor die woord Erkenning van goeie taalgebruik ✓✓ Bo die woord of uitdrukking NEERSKRYF VAN PUNTE • AFDELING A: Inhoud en beplanning (10) + Taal, styl en redigering (5) + Struktuur (5) = 20 • AFDELING B: Inhoud, beplanning en formaat (5) + Taal, styl en redigering (5) = 10 • Bepaal eers die kode (vlak) van die skryfstuk vir elke kriterium en ken dan ’n punt binne die gegewe punte toe (bv. Kode 7 vir Inhoud: 8 tot 10, halwe punte ingesluit). • Skryf die punte onderaan die skryfstuk neer, bv. I = 6½ T = 3 S = 3 Totaal: 12½ = 13 • Halwe punte word na die eindtotaal van die skryfstuk oorgedra en daar na bo afgerond. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 3 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: OPSTEL Assesseer die opstel sonder vooroordeel, vanuit die kandidaat se oogpunt en volgens sy/haar interpretasie van die onderwerp. Die soort opstel word deur die onderwerp gelei, maar ’n opstel kan elemente van meer as een soort bevat. Die moontlikhede hieronder is nie bindend nie. SOORTE OPSTELLE (KORT RIGLYN) • Verhalend: ’n Storie of gebeurtenis (gewoonlik in die verlede tyd) met ’n duidelike storielyn wat logies ontwikkel; ’n treffende inleiding; oortuigende karakters en atmosfeer; ’n bevredigende of verrassende slot. • Beskrywend: Die skrywer beskryf ’n persoon, plek of gebeurtenis so lewendig dat die leser dit kan beleef; waarnemings met die sintuie, goeie woordeskat, beeldspraak en eie gevoelens; meer as net ’n lys waarnemings. • Argumenterend: Die skrywer neem ’n duidelike standpunt in (saam of nie saam nie) en verdedig dit deurgaans met redes en voorbeelde. • Beredenerend: Albei kante van die saak word gebalanseerd bespreek; die slot gee ’n gemotiveerde gevolgtrekking. • Visuele prikkel: Die opstel moet direk by die kern van die prent aansluit; die agtergrond mag gebruik word om die kern toe te lig. Die kandidaat se eie perspektief op die prent word aanvaar. VRAAG 1 1.1 Hy/Sy is altyd daar vir my ’n Beskrywende opstel oor ’n persoon (bv. ’n ouer, grootouer, broer/suster, vriend(in), onderwyser of buurman). Die kandidaat moet: • die persoon se voorkoms beskryf (uiterlik); • sy/haar karakter en gewoontes beskryf (innerlik), bv. geduldig, eerlik, snaaks, hardwerkend; • verduidelik waarom die persoon spesiaal is en hoe hy/sy nog altyd daar was – ’n voorbeeld of kort voorval wat dit illustreer, versterk die opstel. ’n Opstel wat net ’n storie vertel sonder om die persoon te beskryf, word nie hoër as Kode 4 vir Inhoud geplaas nie. Die gegewe titel moet gebruik word. [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 4 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.2 ’n Les wat ek nooit sal vergeet nie ’n Verhalende opstel oor ’n fout wat die kandidaat gemaak het (bv. ’n leuen, iets wat sonder toestemming geneem is, ’n gevaarlike uitdaging, ’n onnadenkende boodskap op sosiale media, nie vir ’n toets geleer nie) en die gevolge daarvan. • Die verhaal moet logies ontwikkel: agtergrond, die fout, die gevolge, en wat die kandidaat geleer het. • Die opstel moet met die gegewe woorde eindig: “… en van daardie dag af dink ek altyd eers mooi voordat ek iets doen.” ’n Klein aanpassing van die woorde word aanvaar; indien die slotsin heeltemal ontbreek of glad nie by die verhaal pas nie, word die kandidaat nie hoër as Kode 4 vir Inhoud geplaas nie. • Die les moet duidelik uit die verhaal voortvloei. [20] 1.3 Huiswerk – ja of nee? ’n Argumenterende opstel (die kandidaat stem saam OF stem nie saam nie en verdedig sy/haar standpunt) of ’n beredenerende opstel (albei kante met ’n gevolgtrekking). Die standpunt moet duidelik wees. Moontlike argumente teen huiswerk: leerders is moeg ná ’n lang skooldag; minder tyd vir sport, stokperdjies en familie; stres; nie alle leerders het hulp, lig of ’n rustige plek tuis nie; ouers doen soms die werk. Moontlike argumente vir huiswerk: herhaling help om werk te onthou; leer selfdissipline en tydsbestuur; berei leerders voor vir toetse en graad 10–12; ouers sien wat in die klas gebeur. Die kandidaat mag die stelling as inleiding gebruik, maar moet eie argumente byvoeg; ’n opstel wat die stelling net herhaal, word laag vir Inhoud aangeslaan. [20] 1.4 My gunstelingplek ’n Beskrywende opstel. Die kandidaat beskryf ’n spesifieke plek en gebruik die sintuie, bv. wat hy/sy sien (kleure, lig, mense), hoor (golwe, voëls, musiek, stilte), ruik (ouma se brood, die see, gras), proe (kos, soutlug) en voel (son, wind, sagte kussing). Die kandidaat moet ook verduidelik waarom hy/sy daar rustig en gelukkig voel. Beeldspraak (bv. vergelykings) en ’n duidelike stemming word beloon. ’n Opstel wat net ’n storie vertel sonder beskrywing, of minder as DRIE sintuie gebruik (soos in die vraag vereis), word nie hoër as Kode 4 vir Inhoud geplaas nie. [20] 1.5.1 Prent: ’n gebreekte venster en ’n sokkerbal op die gras Moontlike interpretasies: ’n verhalende opstel oor ’n balspel wat verkeerd geloop het; wegloop teenoor erkenning en verantwoordelikheid neem; die buurman/eienaar se reaksie; eerlikheid; die kandidaat se gevoelens; ’n humoristiese verhaal. ’n Figuurlike interpretasie (bv. ’n “gebreekte” verhouding wat herstel moet word) is aanvaarbaar mits dit duidelik aan die prent gekoppel word. Die kandidaat moet sy/haar eie titel gee. [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 5 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.5.2 Prent: ’n leerder met ’n skooltas wat op ’n pad stap, met ’n padwyser: GRAAD 10 (pyl vorentoe) en GRAAD 9 (pyl terug), by sonop Moontlike interpretasies: ’n bespiegelende/reflektiewe opstel oor die einde van graad 9 en wat graad 10 inhou; vakkeuses en toekomsdrome; die oorgang na ’n nuwe skool; vrees en opgewondenheid oor die toekoms; ’n nuwe begin (die sonop). Die kandidaat mag terugkyk (graad 9) en vorentoe kyk (graad 10). Enige opstelsoort is aanvaarbaar mits dit by die kern van die prent pas. [20] TOTAAL AFDELING A: 20 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 6 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: LANGER TRANSAKSIONELE TEKS Van die kandidaat word verwag om EEN vraag te beantwoord, 140 tot 160 woorde te skryf, die opdrag uit te voer en die korrekte formaat te gebruik. Assesseer volgens die rubriek in Bylaag B. Indien die kandidaat ’n ander teks as die gevraagde skryf (bv. ’n formele brief in plaas van ’n vriendskaplike brief), word Inhoud, beplanning en formaat nie hoër as Kode 3 geplaas nie. ’n Titel word nie by die transaksionele tekste vereis nie en word nie gepenaliseer nie. VRAAG 2 2.1 VRIENDSKAPLIKE BRIEF Fokus: Die brief moet TWEE aspekte dek: (1) nuus oor wat sedert Junie by die skool en in die buurt gebeur het (bv. sport, eksamen, ’n nuwe leerder, ’n skoolfunksie, ’n nuwe winkel), EN (2) ’n duidelike uitnodiging om in die Desembervakansie te kom kuier (wanneer, wat hulle saam sal doen). Albei aspekte moet aangespreek word vir ’n punt bo Kode 4. Kenmerke: vriendelike, persoonlike, informele toon; die vriend(in) word direk aangespreek; vermy slordige taal, sleng en SMS-taal. Formaat: • Skrywer se adres regs bo in blokvorm; geen leestekens in die adres nie. • Datum direk onder die poskode, voluit geskryf, bv. 9 November 2026 (toegewing: ’n reël mag tussen die poskode en datum oopgelaat word). • Een reël oop; aanhef teen die linkerkantlyn, bv. Liewe Zanele (geen komma nie). Toegewing: ’n komma na die aanhef/afsluiting word aanvaar indien dit konsekwent gebruik word. • Inleiding, liggaam (paragrawe) en slot, bv. Ek sien uit na jou antwoord. • Afsluiting, bv. Groete / Liefdegroete, met Jou vriend(in) en die naam direk daaronder (geen reël oop nie). [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 7 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 2.2 DIALOOG Fokus: ’n Gesprek tussen die kandidaat en sy/haar ma/pa. Die kandidaat probeer die ouer oorreed met redes (bv. hy/sy sal self geld insamel of help betaal, onderwysers begelei die span, dit is ’n goeie geleentheid, hy/sy het hard gewerk en goeie punte behaal). Die ouer se besware (koste, veiligheid) moet in die gesprek aangespreek word, en die gesprek moet ’n logiese einde hê (die ouer stem in, weier of stel ’n voorwaarde). Formaat: • Die name van die sprekers word links geskryf, gevolg deur ’n dubbelpunt, bv. Ma: / Lerato: • Geen aanhalingstekens word gebruik nie. • ’n Reël word tussen die spreekbeurte oopgelaat; die teks is in blokvorm. • Enige ekstra inligting (gevoel, handeling) word in hakies geskryf, bv. (smekend). • ’n Kort agtergrond/toneelbeskrywing aan die begin is opsioneel. “Ek” as spreker is aanvaarbaar. • Die taal moet die verhouding pas: informeel maar respekvol teenoor die ouer. [10] 2.3 DAGBOEKINSKRYWING Fokus: Die kandidaat vertel wat by die sopkombuis gebeur het (bv. kos voorberei en bedien, mense ontmoet, ’n spesifieke persoon of gesprek wat hom/haar geraak het) EN hoe hy/sy daaroor voel (bv. hartseer, dankbaar, gemotiveer om weer te help). Albei aspekte moet aangespreek word vir ’n punt bo Kode 4. Formaat en kenmerke: • Datum (en eventueel die dag/tyd) bo-aan, bv. Woensdag 18 November 2026. • Aanhef soos Liewe Dagboek is opsioneel. • Eerste persoon (ek); persoonlike, informele en reflektiewe toon; gevoelens word eerlik uitgedruk. • Hoofsaaklik in die verlede tyd vir wat gebeur het; teenwoordige tyd vir gevoelens. • ’n Afsluiting soos die skrywer se naam of Tot môre is opsioneel. [10] TOTAAL AFDELING B: 10 GROOTTOTAAL: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Eerste Addisionele Taal/V2 8 Senior Fase – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 BYLAAG A: ASSESSERINGSRUBRIEK VIR DIE OPSTEL [20 PUNTE] Kode 7 Uitmuntend 80–100% Kode 6 Verdienstelik 70–79% Kode 5 Beduidend 60–69% Kode 4 Voldoende 50–59% Kode 3 Matig 40–49% Kode 2 Basies 30–39% Kode 1 Ontoereikend 0–29% Inhoud en beplanning (10) 8–10 Inhoud beïndruk die leser; insig in die onderwerp; volwasse idees; beplanning lei tot ’n feitlik foutlose opstel 7–7½ Deeglike interpretasie van die onderwerp; idees interessant en verbeeldingryk; goed beplan 6–6½ Goeie interpretasie; idees interessant en oortuigend; beplanning lei tot ’n gepaste opstel 5–5½ Voldoende interpretasie; idees gewoon, diepte ontbreek; beplanning bevredigend 4–4½ Inhoud gewoon met leemtes in samehang; idees meestal relevant; redelike beplanning 3–3½ Inhoud dikwels onduidelik; min idees, herhalend; swak beplanning 0–2 Inhoud nie ter sake nie; geen samehang; idees herhaal; beplanning ontbreek Taal, styl en redigering (5) 4–5 Kritiese taal- bewustheid; taal en punktuasie korrek; gevarieerde woordkeuse; styl, toon en register toepaslik; feitlik foutloos 3½ Taal en punktuasie korrek; goeie woordkeuse; styl en register toepaslik; meestal foutloos 3 Taal en punktuasie meestal korrek; woordkeuse gepas; enkele foute na proeflees 2½ Taal eenvoudig; woordkeuse voldoende; styl en register oor die algemeen gepas; foute steeds teenwoordig 2 Taal gewoon; punktuasie dikwels foutief; woordkeuse basies 1½ Gebrekkige taal en punktuasie; beperkte woordkeuse; besaai met foute 0–1 Ernstige gebrek aan taal en punktuasie; woordkeuse ontoepaslik; verwarrend Struktuur (5) 4–5 Same- hangende ontwikkeling met verbeelding- ryke detail; sinne en paragrawe goed saamgestel; lengte korrek 3½ Logiese ontwikkeling van detail; paragrawe skakel logies; lengte korrek 3 Same- hangende ontwikkeling; sinne en paragrawe goed gekonstrueer; lengte amper korrek 2½ Noodsaaklike detail ingesluit; sinne en paragrawe met foute, maar die opstel maak sin 2 Sommige idees ontwikkel; sinne en paragrawe baie foutief, maar verstaanbaar; lengte te kort/lank 1½ Dwaal van die onderwerp af; gedagtegang moeilik om te volg; paragrafering elementêr 0–1 Afgedwaal; sinne en paragrawe deurmekaar; lengte heeltemal verkeerd LET WEL: Die drie punte word bymekaargetel (maksimum 10 + 5 + 5 = 20). Gebruik die rubriek holisties: die punte vir Taal en Struktuur sal gewoonlik nie meer as een kode van die Inhoud-kode verskil nie. Aangepas uit die openbare DBO-skryfrubrieke vir Eerste Addisionele Taal. BYLAAG B: RUBRIEK VIR DIE LANGER TRANSAKSIONELE TEKS [10 PUNTE] Kode 7 Uitmuntend 80–100% Kode 6 Verdienstelik 70–79% Kode 5 Beduidend 60–69% Kode 4 Voldoende 50–59% Kode 3 Matig 40–49% Kode 2 Basies 30–39% Kode 1 Ontoereikend 0–29% Inhoud, beplanning en formaat (5) 4–5 Gespesiali- seerde kennis van die teks; algehele fokus; alle aspekte van die opdrag gedek; alle formaatreëls toegepas 3½ Goeie kennis van die teks; behou fokus; same- hangende inhoud; formaat korrek 3 Redelike kennis van die teks; onbenullige afwykings; meeste formaatreëls toegepas 2½ Voldoende kennis; wyk effens af, maar betekenis bly duidelik; formaat voldoende 2 Gemiddelde kennis; oppervlakkige fokus; slegs een aspek van die opdrag gedek; kritiese formaatfoute 1½ Elementêre kennis; beperkte fokus; min onder- steunende detail; formaat vaag 0–1 Geen kennis van die teks nie; inhoud nie samehangend nie; geen formaat Taal, styl en redigering (5) 4–5 Grammatikaal akkuraat; sinne goed saamgestel; woordeskat, styl en register baie toepaslik; feitlik foutloos; lengte korrek 3½ Grammatikaal akkuraat; woordeskat meestal toepaslik; foutloos ná proeflees; lengte korrek 3 Lees maklik; woordeskat toepaslik; styl en register oor die algemeen toepaslik; enkele foute 2½ Voldoende saamgestel ten spyte van foute; woordeskat voldoende; lengte amper korrek 2 Basies saamgestel; verskeie foute; woordeskat beperk; lengte te kort/lank 1½ Swak en moeilik om te volg; register ongeskik; besaai met foute 0–1 Swak en verwarrend; woordeskat ontoepaslik; lengte heeltemal verkeerd LET WEL: Die twee punte word bymekaargetel (maksimum 5 + 5 = 10). Halwe punte word na die totaal oorgedra en na bo afgerond. Kopiereg voorbehou