CAPS SP FAL AFRIKAANS GR 7-9 WEB.pdf

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL Nasionale Kurrikulumverklaring (NKV) Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring Senior fase Graad 7-9    

KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING GRAAD 7-9 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL KABV

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Departement van Basiese Onderwys Strubenstraat 222 Privaatsak X895 Pretoria 0001 Suid-Afrika Tel: +27 12 357 3000 Faks: +27 12 323 0601 Pleinstraat 120 Privaatsak X9023 Kaapstad 8000 Suid-Afrika Tel: +27 21 465 1701 Faks: +27 21 461 8110 Webtuiste: http: //www.education.gov.za © 2011 Departement van Basiese Onderwys Isbn: 978-1-4315-0504-3 Ontwerp en uitleg deur: Ndabase Printing Solution Gedruk deur: Staatsdrukkery KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 VOORWOORD VAN DIE MINISTER Die nasionale kurrikulum is die hoogtepunt van ons poging oor ֹ’n tydperk van 17 jaar om die apartheidskurrikulum wat ons geërf het, te hervorm. Sedert die aanvang van demokrasie het ons gepoog om die kurrikulum op die waardes deur die Grondwet (Wet No. 108 van 1998) geϊnspireer, te skoei. Die Aanhef van die Grondwet verklaar die doelstellings van die Grondwet soos volg: • Die verdeeldheid van die verlede te heel en ’n samelewing gegrond op demokratiese waardes, maatskaplike geregtigheid en basiese menseregte te skep; • Die lewensgehalte van alle burgers te verhoog en die potensiaal van elke mens te ontsluit; • Die grondslag te lê vir ’n demokratiese en oop samelewing waarin regering gebaseer is op die wil van die bevolking en elke burger gelyk deur die reg beskerm word; en • ’n Verenigde demokratiese Suid-Afrika te bou wat sy regmatige plek as soewereine staat in die gemeenskap van nasies inneem. Onderwys en die kurrikulum het ’n belangrike rol om in die verwesenliking van hierdie doelstellings te vervul. Uitkomsgebaseerde onderwys, wat in 1997 ingestel is, was ’n poging om die verdeeldheid van die verlede te heel, maar die ondervinding van implementering het as aansporing vir ’n kurrikulumvernuwing in 2000 gedien. Dit het tot die eerste kurrikulumvernuwing, naamlik die Hersiene Nasionale Kurrikulumverklaring (2002) en die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad 10-12 (2002), gelei. Deurlopende implementeringsuitdagings het tot 'n volgende kurrikulumvernuwing in 2009 gelei, naamlik die hersiening van die Hersiene Nasionale Kurrikulumverklaring (2002) en die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad 10-12 (2002) wat tot die ontwikkeling van hierdie dokument gelei het. Sedert 2012 is die twee onderskeie nasionale kurrikulumverklarings, naamlik diè vir Graad R-9 en Graad 10-12 in ’n enkele dokument, wat voortaan slegs as die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12, bekend sal staan, geamalgameer. Hoewel die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 sy vertrekpunt in die vorige kurrikulum vind, het daar wel vernuwing ingetree wat ten doel het om groter duidelikheid oor dit wat op ’n kwartaal-tot-kwartaal- grondslag onderrig en geleer moet word, te verskaf. Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 is ’n beleidsverklaring met betrekking tot onderrig en leer in Suid- Afrikaanse skole en is in die volgende dokumente vervat: (a) Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklarings vir alle vakke in hierdie dokument opgeneem; (b) Nasionale beleid met betrekking tot die program-en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12; en (c) Nasionale Protokol vir Assessering Graad R-12. MEV ANGIE MOTSHEKGA, LP MINISTER VAN BASIESE ONDERWYS KABV

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 INHOUD AFDELING 1: KURRIKULUM- EN ASSESSERINGS-BELEIDSVERKLARING........................................................ 3 1.1 Agtergrond. ...................................................................................................................................................... 3 1.2 Oorsig. .............................................................................................................................................................. 3 1.3 Algemene doelwitte van die Suid-Afrikaanse Kurrikulum........................................................................... 4 1.4 Tydstoekenning................................................................................................................................................ 6 1.4.1 Grondslagfase. ........................................................................................................................................ 6 1.4.2 Intermediêre Fase.................................................................................................................................... 6 1.4.3 Senior Fase. ............................................................................................................................................ 7 1.4.4 Graad 10–12............................................................................................................................................ 7 AFDELING 2: INLEIDING TOT DIE eerste addisionele taal IN DIE SENIOR FASE. .................. 8 2.1 Tale in die Nasionale Kurrikulum en Assesseringsbeleid............................................................................ 8 2.1.1 Taalvlakke................................................................................................................................................ 8 2.1.2 Die taalvaardighede................................................................................................................................. 9 2.1.3 Benaderings tot taalonderrig.................................................................................................................... 9 2.2 Tydstoekenning aan Eerste Addisionele Taal in die kurrikulum................................................................ 12 2.3 Leer- en onderrig ondersteuningsmateriaal................................................................................................ 13 AFDELING 3: INHOUD EN ONDERRIGPLANNE VIR TAALVAARDIGHEDE........................................ 14 3.1 Oorsig van taalvlakke – prosesse en strategieë, tekstipes en -lengtes. .................................................. 14 3.1.1 Luister en praat...................................................................................................................................... 14 3.1.2 Lees en kyk............................................................................................................................................ 26 3.1.3 Skryf en aanbied.................................................................................................................................... 37 3.1.4 Taalstrukture en -konvensies................................................................................................................. 50 3.2 Tabel met die verspreiding van tekste......................................................................................................... 54 3.3 Onderrigplanne.............................................................................................................................................. 55 3.4 Tabel van onderrigplanne. ............................................................................................................................ 57 KABV 1

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 4: ASSESSERING IN Eerste Addisionele Taal....................................................... 120 4.1 Inleiding. ....................................................................................................................................................... 120 4.2 Informele of daaglikse assessering........................................................................................................... 121 4.3 Formele assessering................................................................................................................................... 121 4.3.1 Formele assesseringsvereistes vir Eerste Addisionele Taal................................................................ 122 4.3.2 Die vorm van take per kwartaal........................................................................................................... 122 4.4 Assesseringsprogram................................................................................................................................. 124 4.5 Rekordhouding en rapportering................................................................................................................. 129 4.6 Moderering van assessering. ..................................................................................................................... 130 4.6.1 Formele assessering (SBA)................................................................................................................. 130 4.6.2 Mondelinge assesseringstake. ............................................................................................................ 130 4.7 Algemeen...................................................................................................................................................... 131 Woordelys......................................................................................................................................... 132 2 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 1 INLEIDING TOT DIE KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING 1.1 Agtergrond Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 bepaal beleid ten opsigte van kurrikulum en assesserings- aangeleenthede in die skoolsektor. Ten einde die implementering van die Nasionale Kurrikulumverklaring te verbeter, is dit aangepas en die aanpassings tree in Januarie 2012 in werking. 'n Enkele samevattende Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring is vir elke vak ontwikkel om die ou Vakverklarings, Leerprogramriglyne en Vakassesseringsriglyne in Graad R-12 te vervang. 1.2 Oorsig (a) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 (Januarie 2012) is 'n beleidsverklaring vir leer en onderrig in Suid-Afrikaanse skole en bestaan uit die volgende dokumente: (i) Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklarings vir al die goedgekeurde vakke in hierdie dokument opgeneem; (ii) Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12; en (iii) Nasionale Protokol vir Assessering Graad R-12 (Januarie 2012). (b) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 (Januarie 2012) vervang die huidige twee Nasionale Kurrikulumverklarings, naamlik: (i) Nasionale beleid met betrekking tot Algemene Onderwysprogramme: Die Hersiene Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-9 (Skole), gepromulgeer in Staatskoerant No. 23406 van 31 Mei 2002; en (ii) Nasionale kurrikulumverklaring Graad 10-12 Staatskoerante, No. 25545 van 6 Oktober 2003 en No. 27594 van 17 Mei 2005. (c) Die Nasionale Kurrikulumverklarings, soos vervat in subparagrawe b (i) en (ii), wat uit die volgende beleidsdokumente bestaan, word jaarliks toenemend deur die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 (Januarie 2012), gedurende die periode 2012 - 2014, herroep en vervang: (i) die Leerarea-/Vakverklarings, Leerprogramriglyne en Vakassesseringsriglyne vir Graad R-9 en Graad 10-12; (ii) die beleidsdokument, Nasionale beleid ten opsigte van assessering en kwalifikasies vir skole in die Algemene Onderwys- en Opleidingsfase, gepromulgeer in Goewermentskennisgewing No. 124, in Staatskoerant No. 29626 van 12 Februarie 2007; (iii) die beleidsdokument, die Nasionale Senior Sertifikaat: 'n Kwalifikasie op Vlak 4 van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR), gepromulgeer in Staatskoerant No.27819 van 20 Julie 2005; KABV 3

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 (iv) die beleidsdokument, 'n Addendum tot die beleidsdokument, die Nasionale Senior Sertifikaat: 'n Kwalifikasie op Vlak 4 van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) met betrekking tot leerders met spesiale leerbehoeftes, gepromulgeer in Staatskoerant, No. 29466 van 11 Desember 2006, word geïnkorporeer in die beleidsdokument, Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12; en (v) die beleidsdokument, 'n Addendum tot die beleidsdokument, die Nasionale Senior Sertifikaat: 'n Kwalifikasie op Vlak 4 van die Nasionale Kwalifikasieraamwerk (NKR) met betrekking tot die Nasionale Protokol vir Assessering Graad R-12, gepromulgeer in Goewermentskennisgewing, No. 1267, in Staatskoerant No. 29467 van 11 Desember 2006. (d) Die beleidsdokument, Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 en die afdelings oor die Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring soos in Afdeling 2, 3 en 4 van hierdie dokument vervat, beslaan die norme en standaarde van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad 10-12. Die uitkomste en standaarde wat behoudens artikel 6 (A) van die Suid- Afrikaanse Skolewet, 1996 (Wet No. 84 van 1996) bepaal is, sal die grondslag vorm vir die Minister van Basiese Onderwys om die minimum uitkomste en standaarde, sowel as die prosesse en prosedures vir die assessering van leerderprestasie wat van toepassing sal wees op openbare en onafhanklike skole, te bepaal. 1.3 Algemene doelwitte van die Suid-Afrikaanse Kurrikulum (a) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 vorm die grondslag van wat beskou kan word as die kennis, vaardighede en waardes wat noodsaaklik is om te leer. Dit sal verseker dat leerders kennis en vaardighede verwerf en toepas op maniere wat betekenisvol is vir hulle lewens. Hiervolgens bevorder die kurrikulum die idee van begronde kennis binne plaaslike, bekende kontekste en terselfdertyd toon dit sensitiwiteit ten opsigte van globale vereistes. (b) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 het die volgende doelwitte: • om leerders, ongeag hul sosio-ekonomiese agtergrond, ras, geslag, fisiese of intellektuele vermoë, toe te rus met die kennis, vaardighede en waardes wat nodig is vir selfvervulling en betekenisvolle deelname in die samelewing as burgers van 'n vrye land; • om toegang tot hoër onderwys te verskaf; • om die oorgang van leerders vanaf onderwysinstellings na die werkplek te fasiliteer; en • om aan werkgewers 'n voldoende profiel van 'n leerder se vermoëns te verskaf. (c) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 is op die volgende beginsels gebaseer: • Sosiale transformasie: Dit verseker dat onderwysongelykhede van die verlede aangepak word en dat gelyke onderwysgeleenthede aan alle sektore van die bevolking voorsien word; • Aktiewe en kritiese leer: Dit moedig 'n aktiewe en kritiese benadering tot leer aan eerder as om te leer sonder om te begryp, en nie-kritiese leer van gegewe waarhede; • Hoë kennis en hoë vaardighede: Dit is die minimum standaarde vir die kennis en vaardighede wat in elke graad verwerf moet word, word gespesifiseer en stel hoë, bereikbare standaarde in alle vakke; 4 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Progressie: Die inhoud en konteks van elke graad toon progressie van die eenvoudige tot die komplekse; • Menseregte, inklusiwiteit, omgewings- en sosiale geregtigheid: Die infasering van die beginsels en praktyke van sosiale en omgewingsgeregtigheid en menseregte soos dit in die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika omskryf word. Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 is veral sensitief vir kwessies wat diversiteit weerspieël soos armoede, ongelykheid, ras, geslag, taal, ouderdom, gestremdhede en ander faktore; • Waardering vir inheemse kennissisteme: Om erkenning te gee aan die ryke geskiedenis en erfenisse van hierdie land as bydraende faktore om die waardes in die Grondwet te laat gedy; en • Geloofwaardigheid, kwaliteit en doeltreffendheid: Dit voorsien onderwys wat vergelykbaar is met internasionale standaarde in terme van kwaliteit, omvang en diepte. (d) Die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 stel in die vooruitsig dat leerders die volgende kan doen: • identifiseer en los probleme op en neem besluite deur kritiese en kreatiewe denke; • werk doeltreffend saam met ander as lede van 'n span, groep, organisasie en gemeenskap; • organiseer en bestuur hulself en hulle aktiwiteite verantwoordelik en doeltreffend; • versamel, ontleed en organiseer inligting en evalueer dit krities; • kommunikeer doeltreffend deur middel van visuele, simboliese en/of taalvaardighede in verskillende vorme; • gebruik wetenskap en tegnologie doeltreffend en krities deur verantwoordelikheid teenoor die omgewing en die gesondheid van ander te toon; en • begryp die wêreld as 'n stel verwante stelsels waarin probleme nie in isolasie opgelos word nie. (e) Inklusiwiteit behoort 'n belangrike deel van organisering, beplanning en onderrig by elke skool te vorm. Dit kan alleenlik gebeur indien alle onderwysers deeglik begryp hoe om leerstruikelblokke te herken en aan te pak, asook hoe om vir diversiteit te beplan. Die sleutel tot die goeie bestuur van inklusiwiteit is die versekering dat struikelblokke geïdentifiseer en aangespreek word deur al die ondersteuningsisteme binne die skoolgemeenskap, insluitend onderwysers, distriksondersteuningspanne, institusionele ondersteuningspanne, ouers en spesiale skole wat kan dien as hulpbronsentrums. Om die leerhindernisse in die klaskamer aan te spreek, behoort onderwysers verskeie kurrikulêre strategieë vir differensiëring te gebruik soos uiteengesit in die Departement van Basiese Onderwys se Riglyne vir Inklusiewe Onderrig en Leer (2010). KABV 5

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 1.4 Tydstoekenning 1.4.1 Grondslagfase (a) Die onderrigtyd vir vakke in die Grondslagfase is soos in onderstaande tabel aangedui: GRAAD GRAAD 1-2 GRAAD 3 VAK (UUR) (UUR) (UUR) Huistaal 10 8/7 8/7 Eerste Addisionele Taal 2/3 3/4 Wiskunde 7 7 7 Lewensvaardighede 6 6 7 • Aanvangskennis (1) (1) (2) • Skeppende Kunste (2) (2) (2) • Liggaamlike Opvoeding • Persoonlike en Sosiale (2) (2) (2) Welsyn (1) (1) (1) TOTAAL 23 23 25 (b) Onderrigtyd vir Graad R, 1 en 2 is 23 uur en Graad 3 is 25 uur. (c) Onderrigtyd vir Tale in Graad R-2 is 10 uur en vir Graad 3 is 11 uur. 'n Maksimum tyd van 8 uur en 'n minimum tyd van 7 uur word aan Huistaal toegeken. Vir Addisionele Taal word 'n minimum tyd van 2 uur en 'n maksimum tyd van 3 uur vir Graad 1-2 toegeken. In Graad 3 word 'n maksimum van 8 uur en 'n minimum van 7 uur vir Huistaal toegeken. 'n Minimum van 3 uur en 'n maksimum van 4 uur word in Graad 3 vir Addisionele Taal toegelaat. (d) In Lewensvaardighede is die onderrigtyd vir Aanvangskennis in Graad R-2 net 1 uur en in Graad 3 is dit 2 uur. (Die aantal ure word in die tabel tussen hakies aangetoon.) 1.4.2 Intermediêre Fase (a) Die onderstaande tabel dui die vakke en onderrigtyd in die Intermediêre Fase aan: VAK UUR Huistaal 6 Eerste Addisionele Taal 5 Wiskunde 6 Natuurwetenskappe en Tegnologie 3,5 Sosiale Wetenskappe 3 Lewensvaardighede 4 • Skeppende Kunste (1,5) • Liggaamlike Opvoeding (1) • Persoonlike en Sosiale Welsyn (1,5) TOTAAL 27,5 6 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 1.4.3 Senior Fase (a) Die onderrigtyd in die Senior Fase is soos volg: VAK UUR Huistaal 5 Eerste Addisionele Taal 4 Wiskunde 4,5 Natuurwetenskappe 3 Sosiale Wetenskappe 3 Tegnologie 2 Ekonomiese Bestuurswetenskappe 2 Lewensoriëntering 2 Skeppende Kunste 2 TOTAAL 27,5 1.4.4 Graad 10-12 (a) Die onderrigtyd in Graad 10-12 is soos volg: VAK TYDSTOEKENNING PER WEEK (UUR) Huistaal 4,5 Eerste Addisionele Taal 4,5 Wiskunde 4,5 Lewensoriëntering 2 Enige drie keusevakke uit Groep B (Bylaag B Tabel B1-B8) van die beleidsdokument, Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes van die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12, 12 (3 x 4 uur) onderhewig aan die voorbehoudsbepalings soos uiteengesit in paragraaf 28 van die genoemde beleidsdokument. TOTAAL 27,5 Die toegekende 27,5 uur per week mag slegs gebruik word vir die minimum vereistes vir vakke genoem in die Nasionale Kurrikulumverklaring Graad R-12 soos hierbo gespesifiseer, en mag dus nie gebruik word vir addisionele vakke gevoeg by die lys van minimum vakke nie. Indien ʼn leerder addisionele vakke wil aanbied, moet voorsiening vir bykomende tyd vir die aanbieding van hierdie vakke gemaak word. KABV 7

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 2: INLEIDING TOT Eerste Addisionele Taal IN DIE SENIOR FASE 2.1 Tale in die Nasionale Kurrikulum en Assesseringsbeleidsverklaring Taal is ’n instrument wat gebruik word vir denke en kommunikasie. Dit is ook ’n kulturele en estetiese middel wat mense deel om beter sin te kan maak van die wêreld waarin hulle leef. Die doeltreffende gebruik van taal stel leerders in staat om kennis te verwerf; hulle identiteit, gevoelens en idees uit te druk; interaksie met mekaar en ander te hê en om hulle eie leefwêreld te bestuur. Dit voorsien leerders ook van ’n ryk, kragtige en diepgewortelde stel beelde en idees wat hulle kan gebruik om hulle wêreld te verander en beter te verstaan. Kulturele diversiteit en sosiale verhoudings word opgebou en aangeknoop deur die gebruik van taal. Hierdie verhoudings en sosiale konstruksies word deur taal verbreed en verfyn. 2.1.1 Taalvlakke Taalonderrig in die Senior Fase sluit al die amptelike tale in Suid Afrika in, naamlik Afrikaans, Engels, isiNdebele, isiXhosa, isiZulu, Sepedi (Sesotho sa Leboa), Sesotho, Setswana, Siswati, Tshivenda, Xitsonga – asook die ander nie-amptelike tale. Hierdie tale kan op verskillende vlakke aangebied word, naamlik Huistaalvlak, Eerste Addisionele Taalvlak en Tweede Addisionele Taalvlak. Huistaal is die taal wat leerders eerste aanleer. Baie Suid-Afrikaanse skole bied twee tale op huistaalvlak aan, maar dit kan gebeur dat hierdie tale nie die huistaal van al die ingeskrewe leerders is nie. Dit beteken dat die benaming Huistaal en Eerste Addisionele Taal na die vaardigheidsvlak verwys waarop die tale aangebied word en nie na die moedertaal van die leerders (Huistaal) of die verworwe taal (soos in die addisionele tale) nie. Vir die doel van hierdie beleidsdokument verwys Huistaal dus na die onderrigvlak waarop dit aangebied word en nie na die taal opsigself nie. Huistaalvlak maak voorsiening vir taalvaardighede wat basiese interpersoonlike kommunikasievaardighede en kognitiewe akademiese vaardighede reflekteer. Basiese interpersoonlike kommunikasievaardighede word benodig vir sosiale situasies en kognitiewe akademiese vaardighede is nodig vir leer oor die kurrikulum heen. Klem word op die onderrig van luister-, praat-, lees- en skryfvaardighede gelê. Hierdie vlak bevorder leerders se literêre vaardighede, estetiese aanvoeling en verbeeldingrykheid sodat hulle oor die vermoëns beskik om hulle leefwêreld te herskep, beter te begryp en hul verbeelding te gebruik. Vanaf Graad 7 word minder klem op die onderrig van luister- en praatvaardighede en meer klem op die onderrig van lees- en skryfvaardighede geplaas. Die Eerste Addisionele Taalvlak gaan van die standpunt uit dat leerders nie noodwendig enige kennis van die taal het wanneer hulle begin skoolgaan nie. Die fokus tydens die eerste skooljare is op die ontwikkeling van die leerders se vermoë om die taal te verstaan en te praat – basiese interpersoonlike kommunikasievaardighede. In Graad 1, Graad 2 en Graad 3 begin leerders om geletterdheid te ontwikkel op grond van hulle mondelinge taalverwerwing. Hulle gebruik ook die geletterdheidsvaardighede wat hulle alreeds in die Huistaal geleer het. In die Intermediêre en Senior Fases gaan leerders voort om hul luister-, praat-, lees- en skryfvaardighede te verbeter. In hierdie stadium moet leerders meer blootstelling aan hul Eerste Addisionele Taal (Afrikaans) kry. Leerders word ook meer blootgestel aan Afrikaanse literêre tekste om hulle estetiese en verbeeldingsvermoë in die addisionele taal te ontwikkel. Teen die tyd dat leerders in die Senior Fase kom, behoort hulle redelik bedrewe in hul Eerste Addisionele Taal te wees ten opsigte van sowel interpersoonlike as kognitiewe akademiese vaardighede. In werklikheid kan baie leerders in hierdie stadium egter steeds nie goed in hul addisionele taal kommunikeer nie. Die uitdaging in die Senior Fase is 8 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 dus om hierdie leerders te ondersteun en om terselfdertyd ʼn kurrikulum te voorsien wat leerders in staat stel om aan die vereiste standaard van die volgende Fase te voldoen. Hierdie standaarde moet sodanig wees dat leerders hul addisionele taal op ’n hoë vlak kan gebruik om hulle voor te berei vir verdere of hoër onderwys of vir die wêreld van werk. Dit word dus aanbeveel dat, waar moontlik, die leerders in die Senior Fase in dieselfde tweeweeklikse siklus aan dieselfde konsepte in beide taalvlakke blootgestel word. 2.1.2 Die taalvaardighede Die Eerste Addisionele Taal kurrikulum word volgens die volgende vaardighede gestruktureer. 1 Luister en praat 2 Lees en kyk 3 Skryf en aanbied 4 Taalstrukture en -konvensies 2.1.3 Benaderings tot taalonderrig Die benaderings tot taalonderrig is teksgebaseerd, kommunikatief, geïntegreerd en prosesgeoriënteerd. Die teksgebaseerde en kommunikatiewe benaderings is beide afhanklik van die voortdurende gebruik en skep van tekste. Die teksgebaseerde benadering ondersoek die manier waarop tekste werk. Die doel van teksgebaseerde benadering is om leerders in staat te stel om vaardige, vrymoedige en kritiese lesers, skrywers, besigtigers en ontwerpers van tekste te word. Dit sluit in die luister en kyk na, en lees en ontleding van tekste om te verstaan hoe dit saamgestel is en watter effekte dit het. Deur hierdie kritiese interaksie ontwikkel leerders die vermoë om tekste te evalueer. Die teksgebaseerde benadering sluit ook die skep van verskillende tekste vir spesifieke doelwitte en teikengroepe in. ’n Begrip van die manier waarop tekste saamgestel word, rugsteun hierdie benadering. Die kommunikatiewe benadering beteken dat ’n leerder baie blootstelling aan die teikentaal moet kry. Leerders moet dus geleenthede gebied word waarin hulle die taal kan gebruik en beoefen vir sosiale en praktiese doeleindes. Die vaardighede van lees en kyk, word aangeleer deur baie te lees en die vaardighede in skryf en aanbied word versterk deur baie te skryf. Taalonderrig vind plaas op geïntegreerde wyse waar die onderwyser goeie praktyke demonstreer en die leerders hierdie praktyke inoefen voordat hulle dit onafhanklik toepas. Elke les behoort eers die hele klas te betrek waarna leerders die vaardigheid in groepverband oefen voordat hulle dit op hul eie toepas. Die prosesbenadering word gebruik wanneer leerders mondelinge en geskrewe tekste skep. Leerders is betrokke by die verskillende stadiums van die luister-, praat-, lees- en skryfproses. Hulle moet gedurende hierdie prosesse aan die teikengehoor en die doel van die teks dink. Dit sal hulle daartoe in staat stel om op ’n natuurlike wyse te kommunikeer en hul idees oor te dra. So, byvoorbeeld, fokus die onderrig van skryf nie net op die produk nie, maar ook op die skryfproses. Gedurende die skryfproses word die leerders geleer om idees te ontwikkel, om oor die teikengroep en doel te dink, om konsepte te skryf, hulle werk te redigeer en om ’n geskrewe produk wat hulle eie denke weergee, aan te bied. Benaderings tot die onderrig van letterkunde Die onderrig van letterkunde behoort te fokus op onderrig vir begrip en sluit in die leesproses en strategieë (pre-lees, KABV 9

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 tydens lees en post/na-lees). Die belangrikste rede vir die lees van letterkunde in die klaskamer is om by leerders ’n sensitiwiteit te wek vir taal wat meer verfyn, letterkundig, figuurlik, simbolies en betekenisvol gebruik word. Terwyl die meeste literêre tekste geskryf is vir genot, vermaak en uitbeelding, skryf ernstige skrywers prosawerk, dramas en gedigte oor hulle eie idees, gedagtes, beginsels, ideologieë, geloofsoortuigings en kwessies wat hulle wil uitbeeld en verwoord en wat hulle met voornemende lesers wil deel. Hulle verbeeldingryke taalgebruik is waardetoevoeging tot hulle skeppende werk. Die onderrig van letterkunde is nie altyd maklik nie, maar dit is onmoontlik sonder die persoonlike en eerlike interpretasie en kommentaar van die leerders. Indien ’n leerder ’n literêre teks nie self verstaan nie, het hy/sy nie veel geleer nie. Onderwysers moet daarteen waak om hulle eie interpretasies en idees oor literêre tekste aan leerders oor te dra. Hulle moet eerder soveel as moontlik leerderdeelname in die klas toelaat. Interpretasie gaan nie oor wat reg of verkeerd is nie, maar oor wat binne konteks van die literêre teks vir die leerder betekenisvol is. Die beste benaderings tot die onderrig van letterkunde sluit onder andere die volgende in: • Probeer om soveel as moontlik van die teks, sonder enige onderbreking van ander aktiwiteite, in die klas te lees. Dit behoort nie meer as twee weke te neem nie. Dit is belangrik dat die leerders die elementêre betekenisvlak van die teks moet verstaan. Indien daar te veel tyd aan die lees van ’n teks in die klas spandeer word, ondermyn dit ’n duidelike begrip van die storielyn en intrige. Sommige leerders kan ’n teks sonder enige ondersteuning lees en dit moet aangemoedig word. Poësie moet onderrig word, nie gedigte nie. Lees soveel as moontlik gedigte in die klas. Maak seker leerders skryf ook hul eie gedigte in die klas. • Literêre interpretasie is eintlik ’n universiteitsvlak-aktiwiteit en leerders in hierdie fase het nie nodig om hierdie gevorderde vlak van interpretasie aan te leer nie. Die doel van die onderrig van literêre tekste is om aan die leerders te wys hoe hulle Eerste Addisionele Taal subtiel, intelligent, verbeeldingryk en vindingryk gebruik kan word. Dit beteken dat die skepping, manipulering en herrangskikking van tekste om te verduidelik en te beklemtoon, van nader ondersoek moet word. Só ’n ondersoek beteken dat die funksie en betekenis van beeldspraak en stylfigure, sinstrukture, paragraafstrukture, die innerlike en uiterlike bou van ’n gedig, woordkeuse, deurlopende motiewe, die gebruik van simboliek, kleur en klank geëksamineer kan word. Die meeste van hierdie werk moet teksgebaseerd wees, maar reël vir reël ontleding doen afbreek aan die subtiliteit van die teks. • Kreatiewe skryfwerk moet nou aansluit by die studie van enige literêre teks. Skryfaktiwiteite, wat ’n deeglike begrip van die voorgeskrewe literêre tekste vereis, help leerders om voorgeskrewe letterkunde beter te waardeer. Klasbesprekings is sinvol indien elke leerder daaraan deelneem, maar klasbesprekings wat tot skryfaktiwiteite lei, is meer waardevol en dit bevorder die onderrig van die lees-, skryf- en taalvaardighede. • Dit is baie belangrik om te onthou dat die onderrig van letterkunde nie gaan oor die onderrig van die regte antwoord nie. ’n Teks moet in sy geheel bestudeer word en nie net dele daarvan nie. Deeglike lees van ’n teks behels interpretasie, kreatiewe en persoonlike belewing en die ondersoek daarvan. Ander benaderings met betrekking tot letterkunde wat met die onderrig vir begrip geïntegreer kan word, is chronologie, die outeurs, tema en genre. Hierdie benaderings kan ook gekombineer word. In die chronologiese benadering kan leerders die literêre periode met die historiese gebeure vir dieselfde tydraamwerk navors en kombineer. In die outeursbenadering kan die leerders ’n wye en diep studie van ’n outeur doen, veral in poësie, en die digter se werk met ’n bepaalde historiese tydperk verbind. 10 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 In die tematiese benadering kan leerders temas soos geregtigheid, sukses, liefde ens. in ’n aantal gedigte oor verskillende genres ondersoek en dit in verband bring met gebeure in die werklike lewe. Hulle kan ook ’n oordeel fel en kommentaar lewer oor die karakter se aksies en die tema. In die genre-benadering, kan leerders die intrige in verskillende literêre genres klassifiseer, vergelyk en kontrasteer bv. in ’n roman/kortverhaal/drama of volksverhaal. Benaderings tot die onderrig van taalstrukture en -konvensies Die onderrig van taalstruktuur behoort op die manier waarop die taal gebruik word te fokus, bv. hoe om betekenis te skep, hoe om probleme en belangstellings aan te spreek, vriende en kollegas te beïnvloed, en hoe om ’n ryk sosiale lewe te skep. Die onderrig van taalstrukture behoort ’n middel te wees om dinge gedoen te kry. Die onderrig van taalstrukture/grammatiese strukture behoort daarom teksgebaseerd, kommunikatief en geïntegreerd te wees. Die volgende beginsels behoort oorweeg te word wanneer taalstrukture onderrig word: • Taalleer behoort aangeleer te word sodat tekste in konteks geskep kan word. Dit het dus betrekking op realistiese taal. • Die toepassing van taalleer behoort nie beperk te word tot die ontleding van geïsoleerde sinne nie – dit behoort die wyse te verduidelik waarop sinne gestruktureer is om volledige tekste soos stories, opstelle, briewe en verslae, wat leerders lees en skryf, te konstrueer. • Die gebruik van geloofwaardige materiaal soos dialoë, onderhoude ens., moet aangemoedig word. • Verbind die taalstrukture met funksionele gebruike van taal in verskillende sosiale situasies, bv. uitdrukking van gedagtes of gevoelens; bekendstelling van mense; praat oor of verslag doen van dinge, aksies, gebeure of mense in die omgewing, in die verlede of in die toekoms; rig versoeke; maak voorstelle; aanbieding van kos of drankies en aanvaarding óf van die hand wys op beleefde wyse; gee en reageer op instruksies; vergelyk of kontrasteer dinge. • Gebruik klaskameraktiwiteite wat taalvorme met funksies verbind, bv. die verlede tyd met ’n verhalende opstel en die skryf van verslae, beskrywende taal met ’n beskrywende opstel. • Fokus op betekenisvolle aktiwiteite. Verwerwing van die grammatikale reëls van die taal stel nie noodwendig die leerder in staat om die taal op ’n samehangende en betekenisvolle wyse te gebruik nie. Die gebruik van taal gaan oor meer as die struktuur en funksie van die betrokke sin, bv. die wyse waarop mense óf gesproke taal (diskoers) óf geskrewe taal (teks) in samehangende en betekenisvolle wyses gebruik. KABV 11

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 2.2 Tydstoekenning vir Huistaal en Eerste Addisionele Taal Die onderrigtyd vir Huistaal is 5 uur per week en vir Eerste Addisionele Taal is dit 4 uur per week. Alle taalinhoud word in ’n tweeweeklikse siklus aangebied, dit wil sê (10 (8) uur). Onderwysers hoef nie hierdie siklus streng te volg nie, maar hulle moet seker maak dat die taalvaardighede, veral lees en skryf, dikwels geoefen word. Die tydstoekenning vir die onderrig van die verskillende taalvaardighede in Graad 7-9 is 36 weke. Vier weke is vir eksamen doeleindes – twee weke vir die Junie-eksamen en nog twee weke vir die Desember-eksamen. Roosters behoort voorsiening te maak vir verskeie dubbelperiodes per week. In ʼn tweeweeklikse siklus word die volgende tydsindeling vir die verskillende taalvaardighede voorgestel. Voorgestelde tyd vir die Taal van Leer en Onderrig: VAARDIGHEDE TYDSTOEKENNING PER TWEEWEEKLIKSE SIKLUS (UUR) Graad 7 Graad 8 Graad 9 *Luister en praat (Mondeling) 2 uur *Lees en kyk 3 uur 30 min (1 uur 45 min. vir begrip en 1 uur 45 min. vir literêre tekste) *Skryf en aanbied 3 uur 30 min Taalstrukture en -konvensies 1 uur *Taalstrukture en -konvensies en hul gebruike word geïntegreer binne die tydstoekenning van die vier taalvaardighede. Daar is ook tyd toegeken vir formele oefening. Denk- en beredeneringsvaardighede is geïnkorporeer in die vaardighede en strategieë wat benodig word vir Luister en praat, Lees en kyk, en vir Skryf en aanbied. Voorgestelde tyd vir ’n ander verpligte taal (op Eerste Addisionele Taalvlak) VAARDIGHEDE TYDSTOEKENNING PER TWEEWEEKLIKSE SIKLUS (UUR) GRAAD 7 GRAAD 8 GRAAD 9 *Luister en praat (Mondeling) 2 ure *Lees en kyk 3 ure (1 uur 30 min. vir begrip en 1 uur 30 min. vir literêre tekste) *Skryf en aanbied 2 ure Taalstrukture en -konvensies 1 uur *Taalstrukture en -konvensies en hul gebruike word geïntegreer binne die tydstoekenning van die vier taalvaardighede. Daar is ook tyd toegeken vir formele oefening. Denk- en beredeneringsvaardighede is geïnkorporeer in die vaardighede en strategieë wat benodig word vir Luister en praat, Lees en kyk, en vir Skryf en aanbied. 12 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 2.3 LEER EN ONDERRIG-ONDERSTEUNINGSMATERIAAL Leerders behoort die volgende vir die studie van Eerste Addisionele Taal in Graad 7 – 9 te hê: Graad 7 – 9 Kernmateriaal Voorgeskrewe taalhandboek – Onderwysersgids en √ leerderboek Woordeboek √ Literêre genre Roman √ Kortverhale √ Volksverhale √ Drama √ Poësie √ Mediamateriaal Koerante √ Tydskrifte √ Radiopraatjies/-dramas √ Televisieprogramme/-dramas/dokumentêre programme √ Eerste Addisionele Taal onderwysers behoort die volgende te hê: a) ’n Kurrikulum en Assesseringsbeleidsverklaring. b) Taal in Opvoedingsbeleid. c) Die voorgeskrewe taalhandboek vir leerders se gebruik en ander handboeke as bykomende bronne tot die voorgeskrewe een. d) Woordeboeke (eentalig, tweetalig, veeltalig, tesourus/verklarend). e) Voorgeskrewe literêre genres. f) ’n Verskeidenheid geskrewe/gedrukte materiaal: koerante, tydskrifte, brosjures, strooibiljette, ens. g) Toegang tot oudio- en/of visuele hulpmiddels wat in die klaskamer gebruik kan word. h) Ander gedrukte bronne ('n verskeidenheid koerante, tydskrifte en brosjures). Klaskamerbronne a) ’n Verskeidenheid tekste wat verskillende leesvlakke akkommodeer, bv. ’n verskeidenheid leesreekse met genoegsame kopieë van tekste op elke vlak vir die leerders in die klas. b) ’n Verskeidenheid gedrukte materiaal: koerante, tydskrifte, brosjures, strooibiljette, advertensies, plakkate, kennisgewings, ens. c) Oudio- en/of visuele hulpmiddels KABV 13

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 3: INHOUD EN ONDERRIGPLANNE VIR TAALVAARDIGHEDE 3.1 Oorsig van taalvaardighede – prosesse en strategieë, tekstipes en tekslengtes 3.1.1 Luister en praat Luister en praat is die middelpunt van leer in alle vakke. Deur effektiewe luister- en praatstrategieë kan leerders inligting insamel en sintetiseer, kennis opbou, probleme oplos, idees uitdruk en menings uitspreek. Kritiese luistervaardighede stel leerders in staat om waardes en houdings in tekste te herken, en manipulerende taal waar te neem en aan te spreek. Luister en praat is verskillende vaardighede, maar is tog interafhanklik van mekaar. Albei vind voortdurend informeel in die klaskamer plaas wanneer leerders inligting ontvang en bespreek. Formele luister en praat van spesifieke vorme, bv. ’n debat, moet onderrig ontvang wat gefokus is. Formele en informele luister en praat word geïntegreer met lees, skryf en taaloefeninge. Praat kan ’n geskrewe teks na ’n mondelinge teks verander, soos hardoplees. Die luisterproses en -strategieë Luisteronderrig betrek gewoonlik aspekte van die luisterproses. Dit is ’n aktiwiteit bestaande uit drie fases en wat gebaseer is op onafhanklike luisterstrategieë vir die dekodering en begrip van spraak en ander oudiovorme. Elke stap sal nie altyd tydens die luisterproses gebruik word nie. Byvoorbeeld, indien leerders na die opname van ’n verduideliking luister, moet hulle ’n pre-luisteraktiwiteit doen. Dit sal hulle bedag maak om gefokus te wees op dit waarna hulle luister (luister met ’n doel) en hulle te help om assosiasies te maak met eie ervarings. Luisteraktiwiteite sal leerders help om besonderhede te onthou en om ’n boodskap te evalueer. Post-luister kan beteken dat leerders deur bespreking reageer op wat hulle gehoor het. Luisterbegripsaktiwiteite en -assessering bied ’n geleentheid om leerders te leer hoe om te luister. Pre-luister stel leerders bekend aan die luistersituasie. Dit laat hulle toe om hul vorige kennis van die onderwerp te aktiveer, en om hulle voor te berei vir die luisteraktiwiteit, naamlik: • Stimuleer/aktiveer agtergrondkennis voordat daar geluister word. • Voorspel waaroor ’n teks mag gaan op grond van die titel. • Behandel enige deurslaggewende woordeskat waarmee leerders nie vertroud is nie. • Die onderwyser mag ’n pre-luister vraag stel om die leerders se aandag te rig. • Leerders behoort fisies voorbereid te wees met, byvoorbeeld, potlood en skryfblok om notas af te neem. Tydens luister – vraagstelling, herkenning, soek verbande, maak aantekeninge, interpretasie. • Ontleed: -- die boodskap, -- die spreker; en 14 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 -- die spreker se bewyse. • Skep assosiasies. • Bepaal betekenis. • Stel vrae. • Maak afleidings en bevestig voorspellings. • Besin en evalueer. Post-luister volg op die luisterervaring. Leerders: • vra vrae; • bespreek die spreker se standpunt; • som die aanbieding mondelings op; • hersien aantekeninge; • dra die inligting van mondeling na skriftelike vorm oor, bv. gebruik inligting om ’n diagram te etiketteer; • ontleed en evalueer dit wat gehoor is, krities; • sintetiseer nuwe inligting met vorige kennis; en • maak afleidings; evalueer; gee eie mening; reageer krities. KABV 15

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 VERSKILLENDE MANIERE WAAROP GELUISTER WORD Luister vir Luister, eerder as om net te hoor, is die sleutel tot enige intelligente respons op die wêreld rondom spesifieke inligting ons. In ’n wêreld waar tegnologie ’n eindelose hoeveelheid klank, stemme, musiek, en gesprekke skep, is die vermoë om net te luister na dit wat betekenisvol of bruikbaar is, uiters belangrik. Die meeste van die aktiwiteite wat hieronder gelys is, is bekend aan leerders in hierdie fase. Onderwysers moet slegs die aktiwiteite doen wat hulle as noodsaaklik vir hulle klasse beskou. • Stimuleer/aktiveer agtergrondkennis voor luister. • Bepaal die spreker se doel. • Gee algehele aandag aan die luistertaak en demonstreer belangstelling. • Soek na betekenis. • Kontroleer begrip van die boodskap deur verbande raak te sien, voorspellings te maak en te beaam, afleidings te maak, te evalueer en daaroor te besin. • Maak sinvolle notas deur raamwerke en/of beelde te skep, kategorisering, opsommings, kontrolelyste, parafrasering, oorvertelling en verduideliking. • Onderskei tussen spreker en boodskap. • Oorweeg die verwantskap tussen konteks, woordkeuse en vorm. • Identifiseer, interpreteer en evalueer boodskappe. • Toon ’n begrip van instruksies, volg aanwysings op ’n kaart en volg prosedures. • Neem kennis van die hoof en ondersteunende gedagtes. • Prosesseer inligting deur: vergelyking, instruksies te volg, gapings te vul, verskille te identifiseer, punte/items af te merk, inligting oor te dra, inligting in die korrekte volgorde te plaas, soorte inligting te klassifiseer, betekenis te vertolk. • Volg aanbiedings op deur: vrae te beantwoord, notas te hersien, idees te kategoriseer, opsommings te maak, verduideliking, besinning, praat of skryf. Luister vir begrip en • Vertel die storie oor. praat • Herroep spesifieke besonderhede in ’n teks. • Oordink waardes en boodskappe in ’n teks. • Oordink stereotipering en ander vooroordele. • Bespreek karakter, intrige en agtergrond. • Druk menings uit. • Stel vrae om duidelikheid te verkry. Luister vir kritiese Die meeste van die onderstaande aspekte van luisteraktiwiteite is nuttig vir die bestudering van ontleding en literêre tekste, advertensies en politieke dokumente. Na ’n luisteraktiwiteit skep ’n onderwyser evaluering gewoonlik geleentheid vir ’n bespreking, maar dit is ook goed om hierdie aktiwiteite in skryfaktiwiteite te omskep. ’n Kort uittreksel van byvoorbeeld ’n klankbaan, kan gebruik word om ’n verhalende opstel te begin (“Wat presies hoor jy? Maak sin daarvan.”). • Identifiseer en interpreteer oorredings-, gevoels- en manipulerende taal, partydigheid, vooroordeel en stereotipering. • Onderskei tussen feite en menings. • Toon bewustheid van, en interpreteer toon, tempo en taalgebruik. • Reageer op styl, toon en register en evalueer korrek. • Verstaan die logiese volgorde van inligting. • Oordeel en lewer bewyse. • Maak aannames en voorspel gevolge. • Reageer op taalgebruik, woordkeuse, formaat en uitspraak. 16 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 VERSKILLENDE MANIERE WAAROP GELUISTER WORD Luister vir Die beste manier waarop hierdie luisteraktiwiteite geoefen kan word, is in debatte, klein waardering en groepbesprekings en enige ander gestruktureerde bespreking. Uittreksels uit films kan ook nuttig interaksie gebruik word om die onderstaande vaardighede in te oefen. • Reageer toepaslik in kommunikasiesituasies. • Gebruik beurtnemingskonvensies in gesprekke. • Definieer ’n standpunt. • Stel vrae om kommunikasie vol te hou. • Reageer op taal, gebare, oogkontak en liggaamstaal. • Toon begrip van die verhouding tussen taal en kultuur deur respek vir kulturele konvensies te bewys. • Reageer op die estetiese kenmerke van mondelinge tekste, bv. ritme, tempo, byklanke/klankeffek, beeldspraak. Lengte van tekste wat gebruik kan word vir luister met begrip: TAAK GRAAD 4 GRAAD 5 GRAAD 6 Langer luisterbegriptekste bv. storie, onderhoude, 130-180/tot 5 min 180-200/tot 5 min 200-220/tot 5 min toneelstukke, nuusberigte Korter luisterbegriptekste bv. aankondigings, 50-60 woorde/1-2 min 60-70 woorde/1-2 min 70-90 woorde/1-2 min inligtingstekste, instruksies, aanwysings Leesbegrip/soekleestekste 130-180 woorde 180-230 woorde 230-280 woorde Praat Indien leerders teen die einde van hierdie fase van hulle onderrig gemaklik, geredelik en akkuraat kan praat, het hulle een van die belangrikste vaardighede vir hulle persoonlike en professionele lewe bereik. Om oor hierdie selfvertroue te beskik, is belangriker as enige tegniek vir of die kuns van openbare redevoering. Leerders moet weet as hulle praat, daar geen gespot of na-apery sal wees nie. Hulle moet ook verseker wees van die onderwyser se volle ondersteuning en motivering te alle tye. Leerders in die Senior Fase behoort onderrig te word in die basiese tegnieke wat nodig is om ’n goeie mondelinge aanbieding te lewer. ’n Mate van verdraagsaamheid moet aan leerders bewys word ten opsigte van die eise wat mondelinge interaksie aan hulle stel. Die praatproses en -strategieë Die onderrig van praat behoort kennis van die proses- en kommunikasiestrategieë (terugskouing, herfrasering, vervanging, demonstrasie, gebare, mimiek, klanke en aantrekkingskrag) in te sluit. Die onderrig van die praatproses bestaan uit die volgende stadiums: • beplanning - navorsing en organisering; en • voorbereiding en aanbieding. KABV 17

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Beplanning - navorsing en organisering Leerders moet in staat wees om die vaardighede van beplanning, navorsing en organisering vir mondelinge aanbiedings te demonstreer deur die volgende: • gebruik gepaste register, styl en toon volgens die gehoor, doel, konteks en tema. • gebruik toepaslike taal (keuse van woorde); -- werkwoorde, ’n verskeidenheid byvoeglike naamwoorde en bywoorde om ’n spesifieke indruk te skep en besonderhede ('n duidelike beskrywing) te gee wanneer gepraat word, byvoorbeeld tydens ’n praatjie, storievertelling, debat; -- sinonieme en antonieme, homofone, homonieme en een woord vir ’n omskrywing; -- geleende, geërfde en nuwe woorde; -- figuurlike taal (beeldspraak, idiomatiese uitdrukkings, spreekwoorde), toon, atmosfeer of humor; -- afkortings; -- basisvorme, voorvoegsels en agtervoegsels; -- geslag, meervoude en verkleinwoorde; en -- vergelykende en oortreffende trappe van byvoeglike naamwoorde en bywoorde. • Demonstreer kritiese taalbewustheid: -- gee feite weer en spreek menings uit; -- herken konnotatiewe-, denotatiewe- en geïmpliseerde betekenis, -- uitdrukking van waardes en houdings, toon bewustheid van partydigheid, stereotipering, emotiewe, oorredings- en manipulerende taal, bv. in ’n oorredende mondelinge aanbieding. • Die gebruik van bronne en verwysingsmateriaal soos woordeboeke en tesourusse om effektiewe en presiese woordeskat te kies en aanbiedings te lewer deur gebruik te maak van notas en rekwisiete, byklanke, oudio- en/of visuele hulpmiddels en grafieke om die aanslag en akkuraatheid van aanbiedings te verhoog. Voorbereiding en aanbieding: Leerders moet in staat wees om mondelinge aanbiedingsvaardighede in te oefen en te demonstreer deur die volgende te doen: • praat direk tot die gehoor; • verwys na relevante bronne wat geraadpleeg is; • sluit ’n stel feite en voorbeelde volgens die vereistes van die taak in; • gebruik ’n effektiewe inleiding en maak ’n gevolgtrekking (bv. deur gebruik van literêre aanhalings, verwysings na gesaghebbende bronne, waarnemings); 18 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • ontwikkel idees en argumente - inhoud is oorspronklik, kreatief, samehangend, wys logiese ontwikkeling en rangskikking van feite, voorbeelde en idees; • gebruik elemente van spraakvorme (bv. inleiding, eerste en tweede oorgange, liggaam, afsluiting) in die formulering van rasionele argumente en die toepassing van die kuns van oorreding en debatte; • gebruik organisatoriese strukture soos chronologie, onderwerp, oorsaak-gevolg, vergelyk-kontrasteer, probleemoplossing om die inligting te organiseer, die gehoor in te lig en te oorreed; • gebruik korrekte intonasie; • aanbieding en ontwikkeling van ’n duidelike argument en keuse van gepaste tipes bewyse (bv. statistiek, getuienis, spesifieke voorbeelde) wat geloofwaardig, geldig en relevant is; • gebruik aanspreekvorme of herhaling: “Dames en here...”; “Ek wil beklemtoon dat …”; • gebruik gepaste taalstrukture en -konvensies soos: -- werkwoordvorme en hulpwerkwoorde om tyd en atmosfeer akkuraat uit te druk; en -- taalstrukture om alledaagse mondelinge kommunikasie uit te druk; • gebruik retoriese vrae, pouses, herhaling; • gebruik verbale en nie-verbale tegnieke (bv. toon, stemprojeksie/modulasie, volume, tempo, frasering, oogkontak, gesigsuitdrukkings, gebare en liggaamstaal) in aanbiedings. KABV 19

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 TEKSTE WAT VIR LUISTER EN PRAAT GEBRUIK KAN WORD Voorbereide mondelinge Om in te lig/om te oortuig/om standpunt of opinie te deel en te regverdig. aanbieding • Kies ’n gepaste onderwerp wat nagevors kan word. -- Bewyse van die navorsing behoort beskikbaar te wees. -- Daar moet ’n gepaste struktuur wees (inleiding, liggaam en afsluiting). -- Daar moet ’n duidelike logiese skakel met die onderwerp wees. -- 'n Argument of perspektief wat ’n denkende respons in ander wek. -- Die idees moet duidelik geformuleer wees wat bewustheid van die gehoor en doel demonstreer. Onvoorbereide Om ’n toespraak aan te bied sonder om vooraf voor te berei/gedagtes vinnig en logies te mondelinge aanbieding rangskik/toespraaktegnieke op kort kennisgewing te gebruik. • Gebruik gepaste struktuur (inleiding, liggaam en afsluiting). • Dit moet van toepassing op die doel wees. • Gebruik toon, stemprojeksie, tempo, oogkontak, liggaamshouding en gebare. • Register en toon moet gepas wees vir die gehoor. • Gebruik gepaste en doeltreffende woordeskat en taalstrukture. • Die praatjie moet kort, maar effektief wees. Voorbereide Lees • Demonstreer begrip van die teks. (hardoplees) • Lees die teks vloeiend. • Gebruik lydende en bedrywende vorm. • Spreek woorde duidelik uit. • Goeie gebruik van pouses. • Behou kontak met die gehoor. • Die keuse van die uittreksel neem die gehoor in aanmerking. • Die lengte van die uittreksel is gepas. Onvoorbereide lees Om ’n teks wat deur die leerder self of ander geskryf is, te deel en te vermaak. (hardoplees) • Demonstreer begrip van die teks. • Lees die teks vloeiend. • Gebruik gepaste stemtoon. • Spreek woorde duidelik uit. • Goeie gebruik van pouses. • Behou kontak met die gehoor. • Die keuse van die uittreksel neem die gehoor in aanmerking. • Die lengte van die uittreksel is gepas. 20 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 TEKSTE WAT VIR LUISTER EN PRAAT GEBRUIK KAN WORD Debat Om oor verskillende standpunte van ’n gekose onderwerp te argumenteer. Dit is ’n formele, mondelinge vorm waarna ’n gehoor kan kyk/luister en waaraan hulle kan deelneem. Debatsprosedure: • Twee spanne sprekers, wat gewoonlik uit drie persone per span bestaan, redeneer vir of teen ’n mosie. Mosies bevat aannames of voorstelle. bv. “Die Wêreldbeker was goed vir ons ekonomie” en nie net “Die Wêreldbeker” nie. • Debatsprosedures word beheer deur ’n voorsitter wat: -- die mosie bekendstel en agtergrondinligting daaroor verskaf; -- elke spreker bekendstel; -- orde handhaaf; -- tydhou – die sprekers kry beperkte tye; -- die bespreking bestuur wanneer die mosie oop is vir bespreking (kyk verderaan); en -- die stemproses bestuur (kyk verderaan). • Die voorsitter stel die mosie bekend en vra die eerste spreker van die span wat ten gunste van die mosie redeneer, om hul standpunt te stel. • Die eerste bevestigende spreker voer argumente ten gunste van die mosie aan. • Die eerste opponerende spreker (die span wat teen die mosie redeneer) stel argumente teen die mosie en hulle mag ook repliek lewer op die eerste spreker se argumente. • Die tweede bevestigende spreker bou voort op sy span se argument, verskaf nuwe argumente en lewer repliek op die vorige spreker se standpunte. • Die tweede opponerende spreker doen dieselfde. • Die mosie word vir die gehoor vir bespreking en vrae oopgestel. • Na die algemene bespreking som die opponerende span eerste hul standpunt op. Die derde spreker herhaal die span se hoofargumente en probeer, met redes, om die gehoor te oorreed om teen die mosie te stem. Hierdie spreker kan ook vorige argumente weerlê. • Die derde bevestigende spreker doen dieselfde. • Die debat kan op verskillende maniere afgesluit word om ’n uitslag te verkry, bv. deur die toesprake deur ’n beoordelaar te laat bepunt of deur oor die mosie te stem. Dialoog • Reflekteer ’n gesprek tussen twee of meer mense. • Begin en hou gesprekke vol. • Gebruik beurtnemingskonvensies, hou die gesprek vol. • Verdedig ’n standpunt. • Luister na ander, onderhandel. • Vul gapings en moedig die spreker aan. • Uitklaring van kwessies. • Deel idees en ervarings en wys begrip van konsepte. KABV 21

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 TEKSTE WAT VIR LUISTER EN PRAAT GEBRUIK KAN WORD Onderhoud Om inligting van ’n individu of paneel te verkry of om hul standpunt te bepaal. • Gebruik vraagstelling, oorreding, die afneem van notas, opsommings, luistervaardighede en nie-verbale kommunikasie. • Beplan en berei voor: bepaal doel, agtergrondinligting, uitleg, vrae, tyd, plek, volgorde, fisiese omgewing (verwys na kenmerke by skryf). • Gebruik tegnieke vir onderhoudsvoering in fases: -- inleiding (stel self bekend; noem doel); -- rapport (skep vertrouensverhouding/atmosfeer van vertroue); -- vrae (stel algemene tot spesifieke, relevante vrae; gebruik volwasse, sensitiewe, beleefde, oorredende taal; luister aandagtig; evalueer response, reageer effektief om kennis te demonstreer). -- Opsomming (Maak aantekeninge; som op; orden en rangskik response en belangrike besonderhede in logiese volgorde) -- Afsluiting (bedank die persoon met wie die onderhoud gevoer is; verskaf kontakbesonderhede) Verslag (formele en • Gee akkurate terugvoer van ’n situasie bv. ongeluk, enige bevindinge. informele) • Oorweeg ’n titel, inleiding (agtergrond, doel en omvang), liggaam (Wie? Waarom? Waar? Wanneer? Wat? Hoe?), afsluiting, aanbevelings, verwysings, toevoegings. • Beplan: Versamel en organiseer inligting en gee feite weer. • Gebruik semi-formele tot formele register en styl. • Gebruik: -- teenwoordige tyd (behalwe vir historiese verslae); -- gewone selfstandige naamwoorde; -- die derde persoon; -- feitelike beskrywing; -- tegniese woorde en frases; en -- formele, onpersoonlike taal. Gee aanwysings Om, byvoorbeeld, padaanwysings vir iemand te gee. • Gebruik aanwysings wanneer iemand vertel word hoe om ’n bestemming te bereik. • Gebruik hoofsaaklik bevelsinne. • Gebruik die tweedepersoonsvertelling ('n interaksie tussen die spreker en die luisteraar). • Oorweeg die volgende wanneer aanwysings gegee word: -- gebruik kort en duidelike sinne; -- gebruik chronologiese volgorde; -- verwys na ’n spesifieke rigting; -- dui ’n beraamde afstand aan; -- gee die benaderde aantal strate wat gekruis moet word om die bestemming te bereik; -- verskaf inligting oor bakens langs die pad; -- gebruik woorde wat posisie aandui; -- gebruik woorde wat rigting aandui; -- gebruik woorde om vir aanwysings te vra, en -- gebruik woorde om waardering te wys. 22 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 TEKSTE WAT VIR LUISTER EN PRAAT GEBRUIK KAN WORD Instruksies Om te verduidelik hoe om apparaat of ’n instrument te gebruik, kos voor te berei, foute te herstel, ens. • Verduidelik hoe om apparaat of ’n instrument te gebruik, hoe om iets te maak, disse voor te berei, foute te herstel, ens. • Beplan en berei voor (sien skryfkenmerke): -- verstaan die situasie (s) en wat die produk - waarvan instruksies/demonstrasie gegee word - behoort te wees of te kan doen; -- verduidelik die werking of gebruik van enige artikel; -- oordink duidelike, korrekte en logiese volgorde van instruksies; -- gebruik handleidings, instruksies en werkinge; en -- oorweeg woordeskat, taalleer, uitdrukkings, tegniese taal en frases wat gebruik mag word. • Aanbieding. Mondelinge aanbieding/ • Mondelinge aanbieding van gebeure bv. die radio, televisie of bevindinge van ’n onderhoud verslag wat gedoen is. • Beplan en berei voor: -- stel die produk bekend waaroor die formele mondelinge aanbieding gaan wees; -- voorspel watter woordeskat, taalleer en uitdrukkings gebruik mag word; en -- navorsing en insameling van relevante inligting van die spreker en die taal wat benodig word om inligting uit te druk. • Aanbieding; neem kennis van die volgende: -- bewyse van navorsing behoort duidelik te wees. • 'n Vorm (inleiding, liggaam en afsluiting) behoort gevolg te word. • Die teks behoort uit duidelike logiese skakels te bestaan wat die onderwerp en korrekte feite in logiese volgorde weergee. • 'n Argument of standpunt word gedeel wat ander tot nadenke stem. • Duidelik geformuleerde idees wat die gehoor en die doel in ag neem. • Aanbieding word in ’n formele, neutrale (informatiewe) styl gelewer in ’n register wat gepas is vir die gehoor. • Leerders behoort aangemoedig te word om gepaste liggaamstaal te gebruik, maar wilde gebare behoort vermy te word. Gebruik duidelike onpartydige taal. • Organiseer ’n mondelinge aanbieding in drie dele: -- Inleiding: Trek die gehoor se aandag; beantwoord Wie? Wat? Waar? Wanneer? -- Liggaam: Organiseer die kerngedagtes van die verslag in logiese volgorde. Gebruik akkurate inligting; ondersteun hoofgedagte met inligting uit navorsing; gebruik besonderhede en beskrywende sinne om die verslag interessant te maak. -- Afsluiting: Som op en dra die belangrikste punt oor. Skryf ’n kort afsluiting. Som op en stel weer die kerngedagte. Gebruik die hoofgedagtes om ’n persoonlike mening aangaande die onderwerp van die verslag te formuleer. • Gebruik visuele hulpmiddels, soos plakkate of oorhoofse transparante, en oefen deur dit te gebruik tydens inoefening. • Gebruik notas om ’n finale raamwerk vir die verslag te maak. • Gebruik notas tydens die aanbieding van die verslag. KABV 23

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 TEKSTE WAT VIR LUISTER EN PRAAT GEBRUIK KAN WORD Forum-/paneelbespreking Deel verskillende menings of inligting vanuit verskillende bronne. Die sprekers behoort: • verskillende idees te ondersoek; • na mekaar te luister; • toe te gee wanneer nodig; • nie ander sprekers te onderbreek nie; • logiese verbande tussen punte te maak; • by die onderwerp te bly; • mense by die bespreking probeer betrek; -- - onderbreek op beleefde wyse; -- - druk menings en ondersteunende redes uit. • Elke spreker praat oor ’n bepaalde aspek van die onderwerp. • Gebruik konvensionele/alledaagse/gewone uitdrukkings. • Pligte van die voorsitter: -- handhaaf orde; -- bestuur die tyd; -- hou by die agenda; -- moedig deelname aan; -- bly neutraal; -- vra vir voorstelle of stemme. Rolspel 'n Situasie word aan leerders geskets, dikwels ’n probleem of ’n insident, waarop hulle moet reageer deur ’n besondere rol aan te neem. Die rolspel mag impromptu wees, of die leerder mag ingelig word oor die besondere rol wat gespeel gaan word. Sulke assesserings is oop en persoonsgesentreerd. Informele bespreking/ Om idees, menings en standpunte met individue of groepe te deel. gesprek • Inisieer en hou gesprekke vol. • Pas beurtnemingskonvensies toe. • Verdedig ’n standpunt. • Onderhandel. • Vul gapings en moedig die spreker aan. • Deel idees en ervarings en toon begrip van konsepte. Bekendstelling van ’n Om aan ’n gehoor inligting oor ’n spreker/gas te gee. spreker • Doen navorsing om relevante inligting oor die spreker te verkry. • Gebruik formele styl of register. • Skep belangstelling en verwagting by die gehoor bv. deur die gehoor van relevante agtergrondinligting en prestasies te vertel. • Bou afwagting deur bv. pouses en stembuigings. • Sluit af met 'n sterk, samevattende slot. Bedankings • Om ’n spreker na die lewering van ’n mondelinge aanbieding te bedank. • Gebruik formele register. • Luister aandagtig na die spreker om die hoogtepunte in die toespraak uit te wys. • Verwys na belangrike aspekte in die toespraak tydens die bedanking. • Eindig sterk en met selfvertroue. 24 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Voorgestelde duur van tekste wat vir mondelinge kommunikasie gelewer moet word TEKSTE TYDSDUUR GRAAD 7 - 9 Gesprekke, debatte, forum-/groep-/paneelbesprekings 15 - 20 minute Dialoë 4 - 6 minute Aanwysings en instruksies 2 - 4 minute Onderhoude 8 - 10 minute Voorbereide lees 2 - 3 minute Voorbereide mondelinge aanbieding, verslag, resensies 2 - 3 minute Onvoorbereide mondelinge aanbieding 2 - 3 minute Storievertel 5 - 7 minute Vergadering en prosedures 8 - 10 minute Uitdrukkings wat in Afrikaanse gesprekvoering gebruik word – Verwysingslys VRA TOESTEMMING/VERSOEK GESPREK ONDERBREEK • Kan ek...? • Verskoon my, mag ek...? • Mag ek...? • Jammer, dink jy...? • Is dit moontlik om...? • Verskoon my, weet jy dalk...? • Is dit reg as ek...? • Verskoon my, kan jy my help? (formeel) • Sal dit in die haak wees …? • Gee jy om as …? • Laat my toe om …/vergun my om.../veroorloof my... • Sal jy saamstem dat ons …? HULP AANBIED HULP VRA • Mag ek jou help? • Kan jy my asseblief help met...? • Kan ek jou help? • Sal jy my help met...? • Soek jy iets? • Ek het hulp nodig met.../Ek benodig hulp met... • Kan iemand my help? • Help my asseblief...? • Moet iemand jou help? • Verleen hulp aan.../Help my om asseblief … • Het jy hulp nodig? • Wat kan ek vandag vir jou doen? APOLOGIE/VERSKONING AANBIED KLAGTES • Jammer. • Ek is jammer, maar... • Ek is jammer omdat... • Jammer om pla, maar... • Ek is spyt omdat... • Dalk het jy vergeet om... • Vergewe my asseblief. • Ek dink jy het vergeet om... • Ek bied verskoning aan vir.../Ek vra om verskoning vir … • Jammer as ek uit my beurt praat, maar... • Vergewe my. • Verskoon my, maar... • Verskoon my. • Moontlik bestaan daar ’n misverstand oor... • Ekskuus/Verskoon my, asseblief. • Moenie my nie verkeerd verstaan nie, maar ek dink ons behoort... KABV 25

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 ADVIES/RAAD GEE VOORKEUR UITSPREEK • Ek dink nie jy moet … • Sou jy liewer wou... • Jy behoort dit … • Ek wil liewer/liefs … • Jy behoort dit nie... • Hoekom het ons nie...? • As ek jy was, sou ek … • Ek verkies … Wat dink jy? • As ek in jou skoene was … • Wat dink jy behoort ons te doen? • As ek in jou posisie was … • As dit van my afhang … • Jy moet dit maar liewer... • Ek dink ons moet …. • Jy moenie... • Wat jy ook al doen, moet net nie... VERMOEDE UITSPREEK NIE PRESIESE INLIGTING GEE NIE • Ek dink hy was van plan om... • Daar is omtrent … • Dit kan wees... • Daar is min of meer... • Dit lyk asof... • Daar is ongeveer... • Miskien soek hy … • Daar is ’n groot aantal …. • Miskien wil hulle... • ... voorspel dat... • Dis moeilik om sê, maar ek dink … • Dit is ’n voorbeeld van … • Ek is nie regtig seker nie, maar ek dink... • Dis soort van … • Dis moeilik om te bepaal, maar ek raai … • Ek is nie regtig seker nie, maar ek dink … IEMAND GROET EVALUEER/BEOORDEEL JOUSELF Voor ’n lang reis, vakansie, kort uitstappie • Dit het goed gewerk/was effektief omdat... • Geniet die reis! • Ek het dit goed gedoen, omdat…. • Geniet die vakansie. • Dit sou beter gewees het indien ek... • Veilige reis. • Dit kan verbeter word deur…. • Geniet dit by (plek soos ’n restaurant). • Vooruitgang is/is nie sigbaar/voor die hand liggend omdat... • Geniet dit in (plek soos ’n dorp/stad) • Dit het geslaag, want … Wanneer vriende of familie van ’n reis terugkom • Hoe was jou vakansie? • Het julle dit in... geniet (plek) ? • Hoe was die reis/vlug/uitstappie/toer/rit? 3.1.2 Lees en kyk Goedontwikkelde leesvaardighede is oor die hele kurrikulum belangrik vir suksesvolle leer. Leerders ontwikkel leesvaardighede en soek inligting in ’n wye reeks literêre en nie-literêre tekste, insluitend visuele tekste. Leerders herken en besef hoe genre en register die doel uitbeeld. Deur in die klas te lees en onafhanklike lees, word leerders kritiese en kreatiewe denkers. Lees en kyk kombineer twee aspekte: 1) die leer en toepassing van strategieë vir dekodering en begrip van die teks; en 2) die leer en toepassing van kennis van die kenmerke van tekste. Beide aspekte behoort teenwoordig te wees tydens die onderrig van literêre en nie-literêre tekste. 26 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Die inhoud van Lees en kyk is gerangskik in: 1) lees vir begrip; 2) lees vir formele studie (letterkunde); en 3) uitgebreide selfstandige lees. Die leesproses en -strategieë Leesonderrig betrek fases van die leesproses. Dit is ’n driefase-aktiwiteit wat gebaseer is op verskillende leesstrategieë vir die dekodering en begrip van tekste. Nie al die stappe van die proses sal altyd gebruik word nie. Byvoorbeeld, as leerders ’n onbekende tekssoort lees, moet hulle ’n pre-leesaktiwiteit doen wat hul aandag vestig op die opvallende kenmerke van die tekssoort. Dit sal hulle ook help om assosiasies met hul eie ervarings te skep. Leesaktiwiteite sal leerders help om die struktuur en taalkenmerke van die teks in besonderhede te ontleed. Tydens post-lees kan leerders probeer om die teks in hul eie geskrewe tekste te reproduseer. • Pre-lees • Tydens lees • Post-lees aktiwiteite Pre-lees Leerders mag voorberei word vir die teks op verskeie maniere, afhangende van die tipe teks en die vlak van die leerder. Dit aktiveer assosiasies en vorige kennis. • Leerders word aangemoedig om sekere verwagtinge oor die teks te baseer op leidrade uit prente of foto’s, die tekstipe, uitleg, titelbladsy, inhoudsopgawes, hoofstukke, woordelys, indeks, bylae, voetnotas. • Vluglees en soeklees tekskenmerke: titels, opskrifte en subopskrifte, onderskrifte, illustrasies, grafieke, kaarte, diagramme, vetdruk, skuinsdruk, numering, landkaarte, ikone, tuimelkieslyste, sleutelwoordsoektogte. • Vluglees vir kerngedagtes en aanbieding van eie idees in ’n pre-leesbespreking. • Vluglees vir ondersteunende besonderhede. • Maak voorspellings deur die inligting te gebruik wat uit vluglees en soeklees verkry is. Tydens - lees Lei betekenis van onbekende woorde en beelde af deur gebruik te maak van woordaanpakvaardighede en kontekstuele leidrade. • Herlees/hersiening. • Visualiseer wat gelees word. • Lei betekenis af (analogie, konteks, formaat, ens.). • Bevraagteken. KABV 27

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Maak aantekeninge (kern en ondersteunende gedagtes). • Opsomming van kern en ondersteunende gedagtes in puntvorm/paragraaf volgens die vereiste lengte. • Verklaring van kwessies. • Maak afleidings. • Verduidelik/evalueer skrywer se afleidings en gevolgtrekkings. Post- lees • Beantwoord laer-orde tot hoër-orde vrae oor die teks. • Maak gevolgtrekkings/gee eie mening. • Evalueer/bespreek verskillende vertolkings van ’n teks. • Vergelyk en kontrasteer. • Sintetisering/skryf ’n opsomming. • Ontgin die teks vir taalleer en woordeskat bv. herskryf in ’n ander tyd (verlede, teenwoordige, toekomende tyd). • Waar gepas, reproduseer die genre in ’n eie skryfstuk. • Ontwikkel kritiese taalbewustheid: -- feite en mening; -- direkte en geïmpliseerde betekenis; -- denotasie en konnotasie; -- sosio-politieke en kulturele agtergrond van teks en outeur; -- die invloed wat seleksie en weglating op die betekenis van die teks het; -- verhouding tussen taal en mag; -- gevoels- en manipulerende taal, partydigheid, vooroordeel, diskriminasie, stereotipering, taalvariëteite, afleidings, aannames, argumente, doel met die insluiting of uitsluiting van inligting; en -- skep nuwe tekste bv. verander ’n verhaal in ’n drama, dialoog; ontgin die teks vir taalleer en woordeskat bv. herskryf in ’n ander tyd (verlede, teenwoordige, toekomende tyd). Interpretasie van visuele tekste (verskeidenheid grafiese en visuele tekste): Vir talle leerders is die skerm en nie die gedrukte bladsy nie die bron van die meeste van hul inligting. Visuele geletterdheid is ’n belangrike aspek van studie en die rekenaar is ’n ryk bron van inligting. Ondersoek hoe belangrik uitleg op ’n gewilde webtuiste is; hoe adverteerders mense se aandag verkry; hoe beweging en kleur ’n deurslaggewende rol speel om die gebruiker te oorreed om ander webtuistes te gaan opsoek. 28 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Oorredingstegnieke: Gevoels-, oorredings- en manipulerende taal, en partydigheid. • Hoe taal en beelde waardes en houdings vorm en weerspieël. • Impak van die gebruik van lettertipe en -grootte, opskrifte en onderskrifte. • Ontleed, interpreteer, evalueer en reageer op ’n reeks strokiesprente. Leesaktiwiteite en die tipe leser wat in die vooruitsig gestel word: Voorbereide Lees (Hardoplees) • Gebruik van toon, stemprojeksie, tempo, oogkontak, liggaamshouding en gebare. • Uitspraak van woorde sonder om die betekenis te verloor. Onvoorbereide lees (Hardoplees) • Lees vloeiend volgens doel. • Uitspraak van woorde sonder om die betekenis te verloor. • Gebruik korrekte toon, stemprojeksie, tempo, oogkontak, liggaamshouding en gebare. Leesbegrip • Vir aandagtige en kritiese lees van die teks (leesbegrip). • Om die teks volkome te verstaan: tekskenmerke – titels, illustrasies, grafieke, kaarte, diagramme, opskrifte, subopskrifte, numering, hoofopskrifte, formaat van bv. koerantberigte, ens. • Om onafhanklike lees te demonstreer (uitgebreide lees vir genot, inligting en leer). • Kritiese taalbewustheid (wees bewus van die denotasie en konnotasie van woorde en dat dit versteekte betekenis en boodskappe dra bv. stereotipering, die spreker se vooroordeel en bedoelings). AANDAGTIGE LEES a) Aandagtige lees van kort geskrewe tekste vir WOORDBEGRIP Leerders pas ’n verskeidenheid strategieë toe om ’n teks te verstaan. Hulle verwerf woordeskat deur woordaanpakvaardighede en blootstelling. • Gebruik van woordeboeke, tesourusse en ander naslaanwerke om die betekenis, spelling en uitspraak van onbekende woorde vas te stel. • Identifiseer die betekenis van gemeenskaplike voorvoegsels, (bv. be-, ge- of ont-) en gemeenskaplike agtervoegsels, (bv. –erig, -heid). • Bepaal die betekenis van woorde en woordfamilies deur na die stam/basis, voorvoegsels en agtervoegsels te kyk. KABV 29

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Gebruik van die tekskenmerke (soos betekenis van sinne), kontekstuele leidrade (soos kommas, aanhalings) en grafiese leidrade (soos lettertipe en –grootte, vetdruk, skuinsdruk) om die betekenis van onbekende woorde te bepaal. • Gebruik bekende idiomatiese uitdrukkings en spreekwoorde, bv. die bobbejaan agter die bult gaan haal. • Onderskei tussen denotasie en konnotasie. • Identifiseer die oorsprong en gebruik van nuwe woorde bv. slengtaal, dialekte, geleende woorde (bv. ubuntu, konfoes). • Onderskei tussen woorde wat dikwels verwar word: homofone, homonieme, sinonieme, bv. fietse/vietse; applous/toejuiging. • Herken ’n wye reeks afkortings, bv. akronieme, verkortings. • Pas taalreëls toe om begrip te dekodeer. Sien Taalstrukture – Verwysingslys hieronder. b) Aandagtige lees van kort geskrewe tekste vir SINS- EN PARAGRAAFBEGRIP Leerders pas hul grammatikale kennis toe om sinsbou en die organisering van tekste te verstaan. Dit bied geleentheid vir die geïntegreerde onderrig van taalstrukture. • Identifiseer en gebruik die betekenis en funksies van taalstrukture en -konvensies in tekste. Verwys na Taalstrukture – Verwysingslys hieronder. • Identifiseer die struktuur van tekste wat vir verskillende doeleindes (soos beskrywing, definisie, oorsaak- en-gevolg) oor die kurrikulum heen en gebruik verbandhoudende verbindingswoorde (bv. aan die een kant, eerstens, maar). Verwys na die afdeling oor Skryf en aanbied vir die gepaste tekssoorte. c) Aandagtige lees van kort geskrewe tekste vir TEKSBEGRIP Leerders pas hul kennis van verskillende genre en formele tekste toe om die betekenis, doel en effek van die teks as geheel te verstaan. • Bring die teks in verband met hul eie ervaring. • Identifiseer die tekssoort en die doel daarvan, bv. ’n oplossing vir ’n argument. • Identifiseer en verduidelik die skrywer se houding en doel. • Bestudeer dele van tekste of hele tekste en kom tot ’n gevolgtrekking. • Kom tot ’n gevolgtrekking; vorm en regverdig eie opinie. d) Aandagtige lees van kort tekste vir OPSOMMING EN AANTEKENINGE. Leerders pas hul kennis van teksstrategieë toe om die teks op te som. (Verwys na leesstrategieë.) • Soek- en vluglees vir die hoofgedagtes en tema. • Onderskei tussen hoofgedagtes en ondersteunende besonderhede. 30 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Parafraseer die hoofgedagtes (skryf in eie woorde). • Orden sinne in ’n logiese volgorde en gebruik verbindingswoorde om ’n teks saam te bind. e) Aandagtige lees van kort tekste vir KRITIESE TAALBEWUSTHEID. Leerders pas hul begrip toe om te verstaan hoe taal magsverhoudings tussen teks, skrywer/outeur en leser kan weerspieël en volhou. Hulle ontleed die perspektief van die skrywer/outeur van die geskrewe teks. • Identifiseer en bespreek gevoels- en manipulerende taal. • Identifiseer en bespreek vooroordeel, partydigheid en stereotipering. • Identifiseer en bespreek aannames en verduidelik die impak daarvan. • Identifiseer en bespreek geïmpliseerde betekenis en afleiding. • Identifiseer en bespreek denotasie en konnotasie. • Verduidelik die doel van seleksie en weglating van inligting. • Herken die skrywer se standpunt. f) Aandagtige lees van MULTIMEDIA- EN VISUELE TEKSTE (Multimediatekste maak gebruik van visuele en geskrewe materiaal in een teks bv. advertensies, strokiesprente. Dit kan hierdie ook met gesproke taal en gebare gekombineer word.) Leerders pas hul kennis van beelde en visuele hulpmiddels toe om te verstaan hoe dit die skryf van multimediatekste ondersteun. Leerders pas metataal/terminologie van visuele geletterdheid/filmstudie toe om visuele tekselemente en die effek daarvan te verstaan en waardeer. • Identifiseer en bespreek die manier waarop multimediatekste geïntegreer word met geskrewe tekste soos uitleg, illustrasies, grafiese inligting. • Identifiseer en bespreek die doel en boodskap van visuele tekste vir inligting soos grafieke, tabelle, dokumentêre programme, kaarte, landkaarte. • Identifiseer en bespreek die boodskap en doeltreffendheid van die visuele elemente in advertensies en die verhouding tussen die geskrewe en visuele elemente. • Identifiseer en bespreek die doel en boodskap van verbandhoudende visuele tekste, bv. kopkaarte, diagramme, sirkeldiagramme, landkaarte, planne. • Identifiseer en bespreek die doel, estetiese waardes en ontwerp van visuele tekste soos foto’s, films, ontwerpelemente. • Identifiseer en bespreek die doel en boodskap van visuele tekste bedoel vir genot en vermaak, soos films, strokiesprente, musiekvideo’s. • Identifiseer en bespreek die boodskap en effektiwiteit van visuele tekste wat toesprake/lesings ondersteun soos plakkate, diagramme, ’n rekenaargeprojekteerde aanbieding. KABV 31

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • (Filmstudie – slegs vir verryking): Identifiseer, verstaan, ontleed en evalueer die verhouding tussen klank, dialoog, handeling en visuele elemente in films en ander oudiovisuele vorme FORMELE STUDIE VAN LITERÊRE TEKSTE Leerders lees, evalueer en reageer op die estetiese kenmerke van literêre tekste. Hulle pas die metataal van letterkunde toe om literêre elemente te verstaan en te waardeer. NOTA: Die klem in formele teksstudie hang af van die gekose voorgeskrewe werk/teks. • Verstaan die unieke kenmerke van verskillende literêre vorme, bv. ’n gedig het ander kenmerke as ’n roman. • Identifiseer en verduidelik figuurlike en retoriese taalgebruik wat in verskillende tekste voorkom soos beeldspraak (vergelyking, metafoor, personifikasie) en stylfigure (alliterasie, klanknabootsing, hiperbool, kontras, ironie, sarkasme, antiklimaks, simbole, eufemisme, woordspeling, onderbeklemtoning). • Identifiseer en verduidelik skrywer/regisseur se bedoeling. • Verduidelik keuse en effektiwiteit van die manier waarop die elemente die boodskap/tema in ’n gedig ondersteun. Elemente mag stylfigure, beeldspraak, struktuur- en klankelemente insluit, bv. rym, refrein, ritme, alliterasie. • Verduidelik keuse en effektiwiteit van die manier waarop elemente die boodskap/tema in ’n drama ondersteun. Bykomend tot stylfigure en beeldspraak mag elemente soos intrige, karakters, karakterisering, verhoogaanwysings, dramatiese ironie, agtergrond/ruimte, dialoog, monoloog, alleenspraak, terugflits, ens. ingesluit word. By filmwerk, is kamerawerk en redigering, bv. zoemskote, nabyskote, verskote, musiek en klankbaan, spesiale effekte, kleur, ens. ook belangrik. • Verduidelik keuse en effektiwiteit van die manier waarop elemente die boodskap/tema in kortverhale/ romans/films ondersteun. Verdere elemente, afgesien van stylfigure en beeldspraak, sluit in die rol van die verteller asook strukturele elemente, bv. intrige, uiteensetting, stygende lyn van spanning, konflik, klimaks, afnemende spanningslyn/antiklimaks, ontknoping/oplossing, ruimte. UITGEBREIDE SELFSTANDIGE LEES EN KYK Leerders pas die strategieë toe wat hulle tydens aandagtige lees en formele teksstudie aangeleer het om ook vir genot en navorsing te lees tydens buitekurrikulêre, selfstandige leeswerk. Die onderwyser se leiding op toegangs- en leesvlak is noodsaaklik tydens hierdie leesaktiwiteite. • Besoek biblioteke en ken boekklassifiseringskonvensies. • Verskaf bewyse van uitgebreide lees-/kykaktiwiteite in die vorm van toesprake, besprekings en resensies (boek/film/program). • Lees en kyk gedurende en na klastyd na ’n wye verskeidenheid tekste soos boeke, tydskrifte, koerante, webbladsye, films, dokumentêre programme, TV-reekse. 32 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Voorbeelde van soorte vrae Kennisvrae Wat het gebeur nadat … ? Gee die naam … Beskryf wat gebeur het by … Wie het met Jan gepraat? Wat is die betekenis van... ? Begripsvrae Wie was die hoofkarakter …? Gee ’n voorbeeld van …? Verduidelik in jou eie woorde … Toepassingsvrae Kan jy aan enige ander geleentheid dink waar...? Onthou jy dat ons aandag aan metafore gegee het – hoe sal jy die metafoor in versreël 3 verduidelik? Analisevrae Hoe stem dit ooreen met …? Hoe verskil dit van …? Wat is die onderliggende tema van …? Hoekom dink jy …? Sintesevrae Ons het baie verskillende perspektiewe oor Jan geleer. Gebruik dit en beskryf sy karakter. Watter soort persoon was hy? Evalueringsvrae Hoe effektief is …? Kan jy aan ’n better manier dink om …? Watter van hierdie twee gedigte verkies jy? Hoekom? Die kies van ’n tekstipe of genre Onderwysers behoort seker te maak dat leerders ’n verskeidenheid tekste en genres gedurende die jaar lees. Daar behoort ’n balans te wees tussen die lees van kort en langer tekste, en tussen lees vir verskillende redes bv. estetiese redes (formele teksstudie in voorgeskrewe tekste), tekste wat grootskaals in die media versprei word, visuele tekste vir genot (verwys na die afdeling oor tekste wat gebruik word vir die geïntegreerde onderrig van taalvaardighede). SOORTE LEESTEKSTE Poësie Daar is uiteraard slegs twee vrae wat ’n leerder moet vra t.o.v. ’n gedig: Wat word gesê? Hoe weet ek dit? Die tweede vraag bou voort op die die antwoord van die eerste vraag; die eerste antwoord bepaal wat deur die tweede vraag onthul sal word. Alle literêre skrywers skryf omdat hulle iets wil sê - iets wat hulle ten minste interessant ag, en wat gewoonlik van belang is vir die kulturele groep vir wie hulle skryf. Ons bestudeer die teks om dit wat die skrywer probeer sê, te ondersteun, bevestig, verduidelik en te openbaar. Dit sluit ook refleksie in oor die figuurlike gebruik van taal; die wyse waarop sinne, versreëls en gedigte as ’n geheel voorgestel word; oor die keuse van stylfigure en beeldspraak; ritme, tempo en klank; en die emotiewe gevoelens wat hierdie beelde opwek. Dit is ’n poging om ’n tentatiewe slotsom te bereik oor die skrywer se hoop dat ons uiteindelik die betekenis van die teks sal ontdek. Daar is selde ’n einde aan die studie van ’n goeie gedig. Die volgende aspekte kan die begrip van die bedoelde boodskap verhoog: • letterlike betekenis; • figuurlike betekenis; • atmosfeer/stemming; • tema en boodskap; • beeldspraak; en • stylfigure, woordkeuse (diksie), klanknabootsing, toon, retoriese stylmiddels, emosionele reaksies, reëls, woorde, strofes, rym, skakel, ritme, leestekens, refrein, herhaling, alliterasie, assonansie en enjambement. KABV 33

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE LEESTEKSTE Drama Drama gaan nie slegs oor woorde en taal nie: dit behels beweging, stem, lig en donker; interaksie; opvoering. Die manier waarop die spel ontvou (die tempo) is belangrik; die karakters se interaksie, wat hulle doen terwyl hulle nie praat nie; die manier waarop gesigsuitdrukkings die betekenis van ’n reël kan verander. Al hierdie faktore kan verlore gaan as die toneelstuk gelees word soos ’n roman. Dit is egter nooit ’n goeie idee om ‘die video’ van ’n toneelstuk te kyk voordat die teks ten volle bespreek, bestudeer, en deur die klas ‘uitgebeeld’ is nie. Hiersonder word die ‘video’ die waarheid van die toneelstuk, en die spesifieke interpretasie daarvan sal nie maklik weer verander kan word nie. Verbeelding speel ’n kritiese rol in die lees van ’n drama. Visualisering van die verhoog en hoe akteurs mag lyk, en die verkenning van die verskillende maniere waarop ’n reël of mondelinge aanbieding gelewer kan word, is noodsaaklike komponente van drama-/toneelspelopvoering in die klaskamer. Intriges en sub-intriges; die wyse waarop die dramaturg die karakters voorstel, hoe hulle ontwikkel deur die loop van die drama; agtergrond en ruimte (slegs waar dit absoluut benodig word vir begrip van die spel); tempo, gebruik van simbole en beelde; dramatiese tegnieke soos alleenspraak; dramatiese ironie, verhoogaanwysings, die skepping van spanning, humor of tragedie kan alles suksesvol bestudeer word deur middel van die dramatiese lees van die toneelstuk. Die volgende aspekte kan die leerders se begrip van die teks verbeter: • intrige en sub-intriges (handelingsmomente, stygende lyn van spanning, volgehoue spanningslyn, konflik, klimaks, afnemende spanningslyn/antiklimaks, ontknoping/oplossing, vooruitskouing en terugskouing); • karakteruitbeelding; • rol van verteller/persoon/perspektief; • tema en boodskappe; • agtergrond en ruimte (milieu) – verwantskap tot karakter en tema; • dramatiese struktuur: intrige, sub-intriges (standpunt, stygende lyn van spanning en klimaks); • atmosfeer en toon • ironiese kinkel/einde; • verhooginkleding/teateraanwysings; • skakel tussen dialoog/monoloog/alleenspraak en stygende lyn van spanning; • dramatiese ironie; en • verloop. Filmstudie (as Filmstudie is nie dieselfde as om ’n roman te lees nie. Alhoewel die behandeling van ’n film die verrykende onderrigpatroon van ’n drama of roman kan navolg, moet die onderwerp van ‘kinematografiese tegnieke’ aktiwiteit) hieronder spesiale aandag geniet. Die ‘lees’ van ’n film met sensitiwiteit en akkuraatheid hang grootliks af van die mate waartoe die kyker bewus is van die redigering, weglating, kameraskote, opbou, opstel en toneel, musiek, kostuums, beligting en klank. Die vermoë om ’n film op hierdie vlak te kan lees, verryk die ervaring vir die kyker van die film aansienlik. Die kyker beweeg weg van die ‘passiewe kyk’ wat gewoonlik beperk is tot die oppervlakkige volg van die storielyn; na ’n ‘ingeligte waarneming’. Hierdie waarneming verleen groter diepte, duidelikheid en begrip aan die kyker van presies hoe die regisseur, redigeerder, ens. dit wat ons sien manipuleer, om te sorg dat ons verskeie emosies ervaar en op sekere maniere reageer. • Dialoog en handeling, en hul verhouding tot die karakter en tema. • Intrige, sub-intriges, karakterisering, konflik, dramatiese doel en dramatiese ironie, ironiese einde. • Dramatiese struktuur en verhooginkleding/teateraanwysings. • Boodskap en tema en hoe dit gekoppel is aan alle aspekte van die teks. • Kinematografiese tegnieke (visueel, klank en oudiovisueel) soos die gebruik van kleur, subtitels, stelontwerp, klankbaan (musiek, dialoog, byklanke), klank, beligting, regie, raming, style van die kameraskote, kamerategnieke, kamerabeweging, fokus (vooropplasing en agterplasing). 34 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE LEESTEKSTE Roman, Verhale (romans, kortverhale en volksverhale) moet gelees, bespreek en geniet word. Die hardoplees Kortverhale, van tekste en/of opvoerings in die klaskamer is dikwels van groot waarde, veral as leerders nie van lees Volksverhale hou nie, of as hulle vir een of ander rede hulself teen lees verset. Lees vinnig en hou die belangstelling lewendig deur gebruik te maak van eenvoudige leestegnieke soos afwagting en voorspelling; evaluering en waardering. Eenvoudige aktiwiteite wat leerders kan help om tred te hou met die verhaal sluit in: skeppende opsommings (opsommings van die storie aan ’n vriend in ’n beperkte aantal woorde); die voorhou van ’n visuele grafiek in die klaskamer; oopmaak van dossiere vir hoofkarakters; soek en aanteken van inligting; voorkoms van woorde en beelde wat idees en temas in die verhaal beklemtoon. Na die eerste lees, moet leerders bewus raak van die verskille tussen ’n verhalende teks (wat gebeur volgende?) en die intrige (waarom gebeur dit?). Hulle ondersoek moontlike betekenisse en interpretasies van die storie en hoe die skrywer van taal gebruik gemaak het om karakter te skep (beskrywing en direkte spraak). Leerders bepaal ook die mate van interaksie wat die karakters met mekaar het en die ruimte (beskrywende taal en toevallige verwysings deur die verhaal). Waar nodig, probeer leerders die onderliggende idees, gedagtes en ideologieë ontrafel wat die verloop van die verhaal dikteer. Alle kulture, en die meeste mense, leef lewens wat besiel is met stories. Die eenvoudige plesier om deur ’n goeie storie geboei te word, moet voorrang geniet. Die volgende aspekte kan die leerders se begrip van die teks verbeter: • genre en tipes; • intrige, sub-intriges (standpunt, stygende spanningslyn, konflik, klimaks, afnemende spanningslyn/ antiklimaks, ontknoping/oplossing, vooruitskouing en terugskouing); • konflik; • karakters; • karakterisering; • rol van verteller; • boodskappe en temas; • agtergrond, ruimte en verwantskap tussen karakter en tema; • atmosfeer, ironiese kinkel/einde; en • spanning en verrassing. Ander leestekste Plakkate, kaarte, landkaarte, grafieke, strokiesprente, tydskrifte, koerante, webbladsye, films, dokumentêre programme, TV-reekse, beide gedurende en na onderrig. LENGTE VAN TEKSTE WAT GELEES MOET WORD TEKSTE GRAAD 7 GRAAD 8 GRAAD 9 Tekste vir hardoplees 5 – 6 sinne 5 – 8 sinne 5 – 10 sinne 1 paragraaf 2 paragrawe 3 paragrawe Leesbegrip/soekleestekste 300-350 woorde 350-400 woorde 400-450 woorde Onafhanklike lees Poësie, kortverhaal, Poësie, kortverhaal, Poësie, kortverhaal, volksverhale, romans en volksverhale, romans en volksverhale, romans en drama drama drama • soos deur KABV • soos deur KABV • soos deur KABV voorgeskryf voorgeskryf voorgeskryf • asook as niefiksie tekste • asook as niefiksie tekste • asook as niefiksie tekste Opsomming 40-50 woorde van ’n 50-60 woorde van ’n 50-60 woorde van ’n teks wat uit 220 woorde teks wat uit 240 woorde teks wat uit 260 woorde bestaan bestaan bestaan KABV 35

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 TEKSTE WAT GEBRUIK WORD VIR DIE GEÏNTEGREERDE ONDERRIG VAN TAALVAARDIGHEDE IN DIE SENIOR FASE Bykomend tot literêre tekste vir formele onderrig, moet die volgende tekste soos geskrewe, visuele en multimedia tekste met verskillende doelstellings in die Senior Fase behandel word. Sommige tekste word bestudeer vir estetiese waardering, terwyl sommige tekste as voorbeelde vir skryf kan dien. Literêre tekste vir formele onderrig. Naslaantekste Multimedia/visuele tekste vir ’n Verskeidenheid moet tydens die inligting Woordeboeke Senior Fase bestudeer moet word. Kaarte, landkaarte Ensiklopedieë Voorgeskrewe genres Grafieke, tabelle, sirkeldiagramme Skedules Poësie Kopkaarte, diagramme Telefoongidse Graad 7 – 5-8 gedigte Plakkate Handboeke Graad 8 – 8-10 gedigte Strooibiljette, pamflette, brosjures Tesourusse Graad 9 – 10-12 gedigte Tekens en simbole Roosters Roman TV-dokumentêre programme TV-gidse Graad 7 – 30-40 bladsye Webbladsye, internettuistes, blogs Geskrewe mediatekste Graad 8 – 40-50 bladsye Facebook en ander sosiale netwerke Tydskrifartikels Graad 9 – 50-60 bladsye Dataprojeksie Koerantberigte Kortverhale Transparante Hoofartikels Graad 7: 4-5 stories, 3-5 bladsye vir Multimedia/visuele tekste vir elke storie Kennisgewings estetiese doeleindes Graad 8: 5-7 stories, 3-5 bladsye vir Advertensies Films elke storie Geskrewe vorme van oudiotekste Foto’s Graad 9: 7-10 stories, 3-5 bladsye vir Dialoë elke storie Illustrasies Toesprake Volksverhale Multimedia/visuele tekste vir genot Liedjies en vermaak Graad 7: 4-5 stories, 3-5 bladsye oor elke storie Grappe Films Graad 8: 5-7 stories, 3-5 bladsye oor Geskrewe interpersoonlike en TV programme elke storie transaksionele tekste Musiekvideo’s Graad 9: 7-10 stories, 3-5 bladsye oor Briewe Strokiesprente, karikature elke storie Dagboeke Grappe (geïllustreer) Drama Uitnodigings Graffiti Graad 7: Een- tot twee-bedryf toneelstuk, 10-20 bladsye E-pos Oudiotekste Graad 8: Twee- tot drie-bedryf Sms, twitter Radio programme toneelstuk, 20-30 bladsye Notas Lees van dramas Graad 9: Drie- tot vyf-bedryf toneelstuk, Verslae 30-50 bladsye Lees van romans of kortverhale Geskrewe interpersoonlike tekste Verryking Opnames van toesprake wat in die besigheidswêreld gebruik Films word Advertensies op die radio, TV, koerante en tydskrifte Geselekteerde TV-reekse/dokumentêre Formele briewe programme Agendas en notules Radiodramas Opstelle 36 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 3.1.3 Skryf en aanbied Skryf is ’n kragtige kommunikasie-middel wat leerders toelaat om hul gedagtes en idees samehangend te konstrueer en weer te gee. Gereelde skryf-oefening oor ’n verskeidenheid van kontekste en onderwerpe stel leerders in staat om funksioneel en kreatief te kommunikeer. Skryfaktiwiteite word gesteier deur die gebruik van skryframe (as en wanneer dit nodig is). Leerders word veelsydige skrywers wat hul vaardighede gebruik om gepaste geskrewe, visuele en multimediatekste vir ’n verskeidenheid doelwitte te gebruik en aan te bied. Skryf is belangrik omdat dit die leerders in staat stel om oor taalleer en spelling te dink. Dit moedig die leerders aan om die taal te prosesseer; dit bespoedig taalverwerwing en verhoog akkuraatheid. In die vorige fases het leerders geleer om ’n verskeidenheid kreatiewe en inligtingstekste te skryf deur skryframe as ondersteuning te gebruik. Daar word van leerders in die Senior Fase verwag om besondere tekstipes onafhanklik te skryf. Hulle kan ook die skryfproses gebruik om goed-georganiseerde, taalkundig korrekte skryftekste te skep. Die skryfproses en strategieë Die vermoë om goed te kan skryf is ’n vaardigheid wat ontwikkel moet word en ondersteuning benodig. Hoewel lees ’n belangrike bron van inligting is, word skryfvaardighede ten beste ontwikkel deur te skryf. Skryfonderrig sluit gewoonlik die gebruik van die skryfproses in. Nie alle stappe van die skryfproses sal by elke geleentheid gebruik word nie. As leerders, byvoorbeeld, vertroud is met die tekstipe wat hulle moet skryf, het hulle nie nodig om die struktuur en taalkenmerke in soveel besonderhede te ontleed nie. Daar mag ook geleenthede wees wanneer die fokus op sinskonstruksie of die skryf van ’n paragraaf is; of leerders moet tekste sonder ’n konsepweergawe skryf in voorbereiding vir die eksamen. Die skryfproses bestaan uit die volgende stappe: • beplanning/pre-skryf; • skryf ’n konsep; • hersiening; • redigering; • proeflees; en • aanbieding. Beplanning/Pre-skryf • Ontleed die struktuur, taalkenmerke en register van die tekstipe wat gekies is. • Besluit op die doel van die teks en die gehoor vir wie daar geskryf word. • Bepaal die formaat, styl en standpunt. • Hou ’n dinkskrum deur gebruik te maak van kopkaarte, spinnekopdiagramme, lyste of vloeidiagramme. • Raadpleeg relevante bronne, kies relevante inligting/idees. Skryf ’n konsep • Gebruik hoof en ondersteunende idees vir effektiewe beplanning. KABV 37

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Skryf ’n eerste poging en hou die doel, gehoor, onderwerp en genre in gedagte. • Kies gepaste beskrywende woorde, frases en uitdrukkings wat die regte stemming skep en die teks duidelik en treffend oordra. • Kies ’n eie identifiseerbare taal (persoonlike styl) en toon om by die gehoor en doel van die teks te pas. • Toon eie standpunt deur waardes, oortuigings en ondervindings te verduidelik. • Lees die eerste poging (konsepweergawe) krities en kry terugvoer van ander (maats). • Sluit spesifieke besonderhede van die betrokke teks in (gebruik aanhalings, staaf en motiveer argumente). Hersiening, redigering, proeflees en aanbieding van finale konsepweergawe • Gebruik voorafbepaalde kriteria vir evaluering en verbetering van eie en ander se skryfwerk. • Verfyn woordkeuse, sin- en paragraafstrukture (voeg addisionele inligting by, gebruik gepaste verbindingswoorde). • Skenk aandag aan opeenvolging en skakeling tussen paragrawe. • Skakel dubbelsinnigheid, omslagtigheid, woordoortolligheid, sleng en beledigende taal uit. • Evalueer inhoud, styl en register. • Gebruik leestekens, spelling en taalgebruik korrek en gepas. • Berei finale weergawe voor, insluitend uitleg byvoorbeeld opskrifte en lettertipes. • Bied die teks aan. Taalstrukture en skryfkonvensies Leerders ondersoek hoe taal werk en ’n gedeelde taal ontwikkel om oor taal te praat ('n ‘metataal’), sodat hulle hul eie en ander tekste krities ten opsigte van betekenis, doeltreffendheid en akkuraatheid kan evalueer. Hulle sal hierdie kennis ook kan gebruik om met taal te eksperimenteer om betekenis te skep (van woord- en sinsvlakke tot volle tekste) en om te sien wat die verband tussen teks en konteks is. Deur middel van interaksie met ’n verskeidenheid tekste, brei leerders hul woordeskat uit en pas hulle hul begrip van Taalstrukture en -konvensies korrek toe. Kennis van Taalstrukture en -konvensies sal leerders in staat stel om samehangende tekste te skep. Taalstrukture behoort onderrig te word sodat tekste in hul konteks gebruik kan word. Die toepassing van taalstrukture behoort nie beperk te word tot die ontleding van geïsoleerde sinne nie. Dit behoort die wyse waarop sinne gestruktureer is, te verduidelik om hele tekste soos stories, opstelle, briewe en verslae - wat leerders tydens onderrig leer lees en skryf - te konstrueer. Taalkonvensies (spelling en leestekengebruik): • Gebruik spasiëring, hoofletters, kommas, aanhalingstekens, dubbelpunte, onderstreep van woorde, skuinsdruk, vetdruk, kommapunte, afkappingstekens, aandagstrepe, koppeltekens, klemtekens, kappies en deeltekens gepas. 38 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Gebruik kennis van spelpatrone en -reëls om woorde reg te spel: -- kennis van woordpatrone en -families; -- kennis van basisvorme, voorvoegsels en agtervoegsels; en -- kennis van die vorming van lettergrepe. • Gebruik woordeboeke, tesourusse en speltoetsers met selfvertroue. • Gebruik afkortings en akronieme in verskillende media en vir verskillende teikengehore. Woordkeuse • Gebruik ’n wye verskeidenheid selfstandige naamwoorde, voornaamwoorde, werkwoorde, byvoeglike naamwoorde, bywoorde, voegwoorde, telwoorde en voorsetsels om spesifieke interpretasies, besonderhede en ’n lewendige beskrywing aan tekste soos verhalende en beskrywende opstelle te gee. • Gebruik gepaste sinonieme, antonieme, homofone, homonieme, paronieme en een woord vir ’n omskrywing om konsepte in konteks uit te druk. • Gebruik gepaste formele en informele taal (sleng/spreektaaluitdrukkings, jargon). • Gebruik gepaste geleende en geërfde woorde. • Gee feite en lug eie mening. • Verwoord denotasie, konnotasie en geïmpliseerde/kontekstuele betekenis. • Posisioneer hulself as outeurs deur implisiete en eksplisiete boodskappe. • Lug eie mening oor waardes, houdings, vooroordeel, stereotipering, gevoels-, oorredings- en manipulerende taal bv. in oorredingstekste soos argumenterende opstelle en koerantberigte. • Toon respek deur die gebruik van sekere woorde wanneer skryftekste soos dialoog, onderhoude, ens. geskryf word. • Gebruik bronne en verwysingsmateriaal soos woordeboeke en tesourusse om effektiewe en gepaste woorde te kies. Register, styl en toon • Gebruik die gepaste register: formeel, informeel bv. gebruik informele of gesprekstyl in ’n vriendskaplike brief en formele taal in ’n formele brief. • Gebruik figuurlike taal (idiomatiese uitdrukkings, spreekwoorde). • Spreek die leser direk aan. • Skryf met oortuiging sonder om verskoning vir enige standpunt te vra. • Gebruik verskillende standpunte/perspektiewe. KABV 39

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Sinsbou • Ken woordsoorte en hoe dit in ’n sin gebruik word. • Gebruik voegwoorde, bywoorde en voornaamwoorde om samehangende sinne te skryf. • Gebruik verskillende soorte voornaamwoorde (bv. vraende voornaamwoorde soos waarom, wanneer, hoe, wat) om fokus te behou, om te beklemtoon, vir objektiwiteit en om omslagtigheid te vermy. • Gebruik korrekte woordorde in sinne om belangstelling en klem/aksent te behou. • Gebruik die korrekte woordorde en woorde, sinswyse, woorde wat bevestig, woorde wat ontken/weerspreek, hulpwerkwoorde. • Gebruik die ontkennende vorm korrek en op verskillende maniere. • Verander sinne van die direkte na indirekte rede, en andersom, met die korrekte gebruik van leestekens, bywoorde en voornaamwoorde. • Gebruik sinsdele soos onderwerp, gesegde, direkte en indirekte voorwerp. • Gebruik hoofsinne en bysinne (bywoordelike en byvoeglike bepalings) om sinne uit te brei, byvoorbeeld: Die ou man met die kierie loop in die straat. • Gebruik tyd konsekwent en gepas. • Gebruik aktiewe en passiewe vorm/lydende en bedrywende vorm. • Gebruik verskillende sinsoorte (stel-, vraag-, bevel-, uitroepsinne), verskillende sinstrukture (enkelvoudige, saamgestelde en veelvoudige sinne) en sinne van verskillende lengtes. Skryf van ’n paragraaf • Skryf verskillende dele van ’n paragraaf: kernsin, en hoof en ondersteunende idees. • Gebruik verbindingswoorde (soos voegwoorde, voornaamwoorde, bywoorde, die herhaling van woorde, sinonieme, antonieme) om kohesie in ’n paragraaf te verseker, bv. ’n paragraaf met verskillende voegwoorde wat die gedagtegang saambind en betekenis daaraan gee: -- woorde wat chronologiese verloop aandui: eerste, tweede, derde, voordat, nadat, wanneer, later, totdat, ter afsluiting, volgende, tans, vorige, agterna; -- woorde wat ’n verduideliking/oorsaak en gevolg aandui: gevolglik, omdat, hieroor, sedert, as gevolg van, toe te skryf aan, daarom, dus, dit wil sê, daaruit volg dat, as … dan; -- woorde wat proses aandui: eerste, tweede, derde; -- woorde wat vergelyk en teenstellings (kontras) aandui: dergelik (ooreenkomstig), verskillende, kleiner as, groter as, nogtans, maar; -- woorde wat orde van belangrikheid aandui: altyd, ter afsluiting; -- woorde wat ruimte (ruimtelike oriëntering) aandui: bo, onder, links, regs; ens.; 40 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 -- woorde wat veralgemening aandui: in die algemeen, deur die bank, ter afsluiting, om saam te vat; -- paragrawe wat op eie standpunt/gevolgtrekking dui: volgens my; na my mening/opvatting, begrip, ek dink dat, ek oorweeg om, ek glo dat, dit lyk vir my, ek verkies/hou/hou nie van nie/hoop/voel; -- klassifiserende paragraaf: is ’n tipe van, kan verdeel wees in; sorteer onder, behoort aan, is ’n deel van, pas in by, is gegroepeer met, is verwant aan, word geassosieer met; -- beskrywende paragraaf: bogenoemde, hieronder, langs, naby, noord/oos/suid/wes, grootte, kleur, vorm, doel, lengte, wydte, massa/gewig, spoed, is soos, lyk soos; -- evalueringsparagraaf: goed/sleg, korrek/verkeerd, moreel/immoreel, reg/verkeerd, belangrik/ onbelangrik, suggereer, aanbeveel, adviseer, argumenteer; -- definiërende paragraaf: is gedefinieer as ’n tipe paragraaf wat ’n idee op objektiewe wyse definieer; en -- opsommende paragraaf: om af te sluit, om op te som, in opsomming, in kort, soos jy kan sien. SOORTE SKRYFTEKSTE OPSTELLE Verhalende opstel Die skryf van ’n verhalende opstel handel oor die aanbied van ’n reeks gebeure in ’n sinvolle volgorde. Die volgende is moontlike kenmerke van ’n verhalende opstel: • Skryf ’n storie/’n gebeurtenis uit die verlede/fiksie. • Gebruik ’n oortuigende storielyn. • Gebruik gewoonlik die verlede tyd, maar baie skrywers gebruik die teenwoordige tyd om ’n gevoel van die hede te skep. • Die inleidingsparagraaf moet boeiend wees. • Oordink ’n punt wat gemaak word. • Gebruik ’n ongewone einde. • Verseker volgehoue belangstelling met styl, retoriese meganismes en stygende spanningslyn. • Beklemtoon sensoriese besonderhede. • Gebruik beskrywende elemente. Beskrywende opstel Beskrywing word dikwels gebruik om atmosfeer en stemming te skep. Films doen dit visueel en skrywers doen dit met woorde. Die keuse van die woorde word merendeels bepaal deur die konnotasies van woorde eerder as die akkuraatheid van die denotasie. • Beskryf iemand/iets om die leser toe te laat om die onderwerp intens te ervaar. • Skep ’n prentjie in woorde. • Kies woorde en uitdrukkings versigtig sodat dit die gewensde uitwerking kan hê. • Gebruik beelde van sig, klank, gehoor, smaak en aanraking. • Gebruik beeldspraak/stylfigure. KABV 41

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE SKRYFTEKSTE Argumenterende Argumenterende opstelle verteenwoordig ’n argument vir of teen iets (‘Waarom ek glo dat vroue opstel sterker as mans is’). • Argumenterende opstelle neig om subjektief te wees. Die verdediging of aanval is konsekwent tydens die aanvoer van die argument, maar dit sal noodwendig eensydig wees. Die afsluiting stel die skrywer se standpunt en rede duidelik. -- Dui ’n spesifieke mening of standpunt aan en argumenteer om ’n standpunt te verdedig of te motiveer. -- Huldig deurgaans ’n duidelike standpunt. -- Probeer die leser oortuig om die skrywer se perspektief te deel. -- Begin met die skrywer se standpunt oor die onderwerp op ’n oorspronklike en treffende wyse. -- Gee ’n verskeidenheid argumente ter ondersteuning en uitbouing van ’n standpunt. -- Fokus op punte vir of teen ’n stelling. -- Druk subjektiewe en sterk menings uit. -- Gebruik ’n verskeidenheid van retoriese stylmiddels en oorredende tegnieke. -- Gebruik gevoelstaal. -- Sluit af met ’n sterk, duidelike en oortuigende stelling wat die skrywer se mening reflekteer. Beredenerende Beredenerende opstelle neig om meer gebalanseerd te wees, en verteenwoordig verskeie kante opstel van ’n besondere argument; die struktuur is versigtig en duidelik beplan; die tendens is om objektief te wees, hoewel die skrywer persoonlik kan wees en gevoelstaal gebruik kan word. Die beste argumente word gewen omdat hulle goeie, redelike sin maak. Die afsluiting laat die leser sonder twyfel oor die skrywer se perspektief. • Probeer om ’n objektiewe en gebalanseerde standpunt van beide kante van ’n argument te gee. • Oorweeg verskeie aspekte van die onderwerp onder bespreking. • Bied teenstellende perspektiewe onpartydig aan. • Balanseer die argumente vir en teen ’n onderwerp. • Skryfwerk moet duidelik, rasioneel en objektief wees. • Stellings is duidelik beredeneerd en word goed ondersteun. • Gebruik ’n oortuigende toon sonder om neerbuigend of emosioneel te wees. • Sluit af deur ’n besondere mening te huldig. Bespiegelende Bespiegelende opstelle verteenwoordig die skrywer se perspektiewe, idees, gedagtes en gevoelens opstel oor ’n besondere onderwerp wat gewoonlik iets is waaroor hulle sterk voel. Dit neig om persoonlik te wees eerder as subjektief; dit benodig ’n versigtige struktuur, maar het nie noodwendig ’n duidelike afsluiting nie. Dit hoef nie ’n gebalanseerde bespreking aan te bied nie, hoewel dit mag gebeur. Dit kan gevat of ernstig wees. • Oorweeg ’n idee. • Gee emosionele reaksies en gevoelens weer. • Oordink subjektiwiteit waar gevoelens en emosies ’n groot rol speel. • Probeer om herinneringe of gevoelens van die skrywer in die leser te skep. • Druk idees, gedagtes of gevoelens uit wat eerlikheid en persoonlike betrokkenheid weerspieël. Verklarende opstel • Kommunikeer idees of inligting op ’n logiese wyse. (vir verryking) • Verduidelik idees of gee feite op ’n stelselmatige wyse weer. • Navorsing van idees wat ondersteun word met feite en syfers. • Klaar enige onbekende konsepte uit. • Organiseer idees logies en neem die leser van die bekende na die onbekende. • Skryf gewoonlik in die teenwoordige tyd. 42 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE SKRYFTEKSTE TRANSAKSIONELE TEKSTE Amptelike/Formele Hoewel die skryf van vriendskaplike/informele briewe vervang is deur elektroniese media, bv. brief e-posboodskappe, fakse en sms’e, moet leerders steeds onderrig word om briewe te skryf. Die verskeidenheid skryfstukke behoort gewone briewe aan die onmiddellike familie en vriende in te sluit, asook informele briewe aan, onder andere, die pers. Leerders behoort egter formele briewe te skryf en, waar moontlik, dit te pos en vir ’n antwoord te wag. Briewe wat versoeke rig i.v.m. produkte, universiteite, reis en beroepe, sal verseker beantwoord word as dit aan die gepaste persone gestuur is. Die waarde van die formele brief sal dan duidelik word. • Oefen verskillende soorte formele briewe bv. ’n aansoek om betrekking, ’n brief aan die pers, ’n brief waarin gekla word, ens. • Nakoming van verskillende vereistes vir formele briewe soos styl en struktuur. • Skryf in direkte en eenvoudige taal. • Onthou dat die voornemende gehoor die kommunikasieproses moet verstaan om ’n positiewe reaksie op die eindproduk te verseker. • Skryfstyl behoort duidelik, reguit, kort, op-die-man-af en logies te wees. • Het ’n inleiding, ’n liggaam en ’n afsluiting. • Het twee adresse, die skrywer s’n en die ontvanger s’n. • Het ’n formele aanhef volgens die ontvanger se adres. • Bevat ’n titel of onderwerplyn in die aanhef en kan onderstreep wees. • Die taal, toon en styl is formeel van aard. • Sluit die brief formeel af en word gevolg deur die skrywer se titel, voorletters en van. Vriendskaplike/ Alhoewel die skryf van vriendskaplike/informele briewe vervang is deur elektroniese media bv. Informele brief e-posboodskappe, fakse en sms’e, moet leerders steeds die formaat van sulke briewe ken. Die soort informele briewe moet wissel van gewone briewe aan familie en vriende, asook informele briewe aan, onder andere, die pers. • Skryf aan vriende, familie, ens. • Skryf hoofsaaklik om ’n standpunt oor te dra, bv. gelukwensing, simpatiseer, adviseer, ens. • Gebruik informele tot semi-formele styl, register en taal. • Skryf in beskrywende, maar eenvoudige taal. • Skryf logies en volgens ’n spesifieke doel. • Skryfstukke moet ’n inleiding, liggaam en afsluiting hê. • Skryfstukke moet die skrywer se adres en die datum waarop die brief geskryf is, onder die adres bevat. • Na die skrywer se adres volg ’n informele/semi-formele aanhef. • Sluit die brief informeel of semi-formeel af, gevolg deur die skrywer se naam. KABV 43

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE SKRYFTEKSTE Agenda van ’n Die skryf van ’n memorandum, agenda en notule is slegs sinvol as dit gebruik kan word. Die beste vergadering manier om hierdie skryfaktiwiteit aan te bied, is om aan die leerders ’n video oor ’n vergadering te wys of om hulle ’n vergadering te laat bywoon. Daarna moet hulle die notule van die vergadering skryf en die agenda vanaf die notule saamstel. Dit kan met die werklike agenda en notule vergelyk word. Leerders kan ook op ’n kunsmatige manier aan hierdie skryfstukke blootgestel word. Die onderwyser stel ’n agenda saam en die leerders skryf ’n notule na aanleiding van die agenda. Hierdie aktiwiteit verskil natuurlik van die skryf van notules na werklike vergaderings. 'n Agenda: • gee ’n raamwerk van die items wat by ’n vergadering bespreek gaan word; • word vooraf aan mense/afgevaardigdes gestuur wat na ’n vergadering genooi is; • word gewoonlik saamgestel deur die voorsitter en die sekretaris, wat, onder andere: -- die notule van die vorige vergadering nagaan vir sake wat oorgedra is; -- die sake wat tydens die vergadering aangespreek moet word, lys en byvoeg; • rangskik die sake vooraf volgens belangrikheid; en • bepaal die hoeveelheid tyd wat aan elke saak bestee gaan word. Notules • Teken aan wat by ’n vergadering gebeur. • Aanvaar die notule as ’n ware rekord van die vorige vergadering. • Gee die volgende weer: -- naam van die organisasie; -- die datum, die plek en die tyd wat die vergadering gehou is; -- bywoningsregister; • Besluite word woord vir woord genotuleer. • Dit gee ’n opsomming van voorstelle en besluite tydens vergadering. • Skryf in die verlede tyd. • Laat onbenullighede soos grappe uit. • Dit word bindend as dit deur die voorsitter tydens die volgende vergadering geteken en gedateer word. Mondelinge • Besluit oor die styl wat gebruik gaan word: wanneer, waar, hoekom (doel), wie (gehoor) en wat. aanbieding • Die inleiding moet belangstelling van die hoorder wek. • Ontwikkel weldeurdagte idees en vermy clichés. • Besluit waar om pouses te handhaaf en waar om gebare (natuurlik) te gebruik en vir watter doel. (Behou oogkontak). • Gebruik kontrasterende toon (en punte) maar bly hoorbaar. • Gebruik kort sinne met eenvoudige idees en gebruik bekende voorbeelde. • Hanteer kritiek deur billike alternatiewe te gee. • Die slot moet die gehoor tot nadenke stem. • Gebruik visuele of fisiese hulpmiddels, maar die woorde bly die belangrikste. • Die gebruik van notas is opsioneel, en word slegs vir verwysingsdoeleindes gebruik. • Gebruik taal wat volwassenheid, waardes en agtergrond weerspieël. 44 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE SKRYFTEKSTE E-pos/sms Om in te lig en ’n verhouding te handhaaf. Die ontvanger se adres – in die meeste gevalle is dit die ontvanger se naam, die naam van die bedienerspunt en die land waar dit voorkom. Byvoorbeeld, moloiq (naam) @ webmail. (bediener) za (land). Moloi.q@webmail.co.za • CC: Dit is die ontvanger vir wie se aandag die e-posboodskap ook gestuur word. • Onderwerp: Dit is ’n opsomming van die inhoud van die e-posboodskap. • Boodskap. • Versender se naam. NB: Die versender se adres reflekteer outomaties wanneer die e-pos ontvang word. Die sender mag verkies om sy kontakbesonderhede aan die einde te voorsien. Dit word ’n naamtekening genoem. Onderhoud Skriftelike verslag van die onderhoud. Soos wanneer ’n dialoog geskryf word, is die volgende belangrik: • Skryf die name van die sprekers aan die linkerkant van die bladsy. • Gebruik ’n dubbelpunt na die naam van die spreker. • Elke nuwe spreekbeurt word op ’n nuwe reël geskryf. • Stel vrae aan die persoon met wie ’n onderhoud gevoer word. • Beeld die persoon met wie die onderhoud gevoer word, se sterk punte, talente, swak punte, ens. uit. Verslag (formele en 'n Verslag is ’n formele dokument en behels die ondersoek van onderwerpe wat vir die leerder informele) realisties en belangrik is. Dit is van geen belang vir die leerders om ’n aangeplakte verslag oor ’n onderwerp te skryf waarby hulle geen belang het nie. • Gee presiese terugvoering oor ’n situasie bv. ongeluk, enige bevindinge. • Oordink ’n titel, inleiding (agtergrond, doel en omvang), liggaam (Wie? Waarom? Waar? Wanneer? Wat? Hoe?), afsluiting, aanbevelings, verwysings, aanhangsels. • Beplan: versamel en organiseer inligting; skryf feite. • Gebruik semi-formele tot formele register en styl. • Gebruik: -- teenwoordige tyd (behalwe vir historiese verslae); -- gewone selfstandige naamwoorde; -- die derde persoon; -- feitelike beskrywing; -- tegniese woorde en frases; en -- formele, onpersoonlike taal. KABV 45

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE SKRYFTEKSTE Curriculum Vitae Omdat die meeste mense deesdae van raamwerke gebruik maak, mag dit die moeite werd wees (CV) om uit te vind waaruit ’n goeie raamwerk bestaan, en hoe om dit aan te pas sodat dit gepas en meer sinvol voltooi kan word. Dit is bruikbaar om kennis te neem dat elke CV ’n situasie moet aanspreek, bv. ’n CV vir ’n spesifieke betrekking behoort hoofsaaklik die aansoeker se betrokkenheid in daardie besondere area aan te spreek. • Stel jouself aan die wêreld voor d.m.v. ’n dokument. • Weerspieël ’n sterk, eerste indruk. • Dui inligting duidelik, objektief en akkuraat aan. • Spesifiseer die pos waarvoor die kandidaat aansoek doen. • Voorsien: -- persoonlike besonderhede; -- formele kwalifikasies; -- werkservaring (indien van toepassing); en -- verwysings. Dagboekinskrywing • ’n Dagboek is ’n uitbeelding van daaglikse gebeurtenisse. • Bied sy/haar evaluering van die dag se gebeure aan. • Skryf vanuit die skrywer se perspektief; die eerstepersoonsvertelling is die mees gepaste benadering. • Die taalkeuse is eenvoudig en tot die punt. • Die toon kan bepaal word deur die aard van die inskrywing. Gee aanwysings • Gebruik aanwysings wanneer iemand vertel word hoe om ’n bestemming te bereik. • Gebruik meestal die bevelvorm. • Hoewel die onderwerp ‘jy’ nie aangedui is nie, verwys dit na die tweede persoon wat ’n interaksie tussen die spreker en die luisteraar aandui. • Oorweeg die volgende wanneer aanwysings gegee word: -- wees bondig en duidelik; -- die aanwysings moet in chronologiese volgorde wees; -- verwys altyd na ’n spesifieke rigting; -- dui die benaderde afstand aan; -- gee die benaderde aantal strate wat oorgesteek moet word om die bestemming te bereik; -- voorsien inligting oor bakens langs die pad; -- gebruik woorde wat posisie aandui; -- gebruik woorde wat rigting aandui; -- gebruik woorde om vir aanwysings te vra; en -- gebruik woorde om waardering te wys. Gee instruksies Verduidelik hoe om gereedskap of ’n instrument te gebruik, voedsel voor te berei, foute te herstel, ens. • Verduidelik die werking en gebruik van enige artikel wat gebruik word; voorbereiding van disse, herstel van enige foute. • Beplanning en voorbereiding (verwys na die skryfeienskappe): -- verstaan die situasie (s) en wat die produk waaroor die instruksies/demonstrasies gegee word behoort te kan doen; -- dui duidelike, korrekte en logiese volgorde van instruksies aan; -- gebruik handleidings, instruksies en werkinge; en -- neem woordeskat, taal, uitdrukkings, tegniese terminologie en frases wat gebruik mag word in ag. • Aanbieding. 46 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE SKRYFTEKSTE Advertensie • Moet aandag trek en belangstelling behou – maak seker dat die kernwoorde uitstaan. • Skep ’n behoefte by die verbruiker om die produk of diens te gebruik. • Oorreed die leser om die produk te koop/of die diens te gebruik. • Oorweeg die volgende in die ontwerp van die advertensie: -- die teikenmark (vir wie die advertensie bedoel is); -- plasing (waar en wanneer die advertensie kan voorkom – in watter media, watter tydgleuf en waar in die program of tydskrif); -- aantrekking (tot watter sintuig spreek die advertensie?); -- die uitleg en lettergrootte; -- die houding (ernstig of nie) en die ratio tussen feit en mening; -- die effektiwiteit van die keuse van kleur of tekort daaraan; en -- die taalgebruik (of dit cliché-agtig, herhalend, figuurlik, retories, ens. is). Plakkate/ • Kan ’n verskeidenheid vorme aanneem. strooibiljette • Maak gebruik van slagspreuke en logo’s. • Het gewoonlik ’n visuele ontwerpelement. • Gebruik adverteringstegnieke. • Gebruik ontwerp om die advertensie aantreklik en onvergeetlik te maak. • Figuurlike taal en poëtiese middele word gebruik om impak te maak bv. metafoor, vergelyking, alliterasie, herhaling, rym, ritme. Invul van vorms • Voltooi ’n vorm vir verskeie redes, bv. om aansoek te doen vir ’n betrekking, om deel te neem aan kompetisies, ens. • Voorsien inligting wat benodig word deur die instelling waaraan die vorm gestuur word. • Stel wat benodig word, gevolg deur ’n dubbelpunt bv. Van: _______ • Voltooi akkuraat. Huldeblyk Om iemand se dood te herdenk of om mense van iemand se dood in kennis te stel. • Volle name; geboorteplek; waar die persoon gewoon het; geboortedatum; datum van dood, oorlewendes (lewensmaat, kinders) en hulle name; tyd, datum, plek van begrafnis, kort inligting oor die oorledene, ens. • Die volgende inligting kan ook ingesluit word: oorsaak van dood (kulturele gevoeligheid); biografiese besonderhede; persoonlike inligting; inligting oor huldigingsdiens. Kontrak 'n Bindende ooreenkoms tussen twee of meer partye. Die doel van ’n kontrak is om ’n verpligting te skep. Kontrakte kan ook mondeling wees. (Dit word aanbeveel dat ’n kontrak mondelings gedoen en in ’n geskrewe vorm oorgesit word om moontlike probleme en regstelling daarvan aan te dui.) Elemente van ’n kontrak: • naam (kontraktant, gekontrakteerde, getuies); • terme van verwysing (inhoud van die kontrak – insluitende diens wat gelewer sal word, duur en bedrag as daar geldelike implikasies is); • handtekeninge (alle partye betrokke); • datum en plek (wanneer en waar die kontrak geteken is). Testament 'n Testament kan bepaal wat met iemand se besittings na sy/haar dood gebeur. ’n Testament kan verseker dat die oorledene se wense na sy/haar dood vervul word. ’n Testament moet op datum en in ’n veilige plek gehou word. Dit behoort die volgende te hê: • naam van die eienaar van die testament; • datum van die testament; • geld en ander besittings; • begunstigdes; en • eksekuteur (vriend, lid van die familie, prokureur). KABV 47

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE SKRYFTEKSTE Konstitusie en Dit is ’n stel fundamentele beginsels of reëls wat ’n organisasie gebruik om hulle te lei bv. die land, beleid begrafnisgenootskap, jeugorganisasie, stokvel, sokkerklub. • Die betrokke partye moet oor die reëls ooreenkom. • Die reëls is bindend. • Dit kan verander word. • Die formaat behoort die naam van die organisasie of instelling, lidmaatskap, verwysingsraamwerk, datum van aanneming, handtekening, ens., in te sluit. LITERÊRE- EN MEDIATEKSTE Persoonlike Om ’n persoonlik ervaring oor te vertel. mededeling of • Oriëntering: beskrywing van konteks of omstandighede, bv. Dit was gedurende die vertelling skoolvakansie... • 'n Chronologiese weergawe van die gebeure, bv. Ek het na Tina se huis toe gegaan … Daarna … • Addisionele inligting oor die gebeure, bv. Hy was verras om my te sien. • ’n Afsluiting wat uitgebrei kan word, bv. Ek hoop ek kan meer tyd saam met Tina deurbring. Ons het dit geniet. • Dit word gewoonlik in die verlede tyd geskryf. • Dit word in die eerste of derde persoon geskryf. • Gebruik woorde wat tydsverloop aandui, bv. eerste, daarna, die volgende dag, wanneer, net voor dit, uiteindelik, ten laaste, intussen. • Dit neig om op individuele of groepdeelname te fokus. • Kan ’n informele styl gebruik. Dialoog • Verslag van spreekbeurte tussen twee of meer mense in die orde waarin die gesprek gevoer word. • Teken gedagtewisseling aan soos wat dit plaasvind, m.a.w. vanuit die spreker se perspektief. • Skryf die name van die sprekers aan die linkerkant van die bladsy. • Gebruik ’n dubbelpunt na die naam van elke spreker. • Begin elke spreekbeurt op ’n volgende reël. • Inligting vir sprekers/karakters (of leser) oor hoe om te praat of om die handeling uit te beeld, moet tussen hakies, direk voor die spreker/karakter se woorde geskryf word. • Skets ’n scenario voordat dialoog geskryf word. Resensie Resensies volg selde ’n vasgestelde patroon. Hulle dek nie enige spesifieke aspekte van ’n boek, film of kompakskyf nie. Oor die algemeen, besluit resensente wat dit is wat hulle wil resenseer en wie betrokke is. Goeie resensies probeer om regverdig maar eerlik te wees; swak resensies is bloot ’n persoonlike uiting van eensydige perspektiewe. Humor is nie ongewoon in resensies nie: dit is sommige resensente se kenmerk. Bied resensies uit verskillende bronne aan om leerders te wys hoe gevarieerd hierdie skryfvorm kan wees. • Weergawe van ’n individu se respons op ’n kunswerk, film, boek, geleentheid, ens. • Projekteer sy/haar ‘oordeel’ tot die werk wat aangebied is. • Die leser van die resensie hoef nie saam met die resensent te stem nie. • Twee resensente mag verskillend op dieselfde teks reageer. • Gee relevante feite, byvoorbeeld, die name van die outeur/vervaardiger/kunstenaar, die titel van die boek/werk, die name van die uitgewer/vervaardiger, sowel as die prys (waar van toepassing). 48 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 SOORTE SKRYFTEKSTE Poësie • Skryf oor waarnemings en ervarings: -- die mens; -- natuur; -- sosiale aangeleenthede; -- tegnologie, ens. • Volg ’n struktuur: -- titel; -- verse. • Gebruik poëtiese taal. • Laat digterlike vryheid toe, bv. ignoreer leestekens of taalstrukture. Koerantberigte • Stel feite kortliks en akkuraat. • Strewe om die belangrikste feite te gee sonder om die leser te ‘verloor’. • Som akkuraat op sonder om die waarheid te verdraai. • Gee ’n saaklike, bondige, maar treffende titel. Subtitels kan ook gegee word. • Vermeld die belangrikste feite alreeds in die eerste paragraaf: wie, wat, hoe, wanneer, waar, waarom en in watter mate. Tydskrifartikels Die persoonlike voor- en afkeure en die stilistiese eienaardigheid van die skrywer word dikwels in tydskrifartikels vooropgestel, en dit behoort aangemoedig te word by die leerders. Hulle moet ook ernstige tydskrifartikels skryf oor enigiets wat hulle ernstig opneem, asook komiese artikels waarin hulle oor enige geskikte onderwerp die spot kan dryf of dit kan kritiseer. Die meeste van die tydskrifartikels wat leerders lees, is waarskynlik van hierdie soort. Die internet is vol artikels, en terwyl hul styl en inhoud nie veel verskil van hul geskrewe ampsgenote nie, is dit die moeite werd om dit te ondersoek, soos hulle voorkom in blogs, wat nou ’n wyd-erkende vorm van skryf is. Deur leerders hul eie blogs te laat opstel (op papier, hoewel daar nie twyfel is dat sommige leerders alreeds hul eie blogs het nie), word daar ’n ryk skryfkonteks voorsien, wat die gehoor se aandag kombineer met die relevansie van die inhoud en gepaste toon. Gebruik die volgende: • Die opskrif moet die aandag trek en interessant wees. • Die styl moet persoonlik wees en direk tot die leser spreek. -- Die styl kan beskrywend en figuurlik wees en ’n beroep doen op die lesers se verbeelding. -- Name, plekke, tye, standpunte en enige ander besonderhede behoort in die artikel ingesluit te word. -- Die artikel moet belangstelling wek, en soos ’n advertensie, die leser aanmoedig om die produk of diens te gebruik. -- Paragrawe behoort nie te lank te wees nie en behoort die leser se aandag te boei. -- Die lettertipe behoort lig en aantreklik te wees. Dokumentêr • Gedetailleerde ondersoek van die onderwerp se lewe, bv. ’n held (sport, opvoeding, godsdienstig) en ’n verslag oor die bevindings. • Dit kan hoogtepunte insluit en die uitdagings wat die onderwerp moes oorkom voordat die toppunt bereik is. • Name, plekke, tye, standpunte en enige ander besonderhede behoort in die dokumentêr ingesluit te word. • Begin met die belangrikste feite: die wie, wat, hoe, wanneer, waar, waarom en tot watter graad. KABV 49

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 LENGTE VAN TEKSTE VIR Eerste Addisionele Taal (WAT DEUR LEERDERS GEPRODUSEER MOET WORD) TAAK GRAAD 7 GRAAD 8 GRAAD 9 Paragraaf 100 –110 woorde 110 – 120 woorde 120 – 140 woorde • Woorde 7 – 9 sinne 7 – 10 sinne 8 – 10 sinne • Sinne 3-5 paragrawe 4-7 paragrawe 4-8 paragrawe 130 – 180 woorde 180 – 210 woorde 210 – 250 woorde Opstel 3-5 paragrawe 4-7 paragrawe 4-8 paragrawe Gedig 2 verse 2-3 verse 3-6 verse Kort storie, insluitende 1 bladsy 2 bladsye 3 bladsye volksverhale +/-6 paragrawe +/-10 paragrawe +/-20 paragrawe Dialoog (eenbedryf) 1 bladsy 2 bladsye 3 bladsye Langer transaksionele 110-120 woorde 120-140 woorde 140-160 woorde tekste bv. briewe Korter tekste 70 - 80 woorde 80 – 90 woorde 90 – 100 woorde Opsomming 40 – 50 woorde vir 220 50 – 60 woorde vir 240 50 – 60 woorde vir 260 woord teks woord teks woord teks LENGTE VAN TEKSTE VIR Eerste Addisionele Taal (VIR LEERDERS OM MEE OM TE GAAN) TAAK GRAAD 7 GRAAD 8 GRAAD 9 Langer tekste vir luisterbegrip, bv. storie, 130-180/tot 5 min 180-200/tot 5 min 200-220/tot 5 min onderhoude, toneelstukke, nuusverslae Korter tekste vir luisterbegrip, bv. 50-60 woorde/1-2 60-70 woorde/1-2 70-90 woorde/1-2 aankondigings, inligtingstekste, instruksies, min min min aanwysings Leesbegrip/aandagtige leestekste 300-350 woorde 350-400 woorde 400-450 woorde Die lengte van tekste vir uitgebreide lees is nie voorgeskryf nie omdat dit afhang van die tipe teks, die moeilikheidsgraad van die taal en die leesvlak van die leerders. 3.1.4 Taalstrukture en -konvensies Taalstrukture en -konvensies verwys na reëls wat die gebruik van leestekens, hoofletters, letters, klanke, woorde, sinne en paragrawe in mondelinge en skriftelike werk bepaal. Hierdie reëls sluit in spelling, uitspraak, taalleer, kritiese taalbewustheid, ens. Die vaardighede van luister, praat, lees en skryf kan nie gebruik word sonder goeie kennis en inoefening van taalstruktuur nie. Leerders moet ook oor ’n breë woordeskat beskik, wat dalk die belangrikste faktor is wat ’n persoon in staat stel om doeltreffend te kommunikeer. ’n Breë woordeskat is noodsaaklik vir al die taalvaardighede, maar veral vir lees en skryf. Die beste manier waarop leerders hul taalleer kan verbeter en hul woordeskat kan uitbrei, is om intensief tydens en na die onderrigtyd te lees. Leerders sal leer hoe Taalstrukture en -konvensies gebruik word en hulle sal ’n gedeelde taal ontwikkel vir praat oor taal ('n ‘metataal’), sodat hulle hul eie en ander tekste krities kan evalueer in terme van betekenis, effektiwiteit en akkuraatheid. Hulle sal ook hierdie kennis kan gebruik om met taal te eksperimenteer om betekenis van woord- en sinsvlak te bou t.o.v. hele tekste, om te bepaal hoe ’n teks en sy konteks verwant is. Deur interaksie met ’n verskeidenheid tekste, brei leerders hul gebruik van woordeskat uit en pas hul begrip van Taalstrukture en -konvensies korrek toe. 50 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Die verwagting is dat Taalstrukture en -konvensies in konteks aangeleer sal word net soos ander taalvaardighede aangeleer en ontwikkel word. Die onderrigplanne bevat ’n lys Taalstrukture en -konvensies (items) wat in elke graad gedek behoort te word. Maak seker dat luister- en leestekste wat vir elke tweeweeklikse siklus geselekteer word, sommige van die taalitems bevat wat u wil dek. Skep aktiwiteite wat verwant is aan die tekste sodat dit die leerders in staat kan stel om hierdie items in konteks te gebruik. Die skryftekste wat leerders skryf, sal sommige van die taalitems insluit. Gee u leerders leiding oor die gepaste en korrekte gebruik van die items. Kies sommige van die items waarmee u leerders sukkel en gee hulle formele oefening daarin. In die Senior Fase, is een uur per tweeweeklikse siklus uiteengesit vir formele onderrig en oefening in Taalstrukture en -konvensies. Die volgende tabel dui die Taalstrukture en -konvensies aan wat die leerders moet aanleer gedurende die luister-, praat-, lees- en skryfproses. Hierdie strukture behoort in konteks, op ’n geïntegreerde manier deur die gebruik van verskillende tipes mondelinge-, visuele- en geskrewe tekste onderrig te word. Hulle behoort ook eksplisiet onderrig te word in die tyd wat daarvoor uiteengesit is. VOORBEELDE VAN TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES Lees- en skryftekens Punt, uitroepteken, vraagteken, komma, dubbelpunt, kommapunt, aandagstreep, afkappingsteken, aanhalingstekens, hakies, skuinsstreep, beletselteken/ellips, koppelteken, deelteken, klemteken (akuut/gravis), kappie Spelling Spelpatrone, spelreëls en -konvensies, klank- en lettergrepe, afkortings, verkortings en akronieme, woordeboekgebruik Woordvorming Voorvoegsels, agtervoegsels, basisvorme Selfstandige Eienaam: Piet, Nonxeto, Gauteng, Suid-Afrika naamwoorde Soortnaam (meervoud, verkleining): huis – huise – huisie; man – mans – mannetjie Abstrak: liefde, haat, jaloesie Samestellings: broeksak, reënboog, tafeldoek Versamelnaam: swerm voëls, skool visse (ook uitbreiding van woordeskat) Meervoud: -e, -s, -ers, -ere, -ens, -de, -te; meervoude met die afkappings ’s; meervoude met die deelteken ë; meervoude met ’n kappie ê; dubbele meervoude op -kus en -ci; ander woorde vir meervoudsvorm: ding > goed Soortname met geen meervoude nie: silwer, gars, onkunde Verkleining: -tjie, -jie, -ie, -etjie, -pie, -kie, ’tjie en die reëls vir die vorming van verkleining Geslag: aparte woorde (man x vrou); agtervoegsels (-esse, -es, -in, -ster, -ise, -e, -te); woorde soos mannetjie, wyfie, haan, hen, ram, ooi, merrie, hings, ens. Lidwoorde Onbepaalde lidwoord: ’n boek, ’n appel Bepaalde lidwoord: die boek, die radio, die appels Telwoorde Hooftelwoord: vyf, twintig Rangtelwoord: eerste, tweede, derde, drie-en-veertigste Voornaamwoorde Aanwysende voornaamwoorde: hierdie, daardie, bv. Hierdie boek behoort aan my. Persoonlike: ek, jy, ons, ens., bv. Sy lees die boek Besitlike: my, sy, joune, hare, s’n, ens., bv. Ek lees my boek. Vraende: waarin, wat, wie, ens., bv. Wie se boek is op die tafel? Betreklike: wat, wie se, met wie, waaruit, waarop, waarmee, bv. Die mes waarmee ek sny is skerp. Onpersoonlike: dit, daar, bv. Dit is ’n interessante boek. Onbepaalde: iets, ’n mens, hulle, iemand, niemand, bv. ’n Mens het water nodig. Wederkerende: hy... hom, Juffrou... haar, bv. Hy het homself met seep gewas. Wederkerige: mekaar KABV 51

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 VOORBEELDE VAN TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES Byvoeglike Attributief: Die lang man... naamwoorde Predikatief: Die man is lank... Trappe van vergelyking: stellende, vergrotende en (die) oortreffende trap; reëls vir die onderrig van die vorming van trappe van vergelyking Letterlike en figuurlike betekenis, bv. ’n bang kind – ’n bange nag, duur toerusting – dure les Intensiewe vorme: doodmoeg, springlewendig Verboë vorme: Die lawwe kind... Vergelykings: So bleek soos ’n laken. Werkwoorde Selfstandige/hoofwerkwoord: kom, gaan, groet, bv. Ek eet kos. Deeltjiewerkwoorde (skeibare en onskeibare werkwoorde): ingaan – gaan in, opteken – teken op, teengaan – gaan teen Koppelwerkwoorde: is, was, word, lyk, blyk, heet, skyn, bv. Die vrou is slim. Die kind word bederf. Hulpwerkwoorde: tyd, wyse, plek, bv. Die seun het die werk gedoen. Jy kan saamkom. Infinitief: om te + werkwoord, te + werkwoord: behoort, hoef, skyn, blyk Deelwoorde, bv. Dit is koud gedurende die winter. Deelwoorde in vaste verbindings, bv. agter geslote deure Teenwoordige tyd: Ek drink ’n melkskommel. Tyd Verlede tyd: Ek het ’n melkskommel gedrink. Toekomende tyd: Ek sal ’n melkskommel drink. Bywoorde Bywoord van tyd: nou-nou, gister Bywoord van wyse: gesels-gesels, vinnig, stadig Bywoord van plek: op die sokkerveld, Winburg, in die dorp Voorsetsels Alle voorsetsels in vaste en vrye verbindings: met, op, onder, onderaan, daarin Voegwoorde Verbind sinsdele en sinne aan mekaar: Groep 1: maar, en, want, of, dog, sowel as (woordorde verander nie – neweskikkend); Groep 2: dus, daarom, intussen, al, nogtans anders (woordorde verander – voegwoordelike bywoorde); en Groep 3: dat, omdat, indien, terwyl, alhoewel, voordat, as, ens. (onderskikkend). Tussenwerpsels Sies, O! Verbindingswoorde Sluit in woorde soos voegwoorde, betreklike voornaamwoorde, bywoorde, telwoorde (skryf van sinne en paragrawe) 52 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 VOORBEELDE VAN TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES Woordeskat- Betekenisleer en figuurlike taal: Sinonieme, antonieme, paronieme, polisemie; homonieme, uitbreiding/- homofone, alliterasie, een woord vir ’n omskrywing ontwikkeling en Beeldspraak: vergelyking, metafoor, personifikasie, oksimoron, metonimia, hiperbool, litotes, taalgebruik paradoksale teenstelling, eufemisme Stylfigure: onomatopee (klanknabootsing), kontras, ironie, sarkasme, antiklimaks, simboliek, sinestesie, antitese, woordspeling, onderstelling, sinekdogee Idiomatiese uitdrukkings, spreekwoorde, raaisels Leenwoorde en erfgoed (volksetimologie), nuutskeppings (neologismes), anglisismes Dubbelsinnigheid, cliché, toutologie, slengtaal, jargon, vaktaal, klem, stereotipering, vooroordeel, aanstootlike taal, gevoelstaal, seksistiese taal, ens. Taalgebruik en register wat gepas is vir die gehoor by spesifieke geleenthede, bv. U Edelagbare, die Weledele Heer, ens. Woordvorming: Voorvoegsels, agtervoegsels, basisvorme, kern en bepaler, simplekse en komplekse, afleiding, samestelling, verbindingsklanke Klankleer en spelling: Klanke (konsonante/vokale/diftonge/klankverskynsels soos assimilasie, oorronding, ontronding), spelpatrone en spelreëls, klankgrepe en lettergrepe, afkortings en verkortings, akronieme Sinne en sinsdele Bou van ’n enkelvoudige sin: onderwerp, gesegde, voorwerp, byvoeglike en bywoordelike bepalings: Bywoordelike bysin bv. Sy sing waar niemand haar kan hoor nie. Byvoeglike bysin bv. Die tafel, waarvan die poot af is, is verkoop. Woordorde in sinne: tyd, wyse, plek, infinitief Sinsoorte: Stelsinne, bv. Dit is my vrou. Bevelsin, bv. Kom hier! Vraagsin, bv. Waar is my kos? Uitroepsin, bv. Eina, die vuur is warm! Saamgestelde sinne: hoofsinne en bysinne (byvoeglike, bywoordelike – tyd, wyse, plek Veelvoudige sinne (hoof- en neweskikkende sinne) Ontkenning: dubbele ontkenning, vraag (Nee, dit is nie... nie); bevel (Moenie...), asseblief (Moet asseblief nie... nie); woorde wat verander (iemand – niemand; ooit – nooit) Lydende en Stelsin, sinne sonder onderwerp, sinne in verlede tyd, sinne in toekomende tyd, sinne met bedrywende vorm hulpwerkwoorde, bevelsin, vraagsin (aktief en passief) Bedrywende vorm bv. Die seun skop die bal. Lydende vorm bv. Die bal word deur die seun geskop. Direkte en indirekte Stelsin, vraagsin, bevelsin, verandering van leestekens, verandering van bywoorde van plek en rede tyd, verandering van voornaamwoorde Direkte rede bv. Bring asseblief die bal vir my. Indirekte rede bv. Hy het gevra dat ek die bal vir hom moet bring. KABV 53

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 3.2 TABEL MET DIE VERSPREIDING VAN TEKSTE WEKE GRAAD 7 GRAAD 8 GRAAD 9 KWARTAAL 1 Storie Storie Inligtingsteks – advertensie, 1 en 2 plakkaat Gedig Inligtingsteks met mondelinge Roman/Novelle, drama, 3 en 4 aanbieding kortverhaal, poësie 5 en 6 Poësie, drama Roman/novelle, drama, kortverhaal Inligtingsteks - kontrakteks Kort storie, volksverhale Inligtingsteks bv. koerantberig of Roman/Novelle, drama, 7 en 8 tydskrifartikel kortverhaal, poësie Kort storie, gedig Ondersoekende verslagteks Inligtingsteks bv. koerantberig of 9 en 10 tydskrifartikel KWARTAAL 2 Roman, drama, poësie Inligtingsteks met visuele teks bv. Roman/Novelle, drama, 1 en 2 landkaarte/bakens/skale/kaarte/ kortverhaal, poësie prentjies Inligtingsteks met visuele teks bv. Inligtingsteks bv. oudio-/ Resensie - roman, drama, advertensie diagramme/prentjies/ visuele teks – rolspel/forum-/ kortverhaal, poësie 3 en 4 grafieke; plakkaat; beskrywing van paneelbespreking ’n voorwerp, visuele teks Inligtingsteks bv. prosedures, Inligtingsteks bv. onderhoud Roman/Novelle, drama, instruksies, inligtingsteks met kortverhaal, poësie - 5 en 6 visuele teks bv. kaarte/tabelle/ kennisgewing, agenda en notule diagramme/prentjies/grafieke Roman/drama Storie resensie Inligtingsteks met visuele teks bv. 7 en 8 advertensie - resensie 9 en 10 SUMMATIEWE ASSESSERING KWARTAAL 3 Inligtingsteks bv. vraelys of vorm Drama Inligtingsteks – testament 1 en 2 Gedig Drama, gedig Inligtingsteks - koerantberig/ Roman/Novelle, drama, tydskrifartikel kortverhaal, poësie – skryf van ’n 3 en 4 transaksionele teks – ’n dekbrief en ’n CV Tekste oor kennisgewing, agenda Roman/Novelle, drama, Roman/Novelle, drama, 5 en 6 en notule kortverhaal; gedig – formele/ kortverhaal, poësie – skryf van ’n informele brief opstel Koerantberig/tydskrifartikel oor Roman/Novelle, drama, Roman/Novelle, drama, hedendaagse aangeleenthede kortverhaal; gedig –skryf ’n storie kortverhaal, poësie – skryf 7 en 8 van ’n transaksionele teks – ’n uitnodigingskaartjie en antwoord Inligtingsteks – aanwysing Verhalende teks – roman, Drama – skryf van ’n dialoog 9 en 10 kortverhaal; poësie 54 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KWARTAAL 4 Drama/roman/kortverhaal Inligtingsteks: tydskrifartikel/ Roman/Novelle, kortverhaal – 1 en 2 koerantberig skryf van ’n brief van aansoek Inligtingsteks met Roman/Novelle, drama, Roman/Novelle, kortverhaal, 3 en 4 dagboekinskrywing, kortverhaal, gedig poësie – skryf van e-posboodskap e-posboodskappe, sms, strooibiljette Roman, drama, volksverhale Drama/toneelstuk, gedig – Roman/Novelle, kortverhaal, joernalistieke verslag poësie – skryf van huldeblyk, 5 en 6 dagboekinskrywing, uitnodigingskaartjie Hersiening van tekste – in Hersiening van tekste – in Hersiening van tekste – in 7 en 8 voorbereiding vir eksamen voorbereiding vir eksamen voorbereiding vir eksamen 9 en 10 SUMMATIEWE ASSESSERING 3.3 ONDERRIGPLANNE Die Senior Fase is ongelukkig vir baie leerders die einde van verpligte onderrig. Na graad 9, begin baie leerders om ’n werk te soek of om loopbane te volg wat nie verdere studie vereis nie. Dit is die rede waarom die onderrig van leerders in die Senior Fase op ’n hoër vlak moet wees. Leerders moet blootgestel word aan ’n wye verskeidenheid kennis – ’n kenmerk wat hulle op ’n beter toekoms moet voorberei. Leerders in die Senior Fase moet blootgestel word aan ’n verskeidenheid literêre genres asook ’n verskeidenheid tekste wat hulle self moet kan skep. Die blootstelling sal die leerders in staat stel om die geleenthede wat hulle gebied word, aan te spreek en dit sal hulle help om hul kennis van die inhoud te verbreed. Die onderrigplan dui op die minimum inhoud wat elke twee weke per kwartaal gedek moet word. Die volgorde van die inhoud gelys is nie voorgeskrewe nie en die gegewe tyd is ’n benaderde aanduiding van hoe lank dit kan neem om die inhoud te dek. Onderwysers behoort hul lesplanne te ontwerp deur gebruik te maak van die onderrigplanne, hul handboeke en enige ander relevante bronne. Leerders kan onderrig word deur gebruik te maak van relevante inhoud in die gepaste volgorde en tempo. Onderwysers word aangemoedig om die inhoud of konsepte kontekstueel tot hul omgewing te gebruik. 3.3.1 Hoe tekste in die tweeweeklikse siklus opeenvolg Verskillende tekste word gebruik as ’n basis vir die ontwerp van die twee-week onderrigsiklus. Die tekste is geselekteer op die basis van hoe hulle ’n geïntegreerde eenheid vorm, byvoorbeeld leerders kan na ’n storie luister en dan ’n storie lees. Hulle kan gevra word om ’n kort mondelinge beskrywing van ’n plek of persoon te skryf (wat inskakel met die storie) of hulle kan gevra word om ’n brief aan ’n karakter in die storie te skryf. Kies ’n tema of onderwerp vir elke twee-weekonderrigsiklus wat jou in staat stel om die aktiwiteite suksesvol te koppel. Die rede vir die gebruik van temas of onderwerpe is om dit moontlik te maak om gedurig woordeskat en taalstrukture in betekenisvolle kontekste te herwin. 3.3.2 Hoe die tekste/aktiwiteite op mekaar volg oor die tweeweeklikse siklus Die tekste hoef nie in ’n besondere volgorde aangeleer te word nie. In die meeste gevalle behoort daar Luister- en praataktiwiteite te wees ter voorbereiding vir die Lees- of Skryfaktiwiteite. Soms behoort die Luister- en praataktiwiteit van die leesteks afgelei te word. Leerders behoort betrokke te wees by die verskillende soorte tekste; mondeling en lees, voordat hulle gevra word om tekste te skryf. In die meeste gevalle moet hulle na die teks luister, bv. ’n storie of nuusverslag. Dit kan verskil en op ’n hoër vlak wees as dit wat leerders op daardie tydstip lees. Dit is omdat hulle luistervaardighede meer ontwikkel is as hul leesvaardighede. KABV 55

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 3.3.3 Die tipe voorgeskrewe en aanbevole tekste Die voorgeskrewe tekstipes wat aangeleer word in elke tweeweeklikse siklus is voorgeskryf in die onderrigplan en behoort in die voorgeskrewe handboeke ingesluit te word. In die meeste gevalle is geen spesifieke tipe storie voorgeskryf nie. ’n Keuse mag gemaak word uit die verskeidenheid hedendaagse stories, skeppende stories (bv. avontuur, wetenskapfiksie) historiese stories (bv. biografieë) en tradisionele stories (bv. mites, legendes en fabels) wat beskikbaar is. Dieselfde geld ook vir gedigte en toneelstukke. Hierdie tekste kan gekies word vanuit die klas se leesboeke/leesreeks/ander boeke (uitgebreide lees) en sal die tekste wat in die voorgeskrewe afdeling gelees is, ondersteun. Hulle kan óf dieselfde tekstipe (om begrip van teksstruktuur te beklemtoon) wees, óf ’n andersoortige tekstipe (om verdere belangstelling te stimuleer en die verskeidenheid leesvermoëns uit te brei). In alle gevalle behoort hierdie addisionele lees verwant te wees aan die onderwerpe en temas wat gekies is vir die voorgeskrewe tekste in die tweeweeklikse siklus. 3.3.4 Integrasie van alle taalvaardighede in ’n tweeweeklikse siklus Hoewel die vaardighede in die onderrigplan apart aangebied word, behoort dit, waar moontlik, op ’n geïntegreerde manier onderrig te word, bv. in die onderrig van ’n mondelinge onderhoud kan leerders ’n geskrewe teks lees en hulle kan later ’n geskrewe onderhoud lewer. Die keuse van taalstrukture wat aangeleer word in ’n besondere siklus behoort die skep en begrip van mondelinge en geskrewe tekste wat gedurende daardie siklus gelewer word, te verhoog, bv. die byvoeglike naamwoorde, sinonieme, antonieme, bywoorde en verlede tyd. Dit berei leerders voor vir die skryf van ’n verhalende of beskrywende opstel. Die mondelinge- en skryfstrategieë wat in elke tweeweeklikse siklus aangeleer word behoort bepaal te word deur die tipe teks wat geproduseer word, bv. gedurende die onderrig van verhalende opstelle behoort leerders onderrig te word hoe om chronologiese paragrawe te skryf, maar wanneer hulle verklarende opstelle skryf, kan hulle onderrig word hoe om gebruik te maak van ’n prosedureteks. 3.3.5 Hoe die Taalstrukture en -konvensies onderrig word Die inhoud van die Taalstrukture en –konvensiesafdeling, is in die meeste gevalle verwant aan die tipe tekste wat onder die opskrifte Luister en praat, Lees en kyk, en Skryf en aanbied voorgeskryf is en sal natuurlik aandag geniet in die proses. Byvoorbeeld, as ’n storie behandel word, sal leerders daarna verwys in die verlede tyd en sal hulle dan ook die tekste lees deur gebruik te maak van hierdie tyd. Dit is ook belangrik dat aktiwiteite ontwikkel word wat fokus op besondere taalstrukture in konteks. Kies items vanuit die Taalstrukture en -konvensiesafdeling om leerders te onderrig dat taal natuurlik in die tekstipe waarop gefokus word voorkom, in ’n volgorde wat ’n natuurlike en logiese benadering tot die aanleer van ’n taal, ondersteun. Nie alle items hoef binne die gegewe siklus onderrig te word nie, maar alle items wat in die oorsig gelys is, moet gedek wees teen die einde van die jaar. Sommige tweeweeklikse siklusse mag oorlaai wees met Taalstrukture en –konvensie-items; dit beteken nie noodwendig dat alles in daardie siklus gedek moet word nie. Die aanname is dat die meeste van die items in die Intermediêre Fase afgehandel is. Die onderrig van die items in die Senior Fase word gesien as hersiening. Doen aktiwiteite wat betekenisvol is en wat verwant is aan die tekste wat die leerders bestudeer in die twee- weeksiklus. Meer aktiwiteite van hierdie aard behoort gedoen te word soos wat leerders vorder van graad 7 tot 9. Kies die reëls wat aan leerders verduidelik word versigtig en beperk dit tot die minimum. Onderrig behoort alle taalvaardighede en taalstrukture te integreer omdat hulle aan mekaar verwant is. Alle taalstrukture en -konvensies behoort in konteks onderrig te word. Let ook op dat daar spesifieke tyd toegeken is vir die formele onderrig van Taalstrukture en -konvensies. 56 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

3.4 ONDERRIGPLANNE KABV GRAAD 7 KWARTAAL 1 INHOUD Weke Luister en Praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Bekendstelling: Self of ander Literêre teks: kortverhale Skryf ’n verhalende paragraaf Die hersiening van taalstrukture en -konvensies wat in vroeër grade • Onderrig bekendstellingskonvensies • Belangrikste kenmerke van Konvensies van ’n paragraaf: onderrig is en -kenmerke ’n literêre teks soos karakter, • Onderwerpsin van die paragraaf. karakteruitbeelding, intrige, konflik, Woordvlakwerk: soortname, eiename, • Taalgebruik agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Kern en ondersteunende gedagtes. abstrakte selfstandige naamwoorde Luister na ’n kortverhaal Die leesproses: • Gebruik voegwoorde vir samehang. Sinsvlakwerk: enkelvoudige sinne, • Identifiseer kern en ondersteunende stelsinne, teenwoordige tyd, verlede tyd • Pre-lees (Lei die teks in). • Verduidelik vereistes t.o.v. teks soos gedagtes van ’n kortverhaal. die vertel van ’n storie. Spelling en leestekens: • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Maak aantekeninge. • Gebruik gepaste woorde en styl. punt, komma, dubbelpunt, kommapunt, • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Deel idees en ervarings en toon hoofletters en kleinletters kontrasteer, evalueer). • Skryf in die verlede tyd. begrip van konsepte. Woordeskat binne konteks Pre-leesstrategieë: Fokus op die skryfproses: Vertel ’n storie oor Remediërende taalonderrig, na • Herken kenmerke van die teks soos • Beplanning. • Vertel gebeure oor in korrekte aanleiding van taalfoute tydens 1-2 titels, opskrifte, illustrasies. volgorde. • Konsep. skryfaktiwiteite • Herken dele van die boek soos • Meld die karakters korrek. • Hersiening. omslag, titelbladsy, indeks, • Meld die tydlyn. hoofstukke, woordelys, indeks. • Redigering. Storievertelling Leesbegrip en leesstrategieë: • Proeflees en aanbieding van finale konsep. • Onderrig konvensies van • Vluglees en soeklees. storievertelling: praatvaardighede, Skryf ’n storie wat gebaseer is op ’n • Aandagtige lees. toon, uitspraak, tempo, intonasie, persoonlike ervaring. oogkontak, postuur, gebare • Visualisering. • Vertel 'n storie uit eie ervaring • Afleiding van betekenis en maak van gevolgtrekkings. • Onderskei tussen feit en mening. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. 57 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en Praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies 58 Luister- en Praatstrategieë Literêre teks: gedigte Kreatiewe skryf: eie gedig Die hersiening van taalstrukture en -konvensies wat in vorige weke Luister na en bespreek die gedig Leesmetodes: Strofe-konvensies: onderrig is • Deel idees en ervarings en toon • Onafhanklike lees. • Struktuur van ’n strofe. Woordvlakwerk: samestellings; begrip van konsepte. Pre-leesstrategieë: • Gebruik voegwoorde vir samehang. infinitiewe werkwoorde, • Beantwoord vrae. voornaamwoorde, besitlike • Herken kenmerke van die teks soos • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, voornaamwoorde • Verduidelik aan ’n vriend waarom jy titels, opskrifte, illustrasies. -lengtes en –strukture. van ’n spesifieke gedig hou. Betekenisleer en • Herken dele van die boek soos die • Gepaste taalgebruik. woordeskatuitbreiding: Voorbereide hardoplees: boekomslag, flapteks, titelbladsy, • Gepaste gebruik van figuurlike taal. indeks, hoofstukke, woordelys. rym, geleende woorde, idiomatiese • Toon, stemprojeksie, uitspraak, 3-4 Fokus op die skryfproses: uitdrukkings, spreekwoorde, alliterasie, frasering, oogkontak. Poësie: vergelykings, metafore, tussenwerpsels, • Beplanning. sinonieme, antonieme • Gee aandag aan leestekens. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Konsep. Lees- en skryftekens: punt, komma • Gebruik gepaste liggaamstaal. • interne struktuur van ’n gedig soos beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. Woordeskat binne konteks • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Redigering. Remediërende taalonderrig, na strofes, tipografie; • Proeflees en aanbieding van finale aanleiding van taalfoute tydens • figuurlike betekenis; konsep. skryfaktiwiteite • atmosfeer; Skryf ’n gedig. • tema en boodskap. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en Praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks drama (een-bedryf/ Skryf ’n dialoog, opvoering van Die hersiening van taalstrukture eenakter) drama en -konvensies wat in vorige weke KABV Gesprek oor drama: onderrig is • Belangrikste kenmerke van ’n literêre • Vereistes t.o.v. formaat, styl, • Neem deel aan informele gesprekke teks soos karakter, karakterisering, perspektief. Woordvlakwerk: soortname, infinitiewe oor eenvoudige onderwerpe. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, werkwoorde, voornaamwoorde, besitlike • Teikengehoor, doel en konteks. • Gebruik korrekte register. verteller en tema. voornaamwoorde • Gepaste woordkeuse. • Handhaaf die gesprek. Die leesproses: Sinsvlakwerk: enkelvoudige sinne • Gepastheid van bepaalde stelsinne, teenwoordige tyd, verlede tyd, • Identifiseer kern en ondersteunende • Pre-lees (Lei die teks in). uitdrukkings. ontkenning gedagtes. • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Vrye uitdrukking. Betekenisleer en • Maak aantekeninge. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, woordeskatuitbreiding: sinonieme, Fokus op die skryfproses: • Beantwoord vrae. kontrasteer, evalueer). antonieme, idiomatiese uitdrukkings, • Beplanning. spreekwoorde Gebruik onvolledige dialoë vir Poësie leerders. • Konsep. Lees- en skryftekens: dubbelpunt, oop Belangrikste kenmerke van ’n gedig: en geslote aanhalings, uitroeptekens, Dialoog: • Hersiening. vraagtekens • interne struktuur van ’n gedig soos 5-6 • Neem deel aan ’n dialoog. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Redigering. Woordeskat binne konteks • Gebruik gepaste taal. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Proeflees en aanbieding van finale Remediërende taalonderrig, na strofes, tipografie; konsep. • Reageer gepas. aanleiding van taalfoute tydens • figuurlike betekenis; skryfaktiwiteite • Pas gesprekskonvensies bv. beurtneming, toe. • atmosfeer; • Gebruik gepaste liggaamstaal. • tema en boodskap. Lees en kyk vir begrip (strategieë): • Vluglees en soeklees. • Aandagtige lees: -- voorspelling; -- afleiding van betekenis van onbekende woorde deur die gebruik van woordaanpakvaardighede. • Kritiese taalbewustheid. 59 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en Praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies 60 Luister- en Praatstrategieë Literêre teks: kortverhale/ Skryf ’n resensie/brief: Die hersiening van taalstrukture volksverhale en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n kortverhaal/ • Vereistes t.o.v. formaat, styl. onderrig is volksverhale. • Belangrikste kenmerke van ’n literêre • Teikengehoor, doel en konteks. teks soos karakter, karakterisering, Woordvlakwerk: enkelvoud en Luister met begrip: intrige, konflik, agtergrond, ruimte, • Samehang van paragrawe. meervoud, byvoeglike naamwoorde, • Identifiseer kern en ondersteunende verteller en tema. trappe van vergelyking, klankgrepe en • Gebruik gepaste woordkeuse. gedagtes en maak aantekeninge. lettergrepe Die leesproses: Fokus op die skryfproses: • Deel idees en ervarings en wys begrip Sinsvlakwerk: teenwoordige tyd, • Pre-lees (Lei die teks in). van konsepte. • Beplanning. verlede tyd • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Identifiseer oorredende en • Konsep. Betekenisleer en manipulerende tegnieke waar van • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, woordeskatuitbreiding: homofone, • Hersiening. homonieme, polisemie, raaisels, toepassing. kontrasteer, evalueer). • Redigering. idiomatiese uitdrukkings, spreekwoorde • Beantwoord vrae. Poësie • Proeflees en aanbieding van finale Woordeskat binne konteks Groep-/paneelbespreking: Belangrikste kenmerke van ’n gedig: konsep. Remediërende taalonderrig, na 7-8 Luister na poësie en bepaal die • interne struktuur van ’n gedig soos Skryf ’n brief/resensie deur die aanleiding van taalfoute tydens betekenis. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; skryfproses te volg. skryfaktiwiteite Bespreek die storie/volksverhale • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, waaraan hulle in die vorige aktiwiteit strofes, tipografie; blootgestel was. • figuurlike betekenis; • Identifiseer karakters. • atmosfeer; • Bespreek die tema. • tema en boodskap. • Bespreek perspektief. Lees en kyk vir begrip: • Bring inhoud in verband met eie • Vluglees. ervaring. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Aandagtige lees. • Soeklees. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Afleiding van betekenis van onbekende woorde deur woordaanpakvaardighede.

Weke Luister en Praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks: kortverhale Skryf ’n beskrywende opstel: Die hersiening van taalstrukture en -konvensies wat in vorige weke KABV Luister met begrip: • Belangrikste kenmerke van ’n literêre Konvensies van ’n paragraaf: onderrig is teks soos karakter, karakterisering, • Verduidelik die luisterproses. • Onderwerpsin van die paragraaf. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, Woordvlakwerk: voorvoegsels, • Maak aantekeninge. verteller en tema. • Kern en ondersteunende gedagtes. agtervoegsels, basisvorme, infinitiewe werkwoorde • Beantwoord vrae. Die leesproses: • Logiese opeenvolging van paragrawe. Sinsvlakwerk: hoofsinne, bysinne Groep-/paneelbespreking: • Pre-lees (Lei die teks in). • Gebruik van voegwoorde vir samehang. Betekenisleer en • Bespreek spesifieke idees in ’n • Tydens lees (kenmerke van die teks). woordeskatuitbreiding: sinonieme, kortverhaal. • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, antonieme -lengtes en –strukture. • Neem ’n standpunt oor idees in en kontrasteer, evalueer). Leestekens en spelling: verwys na die teks ter ondersteuning Fokus op die skryfproses: Poësie van die standpunt. woordeboekgebruik, spelpatrone, • Beplanning. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: spelreëls • Bring inhoud in verband met eie • Konsep. ervaring. • interne struktuur van ’n gedig soos Woordeskat binne konteks beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. 9-10 Remediërende taalonderrig, na • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Redigering. aanleiding van taalfoute tydens strofes, tipografie; skryfaktiwiteite • Proeflees en aanbieding van finale • figuurlike betekenis; konsep. • atmosfeer; Bied ’n opstel vir assessering aan. • tema en boodskap. Lees en kyk vir begrip (strategieë): • Vluglees. • Soeklees. • Aandagtige lees. • Onderskei tussen feit en mening. • Afleiding van die betekenis van onbekende woorde deur woordaanpakvaardighede. Assessering vir kwartaal 1 Taak 1: Luister en praat (Mondeling) Taak 2: Skryf Taak 3: Toets 1 Vertel ’n storie oor/bespreek ’n gedig/dialoog/groep-/ Beskrywende/verhalende opstel Leesbegrip en taalgebruik 61 paneelbespreking. Informele brief/resensie/dialoog AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 7 KWARTAAL 2 INHOUD 62 Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos jeugroman/drama Skryf ’n verhalende opstel: Die hersiening van taalstrukture en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip: • Belangrikste kenmerke van literêre Konvensies van ’n paragraaf: onderrig is teks soos karakter, karakterisering, • Verduidelik die luisterproses. • Onderwerpsin van die paragraaf. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, Woordvlakwerk: samestellings, • Maak aantekeninge. verteller en tema. • Kern en ondersteunende gedagtes. onderwerp en gesegde, letterlike en figuurlike gebruik van byvoeglike • Beantwoord vrae. Die leesproses: • Logiese opeenvolging van paragrawe. naamwoorde, infinitiewe werkwoorde Vertel ’n storie: • Pre-lees (Lei die teks in). • Gebruik van voegwoorde vir Byvoeglike naamwoorde: trappe van samehang. • Karakterbeelding. • Tydens lees (kenmerke van die teks). vergelyking • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, • Taalgebruik. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, Sinsvlakwerk: enkelvoudige sinne; -lengtes en –strukture. kontrasteer, evalueer). stelsinne; teenwoordige tyd, verlede tyd, • Liggaamstaal. Fokus op die skryfproses: Lees en kyk vir begrip (gebruik Betekenisleer en 1-2 • Interpretasie van stemming, stemtoon, geskrewe en/of visuele teks soos • Beplanning. woordeskatuitbreiding: sinonieme, atmosfeer, tydlyn, ironie en slot. antonieme, letterlike en figuurlike strokiesprente): • Konsep. betekenis, gevoelstaal • Vluglees. • Hersiening. Lees- en skryftekens: • Soeklees. • Redigering. punt, komma, uitroepteken, vraagteken • Aandagtige lees. • Proeflees en aanbieding van finale Woordeskat binne konteks • Maak afleidings (karakters, ruimte, konsep. milieu, boodskap). Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens • Afleiding van betekenis van skryfaktiwiteite onbekende woorde deur woordaanpakvaardighede. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Gevoelstaal. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees en kyk vir begrip (gebruik Skryf transaksionele tekste: Die hersiening van taalstrukture geskrewe en/of visuele teks soos en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip (geskrewe teks/TV Advertensie/plakkate: KABV advertensie): onderrig is nuusaanbieding): • Vereistes t.o.v. formaat. • Vluglees. Woordvlakwerk: eiename, geslag, • Verduidelik die luisterproses. • Doel, teikengroep en konteks. meervoud, enkelvoud • Soeklees. • Maak aantekeninge. • Woordkeuse en sinskonstruksie. Aanwysende voornaamwoorde, • Aandagtige lees. • Skryf antwoorde neer. betreklike voornaamwoorde • Visuele elemente soos lettertipe en • Maak afleidings (karakters, ruimte, Verskillende vorme van mondelinge -grootte, opskrifte, simbole, kleur. Sinsvlakwerk: direkte en indirekte rede, milieu, boodskap). kommunikasie: Debatteer (oor enkelvoudige sinne, stelsinne • Manipulerende/oorredende taal. advertering): • Afleiding van betekenis van Betekenisleer en onbekende woorde deur Fokus op die skryfproses: • Kies ’n gepaste onderwerp. woordeskatuitbreiding: sinonieme, woordaanpakvaardighede. • Beplanning. antonieme, letterlike en figuurlike • Bied die argument logies aan. 3-4 • Manipulerende taal. betekenis • Konsep. • Gebruik gepaste aaneenskakeling. • Formele-/informele taal. Leestekens en spelling: dubbelpunt, • Hersiening. kommapunt • Gebruik korrekte woordeskat en Literêre teks soos ’n roman: taalstrukture. • Redigering. Woordeboekgebruik • Belangrikste kenmerke van ’n literêre • Gebruik manipulerende-/gevoelstaal. • Proeflees en aanbieding van finale teks soos karakter, karakterisering, Woordeskat binne konteks konsep. • Volg prosedures. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, Remediërende taalonderrig, na verteller en tema. aanleiding van taalfoute tydens Die leesproses: skryfaktiwiteite • Pre-lees (Lei die teks in). • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, kontrasteer, evalueer). 63 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees ’n instruksionele teks soos Korter transaksionele teks - Die hersiening van taalstrukture 64 instruksionele prosedures: instruksies: en -konvensies wat in vorige weke Groep-/klasbespreking oor die onderrig is manier waarop instruksies of • Vluglees. • Vereistes vir formaat, styl. prosedures gevolg word: Woordvlakwerk: voorsetsels, telwoorde • Soeklees. • Teikengehoor, doel en konteks. • Kies ’n onderwerp. Sinsvlakwerk: • Aandagtige lees. • Samehang van paragrawe. • Deel idees. lydende en bedrywende vorm • Maak van afleidings. • Woordkeuse en sinstruktuur. • Neem beurte en luister aandagtig. Betekenisleer en Die leesproses: Fokus op die skryfproses: woordeskatuitbreiding: idiomatiese • Vul gapings. • Pre-lees (Lei die teks in). • Beplanning. uitdrukkings en spreekwoorde • Gebruik gesprekskonvensies, bv. • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Konsep. Lees- en skryftekens: koppelteken, oorbrug gapings deur vrae te stel, afkappingsteken 5-6 keuses te noem, reaksies dop te hou, • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Hersiening. belangstelling te toon. kontrasteer, evalueer). Woordeskat binne konteks • Redigering. Voorbereide/onvoorbereide praat: Poësie Remediërende taalonderrig, na • Proeflees en aanbieding van finale aanleiding van taalfoute tydens • Taal- en woordkeuse. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: konsep. skryfaktiwiteite • Gebruik van toon, tempo en intonasie. • interne struktuur van ’n gedig soos Skryf ’n instruksie. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Gebruik van leidrade gedurende aanbieding. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, strofes, tipografie; • Gebruik van gepaste liggaamstaal. • figuurlike betekenis; • atmosfeer; • tema en boodskap. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees literêre teks soos drama/roman: Skryf ’n dramaresensie Die hersiening van taalstrukture en -konvensies wat in vorige weke Rolspel-drama: • Belangrikste kenmerke van literêre Konvensies van ’n paragraaf: KABV onderrig is teks soos karakter, karakterisering, • Neem ’n rol aan. • Onderwerpsin van die paragraaf. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, Woordvlakwerk: • Gebruik gepaste taal. verteller en tema. • Kern en ondersteunende gedagtes. koppelwerkwoorde, hulpwerkwoorde • Gebruik gesprekskonvensies. Die leesproses: • Logiese opeenvolging van paragrawe. Sinsvlakwerk: • Gebruik gepaste liggaamstaal. • Pre-lees (Lei die teks in). • Gebruik van voegwoorde vir lydende en bedrywende vorm, direkte samehang. Ondersoek van rolspel: • Tydens lees (kenmerke van die teks). en indirekte rede • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, • Stel vraelys op. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, Betekenisleer en 7-8 -lengtes en –strukture. kontrasteer, evalueer). woordeskatuitbreiding: sinonieme, • Gebruik gesprekskonvensies. Fokus op die skryfproses: antonieme, letterlike en figuurlike • Gebruik gepaste taal. betekenis • Beplanning. • Lewer verslag oor bevindings. Lees- en skryftekens: koppelteken, • Konsep. dubbelpunt, aanhalingstekens, • Hersiening. vraagteken, komma, punt • Redigering. Woordeskat binne konteks • Proeflees en aanbieding van finale Remediërende taalonderrig, na konsep. aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite Formele Assesseringstake vir kwartaal 2 9-10 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: Toets 2 Taak 3: Luister met begrip/debat/gesprek/(on) voorbereide Letterkunde: Kontekstuele vrae Halfjaareksamen mondelinge aanbieding/groepbespreking oor die Vraestel 2: Begripstoets, taalgebruik en letterkunde gee van instruksies. Vraestel 3: Skryf: een opstel en een transaksionele teks 65 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 7 KWARTAAL 3 INHOUD 66 Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees ’n teks oor die belangrikheid Transaksionele tekste soos die Die hersiening van taalstrukture van ’n vraelys en hoe om dit te voltooiing van vraelyste of vorms: en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip oor hoe om ’n voltooi: onderrig is vorm/vraelys te voltooi: • Volg instruksies. • Inligting benodig. Woordvlakwerk: soortname, • Oefen die luisterproses. • Voorsien korrekte inligting op die versamelname; bywoorde van wyse en • Taalgebruik. vraag. • Maak aantekeninge. tyd, byvoeglike naamwoorde • Handtekening. • Gebruik gepaste taal. • Beantwoord vrae. Sinsvlakwerk: byvoeglike en Die leesproses: Fokus op die skryfproses: bywoordelike sinne, saamgestelde sinne Verskillende vorme van mondelinge kommunikasie oor die gebruik van ’n • Pre-lees (Lei die teks in). • Beplanning. Betekenisleer en vraelys of vorm. woordeskatuitbreiding: sinonieme, • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Konsep. antonieme, homonieme Forum-/paneelbesprekings: • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Hersiening. Lees- en skryftekens: vraagteken, 1-2 • Kies ’n onderwerp. kontrasteer, evalueer). • Redigering. ellips, gebruik van hoofletters, • Deel idees. Lees en kyk vir begrip: koppelteken • Proeflees en aanbieding van finale • Neem beurte en luister aandagtig. • Vluglees. konsep. Afkortings, verkortings en akronieme • Vul gapings. • Soeklees Woordeskat binne konteks • Gebruik gesprekskonvensies om • Aandagtige lees. Remediërende taalonderrig, na bespreking vol te hou. aanleiding van taalfoute tydens • Maak ’n opsomming van die skryfaktiwiteite belangrike feite. • Visualisering. • Maak afleidings. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos jeug drama/radio Langer tekste bv. Die hersiening van taalstrukture drama: en -konvensies wat in vorige weke Luister na drama (Dialoog/ dialoog/ KABV onderrig is Onderhoud): • Belangrikste kenmerke van literêre geskrewe onderhoud: teks soos karakter, karakterisering, Woordvlakwerk: soortname, enkelvoud • Stel ’n vraelys op. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, • Vereistes vir formaat en styl. en meervoud • Gebruik gesprekskonvensies. verteller en tema. • Teikengehoor, doel en konteks. Byvoeglike naamwoorde: trappe van • Gebruik gepaste taal. Die leesproses: vergelyking, verboë vorme • Gebruik gepaste woordkeuse. • Maak aantekeninge. • Pre-lees (Lei die teks in). Sinsvlakwerk: saamgestelde sinne met • Gepaste taalgebruik. bysinne, direkte en indirekte rede • Lewer verslag oor bevindings. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Fokus op die skryfproses: Betekenisleer en Verskillende vorme van mondelinge • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Beplanning. woordeskatuitbreiding: basisvorme 3-4 kommunikasie: kontrasteer, evalueer). van woorde • Konsep. Dramatisering: Poësie Lees- en skryftekens: dubbelpunt; • Hersiening. aanhalingstekens; komma; punt; Aanpassing van een genre na ’n ander: Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Redigering. afkappingstekens; vraagteken, hakies • Rolspeel oorspronklike dialoog. • interne struktuur van ’n gedig soos beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Proeflees en aanbieding van finale Woordeskat binne konteks • Uitvoering in lyn met gees en doel van konsep. Remediërende taalonderrig, na die oorspronklike teks. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, strofes, tipografie; aanleiding van taalfoute tydens • Sterk karakteruitbeelding met skryfaktiwiteite eenvoudige rekwisiete. • figuurlike betekenis; -- Gebruik van effektiewe rekwisiete • atmosfeer; om ruimte/agtergrond te skep. • tema en boodskap. 67 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees ’n teks oor hoe om ’n Langer transaksionele tekste, bv. Die hersiening van taalstrukture 68 kennisgewing/agenda en notule te kennisgewing/agenda en notule: en -konvensies wat in vorige weke Verskillende vorme van mondeling skryf: onderrig is kommunikasie: • Identifiseer teikengehoor en doel van • Rolspelers. skryf. Woordvlakwerk: Voornaamwoorde: Rolspeel van prosedure tydens persoonlik, aanwysend, besitlik vergadering: • Taalgebruik. • Besluit op styl, standpunt en formaat van skryf. Sinsvlakwerk: • Goeie opening/inleiding. • Formaat. • Gebruik gepaste woordkeuse en Gebruik van teenwoordige tyd, verlede • Gebruik van toon, tempo en intonasie. • Rolvertolking. taalstrukture. tyd, direkte en indirekte rede, lydende • Gepaste taalgebruik. Die leesproses: en bedrywende vorm Fokus op die skryfproses: • Gepaste liggaamstaal. • Pre-lees (Lei die teks in). Betekenisleer en • Beplanning. woordeskatuitbreiding: afleidings • Goeie afsluiting. • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Konsep. Lees- en skryftekens: 5-6 Luister met begrip (geskrewe teks/TV • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Hersiening. afkappingstekens; aandagstreep; nuusaanbieding): kontrasteer, evalueer). gebruik van hoofletters; komma; punt; • Redigering. • Verduidelik die luisterproses. Lees en kyk vir begrip geskrewe/ dubbelpunt visuele teks/grafieke: • Proeflees en aanbieding van finale • Maak aantekeninge. Woordeskat binne konteks konsep. • Vluglees vir kerngedagtes. • Beantwoord vrae. Remediërende taalonderrig, na • Soeklees vir ondersteunende aanleiding van taalfoute tydens besonderhede. skryfaktiwiteite • Maak voorspellings. • Lei die betekenis van onbekende woorde en beelde af. • Kern en ondersteunende gedagtes. • Gee eie mening. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees en kyk vir inligting (gebruik teks Lang/kort transaksionele tekste – Die hersiening van taalstrukture soos koerantberigte/tydskrifartikels/ koerantberig: en -konvensies wat in vorige weke Luister na en bespreek nuus KABV geskrewe mondelinge aanbieding: onderrig is gebaseer op koerantberigte en • Vereistes t.o.v. formaat en styl. tydskrifartikels: • Vluglees vir kerngedagtes. Woordvlakwerk: abstrakte soortname, • Teikengehoor, doel en konteks. soortname • Gepaste gebruik van toon, tempo en • Soeklees vir ondersteunende • Gepaste woordkeuse en taalstrukture. intonasie. besonderhede. Voorsetsels Fokus op die skryfproses: • Gebruik van manipulerende/ • Maak voorspellings. Byvoeglike naamwoorde: trappe van emotiewe/oorredende taal. • Beplanning. vergelyking, verboë vorme • Onderskei tussen feit en mening. • Gebruik van leidrade. • Konsep. Sinsvlakwerk: • Standpunt van die outeur. • Nakom van gesprekskonvensies. • Hersiening. Chronologiese volgorde; volgorde van • Lei die betekenis van onbekende belangrikheid; beskrywende paragraaf, • Gepaste liggaamstaal. woorde en beelde af. • Redigering. oorredende en gevoelstaal; partydigheid 7-8 • Interessante inleiding en ’n sterk • Formele-/informele taal. • Proeflees en aanbieding van finale en vooroordeel, stereotipering; retoriese afsluiting. konsep. stylmiddels • Direkte-/geïmpliseerde betekenis. • Doel, teikengroep en konteks. Skryf ’n koerantberig. Betekenisleer en • Beeldspraak. woordeskatuitbreiding: sinonieme, Voorbereide/Onvoorbereide Skryf ’n begripstoets. antonieme, letterlike, figuurlike hardoplees van ’n koerantberig: betekenis • Gepaste gebruik van toon, tempo en Lees- en skryftekens: intonasie. aanhalingstekens; uitroepteken; komma; • Doeltreffende gebruik van leestekens. punt; vraagteken; ellips • Gepaste gebruik van liggaamstaal. Woordeskat binne konteks Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite 69 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos jeugroman/ Skryf ’n verhalende/beskrywende Die hersiening van taalstrukture 70 kortverhale/drama/radiodrama: opstel: en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip gebaseer op die onderrig is gee van aanwysings: • Belangrikste kenmerke van literêre • Vereistes t.o.v. formaat, styl en teks soos karakter, karakterisering, standpunt. Woordvlakwerk: samestellings • Oefen die luisterproses. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, • Teikengehoor, doel en konteks. Voornaamwoorde: persoonlik, besitlik, • Maak aantekeninge. verteller en tema. betreklik, aanwysend • Woordkeuse en taalstrukture. • Skryf antwoorde neer. Die leesproses: Lidwoorde: bepaald en onbepaald Fokus op die skryfproses: Verskillende vorme van mondeling • Pre-lees (Lei die teks in). Byvoeglike naamwoorde kommunikasie, bv. gee aanwysings/ • Beplanning. • Tydens lees (kenmerke van die teks). instruksies: Sinsvlakwerk: evalueringsparagraaf, • Konsep. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, enkelvoudige sinne, stelsinne, • Gebruik gepaste taal. kontrasteer, evalueer). • Hersiening. teenwoordige tyd, verlede tyd • Gebruik kort effektiewe sinne. Poësie: • Redigering. Betekenisleer en • Verskaf besonderhede. woordeskatuitbreiding: sinonieme, Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Proeflees en aanbieding van finale antonieme, letterlike en figuurlike konsep. • interne struktuur van ’n gedig soos betekenis beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Lees- en skryftekens: • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, 9-10 punt; komma; dubbelpunt, kommapunt, strofes, tipografie; hakies; klemteken • figuurlike betekenis; Woordeskat binne konteks • atmosfeer; Remediërende taalonderrig, na • tema en boodskap. aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite Lees en kyk vir begrip bv. geskrewe/ visuele teks: • Vluglees vir kerngedagtes. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Soeklees vir ondersteunende besonderhede. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Maak voorspellings. • Onderskei tussen feit en mening. • Standpunt van die outeur. • Lei die betekenis van onbekende woorde en beelde af. • Direkte en geïmpliseerde betekenis.

Formele Assesseringstake vir kwartaal 3 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: Skryf Taak 3: Toets 3 Rolspel – vergaderingsprosedures/(on) voorbereide lees/ Beskrywende/Verhalende opstel Leesbegrip en Taalgebruik KABV gee van aanwysings/forum-/paneelbespreking Agenda en notule OF Letterkunde 71 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 7 KWARTAAL 4 INHOUD 72 Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos jeugroman/ Lang/kort transaksionele teks bv. gee Die hersiening van taalstrukture kortverhale/drama: van aanwysings: en -konvensies wat in vorige weke Onvoorbereide mondelinge onderrig is aanbieding: • Belangrikste kenmerke van literêre • Vereistes t.o.v. formaat en styl. teks soos karakter, karakterisering, Woordvlakwerk: samestellings, Bekendstelling van ’n spreker/ • Teikengehoor, doel en konteks. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, bedanking/vertel ’n storie: Afleidings verteller en tema. • Woordkeuse en taalstrukture. • Kies ’n gepaste onderwerp. Byvoeglike naamwoorde: (intensiewe Die leesproses: Fokus op die skryfproses: vorme, verboë vorme) • Organiseer inligting samehangend. • Pre-lees (Lei die teks in). • Beplanning. Voorsetsels • Identifiseer woordeskat en • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Konsep. taalstrukture. Sinsvlakwerk: enkelvoudige sinne; • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Hersiening. saamgestelde sinne, bywoordelike en • Effektiewe inleiding en slot. kontrasteer, evalueer). byvoeglike bysinne • Redigering. • Kenmerke en konvensies (openbare Lees en kyk vir begrip (gebruik Betekenisleer en 1-2 praattegnieke, struktuur). • Proeflees en aanbieding van finale geskrewe en visuele teks): woordeskatuitbreiding: sinonieme; konsep. Hardoplees: antonieme; letterlike; kontekstuele • Vluglees vir kerngedagtes. en figuurlike betekenis, byvoeglike • Gepaste gebruik van toon, tempo en • Soeklees vir ondersteunende naamwoorde, bywoorde intonasie. besonderhede. Lees- en skryftekens: kommapunt; • Doeltreffende gebruik van leestekens. • Maak voorspellings. aanhalingstekens; punt; • Gepaste gebruik van liggaamstaal. afkappingstekens • Lei die betekenis van onbekende woorde en beelde af. Woordeskat binne konteks • Kern en ondersteunende gedagtes. Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens • Onderskei tussen feit en mening. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 skryfaktiwiteite • Afleidings en gevolgtrekkings. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Gee eie mening.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë: Lees ’n teks met ’n Lang/korter transaksionele tekste bv.: Die hersiening van taalstrukture dagboekinskrywing/e-posboodskap/ e-pos, plakkate/dagboekinskrywings/ en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip (geskrewe teks/TV KABV strooibiljet: strooibiljette: onderrig is nuusaanbieding): • Die formaat. • Vereistes t.o.v. formaat, styl en Woordvlakwerk: voornaamwoorde: • Verduidelik die luisterproses. perspektief. vraend, besitlik, onbepaald • Taalgebruik. • Maak aantekeninge. • Teikengehoor, doel en konteks. Versamelname • Teikengehoor. • Skryf antwoorde. • Woordkeuse en duidelike beskrywing. Infinitiewe werkwoorde Die leesproses: Verskillende vorms van mondelinge • Sinstruktuur, -lengtes en -tipes. Deelwoorde kommunikasie: • Pre-lees (Lei die teks in). Fokus op die skryfproses: Byvoeglike naamwoorde: intensiewe Debat/groepbespreking: Bespreek • Tydens lees (kenmerke van die teks). vorme, trappe van vergelyking gebruik van e-posboodskappe/ • Beplanning. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, plakkate/dagboekinskrywings/ Voorvoegsels, agtervoegsels en kontrasteer, evalueer). • Konsep. strooibiljette: basisvorme Poësie/volksverhale: • Hersiening. • Kenmerke en konvensies. Sinsvlakwerk: 3-4 Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Redigering. • Beplanning, navorsing, organisasie en Direkte en indirekte rede, vrae en aanbieding. • interne struktuur van ’n gedig soos • Proeflees en aanbieding van finale begeleidende vrae, ontkenning, beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; konsep. afgekorte stellings, retoriese vrae • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Skryf een van die bogenoemde Betekenisleer en strofes, tipografie; tekste. woordeskatuitbreiding: antonieme; letterlike; figuurlike en kontekstuele • figuurlike betekenis; betekenis • atmosfeer; Lees- en skryftekens: • tema en boodskap. aanhalingstekens; klemteken; vraagtekens; komma; uitroeptekens; lettertipe Woordeskat binne konteks Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite 73 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees literêre teks soos jeugroman/ Hersiening en voorbereiding vir Die hersiening van taalstrukture 74 kortverhale/drama/volksverhale: eksamen. en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip: onderrig is • Belangrikste kenmerke van literêre Opstelle: • Verduidelik die luisterproses. teks soos karakter, karakterisering, Woordvlakwerk: Voorbereidingsfase: • Maak aantekeninge. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, koppelwerkwoorde, hulpwerkwoorde verteller en tema. • Vereistes t.o.v. formaat, styl en • Beantwoord vrae. standpunt. Byvoeglike naamwoorde: trappe van Poësie: Voorgeskrewe gedigte: Voorbereide mondelinge aanbieding: vergelyking, verboë vorme • Teikengehoor, doel en konteks. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Gepaste gebruik van toon, tempo en Sinsvlakwerk: partydigheid; • Woordkeuse. intonasie. • interne struktuur van ’n gedig soos stereotipering; vooroordeel; gevoelstaal beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Fokus op die skryfproses: en manipulerende stellings, retoriese 5-6 • Gebruik van manipulerende/ vrae emotiewe/oorredende taal. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Beplanning. strofes, tipografie; Betekenisleer en • Gebruik van leidraadkaartjies. • Konsep. woordeskatuitbreiding: sinonieme, • figuurlike betekenis; • Hou by verskillende sosiale- en • Hersiening. antonieme, kontekstuele leidrade kulturele konvensies. • atmosfeer; • Redigering. Lees- en skryftekens: • Gepaste liggaamstaal en -houding. • tema en boodskap. • Proeflees en aanbieding van finale punt; komma; uitroepteken; vraagteken • Interessante inleiding en ’n sterk Ontleding van ’n gedig: konsep. Woordeskat binne konteks afsluiting. • Reëls, woorde, strofes, skakel, refrein, Remediërende taalonderrig, na • Doel, teikengroep en konteks. tipografie, leestekens. aanleiding van taalfoute tydens • Betekenis: implisiet en eksplisiet. skryfaktiwiteite AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Hersiening en voorbereiding vir Hersiening en voorbereiding vir Hersiening en voorbereiding vir Die hersiening van taalstrukture KABV eksamen: eksamen: eksamen. en -konvensies wat in vorige weke onderrig is Praat: Lees: Skryf: Woordvlakwerk: versamelname, • Voorbereide toespraak/debat/ • Voorbereide lees. • Transaksionele tekste. betreklike voornaamwoorde, basisvorme onderhoud/gesprek. • Leesbegrip. Sinsvlakwerk: enkelvoudige en • Voorbereide lees. • Opsomming. saamgestelde sinne, stelsinne, • Onvoorbereide lees. deelwoorde, vraagsinne, vraagvorme • Letterkunde: ontkenning Luister: -- roman/kortverhale/volksverhale; 7-8 Betekenisleer en • Luister met begrip. -- drama/filmstudie; en woordeskatuitbreiding: sinonieme, antonieme, letterlike en figuurlike -- gedigte. betekenis Lees- en skryftekens Hersien Woordeskat binne konteks Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite Formele assesseringstake kwartaal 4 9-10 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: JAAREINDEKSAMEN Hardoplees/Debat/Groepbespreking/(On) voorbereide mondelinge aanbieding Vraestel 1: Luister en praat (Mondeling) Vraestel 2: Begripstoets, Taal en Letterkunde (2 uur) Vraestel 3: Skryf – een opstel en een transaksionele teks (1 uur) 75 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 8 KWARTAAL 1 INHOUD 76 Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë: Literêre teks soos jeugverhale: Skryf ’n verhalende/reflekterende Die hersiening van taalstrukture en opstel: -konvensies wat in vroeër grade Groepbespreking – dinkskrum • Algemene bespreking oor die onderrig is (groepbespreking); kies relevante idees; belangrikste kenmerke soos karakter, • Woordkeuse. plaas die kerngedagtes in volgorde. karakterisering, intrige, konflik, Woordvlakwerk: Bywoorde van plek en • Persoonlike stem en styl. agtergrond, ruimte, verteller en tema. graad Luister met begrip: • Lewendige beskrywing. Die leesproses: Sinsvlakwerk: • Opname van kern en ondersteunende • Toon. gedagtes d.m.v. notas. Pre-leesstrategieë: Enkelvoudige sinne (onderwerp, • Kern en ondersteunende gedagtes. gesegde, voorwerp), sinstruktuur • Deel idees en ervarings en wys begrip Stel leerders bekend aan: van konsepte. • Kopkaarte om samehangende idees Bysinne (bywoordelik en byvoeglik), • Tekskenmerke – titels, opskrifte, te organiseer. sinsdele • Identifiseer oorredende/ onderskrifte, illustrasies. 1-2 manipulerende tegnieke. • Bied opstel vir assessering aan. Betekenisleer en • Dele van ’n boek – titelbladsy, woordeskatuitbreiding: sinonieme, • Beantwoord vrae. flapteks, inhoudsopgawe, hoofstukke, Fokus op die skryfproses: antonieme, letterlike en figuurlike woordelys, indeks, bylae, voetnotas, • Beplanning. betekenis van woorde. ens. • Konsep. Lees- en skryftekens: punt; komma; Die leesproses: vraagteken; aanhalingstekens; • Hersiening. uitroepteken • Pre-lees (Lei die teks in). • Redigering. Woordeskat binne konteks • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Proeflees en aanbieding van finale Remediërende taalonderrig, na • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, konsep. aanleiding van taalfoute tydens kontrasteer, evalueer). Skryf ’n opstel deur die skryfproses skryfaktiwiteite te volg. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë: Lees ’n toespraak: Skryf ’n mondelinge aanbieding. Die hersiening van taalstrukture en -konvensies wat in vorige weke Luister na mondelinge aanbieding • Identifiseer en bespreek belangrike Fokus op die skryfproses: KABV onderrig is deur president/invloedryke lid van die kenmerke. • Beplanning. gemeenskap: Woordvlakwerk: Selfstandige • Ontleed taalgebruik. • Konsep. naamwoorde (samestellings; • Bespreek kenmerke van voorbereide • Identifiseer en bespreek die gebruik verkleinwoorde), intensiewe vorme mondelinge aanbieding. • Hersiening. van gevoels- of manipulerende taal. Werkwoorde: infinitiewe werkwoorde, • Identifiseer en verduidelik taalgebruik. • Redigering. • Ontleed inleiding en afsluiting. deeltjiewerkwoorde • Identifiseer en bespreek kenmerke • Proeflees en aanbieding van finale Die leesproses: Voorsetsels. van die mondelinge aanbieding. konsep. • Pre-lees (Lei die teks in). Byvoeglike naamwoord (trappe van Voorbereide mondelinge aanbieding: Skryf ’n mondelinge aanbieding: vergelyking) • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Kies gepaste onderwerp. • Verduidelik die vereistes t.o.v. teks om Sinsvlakwerk: • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, ’n verhalende opstel te skryf. • Organiseer inligting samehangend. kontrasteer, evalueer). Bysin (bywoordelike, byvoeglike • Identifiseer die teikengehoor. • Identifiseer korrekte woordeskat en bysinne), selfstandige naamwoord, Lees strategieë: taalstrukture. • Besluit op styl, doel en formaat. voegwoorde, emotiewe en • Begeleide lees. manipulerende taal • Berei effektiewe inleiding en einde • Gebruik gepaste woorde. voor. • Groeplees. Betekenisleer en 3-4 • Inleiding tot ontwikkeling en klimaks. woordeskatuitbreiding: sinonieme, • Inoefening. • Onafhanklike lees. • Afsluiting. antonieme, letterlike en figuurlike • Aanbieding. Lees en kyk van geskrewe/visuele betekenis van woorde teks vir begrip: Lees- en skryftekens: uitroepteken, • Vluglees en soeklees. vraagteken, komma, punt • Aandagtige lees. Afkortings (hoofletters, verkortings en akronieme) • Doel en teikengroep. Woordeskat binne konteks • Afleiding van betekenis en gevolgtrekkings. Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens • Identifiseer manipulerende taal. skryfaktiwiteite • Invloed van verskeidenheid en weglating op die betekenis van teks. • Hoe taal en beelde waardes en houdings weerspieël en vorm. • Impak van gebruik van lettertipe en -groottes, opskrifte en onderskrifte op betekenis. 77 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë: Literêre teks soos roman/kortverhale/ Transaksionele tekste - Die hersiening van taalstrukture 78 drama en -konvensies wat in vorige weke Groepbespreking oor visuele-, Briewe (vriendskaplik/informeel) onderrig is oudiovisuele-/multimediateks: • Belangrikste kenmerke van literêre • Kenmerke van die teks. teks soos karakter, karakterisering, Woordvlakwerk: • Aktiveer agtergrondkennis. intrige, konflik, agtergrond, ruimte, • Gebruik gepaste taalgebruik. Bywoorde (van tyd; plek en wyse) • Raai wat die doel van die teks is. verteller en tema. • Register en styl. Werkwoorde: infinitief, deelwoorde • Soek vir betekenis. Die leesproses: • Inleiding en afsluiting. Byvoeglike naamwoorde (trappe van • Verstaan die teks. • Pre-lees (Lei die teks in). Skryf ’n brief gebaseer op visuele vergelyking) • Maak aantekeninge. • Tydens lees (kenmerke van die teks). stimulus. Sinsvlakwerk: sinstruktuur,: • Verstaan die boodskap. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, Fokus op die skryfproses: Bysinne: byvoeglike, bywoordelike kontrasteer, evalueer). Luisterbegrip (slegs klank): • Beplanning. bysinne, ontkenning, stelsinne Poësie • Teken kern en ondersteunende • Konsep. Betekenisleer en gedagtes aan deur notas, Belangrikste kenmerke van ’n gedig: woordeskatuitbreiding: sinonieme, • Hersiening. kontrolelyste en opsommings te antonieme, letterlike en figuurlike • interne struktuur van ’n gedig soos maak, asook d.m.v. parafrasering en • Redigering. betekenis van woorde beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; oorvertelling. • Proeflees en aanbieding van finale Lees- en skryftekens: • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Rekonstrueer tonele: konsep. strofes, tipografie; Punt, komma 5-6 • Stem saam oor die weergawe/ • figuurlike betekenis; Woordeskat binne konteks betekenis van dit wat gesien is. • atmosfeer; Remediërende taalonderrig, na • Rolspeel wat in die tonele gebeur het. aanleiding van taalfoute tydens • tema en boodskap. skryfaktiwiteite OF Lees en kyk vir begrip (strategieë): AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Vluglees en soeklees. • Aandagtige lees. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Afleiding van betekenis, kom tot gevolgtrekkings. • Identifiseer manipulerende taal. • Invloed van verskeidenheid en weglating op die betekenis van teks. • Afleiding van betekenis van onbekende woorde deur gebruik van woordaanpakvaardighede. • Onderskei tussen feit en mening.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë: Lees koerantberig of tydskrifartikel Transaksionele tekste - Die hersiening van taalstrukture en -konvensies wat in vorige weke Onvoorbereide mondelinge • Belangrikste kenmerke van literêre Verslag/tydskrifartikel: KABV onderrig is aanbieding oor ’n koerantberig of teks soos karakter, karakterisering, • Kenmerke van die teks. tydskrifartikel: intrige, konflik, agtergrond, ruimte, Woordvlakwerk: Tussenwerpsels verteller en tema. • Gepaste taalgebruik. • Organiseer inligting samehangend. Sinsvlakwerk: enkelvoudige sinne, Die leesproses: • Register en styl. teenwoordige tyd, verlede tyd, • Identifiseer korrekte woordeskat en byvoeglike naamwoorde, bywoorde, taalstrukture. • Pre-lees (Lei die teks in). • Inleiding en afsluiting. partydigheid; vooroordeel; stereotipering • Reageer op teks. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Skryf ’n verslag/tydskrifartikel Betekenisleer en gebaseer op visuele stimulus. • Effektiewe inleiding en slot. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, woordeskatuitbreiding: idiomatiese kontrasteer, evalueer). Fokus op die skryfproses: taalgebruik/spreekwoorde; kontekstuele; Forumbespreking/groepbespreking 7-8 letterlike (denotasie); en figuurlike oor ’n koerantberig of tydskrifartikel: Poësie • Beplanning. (konnotasie) betekenis van woorde • Kenmerke van die teks. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Konsep. Lees- en skryftekens: komma; punt; • Konvensies en struktuur van die teks. • interne struktuur van ’n gedig soos • Hersiening. aanhalingstekens; uitroeptekens; beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; afkappingstekens; skuinsstreep; ellips • Taalgebruik. • Redigering. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Woordeskat binne konteks • Register en styl. • Proeflees en aanbieding van finale woorde, strofes; konsep. Remediërende taalonderrig, na • tipografie; aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite • figuurlike betekenis; • atmosfeer; • tema en boodskap. 79 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees ’n ondersoekende verslag Transaksionele teks bv. Die hersiening van taalstrukture 80 ondersoekende verslag en -konvensies wat in vorige weke Mondeling: Onderhoud/voltooi ’n Belangrikste kenmerke van verslag: onderrig is vraelys/groepbespreking • Identifiseer die doel, teikengroep en • Formaat. formaat. Woordvlakwerk: • Navorsing oor die onderwerp. • Taalgebruik. • Volg konvensies van ’n paragraaf. Werkwoorde: hoof werkwoorde; • Organiseer materiaal samehangend Die leesproses: hulpwerkwoorde, lidwoorde en ondersteun dit met voorbeelde. • Gebruik van voegwoorde vir • Pre-lees (Lei die teks in). samehang. Sinsvlakwerk: stelsin, bevelsin, • Identifiseer en kies die korrekte vraagsin, uitroepsin, sinstruktuur, woordeskat, taal en konvensies. • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, teenwoordige tyd, verlede tyd, -lengtes en –strukture. • Berei effektiewe inleiding en afsluiting • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, partydigheid; vooroordeel en voor. kontrasteer, evalueer). • Formele styl. stereotipering 9-10 Luister met begrip Poësie Fokus op die skryfproses: Betekenisleer en woordeskatuitbreiding: sinonieme, • Teken kern en ondersteunende Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Beplanning. antonieme, kontekstuele; denotasie; gedagtes aan deur notas te neem. • interne struktuur van ’n gedig soos • Konsep. konnotasie • Deel idees en ervarings en toon beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. Lees- en skryftekens begrip van konsepte. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Woordeskat binne konteks • Redigering. • Identifiseer oorredende/ woorde, strofes; manipulerende tegnieke. • Proeflees en aanbieding van finale Remediërende taalonderrig, na • tipografie; aanleiding van taalfoute tydens konsep. • Beantwoord vrae. • figuurlike betekenis; skryfaktiwiteite Skryf ’n ondersoekende verslag. • atmosfeer; • tema en boodskap. Formele Assesseringstake vir kwartaal 1 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: Skryf Taak 3: Toets 1 Groepbespreking – visuele tekste/Luister met begrip/ Verhalende/reflekterende opstel Taal en begrip (on) voorbereide mondelinge aanbieding/forum-/ KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) Koerantberig/artikel groepbespreking/onderhoud

GRAAD 8 KWARTAAL 2 INHOUD Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies KABV Luister- en Praatstrategieë Lees inligtingsteks met visuele teks, Transaksionele teks bv. aanwysings/ Die hersiening van taalstrukture bv. landkaarte, bakens, skale: instruksies: en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip: onderrig is • Formaat. • Gebruik korrekte formaat. • Luister na instruksies/aanwysings. Woordvlakwerk: • Taalgebruik. • Organiseer inhoud (kopkaart). • Maak aantekeninge. Byvoeglike naamwoorde: trappe van • Kenmerke. • Kern en ondersteunende gedagtes. • Beantwoord vrae. vergelyking, selfstandige naamwoorde, Die leesproses: • Volg die konvensies van ’n paragraaf. eiename, voegwoorde Verskillende soorte mondelinge kommunikasie bv. ’n onvoorbereide • Pre-lees (Lei die teks in). • Logiese opeenvolging van paragrawe Sinsvlakwerk: nuusaanbieding/mondelinge aanbieding. om samehang te verseker. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Enkelvoudige en saamgestelde sinne, Gee aanwysings: • Voegwoorde vir samehang. stelsin, bevelsin, vraagsin, uitroepsin, • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, tyd, kern en bepaler • Kenmerke van die teks. kontrasteer, evalueer). • Volg taalkonvensies. Betekenisleer en • Taal en konvensies. Poësie Fokus op die skryfproses: woordeskatuitbreiding: sinonieme; • Liggaamstaal. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Beplanning. antonieme; kontekstuele betekenis van woorde • interne struktuur van ’n gedig soos • Konsep. 1-2 Leestekens en spelling: spelpatrone beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. en spelreëls, punt, komma • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Redigering. Woordeskat binne konteks woorde, strofes; • Proeflees en aanbieding van finale Remediërende taalonderrig, na • tipografie; konsep. aanleiding van taalfoute tydens • figuurlike betekenis; skryfaktiwiteite Skryf ’n teks met instruksies. • atmosfeer; • tema en boodskap. Lees en kyk na visuele tekste: • Soeklees. • Aandagtige lees. • Maak afleidings. • Maak ’n opsomming (gebruik kopkaarte). 81 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos opname van Skryf ’n dialoog. Die hersiening van taalstrukture 82 televisie/radio/simulasie en -konvensies wat in vorige weke Forum-/paneelbespreking: Konvensies van ’n paragraaf: onderrig is Belangrikste kenmerke van die teks: • Dui rolle aan. • Gebruik korrekte formaat. Woordvlakwerk: • Taalgebruik. • Sprekers neem beurte. • Gebruik inleidende sinne. Werkwoorde hulpwerkwoorde, • Formaat. • Verduidelik standpunt en bereik • Kern en ondersteunende gedagtes. koppelwerkwoorde, infinitiewe konsensus. • Rolspelers. werkwoorde • Orde en samehang. • Gebruik gepaste taal, styl en register. Die leesproses: Sinsvlakwerk: • Woordkeuse en leestekens Debat: • Pre-lees (Lei die teks in). (Taalkonvensies). teenwoordige tyd, verlede tyd, emotiewe en manipulerende taalgebruik, • Dui rolle aan. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Fokus op die skryfproses: sinstruktuur, ontkenning, vraagvorm • Aanleer van gesprekskonvensies. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Beplanning. Betekenisleer en kontrasteer, evalueer). • Sprekers neem beurte. • Konsep. woordeskatuitbreiding: letterlike Poësie betekenis, sinonieme; antonieme; • Verduidelik standpunt en bereik • Hersiening. homofone; homonieme konsensus. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Redigering. Leestekens en spelling: Spelreëls en • Gebruik gepaste taal, styl en register. • interne struktuur van ’n gedig soos konvensies • Proeflees en aanbieding van finale beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; konsep. Woordeskat binne konteks • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, 3-4 Skryf ’n dialoog. Remediërende taalonderrig, na woorde, strofes; aanleiding van taalfoute tydens • tipografie; skryfaktiwiteite • figuurlike betekenis; • atmosfeer; • tema en boodskap. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Lees en kyk vir begrip (gebruik geskrewe en/of visuele teks soos strokiesprente): KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Vluglees. • Soeklees. • Aandagtige lees. • Maak afleidings (karakters, ruimte, milieu, boodskap). • Afleiding van betekenis van onbekende woorde deur woordaanpakvaardighede. • Gevoelstaal.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos drama/rolspel: Transaksionele teks bv. geskrewe Die hersiening van taalstrukture onderhoud en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip: • Belangrikste kenmerke van literêre KABV onderrig is teks soos karakter, stygende lyn van • Korrekte formaat en kenmerke. • Luisterproses. spanning, dialoog, intrige, konflik, Woordvlakwerk: • Organiseer inhoud (kopkaart). • Respons op skryfwerk. agtergrond, ruimte, verteller en tema. Bywoorde van tyd, plek en wyse • Kern en ondersteunende gedagtes. Onderhoud: Die leesproses: Sinsvlakwerk: korrekte woordvolgorde, • Konvensies van ’n paragraaf. • Onderrig van kenmerke en • Pre-lees (Lei die teks in). vraagvorme, eufemisme, sinstrukture; konvensies. • Logiese opeenvolging van paragrawe styl, toon en register • Tydens lees (kenmerke van die teks). om samehang te verseker. • Doen beplanning en navorsing. Betekenisleer en • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Verbindingswoorde vir samehang. woordeskatuitbreiding: figuurlike, • Kies styl, register en woordeskat. kontrasteer, evalueer. letterlike en kontekstuele betekenis, • Taalkonvensies. • Neem beurte. Poësie woordspeling Fokus op die skryfproses: • Gebruik oorredingstegnieke. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: Leestekens en spelling: afkortings, • Beplanning. vraagteken; uitroepteken; punt; komma • interne struktuur van ’n gedig soos beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Konsep. Woordeskat binne konteks • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Hersiening. Remediërende taalonderrig, na 5-6 woorde, strofes; aanleiding van taalfoute tydens • Redigering. skryfaktiwiteite • tipografie; • Proeflees en aanbieding van finale • figuurlike betekenis; konsep. • atmosfeer; Skryf ’n onderhoud. • tema en boodskap. Leesbegrip: Onderhoud • Vluglees en soeklees. • Aandagtige lees. • Maak voorspellings. • Lei die betekenis van onbekende woorde en beelde af deur inoefening van woordaanpakstrategieë. • Onderskei tussen feit en mening. • Standpunt van rolspelers. • Geïmpliseerde betekenis. 83 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos jeugroman/ Skryf ’n resensie van die storie/ Die hersiening van taalstrukture 84 kortverhaal roman: en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip (niefiksie teks bv. koerantberigte): • Belangrikste kenmerke van literêre • Struktuur van die teks. onderrig is • Luister vir begrip. teks soos karakter, stygende • Kenmerke en konvensies. Woordvlakwerk: basisvorme, spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, voorvoegsels en agtervoegsels • Maak aantekeninge. agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Taalgebruik. Sinsvlakwerk: sinstrukture, sinsoorte, • Beantwoord vrae. Die leesproses: • Register. tyd, eufemisme, idiomatiese taalgebruik Groepbespreking: • Pre-lees (Lei die teks in). • Gehoor. en spreekwoorde • Dui rolle aan. • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Toon. Betekenisleer en woordeskatuitbreiding: sinonieme, • Sprekers neem beurte. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, Fokus op die skryfproses: antonieme; homonieme; paronieme • Verduidelik standpunt en bereik kontrasteer, evalueer). • Beplanning. Leestekens en spelling: konsensus. Poësie • Konsep. Spelreëls, spelpatrone • Gebruik gepaste taal, styl en register. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Hersiening. Afkortings, akronieme • interne struktuur van ’n gedig soos • Redigering. 7-8 Woordeskat binne konteks beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Proeflees en aanbieding van finale • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, konsep. Remediërende taalonderrig, na woorde, strofes; aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite • tipografie; • figuurlike betekenis; • atmosfeer; • tema en boodskap. Leesstrategieë vir begrip: • Doel en teikengroep. • Maak van afleidings. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Gee eie mening. • Onderskei tussen feit en mening. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Direkte en geïmpliseerde betekenis. Formele Assesseringstake vir kwartaal 2 9-10 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: Skryf Taak 3: Halfjaareksamen Luister met begrip Onderhoud/teks met instruksieteks/resensie van ’n storie Vraestel 1: Luister en praat (Mondeling) /aanwysings/forum-/paneelbespreking/debat Vraestel 2: Begripstoets, taalgebruik en letterkunde Vraestel 3: Skryf een opstel en een transaksionele teks (1 uur)

GRAAD 8 KWARTAAL 3 INHOUD Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies KABV Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos drama/toneelstuk: Langer transaksionele teks bv. Die hersiening van taalstrukture dialoog/resensie. en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip (gebruik opname • Belangrikste kenmerke van literêre onderrig is van dialoog): teks soos karakter, stygende lyn van Konvensies van ’n paragraaf: spanning, dialoog, intrige, konflik, Woordvlakwerk: • Luister na dialoog. • Korrekte formaat. agtergrond, ruimte, verteller en tema. Byvoeglike naamwoorde: trappe van • Maak aantekeninge: • Identifiseer die doel en teikengroep. Die leesproses: vergelyking, intensiewe vorme, verboë -- taalkonvensies; • Logiese opeenvolging van sinne. vorme Pre-leesstrategieë -- toon; • Gebruik voegwoorde om samehang te Soortname, eiename • Tekskenmerke – titels, opskrifte, verseker. -- atmosfeer; onderskrifte en illustrasies. Sinsvlakwerk: teenwoordige • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, tyd, vraagvorme, stelsinne, -- inleiding en afsluiting. • Dele van ’n boek – titelbladsy, -lengtes en –strukture. gesprekskonvensies, direkte en flapteks, inhoudsopgawe, hoofstukke, • Beantwoord vrae. indirekte rede, verlede tyd woordelys, indeks, bylae, voetnotas, Fokus op die skryfproses: Groepbespreking/dialoog: ens. Betekenisleer en • Beplanning. woordeskatuitbreiding: antonieme; • Dui rolle aan. Poësie • Konsep. sinonieme; paronieme; leenwoorde, • Sprekers neem beurte. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: volksetimologie, kontekstuele en • Hersiening. letterlike betekenis 1-2 • Verduidelik standpunt en bereik • interne struktuur van ’n gedig soos • Redigering. Leestekens en spelling: konsensus. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Proeflees en aanbieding van finale Spelpatrone en spelreëls, punt, komma; • Gebruik gepaste taal, styl en register. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, konsep. aanhalingstekens, klemteken woorde, strofes; • Aanbieding. • tipografie; Woordeskat binne konteks • figuurlike betekenis; Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens • atmosfeer; skryfaktiwiteite • tema en boodskap. Leesstrategieë vir begrip: • Doel en teikengroep. • Maak van afleidings. • Gee eie mening. • Onderskei tussen feit en mening. • Direkte en geïmpliseerde betekenis. 85 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees ’n koerantberig/tydskrifartikel Transaksionele teks, bv. brief aan die Die hersiening van taalstrukture 86 oor hedendaagse/sosiale pers. en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip: aangeleenthede: onderrig is Konvensies van ’n paragraaf: • Luister na brief aan die pers. • Formaat. Woordvlakwerk: • Korrekte formaat. • Maak aantekeninge: • Kenmerke van die teks. Bywoorde van tyd, plek en wyse • Doel. -- taalgebruik; • Taalgebruik. Voorsetsels • Kern, ondersteunende en -- register; en • Toon. teikengroep. Sinsvlakwerk: eenvoudige sinne; -- konvensies. saamgestelde sinne, sinstruktuur, • Ordening. • Logiese opeenvolging van sinne. • Deel notas. emotiewe en manipulerende Die leesproses: • Gebruik verbindingswoorde om taalgebruik; onderskei tussen feit en Groepbespreking: samehang te verseker. mening; partydigheid, vooroordeel en • Pre-lees (Lei die teks in). • Verwys na eie lewenservarings. stereotipering. • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Gebruik inligting uit die teks om vrae -lengtes en –strukture. Betekenisleer en • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, woordeskatuitbreiding: sinonieme; te beantwoord. Fokus op die skryfproses: kontrasteer, evalueer). homonieme; paronieme • Bespreek die sosiale, morele en • Beplanning. Poësie Leestekens en spelling: kulturele waardes wat in die teks • Konsep. voorkom. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: Spelpatrone en spelreëls, komma; punt; • Hersiening. ellips • Neem deel in groepbespreking: • interne struktuur van ’n gedig soos 3-4 beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Redigering. Woordeskat binne konteks -- neem beurte; • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Proeflees en aanbieding van finale Remediërende taalonderrig, na -- bly by die onderwerp; en woorde, strofes; konsep. aanleiding van taalfoute tydens -- stel vrae. skryfaktiwiteite • tipografie; Skryf ’n brief aan die pers. • figuurlike betekenis; • atmosfeer; AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • tema en boodskap. OF KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) Eenbedryf (eenakter) Gebruik minstens: • een begrip vanuit die handboek; en • een literêre teks. -- Verduidelik intrige, sub-intriges, karaktertekening, konflik en dramatiese respons. -- Identifiseer temas, atmosfeer en toon.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos jeugroman/ Transaksionele teks - formele/ Die hersiening van taalstrukture kortverhaal/drama informele brief en -konvensies wat in vorige weke Onvoorbereide mondelinge KABV onderrig is aanbieding: • Belangrikste kenmerke van literêre • Korrekte formaat. teks soos karakter, stygende Woordvlakwerk: • Openbare praatvaardighede. • Doel. spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, Byvoeglike naamwoorde, bywoorde, • Beplanning, navorsing en organisasie. agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Kern en ondersteunende gedagtes. afkortings, basisvorme, voorvoegsels en • Aanbieding: toon, stemprojeksie, Die leesproses: • Logiese opeenvolging van sinne. agtervoegsels uitspraak, oogkontak, gebare, • Pre-lees (Lei die teks in). • Gebruik verbindingswoorde om Sinsvlakwerk: enkelvoudige sinne, retoriese stylmiddels. samehang te verseker. saamgestelde sinne, verlede tyd, • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Taalgebruik: woordeskat. toekomende tyd, sinstruktuur, • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, emotiewe en manipulerende • Styl en register. -lengtes en –strukture. kontrasteer, evalueer). taalgebruik; onderskei tussen feit en Voorbereide mondelinge aanbieding: Fokus op die skryfproses: mening; partydigheid, vooroordeel en Poësie stereotipering • Inoefening van die bogenoemde • Beplanning. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: vaardighede. Leestekens en spelling: • Konsep. • interne struktuur van ’n gedig soos • Lewer kommentaar op mekaar se Spelreëls en konvensies beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. toesprake. Woordeskat binne konteks • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Redigering. • Luister na ’n prominente woorde, strofes; Remediërende taalonderrig, na 5-6 gemeenskapslid se mondelinge • Proeflees en aanbieding van finale aanleiding van taalfoute tydens aanbieding. • tipografie; konsep. skryfaktiwiteite • Lewer kommentaar op die mondelinge • figuurlike betekenis; Skryf ’n brief. aanbieding. • atmosfeer; • tema en boodskap. Lees en kyk vir begrip (gebruik geskrewe en/of visuele teks soos strokiesprente) • Vluglees. • Soeklees. • Aandagtige lees. • Maak afleidings (karakters, ruimte, milieu, boodskap). • Afleiding van die betekenis van onbekende woorde deur woordaanpakvaardighede. 87 • Gevoelstaal. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos kortverhaal, Skryf ’n literêre teks, bv. kortverhaal Die hersiening van taalstrukture 88 roman: en -konvensies wat in vorige weke Luister vir inligting: • Korrekte formaat. onderrig is • Belangrikste kenmerke van literêre • Luister na ’n inligtingsteks. • Doel. teks soos karakter, stygende Woordvlakwerk: • Luister na ’n aanbieding, taalgebruik, spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, • Kern en ondersteunende gedagtes. Soortname en eiename tempo en stemprojeksie. agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Logiese opeenvolging van sinne. Voorsetsels • Luister na intrige. Die leesproses: • Gebruik verbindingswoorde om Sinsvlakwerk: • Bespreek met maat. • Pre-lees (Lei die teks in). samehang te verseker. Gebruik van teenwoordige tyd, verlede Storievertelling: • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, tyd, toekomende tyd, sinsoorte, -lengtes en –strukture. • Kies ’n storie. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, idiomatiese uitdrukking/spreekwoorde, kontrasteer, evalueer). Fokus op die skryfproses: byvoeglike- en bywoordelike bysinne • Doen beplanning en navorsing. Poësie • Beplanning. Betekenisleer en • Kies styl, register en woordeskat. woordeskatuitbreiding: sinonieme; Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Konsep. • Aanbieding van ’n storie. antonieme; homonieme • interne struktuur van ’n gedig soos • Hersiening. Leestekens en spelling: beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Redigering. Spelpatrone en spelreëls, ellips, gebruik • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, 7-8 • Proeflees en aanbieding van finale van lees- en skryftekens in afkortings, woorde, strofes; konsep. afkappingsteken • tipografie; Skep ’n eie storie volgens die Woordeskat binne konteks • figuurlike betekenis; skryfproses. Remediërende taalonderrig, na • atmosfeer; Beste ‘gepubliseerde’ storie/gelees in aanleiding van taalfoute tydens klas. skryfaktiwiteite • tema en boodskap. Leesbegrip: (teks van voorgeskrewe letterkunde): AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Vluglees, soeklees, visualisering. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Aandagtige lees. • Maak afleidings. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. • Die skrywer se standpunt. • Onderskei tussen feit en mening. • Geïmpliseerde betekenis.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Lees ’n literêre teks soos ’n Skryf ’n argumenterende/ Die hersiening van taalstrukture kortverhaal/roman: beskrywende opstel: en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n teks wat hardop vanuit KABV onderrig is ’n kortverhaal gelees word: • Belangrikste kenmerke van literêre • Woordkeuse. teks soos agtergrond, tyd, milieu en Woordvlakwerk: • Bandopname word teruggespeel. • Persoonlike stem en styl. verteller. Soortname en samestellings. • Gepaste leesvaardighede word aan • Lewendige beskrywing. Die leesproses: leerders uitgewys. Voorsetsels • Toon. • Pre-lees (Lei die teks in). • Gebruik van leestekens in die teks Sinsvlakwerk: inleidende paragrawe; • Kern en ondersteunende gedagtes. wat gelees is. • Tydens lees (kenmerke van die teks). omskrywende paragraaf, slotparagraaf, • Kopkaarte om samehangende idees sinstrukture, sinsoorte • Begin en slot. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, te organiseer. kontrasteer, evalueer). Betekenisleer en Voorbereide hardoplees: • Bied opstel vir assessering aan. woordeskatuitbreiding: sinonieme, Poësie • Kies ’n teks om hardop te lees. antonieme; homonieme Fokus op die skryfproses: Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Gebruik gepaste leesvaardighede Leestekens en spelling: • Beplanning. soos toon, volume, tempo, • interne struktuur van ’n gedig soos Spelpatrone en spelreëls, verskillende stemprojeksie, uitspraak, vlotheid. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Konsep. lees- en skryftekens • Inoefening. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Hersiening. Woordeskat binne konteks woorde, strofes; • Lees die teks. • Redigering. 9-10 Remediërende taalonderrig, na • tipografie; • Proeflees en aanbieding van finale aanleiding van taalfoute tydens • figuurlike betekenis; konsep. skryfaktiwiteite • atmosfeer; Skryf ’n opstel deur die skryfproses te volg. • tema en boodskap. Lees en kyk vir begrip (gebruik geskrewe en/of visuele teks soos strokiesprente): • Vluglees. • Soeklees. • Aandagtige lees. • Maak afleidings (karakters, ruimte, milieu, boodskap). • Afleiding van betekenis van onbekende woorde deur woordaanpakvaardighede. 89 • Gevoelstaal. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Formele Assesseringstake vir kwartaal 3 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: Skryf Taak 3: Toets 1 90 Dialoog/(on) voorbereide mondelinge aanbieding/gesprek Beskrywende/beredenerende opstel Leesbegrip en taalgebruik Informele brief/dialoog AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

GRAAD 8 KWARTAAL 4 INHOUD Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies KABV Luister- en Praatstrategieë Lees ’n koerantberig/tydskrifartikel: Lang transaksionele teks bv. ’n Die hersiening van taalstrukture koerantberig/tydskrifartikel: en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip (soos luister na ’n • Formaat. onderrig is geskrewe/oudiovisuele teks): • Korrekte formaat. • Taalgebruik. • Identifiseer kern en ondersteunende Woordvlakwerk: • Identifiseer doel. • Kenmerke van die teks. gedagtes. enkelvoud en meervoud; geslag; • Kern en ondersteunende gedagtes. • Ordening. verkleinwoorde • Skryf notas. • Logiese opeenvolging van sinne. Die leesproses: Sinsvlakwerk: • Deel idees en ervarings en wys begrip • Gebruik verbindingswoorde om vir die konsepte. • Pre-lees (Lei die teks in). Direkte en indirekte rede, samehang te verseker. • Identifiseer oorredende/ • Tydens lees (kenmerke van die teks). vraagvorme, onderskei tussen feit • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, en mening, sinstruktuur, sinsoorte, manipulerende tegnieke waar van • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, -lengtes en –strukture. dubbelsinnigheid, styl, toon en register toepassing. kontrasteer, evalueer). Fokus op die skryfproses: Betekenisleer en • Beantwoord vrae. Poësie • Beplanning. woordeskatuitbreiding: Gesprek: Bespreking gebaseer op ’n Belangrikste kenmerke van ’n gedig: koerantberig/tydskrifartikel: • Konsep. sinonieme; antonieme; homonieme, • interne struktuur van ’n gedig soos eufemisme; letterlike en figuurlike • Dui rolle aan. • Hersiening. betekenis beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Sprekers neem beurte. • Redigering. Leestekens en spelling: • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, 1-2 • Verduidelik standpunt en bereik woorde, strofes; • Proeflees en aanbieding van finale Spelpatrone en spelreëls, konsensus. konsep. aanhalingstekens; hakies; skuinsstreep; • tipografie; • Gebruik gepaste taal, styl en register. Skryf ’n koerantberig/tydskrifartikel. klemteken • figuurlike betekenis; Woordeskat binne konteks • atmosfeer; • tema en boodskap. Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens Lees en kyk vir inligting deur die skryfaktiwiteite volgende te gebruik: (geskrewe/ visuele teks/multimedia tekste): • Aandagtige lees. • Maak afleiding. • Maak ’n voorspelling. • Visualisering. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. 91 • Onderskei tussen feit en mening. Skryf ’n opsomming. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos roman/kortverhaal/ Skryf ’n transaksionele teks - ’n Die hersiening van taalstrukture 92 drama: dagboekinskrywing: en -konvensies wat in vorige weke Debat: onderrig is • Belangrikste kenmerke van literêre • Korrekte formaat. • Dui rolle aan. teks soos karakter, stygende Woordvlakwerk: • Identifiseer doel. • Leer gesprekskonvensies. spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, Voornaamwoorde (aanwysend, agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Kern en ondersteunende gedagtes. • Sprekers neem beurte. persoonlik, besitlik en vraend) Die leesproses: • Logiese opeenvolging van sinne. • Verduidelik standpunt en bereik Afleidings konsensus. • Pre-lees (Lei die teks in). • Gebruik verbindingswoorde om Tussenwerpsels samehang te verseker. • Gebruik gepaste taal, styl en register. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Werkwoorde: hoofwerkwoord, • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, • Inoefening. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, hulpwerkwoord, koppelwerkwoord, -lengtes en –strukture. kontrasteer, evalueer). deeltjiewerkwoord Groepbespreking: Fokus op die skryfproses: Poësie Sinsvlakwerk: • Dui rolle aan. • Beplanning. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: Gebruik van teenwoordige tyd, verlede • Sprekers neem beurte. • Konsep. tyd, toekomende tyd, sinsoorte, styl, • interne struktuur van ’n gedig soos • Verduidelik standpunt en bereik toon en register; sinstruktuur; direkte en beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. konsensus. indirekte rede; vraagvorme; onderskei • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Redigering. tussen feit en mening; dubbelsinnigheid • Gebruik gepaste taal, styl en register. woorde, strofes; 3-4 • Proeflees en aanbieding van finale Betekenisleer en • tipografie; konsep. woordeskatuitbreiding: letterlike en figuurlike betekenis • figuurlike betekenis; Skryf ’n dagboekinskrywing. Leestekens en spelling: Spelpatrone • atmosfeer; en spelreëls; lees- en skryftekens • tema en boodskap. Woordeskat binne konteks Leesbegrip: (teks vanuit handboek): Remediërende taalonderrig, na AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Vluglees, soeklees, visualisering. aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite • Aandagtige lees. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Maak afleiding. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. • Die skrywer se standpunt. • Onderskei tussen feit en mening. • Geïmpliseerde betekenis. Skryf ’n opsomming in paragraafvorm of puntsgewys.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister- en Praatstrategieë Literêre teks soos drama/toneelstuk Transaksionele teks bv. joernalistieke Die hersiening van taalstrukture verslag: en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n teks wat hardop gelees Die leesproses: KABV onderrig is word: • Korrekte formaat. • Pre-lees (Lei die teks in). Woordvlakwerk: • Bandopname word teruggespeel. • Identifiseer doel. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Betreklike voornaamwoorde; enkelvoud • Gepaste leesvaardighede word aan • Partydigheid en vooroordeel. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, en meervoud leerders uitgewys. kontrasteer, evalueer). • Manipulasie. Sinsvlakwerk: • Gebruik van leestekens in ’n leesteks. Poësie • Stereotipering. Prosedure; vergelyk/kontrasteer • Begin en slot. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Kern en ondersteunende gedagtes. Beskrywende paragraaf; inleidende- en Dialoog gebaseer op teks wat hardop • interne struktuur van ’n gedig soos • Logiese opeenvolging van sinne. slotparagrawe; logiese opeenvolging gelees word: beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; van sinne, direkte en indirekte rede; • Gebruik verbindingswoorde om • Besluit op ’n onderwerp. stem; partydigheid en vooroordeel • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, samehang te verseker. • Hersien konvensies. woorde, strofes; Betekenisleer en • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, 5-6 woordeskatuitbreiding: Sinonieme, • Gebruik gesprekskonvensies om • tipografie; -lengtes en –strukture. antonieme, dialoog vol te hou. • figuurlike betekenis; Fokus op die skryfproses: Leestekens en spelling: Spelpatrone • Rolle wat die deelnemers aanneem. • atmosfeer; • Beplanning. en spelreëls, lees- en skryftekens • Begin en slot. aanhalingstekens • tema en boodskap. • Konsep. • Inoefening. Woordeskat binne konteks Leesbegrip: bv. ’n dialoog: • Hersiening. • Aanbieding. Remediërende taalonderrig, na • Doel, teikengroep en konteks. • Redigering. aanleiding van taalfoute tydens • Verduidelik tema/boodskap. • Proeflees en aanbieding van finale skryfaktiwiteite konsep. • Maak afleidings. Skryf ’n joernalistieke verslag deur • Gee eie mening. die skryfproses te volg. • Direkte en geïmpliseerde betekenis. • Sosio-politiese en kulturele agtergrond van teks en outeur. 93 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Voorbereiding vir eksamen Voorbereiding vir eksamen Voorbereiding vir eksamen. Die hersiening van taalstrukture 94 en -konvensies wat in vorige weke Praat: Lees: Skryf: onderrig is • Voorbereide praat/debat/onderhoud/ • Leesbegrip. • Opstelle. Woordvlakwerk: gesprek. • Opsomming. • Langer transaksionele tekste. Hersiening • Voorbereide lees. • Letterkunde: • Korter transaksionele tekste. Sinsvlakwerk: • Onvoorbereide lees. -- roman/kortverhale/volksverhale; Hersiening Luister: -- drama/filmstudie; en Betekenisleer en 7-8 • Luister met begrip. -- gedigte. woordeskatuitbreiding: Hersiening Leestekens en spelling: Hersiening Woordeskat binne konteks Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite Formele assesseringstake vir kwartaal 4 9-10 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: JAAREINDEKSAMEN Debat/gesprek/groepbespreking/dialoog Vraestel 1: Luister en praat (mondeling) Vraestel 2: Begripstoets, Taal en Letterkunde (2 uur) Vraestel 3: Skryf – een opstel en een transaksionele teks (1 uur) AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

GRAAD 9 KWARTAAL 1 INHOUD Week Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies KABV Luister en praatstrategieë Lees en kyk vir begrip (visuele Transaksionele tekste - Die hersiening van taalstrukture en teks soos ’n advertensie/plakkaat/ -konvensies wat in vroeër grade Groepbespreking/gesprekvoering: advertensie/plakkaat: strokiesprente): onderrig is Luister/kyk na ’n advertensie en • Korrekte formaat. • Vluglees. Woordvlakwerk: bespreek: • Doel. • Soeklees. Spelreëls en spelpatrone • Toon. • Kenmerke van die teks. • Aandagtige lees. Afkortings • Tempo. • Taalgebruik. • Maak afleidings (karakters, ruimte, Sinsvlakwerk: • Emotiewe en manipulerende milieu en boodskap). • Register. taalgebruik. Sinstruktuur, selfstandige • Afleiding van betekenis van Fokus op die skryfproses: naamwoorde, byvoeglike naamwoorde, • Skrifgrootte. onbekende woorde deur voornaamwoorde • Beplanning. • Liggaamstaal. woordaanpakvaardighede. Gebruik van teenwoordige tyd, verlede • Konsep. Luister met begrip: advertensie: • Gevoelstaal. tyd, toekomende tyd. • Hersiening. • Teken kern en ondersteunende idees • Liggaamstaal. Woordeskat in konteks aan deur notas te maak. • Redigering. • Gebruik van leestekens en lettertipe. Woordeskat binne konteks • Deel idees en ervarings en wys begrip • Proeflees en aanbieding van finale 1-2 • Pre-lees. Remediërende taalonderrig, na van konsepte. konsep. aanleiding van taalfoute tydens • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Identifiseer oorredende/ Skryf ’n advertensie/plakkaat. skryfaktiwiteite manipulerende tegnieke. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, kontrasteer, evalueer). • Beantwoord vrae. Literêre teks soos jeugroman/ kortverhale/drama: • Pre-lees (Lei die teks in): -- Verken literêre kenmerke soos titels, opskrifte, illustrasies, lettertipe en skrifgrootte. -- Ondersoek dele van ’n boek soos die boekomslag, flapteks, titelbladsy, indeks, hoofstukke en woordelys. • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, kontrasteer, evalueer). 95 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Week Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Leesstrategieë: 96 • Vluglees. • Soeklees. • Aandagtige lees. 1-2 • Opsomming. • Visualisering. • Afleiding van betekenis en gevolgtrekkings. Luister en praatstrategieë Literêre teks soos jeugroman/ Skryf ’n brief van waardering vir hulp/ Die hersiening van taalstrukture kortverhale/drama: advies wat ontvang is. en -konvensies wat in vorige weke Luister na die lees van ’n teks: onderrig is • Algemene bespreking van die • Korrekte formaat. • Identifiseer en lewer kommentaar op: belangrikste kenmerke soos karakter, Woordvlakwerk: • Doel. -- gebruik van stem; karakterisering, intrige, konflik, Spelreëls en spelpatrone agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Kern en ondersteunende gedagtes. -- gebruik van intonasie en tempo; Afkortings, verkorting, akronieme Die leesproses: • Taalgebruik. -- gebruik van leestekens in lees; en Basisvorme, voor- en agtervoegsels, • Pre-lees (Lei die teks in/voorspel • Register. -- begin en slot. enkelvoudige en saamgestelde sinne gebeure): • Logiese opeenvolging van sinne. • Bespreek bogenoemde kenmerke. Sinsvlakwerk: -- Agtergrond/ruimte. • Gebruik voegwoorde om samehang te Voorbereide hardoplees: Soortname, byvoeglike naamwoorde, -- Bespreek die tema. verseker. eiename • Gebruik relevante praatvaardighede • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, soos toon, volume, tempo, Lees- en skryftekens 3-4 -lengtes en –strukture. stemprojeksie, uitspraak, vlotheid. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, Tyd; direkte en indirekte rede, kontrasteer, evalueer). Fokus op die skryfproses: • Leerders kies hul eie leesteks en sinstruktuur AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 bied dit vir die klas aan. Poësie • Beplanning. Kritiese taalgebruik: Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Konsep. Idiomatiese uitdrukkings en KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • interne struktuur van ’n gedig soos • Hersiening. spreekwoorde; eufemisme beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Redigering. Woordeskat in konteks • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Proeflees en aanbieding van finale Woordeskat binne konteks woorde, strofes; konsep. Remediërende taalonderrig, na • tipografie; Skryf ’n brief van waardering vir hulp/ aanleiding van taalfoute tydens • figuurlike betekenis; advies wat ontvang is. skryfaktiwiteite • atmosfeer; • tema en boodskap.

Week Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Lees en kyk na visuele/multimedia KABV teks (strategieë): • Vluglees. • Soeklees. • Liggaamstaal. 3-4 • Afleiding van betekenis van onbekende woorde en beelde (strokiesprente) deur gebruik van woordaanpakvaardighede: -- verduideliking; en -- voorspelling. 97 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Week Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees ’n kontrak tussen ’n koper en Transaksionele teks - skryf ’n verslag Die hersiening van taalstrukture 98 verkoper: oor bevindinge in ’n dispuut tussen en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n telefoongesprek/ ’n koper en verkoper: onderrig is dialoog tussen ’n inbelagent en kliënt • Formaat. aangaande ’n dispuut oor ’n kontrak: • Korrekte formaat. Woordvlakwerk: • Taalgebruik. • Toon. • Doel. Voegwoorde • Kontraktaal. • Taalgebruik. • Kern en ondersteunende gedagtes. Sinsvlakwerk: • Belangrikheid van handtekening. • Register. • Taalgebruik. Sinstruktuur; sinsoorte; direkte en • Hulpbronne in geval van dispuut. indirekte rede; vraagvorme; styl, toon en • Konvensies. • Register. Poësie register Rolspeel ’n mondelinge transaksie • Logiese opeenvolging van sinne. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: Betekenisleer en tussen ’n koper en verkoper, en • Gebruik verbindingswoorde om woordeskatuitbreiding: die daaropvolgende dispuut as • interne struktuur van ’n gedig soos samehang te verseker. ’n eindproduk van ’n mondelinge beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Idiomatiese uitdrukkings en kontrak wat skeefgeloop het: • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, spreekwoorde • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, -lengtes en –strukture. • Taalgebruik. woorde, strofes; Leestekens en spelling: 5-6 Fokus op die skryfproses: • Toon. • tipografie; Spelpatrone en spelreëls; afkortings, • Beplanning. verkortings en akronieme, gebruik van • Liggaamstaal. • figuurlike betekenis; hoofletters • Konsep. • Egtheid. • atmosfeer; Woordeskat in konteks: metataal van • Hersiening. Aanbieding • tema en boodskap. kontrakte en wetlike dokumente • Redigering. Lees en kyk na ’n kontrak vir begrip Woordeskat binne konteks (strategieë): • Proeflees en aanbieding van finale Remediërende taalonderrig, na konsep. • Vluglees. aanleiding van taalfoute tydens Skryf ’n verslag deur ’n skryfaktiwiteite • Soeklees. prosesbenadering tot skryf te volg. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Taalgebruik. • Kontraktaal bv. fynskrif, dispuut en die KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) lewensduur van die kontrak. • Afleiding van betekenis van onbekende woorde deur gebruik van woordaanpakvaardighede.

Week Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Literêre teks soos kortverhaal, Skryf ’n verhalende/beskrywende/ Die hersiening van taalstrukture jeugroman/roman/drama: reflekterende opstel: en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip KABV onderrig is • Belangrikste kenmerke van literêre • Woordkeuse. (dialoog): teks soos karakter, stygende Woordvlakwerk: • Persoonlike stem en styl. • Luister na dialoog. spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, Werkwoorde agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Lewendige beskrywing. • Maak aantekeninge: Sinsvlakwerk: Die leesproses: • Toon. -- taalkonvensies; Direkte en indirekte rede • Pre-lees (Lei die teks in). • Kern en ondersteunende gedagtes. -- toon; Betekenisleer en • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Kopkaarte om idees op ’n -- atmosfeer; woordeskatuitbreiding: samehangende wyse te organiseer. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, -- inleiding en afsluiting. Idiomatiese uitdrukkings en kontrasteer, evalueer). • Bied die opstel vir assessering aan. spreekwoorde • Beantwoord vrae. Poësie Fokus op die skryfproses: Leestekens en spelling: Luister en praat (mondeling): Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Beplanning. Onvoorbereide mondelinge Spelpatrone en spelreëls aanbieding: • interne struktuur van ’n gedig soos • Konsep. Afkortings, verkortings en akronieme beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Kies ’n gepaste onderwerp: • Hersiening. Woordeskat binne konteks • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, 7-8 • Organiseer inligting op • Redigering. woorde, strofes; Remediërende taalonderrig, na samehangende wyse. • Proeflees en aanbieding van finale aanleiding van taalfoute tydens • tipografie; • Identifiseer korrekte woordeskat en konsep. skryfaktiwiteite taalstruktuur. • figuurlike betekenis; Skryf ’n opstel deur die skryfproses • Gepaste inleiding en slot. • atmosfeer; te volg. • Gebruik visuele en/of oudiovisuele • tema en boodskap. bronne waar van toepassing. Leesbegrip: (teks vanuit voorgeskrewe literêre werke): • Vluglees, soeklees en visualisering. • Aandagtige lees. • Maak afleidings. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. • Die skrywer se standpunt. • Onderskei tussen feit en mening. • Geïmpliseerde betekenis. 99 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Week Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees ’n koerantberig/tydskrif/verslag: Langer transaksionele tekste - Die hersiening van taalstrukture 100 en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n koerantberig: Leesstrategieë: soos artikel/onderhoud: onderrig is • Struktuur. • Aandagtige lees. • Vereistes t.o.v. taak en tekstipe. Woordvlakwerk: • Kenmerke. • Tekskenmerke bv. intrige, karakter, • Formaat, styl, perspektief. ruimte, verteller, atmosfeer, tema, Voornaamwoorde (aanwysend, • Taalgebruik. • Teikengehoor, doel en konteks. persoonlik, besitlik, vraend) vertellersperspektief • Toon. • Woordkeuse. Sinsvlakwerk: • Afleiding van betekenis van • Register. onbekende woorde deur • Sinstruktuur, -lengtes en –tipes. Enkelvoudige sinne; saamgestelde • Inleiding en afsluiting. woordaanpakvaardighede. • Konvensies van ’n paragraaf. sinne; styl, toon en register, gebruik Bespreek bevindinge • Direkte en geïmpliseerde betekenis. Fokus op die skryfproses: van teenwoordige tyd, verlede tyd, toekomende tyd. Mondelinge aanbieding van ’n artikel: Die leesproses: • Beplanning. Betekenisleer en • Taalgebruik. • Pre-lees (Lei die teks in). • Konsep. woordeskatuitbreiding: • Register. • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Hersiening. Idiomatiese uitdrukkings en • Toon. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Redigering. spreekwoorde • Liggaamstaal. kontrasteer, evalueer). • Proeflees en aanbieding van finale Letterlike en figuurlike betekenis • Inleiding en afsluiting. Poësie konsep. Alliterasie, assonansie, personifikasie Belangrikste kenmerke van ’n gedig: Skryf ’n artikel deur die skryfproses Leestekens en spelling: • interne struktuur van ’n gedig soos te volg. Spelpatrone en spelreëls; 9-10 beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; aanhalingstekens; afkappingstekens • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Woordeskat binne konteks woorde, strofes; • tipografie; Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens • figuurlike betekenis; skryfaktiwiteite • atmosfeer. • tema en boodskap. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Lees en kyk vir begrip (gebruik koerant): KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Vluglees. • Soeklees. • Aandagtige lees. • Maak afleidings t.o.v. karakters, ruimte, milieu en boodskap. • Afleiding van betekenis van onbekende woorde deur woordaanpakvaardighede. • Gevoelstaal. • Beantwoord vrae.

Formele Assesseringstake vir kwartaal 1 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: Skryf Taak 3: Toets 1 Voorbereide lees/gesprek Beskrywende/verhalende opstel Leesbegrip en taalgebruik KABV Informele brief/resensie/dialoog 101 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 9 KWARTAAL 2 INHOUD 102 Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister vir begrip Lees ’n literêre teks bv. drama/ Transaksionele tekste - Die hersiening van taalstrukture kortverhaal/volksverhale/roman: en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n storie: dagboekinskrywing/grondwet/beleid: onderrig is Leesstrategieë: • Identifiseer kern en ondersteunende • Korrekte formaat. Woordvlakwerk: idees. • Aandagtige lees. • Doel. Basisvorme; voorvoegsels en • Taalgebruik. • Tekskenmerke bv. intrige, karakter, • Kern en ondersteunende gedagtes. agtervoegsels ruimte, verteller, atmosfeer, tema en • Register. vertellersperspektief. • Taalgebruik. Voornaamwoorde • Beantwoord vrae. • Afleiding van betekenis van • Register. Sinsvlakwerk: Forum-/groepbespreking: kultuur: onbekende woorde deur • Logiese opeenvolging van sinne. Sinsoorte woordaanpakvaardighede. • Dui rolle aan. • Gebruik verbindingswoorde om Veralgemenings • Taalstruktuur en styl. • Sprekers neem beurte. samehang te verseker. Direkte/indirekte rede Die leesproses: • Verduidelik standpunt en bereik • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, Gebruik van teenwoordige tyd, verlede konsensus. • Pre-lees (Lei die teks in). -lengtes en –strukture. tyd, toekomende tyd. 1-2 • Gebruik gepaste taal, styl en register. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Fokus op die skryfproses: Betekenisleer en • Aanbieding. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Beplanning. woordeskatuitbreiding: kontrasteer, evalueer). • Konsep. Idiomatiese uitdrukkings en Poësie spreekwoorde; letterlike en figuurlike • Hersiening. betekenis Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Redigering. Leestekens en spelling: • interne struktuur van ’n gedig soos • Proeflees en aanbieding van finale beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Spelpatrone en spelreëls; konsep. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 aanhalingstekens; afkortings • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Skryf ’n dagboekinskrywing/ woorde, strofes; Woordeskat binne konteks grondwet/beleid deur die skryfproses KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • tipografie; te volg. Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens • figuurlike betekenis; skryfaktiwiteite • atmosfeer; • tema en boodskap.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Lees en kyk vir inligting: testament: • Aandagtige lees en kyk. KABV • Doel van teks. • Taalgebruik. • Karakters en karikature. • Agtergrond en ruimte. 1-2 • Boodskap en tema. • Opsomming van die teks. Opsomming: • Formaat. • Taalgebruik. • Struktuur. 103 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees ’n teks bv. drama/kortverhaal/ Skryf: Resensie (lees ongesiene Die hersiening van taalstrukture 104 volksverhale: teks)/dokumentêr en -konvensies wat in vorige weke Luister vir begrip na ’n opname van ’n mondelinge aanbieding: • Spesifieke fokus op literêre • Korrekte formaat. onderrig is • Verduidelik strategieë van die tekskenmerke. • Doel. Woordvlakwerk: luisterproses. • Wys leesbegrip deur ontwikkeling • Kern en ondersteunende gedagtes. Werkwoorde (hoofwerkwoorde, infinitief) • Skriftelike beantwoording van vrae. van intrige en konflik, karakterisering, Basisvorme, voorvoegsels en • Taalgebruik. keerpunt, agtergrond, milieu, rol van agtervoegsels Onvoorbereide lees: • Register. verteller, tema, afsluiting en slot. • Gepaste gebruik van stem, toon en Sinsvlakwerk: Die leesproses: • Logiese opeenvolging van sinne. tempo. Saamgestelde sinne • Pre-lees (Lei die teks in). • Gebruik verbindingswoorde om • Leestekens in lees. samehang te verseker. Veralgemenings • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Liggaamstaal. • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, Direkte/indirekte rede • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Kontak met die gehoor. -lengtes en –strukture. Betekenisleer en kontrasteer, evalueer). Fokus op die skryfproses: woordeskatuitbreiding: Poësie • Beplanning. Idiomatiese uitdrukkings en Belangrikste kenmerke van ’n gedig: spreekwoorde • Konsep. • interne struktuur van ’n gedig soos Leestekens en spelling: beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. Spelpatrone en spelreëls, • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Redigering. aanhalingstekens; afkortings, woorde, strofes; • Proeflees en aanbieding van finale verkortings en akronieme. 3-4 • tipografie; konsep. Woordeskat binne konteks • figuurlike betekenis; Skryf ’n resensie/dokumentêr deur die skryfproses te volg. Remediërende taalonderrig, na • atmosfeer; aanleiding van taalfoute tydens • tema en boodskap. skryfaktiwiteite Lees en kyk na ’n teks bv. koerantberigte/tydskrifartikels vir inligting en begrip. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Leesstrategieë: Leesbegrip van ’n teksgedeelte in die handboek KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Vluglees en soeklees. • Aandagtige lees. • Doel en teikengroep. • Afleiding van betekenis en gevolgtrekkings. • Onderskei tussen feit en mening. • Gee eie mening. • Betekenis van onbekende woorde. • Identifiseer manipulerende taal. Som die teks op.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees ’n literêre teks bv. drama/ Skryf ’n transaksionele teks - Die hersiening van taalstrukture KABV Luister na mondelinge teks soos kortverhaal/volksverhale: kennisgewing, agenda en notule: en -konvensies wat in vorige weke onderhoud/mondelinge aanbieding/ • Spesifieke fokus op literêre • Woordkeuse. onderrig is storievertelling om begrip te tekskenmerke. • Persoonlike stem en styl. Woordvlakwerk: demonstreer: • Toon begrip van die ontwikkeling van Basisvorme, voorvoegsels en • Lewendige beskrywing. • Maak aantekeninge gedurende luister. intrige en konflik, karakterisering, agtervoegsels keerpunt, agtergrond/milieu/rol van • Toon. • Luister krities. Byvoeglike naamwoorde verteller, tema, afsluiting en slot. • Kern en ondersteunende gedagtes. Groepbespreking/forumbespreking: Voorsetsels Die leesproses: • Kopkaarte om samehangende idees • Onderneem ’n bespreking wat te organiseer. Sinsvlakwerk: gebaseer is op die mondelinge teks. • Pre-lees (Lei die teks in). • Bied opstel vir assessering aan. Definiërende paragraaf; inleidende • Neem beurte. • Tydens lees (kenmerke van die teks). paragraaf; slotparagraaf; • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, Fokus op die skryfproses: • Gebruik gesprekskonvensies. tyd; sinstruktuur; sinsoorte kontrasteer, evalueer). • Beplanning. Betekenisleer en Poësie • Konsep. woordeskatuitbreiding: Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Hersiening. Idiomatiese uitdrukkings en • interne struktuur van ’n gedig soos • Redigering. spreekwoorde beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Leestekens en spelling: • Proeflees en aanbieding van finale • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, konsep. Spelpatrone en spelreëls 5-6 woorde, strofes; Skryf ’n kennisgewing, agenda en Woordeskat binne konteks • tipografie; notule deur die skryfproses te volg. • figuurlike betekenis; Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens • atmosfeer; skryfaktiwiteite • tema en boodskap. Lees en kyk vir begrip (gebruik geskrewe en/of visuele teks soos strokiesprente): • Vluglees. • Soeklees. • Aandagtige lees. • Maak afleidings t.o.v. karakters, ruimte, milieu en boodskap. • Afleiding van betekenis van onbekende woorde deur woordaanpakvaardighede. 105 • Gevoelstaal. Hersien die struktuur van ’n opsomming. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees en kyk na visuele teks bv. Korter transaksionele/visuele tekste Die hersiening van taalstrukture 106 advertensie/strokiesprent/grafieke: bv. resensie van ’n advertensie: en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n opname van ’n onderrig is advertensie/advertensie oor die Gebruik lees- en kykstrategieë vir begrip • Korrekte formaat. radio: en inligting. Woordvlakwerk: • Doel. • Taalgebruik. • Vluglees en soeklees. Selfstandige naamwoorde • Kern en ondersteunende gedagtes. • Toon. • Aandagtige lees. Eiename • Taalgebruik. • Tempo • Doel en teikengroep. Versamelname • Register. • Konvensies. • Afleiding van betekenis en kom tot Voornaamwoorde: aanwysend. • Logiese opeenvolging van sinne. gevolgtrekkings. persoonlik, onpersoonlik, besitlik, • Maak aantekeninge. • Gebruik verbindingswoorde om vraend, onbepaald, wederkerend • Identifiseer manipulerende taal. Luister en praat (mondelinge samehang te verseker. Sinsvlakwerk: aanbieding): ontleding van ’n • Invloed van keuse en weglating op die • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, advertensie: betekenis van teks. Tyd; paragrawe; 7-8 -lengtes en –strukture. • Verduidelik visuele leidrade soos • Die manier waarop taal en beelde Sinstruktuur Fokus op die skryfproses: lettertipe, -grootte, foto’s/prente. houdings en waardes vorm en Direkte en indirekte rede. reflekteer. • Beplanning. • Verduidelik manipulerende gebruik Betekenisleer en van die taal. • Impak van die gebruik van lettertipe • Konsep. woordeskatuitbreiding: en -groottes, opskrifte en onderskrifte • Verduidelik hoe die insluiting of • Hersiening. op betekenis. Paronieme, metonimia, neologisme, weglating van inligting, en taal • Redigering. sinonieme, antonieme gebruik word om die teikengehoor te Opsomming: manipuleer. • Proeflees en aanbieding van finale Leestekens en spelling: Hersiening konsep. Spelpatrone en spelreëls; afkortings Letterkunde: Skryf ’n resensie van ’n advertensie. Woordeskat binne konteks Hersiening Remediërende taalonderrig, na AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) Formele assesseringstake vir kwartaal 2 9-10 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: Skryf Taak 3: Halfjaareksamen Onvoorbereide lees/forum-/groepbespreking Resensie/dokumentêr/kennisgewing/agenda en notule Vraestel 1: Luister en praat (mondeling) Vraestel 2: Begripstoets, Taal (2 uur) Vraestel 3: Skryf een opstel en een transaksionele teks (1 uur) Vraestel 4: Respons op Letterkunde (1 uur 30 min)

GRAAD 9 KWARTAAL 3 INHOUD Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies KABV Dialoog/onderhandelings Lees ’n verkorte testament: Transaksionele teks - skryf ’n Die hersiening van taalstrukture testament: en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n onderhandelingsgesprek • Rolspelers. onderrig is tussen twee mense (dialoog): • Korrekte formaat. • Datum. Woordvlakwerk: • Strukturering en ontwikkeling van • Doel. • Bates. idees. Selfstandige naamwoorde • Kern en ondersteunende gedagtes. • Begunstigdes. • Gebruik van Byvoeglike naamwoorde • Taalgebruik. onderhandelingsvaardighede om • Taal van die dokument. Voegwoorde en verbindingswoorde konsensus te bereik. • Register. • Uitvoering van die testament. Deelwoorde Bespreking gebaseer op die begrip • Logiese opeenvolging van sinne. Die leesproses: van ’n testament: Sinsvlakwerk: • Gebruik verbindingswoorde om • Pre-lees (Lei die teks in). • Taalgebruik. samehang te verseker. Direkte en indirekte rede, tyd; sinsoorte; • Tydens lees (kenmerke van die teks). paragraafsoorte; styl, toon en register; • Manipulering. • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, bysinne en bepalings 1-2 • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, -lengtes en –strukture. • Beurtneming. kontrasteer, evalueer). Betekenisleer en Fokus op die skryfproses: • Begin en slot. woordeskatuitbreiding: Poësie • Beplanning. • Oplossing. Paronieme, polisemie homonieme, Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Konsep. homofone, • interne struktuur van ’n gedig soos • Hersiening. Leestekens en spelling: beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Redigering. Spelpatrone en spelreëls • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, woorde, strofes; • Proeflees en aanbieding van finale Woordeskat binne konteks konsep. • tipografie; Remediërende taalonderrig, na Skryf ’n testament. aanleiding van taalfoute tydens • figuurlike betekenis; skryfaktiwiteite • atmosfeer; • tema en boodskap. 107 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Lees vir begrip en leesstrategieë: 108 visuele teks – strokiesprent: • Vluglees vir kerngedagtes. • Soeklees vir ondersteunende besonderhede. • Maak voorspellings. • Lei die betekenis van onbekende 1-2 woorde en beelde af. • Hersien om begrip te verhoog. • Die effek van keuse en weglating op betekenis. • Die effek van figuurlike en retoriese stylmiddels. • Impak van visuele tegnieke. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees ’n literêre teks bv. roman/ Transaksionele teks, bv. Die hersiening van taalstrukture KABV Luister na onderhoud: jeugroman/kortverhaal: dekbrief en CV: en -konvensies wat in vorige weke • Spesifieke fokus op literêre • Vereistes t.o.v. formaat en styl. onderrig is • Duidelikheid van rolle. tekskenmerke. • Teikengehoor, doel en konteks. Woordvlakwerk: • Taalgebruik. • Wys begrip van ontwikkeling van • Woordkeuse, figuurlike taal, simbole, Byvoeglike naamwoorde • Taalkonvensies. intrige en konflik, karakterisering, kleur en plek. Sinsvlakwerk: Bespreek CV as een van die vereistes keerpunt, agtergrond,/milieu/rol van vir aanstelling/toelating: verteller, tema, afsluiting en slot. • Sinstruktuur, -lengtes en –tipes. Direkte en indirekte rede; tyd; sinsoorte; • Seleksie van visuele en ontwerp paragraafsoorte; bysinne en bepalings • Inligting. Die leesproses: elemente. Betekenisleer en • Relevansie. • Pre-lees (Lei die teks in). woordeskatuitbreiding: Fokus op die skryfproses: • Verwysings. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Sinonieme; antonieme; homofone; • Beplanning. • Skakel met dekbrief. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, homonieme, polisemie kontrasteer, evalueer). • Konsep. Leestekens en spelling: Poësie • Hersiening. Spelpatrone en spelreëls Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Redigering. Woordeskat binne konteks • interne struktuur van ’n gedig soos • Proeflees en aanbieding van finale beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; konsep. Remediërende taalonderrig, na Skryf ’n dekbrief en CV. aanleiding van taalfoute tydens • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, skryfaktiwiteite 3-4 woorde, strofes; • tipografie; • figuurlike betekenis; • atmosfeer; • tema en boodskap. Leesbegrip (strategieë): (Gebruik visuele en geskrewe tekste) • Vluglees vir kerngedagtes. • Soeklees vir ondersteunende besonderhede. • Maak voorspellings. • Lei die betekenis van onbekende woorde en beelde af. • Die effek van keuses en weglating op betekenis. • Die effek van figuurlike en retoriese stylmiddels. 109 • Impak van visuele tegnieke. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees ’n literêre teks bv. roman/ Skryf ’n verhalende/beskrywende/ Die hersiening van taalstrukture 110 kortverhaal/volksverhale bv. reflekterende opstel: en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n debat oor die radio/ legendes, mites, fabels: onderrig is televisie: • Woordkeuse. • Literêre tekskenmerke soos struktuur, Woordvlakwerk: • Rolspelers. • Persoonlike stem en styl. karakter, milieu, intrige, konflik, Voegwoorde en verbindingswoorde • Stemgebruik. simboliek, klankrykheid, stylfigure en • Lewendige beskrywing. voorskou van refleksie. Sinsvlakwerk: • Gebruik van lydende en bedrywende • Toon. vorm. Die leesproses: Direkte en indirekte rede; sinsoorte; • Kern en ondersteunende gedagtes. sinstruktuur; styl, toon en register; tyd; • Tempo. • Pre-lees (Lei die teks in). • Kopkaarte om samehangende idees paragraafsoorte • Maak ’n voorstel en verdedig dit. • Tydens lees (kenmerke van die teks). te organiseer. Betekenisleer en • Bied ’n teenargument aan. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Bied opstel vir assessering aan. woordeskatuitbreiding: kontrasteer, evalueer). 5-6 • Oplossing. Fokus op die skryfproses: Letterlike en figuurlike betekenis Poësie • Maak aantekeninge. • Beplanning. Alliterasie, assonansie, personifikasie, Belangrikste kenmerke van ’n gedig: onomatopee (klanknabootsing), • Bespreek en deel notas. • Konsep. woordspeling • interne struktuur van ’n gedig soos Neem deel aan ’n debat: • Hersiening. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Leestekens en spelling: • Debatskonvensies. • Redigering. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Spelpatrone en spelreëls • Taalgebruik. woorde, strofes; • Proeflees en aanbieding van finale Woordeskat binne konteks konsep. • Maak ’n voorstel en verdedig dit. • tipografie; Remediërende taalonderrig, na Skryf ’n opstel deur die skryfproses • Bied ’n teenargument aan. • figuurlike betekenis; aanleiding van taalfoute tydens te volg. skryfaktiwiteite • Rolspelers. • atmosfeer; • Oplossing. • tema en boodskap. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Lees en kyk vir begrip: (Visuele en geskrewe tekste) KABV Strategieë: • Vluglees vir kerngedagtes. • Soeklees vir ondersteunende besonderhede. • Aandagtige lees. • Maak van voorspellings. 5-6 • Lei die betekenis van onbekende woorde en beelde af. • Kern en ondersteunende gedagtes. • Die effek van keuse en weglating op betekenis. • Die effek van figuurlike en retoriese stylmiddels. • Die skrywer se afleidings en gevolgtrekkings. Som die teks op. 111 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Literêre teks soos kortverhaal, Transaksionele teks bv. Die hersiening van taalstrukture 112 jeugroman/roman: uitnodigingskaartjie en antwoord: en -konvensies wat in vorige weke Luister na ’n mondelinge aanbieding onderrig is deur ’n prominente lid van die • Belangrikste kenmerke van literêre • Vereistes t.o.v. formaat, styl en gemeenskap: teks soos karakter, stygende standpunt. Woordvlakwerk: spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, • Taalgebruik. • Teikengehoor, doel en konteks. Byvoeglike naamwoorde: attributief, agtergrond, ruimte, verteller en tema. intensiewe vorme, verboë vorme • Partydigheid, vooroordeel. • Woordkeuse wat ’n lewendige Die leesproses: beskrywing reflekteer. Sinsvlakwerk: • Stereotipering. • Pre-lees (Lei die teks in). • Sinstruktuur, -lengtes en –tipes. Beskrywende paragraaf, keuse • Toon. • Tydens lees (kenmerke van die teks). paragraaf; klassifiserende paragraaf Fokus op die skryfproses: • Taalkonvensies. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, Betekenisleer en • Beplanning. • Beantwoord vrae. kontrasteer, evalueer). woordeskatuitbreiding: 7-8 • Konsep. Voorbereide mondelinge aanbieding: Poësie Een woord vir ’n omskrywing • Hersiening. Leerders onderneem navorsing as ’n Belangrikste kenmerke van ’n gedig: Leestekens en spelling: voorbereidende aktiwiteit. • Redigering. • interne struktuur van ’n gedig soos Spelpatrone en spelreëls • Aanbiedingskonvensies. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Proeflees en aanbieding van finale Woordeskat binne konteks konsep. • Liggaamstaal. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Remediërende taalonderrig, na woorde, strofes; Ontwerp ’n uitnodigingskaartjie en • Inleiding en afsluiting. aanleiding van taalfoute tydens die antwoord daarop. • tipografie; skryfaktiwiteite • Taalgebruik. • figuurlike betekenis; • atmosfeer; • tema en boodskap. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Lees en kyk vir begrip: (Visuele en KABV geskrewe tekste) • Vluglees vir kerngedagtes. • Soeklees vir ondersteunende besonderhede. • Aandagtige lees. • Maak voorspellings. • Lei die betekenis van onbekende woorde en beelde af. 7-8 • Kern en ondersteunende gedagtes. • Gee eie mening. • Opsomming. • Die effek van keuses en weglating op betekenis. • Die effek van figuurlike en retoriese stylmiddels. • Impak van visuele tegnieke. • Die skrywer se afleidings en gevolgtrekkings 113 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees literêre teks, bv. drama Transaksionele teks bv. dialoog: Die hersiening van taalstrukture 114 en -konvensies wat in vorige weke Storievertelling: • Belangrikste kenmerke van literêre • Woordkeuse. onderrig is teks soos karakter, stygende • Gee aandag aan: praatvaardighede, • Persoonlike stem en styl. spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, Woordvlakwerk: toon, uitspraak, tempo, intonasie, agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Lewendige beskrywing. oogkontak, postuur en gebare. Werkwoorde Die leesproses: • Toon. • Konvensies en kenmerke van ’n Voornaamwoorde: onpersoonlike, storie. • Pre-lees (Lei die teks in). • Kern en ondersteunende gedagtes. aanwysende, onbepaalde, wederkerende Dialoog: Rolspeel ’n dialoog • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Kopkaarte om samehangende idees te organiseer. Sinsvlakwerk: • Taalgebruik. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, kontrasteer, evalueer). • Bied opstel vir assessering aan. Metataal vir prosedures, logiese • Neem beurte. opeenvolging van idees, volgorde van Poësie Fokus op die skryfproses: • Liggaamstaal. belangrikheid, slotparagraaf Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Beplanning. • Kenmerke van die teks. Betekenisleer en • interne struktuur van ’n gedig soos • Konsep. woordeskatuitbreiding: beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. Een woord vir ’n omskrywing • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Redigering. Leestekens en spelling: 9-10 woorde, strofes; • Proeflees en aanbieding van finale Spelpatrone en spelreëls • tipografie; konsep. Woordeskat binne konteks • figuurlike betekenis; Skryf ’n agenda en notule deur die Remediërende taalonderrig, na • atmosfeer; skryfproses te volg. aanleiding van taalfoute tydens • tema en boodskap. skryfaktiwiteite Leesbegrip: (teks van voorgeskrewe letterkunde): AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • Vluglees, soeklees, visualisering. • Aandagtige lees. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Maak van afleidings. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. • Die skrywer se standpunt/perspektief. • Onderskei tussen feit en mening. • Geïmpliseerde betekenis.

Formele assesseringstake vir kwartaal 3 Taak 1: Luister en praat Taak 2: Skryf Taak 3: Toets 2 Voorbereide mondelinge aanbieding/rolspel/debat/ Beskrywende/reflekterende/beredenerende opstel Leesbegrip en taalgebruik KABV bespreking van ’n CV/testament Dekbrief en CV 115 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

GRAAD 9 KWARTAAL 4 INHOUD 116 Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister Begripstoets: Literêre teks bv. kortverhaal, Lang transaksionele teks bv. brief Die hersiening van taalstrukture jeugroman/roman: om aansoek te doen vir ’n betrekking en -konvensies wat in vorige weke • Reageer krities op ’n verskeidenheid (formeel): onderrig is tekste. • Belangrikste kenmerke van literêre teks soos karakter, stygende • Korrekte formaat. Woordvlakwerk: • Luister vir spesifieke inligting. spanningslyn van, dialoog, intrige, • Doel. Werkwoorde • Luister en geniet fabels en mites. konflik, agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Kern en ondersteunende gedagtes. Sinsvlakwerk: • Beantwoord vrae. Die leesproses: • Logiese opeenvolging van sinne. Direkte en indirekte rede Vergadering prosedure: • Pre-lees (Lei die teks in). • Gebruik voegwoorde om samehang te Lydende en bedrywende vorm • Rolspelers. verseker. • Tydens lees (kenmerke van die teks). Betekenisleer en • Vergadering konvensies. • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, woordeskatuitbreiding: • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Neem beurte. -lengtes en –strukture. kontrasteer, evalueer). Dubbelsinnigheid, cliché, sinekdogee, • Taalgebruik. Fokus op die skryfproses: toutologie, slengtaal, vaktaal, jargon Poësie • Meningsverskille tydens die • Beplanning. Leestekens en spelling: Belangrikste kenmerke van ’n gedig: vergadering. • Konsep. Spelpatrone en spelreëls • interne struktuur van ’n gedig soos • Inleiding en afsluiting. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; • Hersiening. Woordeskat binne konteks 1-2 • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Redigering. Remediërende taalonderrig, na woorde, strofes; aanleiding van taalfoute tydens • Proeflees en aanbieding van finale konsep. skryfaktiwiteite • tipografie; • figuurlike betekenis; Skryf ’n brief om aansoek te doen vir ’n betrekking. • atmosfeer; AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 • tema en boodskap. Leesbegrip: (teks vanuit KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) voorgeskrewe letterkunde teks): • Vluglees, soeklees, visualisering. • Aandagtige lees. • Maak afleidings. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. • Die skrywer se standpunt. • Onderskei tussen feit en mening. • Geïmpliseerde betekenis.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Literêre teks soos kortverhaal, Transaksionele tekste bv. e-pos: Die hersiening van taalstrukture jeugroman/roman: en -konvensies wat in vorige weke Luister met begrip (gebruik opname • Korrekte formaat. KABV onderrig is van dialoog): • Belangrikste kenmerke van literêre • Doel. teks soos karakter, stygende Woordvlakwerk: • Luister na dialoog. spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, • Kern en ondersteunende gedagtes. Selfstandige naamwoorde • Maak aantekeninge: agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Taalgebruik. (samevoegings) -- taalkonvensies; Die leesproses: • Register. Sinsvlakwerk: -- toon; • Pre-lees (Lei die teks in). • Logiese opeenvolging van sinne. Metataal vir prosedures, volgorde van -- atmosfeer; • Tydens lees (kenmerke van die teks). belangrikheid, slotparagraaf • Gebruik verbindingswoorde om -- inleiding en afsluiting. • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, samehang te verseker. Betekenisleer en kontrasteer, evalueer). woordeskatuitbreiding: • Beantwoord vrae. • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, Poësie -lengtes en –strukture. Gebruik van gevoelstaal, stereotipering, Forum-/paneel-/groepbespreking: partydigheid; vooroordeel Belangrikste kenmerke van ’n gedig: Fokus op die skryfproses: • Rolspelers. Leestekens en spelling: • interne struktuur van ’n gedig soos • Beplanning. • Forum-/besprekingskonvensies. beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Spelpatrone en spelreëls • Konsep. • Neem beurte. • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, Afkortings (hoofletters, verkortings, • Hersiening. 3-4 • Taalgebruik. woorde, strofes; akronieme) • Redigering. • Meningsverskille tydens die • tipografie; Woordeskat binne konteks bespreking. • Proeflees en aanbieding van finale • figuurlike betekenis; Remediërende taalonderrig, na konsep. • Inleiding en afsluiting. aanleiding van taalfoute tydens • atmosfeer; Skryf ’n e-pos deur die skryfproses skryfaktiwiteite • Groepe praat oor hedendaagse • tema en boodskap. te volg. onderwerpe. Lees en kyk met begrip: (visuele of multimedia teks soos strokiesprent of advertensie): • Vluglees, soeklees, visualisering. • Aandagtige lees. • Maak van afleidings. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. • Die skrywer se standpunt. • Onderskei tussen feit en mening. 117 • Geïmpliseerde betekenis. AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Literêre teks soos kortverhaal, Transaksionele teks, Die hersiening van taalstrukture 118 jeugroman/roman: en -konvensies wat in vorige weke Rolspeel ’n situasie: bv. huldeblyk/dagboekinskrywing/ onderrig is • Belangrikste kenmerke van literêre uitnodigingskaartjie: • Situasie word duidelik beskryf. teks soos karakter, stygende Woordvlakwerk: • Korrekte formaat. • Karakters is duidelik gedifferensieerd. spanningslyn, dialoog, intrige, konflik, Werkwoorde, selfstandige naamwoorde agtergrond, ruimte, verteller en tema. • Doel. • Taal is gepas tot die situasie. Sinsvlakwerk: Die leesproses: • Kern en ondersteunende gedagtes. • Rolspel wys ’n moontlike verloop van Verduideliking: oorsaak en gevolg aksie in ’n besondere situasie. • Pre-lees (Lei die teks in). • Taalgebruik. Betekenisleer en Gesprek: • Tydens lees (kenmerke van die teks). • Register. woordeskatuitbreiding: • Besluit op gepaste situasie en • Post-lees (beantwoord vrae, vergelyk, • Logiese opeenvolging van sinne. Verandering van betekenis, taalgebruik onderwerpe. kontrasteer, evalueer). • Gebruik verbindingswoorde om vir spesifieke doel, een woord vir ’n • Taalkonvensies. Poësie samehang te verseker. omskrywing • Gebruik gesprekskonvensies. Belangrikste kenmerke van ’n gedig: • Gebruik ’n verskeidenheid sinsoorte, Leestekens en spelling: -lengtes en –strukture. • interne struktuur van ’n gedig soos Spelpatrone en spelreëls beeldspraak/stylfigure, rym, ritme; Fokus op die skryfproses: Woordeskat binne konteks • uiterlike bou van ’n gedig soos reëls, • Beplanning. Remediërende taalonderrig, na woorde, strofes; • Konsep. aanleiding van taalfoute tydens 5-6 • tipografie; skryfaktiwiteite • Hersiening. • figuurlike betekenis; • Redigering. • atmosfeer; • Proeflees en aanbieding van finale • tema en boodskap. konsep. Leesbegrip: (teks van voorgeskrewe Skryf ’n huldeblyk/ letterkunde): dagboekinskrywing/ AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 uitnodigingskaartjie deur die • Vluglees, soeklees, visualisering. skryfproses te volg. • Aandagtige lees. KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV) • Maak afleidings. • Betekenisleer en woordeskatuitbreiding. • Die skrywer se standpunt. • Onderskei tussen feit en mening. • Geïmpliseerde betekenis. Skryf ’n opsomming puntsgewys of in ’n paragraaf.

Weke Luister en praat Lees en kyk Skryf en aanbied Taalstrukture en -konvensies Luister en praatstrategieë Lees en kyk: Skryf: Die hersiening van taalstrukture en -konvensies wat in vorige weke Hersiening Hersiening van die belangrikste Hersiening van die skryf van tekste. KABV onderrig is kenmerke, konvensies en strukture. Hersiening van die skryfproses. Woordvlakwerk: Hersiening Sinsvlakwerk: Hersiening Betekenisleer en 7-8 woordeskatuitbreiding: Een woord vir ’n omskrywing Leestekens en spelling: Spelpatrone en spelreëls Woordeskat binne konteks Remediërende taalonderrig, na aanleiding van taalfoute tydens skryfaktiwiteite Formele assesseringstake vir kwartaal 4 9-10 Taak 1: Luister en praat (mondeling) Taak 2: JAAREINDEKSAMEN Debat/onderhoud/gesprek/(on) voorbereide mondelinge aanbieding/forum-/groep-/ Vraestel 1: Luister en praat (mondeling) paneelbespreking/Luister met begrip/prosedures t.o.v. vergaderings Vraestel 2: Begripstoets, Taal (2 uur) Vraestel 3: Skryf een opstel en een transaksionele teks (1 uur) Vraestel 4: Respons op Letterkunde (1 uur 30 min) 119 AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 AFDELING 4: ASSESSERING IN Eerste Addisionele Taal 4.1 INLEIDING Assessering is ’n deurlopende, beplande proses om inligting oor leerderprestasie te identifiseer, te versamel en te vertolk. Verskeie vorme van assessering word in hierdie proses gebruik. Dit bestaan uit vier stappe: die ontwikkeling en versameling van bewyse van prestasie; die evaluering van die bewyse; rekordhouding van die bevindinge en die gebruik van hierdie inligting om die leerder se ontwikkeling te verstaan en te ondersteun. Sodoende word die onderrig en leerproses bevorder. Assessering behoort informeel (assessering vir leer) sowel as formeel (assessering van leer) te wees. In albei gevalle moet leerders gereelde terugvoering ontvang om die leerervaring te verbeter. Assessering in tale is deurlopend en ondersteun die groei en ontwikkeling van die leerders. Dit is ʼn integrale deel van onderrig en leer omdat dit inligting gee vir onderrig en leer. Dit behoort deel gemaak te word van onderrig en leer en moet nie as ʼn aparte entiteit beskou word nie. Geïntegreerde assessering van verskeie taalaspekte moet gebruik word. Ons kan byvoorbeeld begin met ʼn leesstuk en ʼn begripstoets daaroor opstel. Vrae oor taalstrukture en konvensies kan ook daaroor gevra word. Daarna kan die leerders gevra word om op die teks te reageer deur byvoorbeeld ʼn brief te skryf oor ʼn saak wat in die teks opgehaal word of ʼn ander kreatiewe respons op die inhoud van die teks te lewer. Om dié aktiwiteit af te rond, kan besprekings oor die onderwerp gehou word en op hierdie wyse spreek ons al die taalvaardighede op ʼn vloeiende, geïntegreerde manier aan. Assessering van die verskillende taalvaardighede moet nie gesien word as aparte aktiwiteite nie, maar as een geïntegreerde aktiwiteit. Assesseringsmatrikse moet dus die verskillende taalvaardighede in die taak aanspreek. Leerders se luistervaardighede, praatvermoë, die vermoë om vrae te beantwoord, deelname in besprekings en skriftelike optekeningsvaardighede behoort daagliks waargeneem te word. Dit is ook belangrik dat die leerders se begrip van dit wat hulle lees, geassesseer word en nie net hulle vermoë om woorde te herken of te dekodeer nie; daarom moet assessering van lees gereeld plaasvind en nie net ’n enkele keer nie. Formele leesassessering behoort op hardoplees te fokus, asook op aktiwiteite wat die leerder se begrip bepaal, byvoorbeeld deur die storie oor te vertel of vrae te beantwoord. Assessering van skriftelike werk sal op leerders se vermoë fokus om betekenis oor te dra, asook hoe korrek hulle geskryf het, byvoorbeeld deur die korrekte gebruik van taalstrukture en -konvensies, spelling en leestekens. Alle assessering berus op die feit dat die aanleer van ’n taal ’n proses is en dat leerders nie die eerste keer heeltemal korrekte werk sal lewer nie. Daarom moet die verskillende stadiums van die skryfproses ook geassesseer word. Wanneer ’n formele assesseringstaak gegee word, word daar op ’n spesifieke vaardigheid gefokus, byvoorbeeld luister en praat, lees en kyk, of skryf en aanbied. Aangesien die aanleer van ’n taal ’n geïntegreerde proses is, word meer as een vaardigheid gebruik. Die taalstrukture moet dus in konteks geassesseer word. Assessering moet nie slegs skriftelik plaasvind nie, maar daar moet ook voorsiening gemaak word vir praktiese en mondelinge werk. Dit is belangrik om te assesseer wat leerders verstaan en nie net wat hulle kan memoriseer nie. Vaardighede moet dus soveel as moontlik in konteks geassesseer word. Byvoorbeeld: Leerders kan dalk tydens ’n toets al hul woorde korrek spel, maar kan dieselfde woorde tydens skriftelike werk - soos ’n verslag van persoonlike nuus of die skryf van ’n storie - korrek gespel word? 120 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Tydens die onderrig en assessering van tale behoort daar voorsiening gemaak te word vir die insluiting van alle leerders, en daar moet strategieë gevind word om alle leerders te help om toegang tot taaltekste te hê en dit weer te gee. Leerders wat leerprobleme ervaar, mag dalk nie sommige van die doelwitte behaal soos wat dit in die Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring uiteengesit is nie. Die assesseringsprogram maak voorsiening vir summatiewe assessering wat aan die einde van die kwartaal die vorm van ʼn toets of eksamen kan aanneem. Slegs die werk wat deur die verloop van die kwartaal gedek is, moet geassesseer word. Die assesseringsitems moet op verskillende kognitiewe vlakke wees om geldigheid te verseker. 4.2 INFORMELE OF DAAGLIKSE ASSESSERING Die doel van assessering vir leer is om deurlopend inligting oor ’n leerder se prestasie te versamel wat gebruik kan word om leer te bevorder. Informele assessering behels die daaglikse monitering van leerders se vordering. Dit word gedoen deur waarnemings, besprekings, praktiese demonstrasies, leerder-onderwyser-konferensies, informele klaskamerinteraksie, ens. Informele assessering kan so eenvoudig wees soos om leerders tydens ’n les waar te neem of om die vordering van die leerproses met leerders te bespreek. Informele assessering moet gebruik word om terugvoering aan leerders te verskaf en om die beplanning van onderrig te rig. Dit hoef egter nie opgeteken te word nie. Dit moet nie beskou word as losstaande van die leeraktiwiteite wat in die klaskamer plaasvind nie. Hierdie assesseringstake kan deur leerders of onderwysers nagesien word. Dit word aanbeveel dat die eerste twee weke van ’n kwartaal gebruik word om grondlynassessering te doen. Onderwysers kan die aktiwiteite van die eerste twee weke van die onderrigplan hiervoor gebruik. Dit sal onderwysers in staat stel om te bepaal watter tipe ondersteuning leerders nodig het soos die werk vorder. Selfassessering en portuurassessering betrek leerders direk by assessering. Dit is belangrik omdat dit leerders toelaat om oor hul eie prestasie te leer en daaroor te besin. Die uitslae van informele daaglikse assessering word nie formeel opgeteken nie, behalwe as die onderwyser dit graag wil doen. Die uitslag van die daaglikse assesseringstake word ook nie in ag geneem vir bevordering en sertifisering nie. 4.3 FORMELE ASSESSERING Alle assesseringstake wat deel vorm van die formele assesseringsprogram vir die jaar word beskou as formele assessering. Formele assesseringstake word nagesien en formeel deur die onderwyser vir progressie en sertifisering opgeteken. Alle formele assesseringstake word gemodereer ter wille van gehalteversekering en om te verseker dat gepaste standaarde gehandhaaf word. Formele assessering voorsien aan onderwysers ’n sistematiese manier om te evalueer hoe goed leerders in ’n graad en in ’n betrokke vak vorder. Voorbeelde van formele assesseringstake sluit in toetse, eksamens, praktiese take, projekte, mondelinge aanbiedings, demonstrasies, optredes, ens. Formele assesseringstake vorm deel van ’n jaar se formele assesseringsprogram vir elke graad en vak. Die doel van ʼn assesseringsprogram is om geldigheid, betroubaarheid, regverdigheid en genoegsaamheid te verseker deur spesifieke riglyne te gee oor die tipe aktiwiteite en die persentasie wat aan elke taalvaardigheid binne ʼn taak toegeken is. Dit spreek ook die fokusse van assessering aan; die manier waarop take benader moet word. Tydens formele assessering word memoranda, rubrieke, kontrolelyste, metingskale, sowel as ander gepaste assesseringsinstrumente gebruik om leerders se vlakke van begrip en vaardigheid waar te neem, te assesseer KABV 121

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 en aan te teken. Maak van ’n assesseringsinstrument gebruik wat gepas is vir die tipe aktiwiteit. ’n Rubriek is, byvoorbeeld, meer gepas as ’n memorandum vir die assessering van ’n kreatiewe skryfstuk. ’n Memorandum is meer gepas vir ’n speltoets of ’n leesbegripsaktiwiteit. 4.3.1 Formele assesseringsvereistes vir Eerste Addisionele Taal Formele assesseringstake moet ’n reeks aspekte van die taalvaardighede assesseer sodat sleutelaspekte geassesseer kan word oor die verloop van die kwartaal en die jaar. Onderwysers behoort seker te maak dat die aspekte informeel geassesseer is en dat terugvoering aan die leerder gegee is voordat hulle formeel geassesseer word. Alle assessering in die Senior Fase vind intern plaas. Die formele assesseringsprogram vir Graad 7-9 bestaan uit elf (11) formele assesseringstake, wat 100% tel. Die skoolgebaseerde assessering is 40% terwyl die einde van die jaar se eksamen 60% tel. Skoolgebaseerde assessering (40%) Die Senior Fase het tien (10) formele assesseringstake vir skoolgebaseerde assessering. Die formele assesseringstake is as volg gestruktureer: • Graad 7 – 4 mondelinge take, 2 skriftelike take, 3 toetse en ’n Junie eksamen • Graad 8 - 4 mondelinge take, 3 skriftelike take, 2 toetse en ’n Junie eksamen • Graad 9 - 4 mondelinge take, 3 skriftelike take, 2 toetse en ’n Junie eksamen Einde van die jaar eksamen (60%) Die jaareindeksamen is saamgestel uit mondelinge en skriftelike take. Die persentasie word gegenereer deur die vier mondelinge take wat gedurende die loop van die jaar gedoen is. Die skriftelike take, wat onder gekontroleerde toestande afgeneem is, is respektiewelik saamgestel uit twee (2) vraestelle vir Graad 7 en 8, en drie (3) vraestelle vir Graad 9. Graad 7 en 8 • Vraestel 2 – Leesbegrip en taal in konteks asook reaksie op letterkunde. • Vraestel 3 – Skryf (Letterkunde, opstel en transaksionele tekste). Graad 9 • Vraestel 2 – Leesbegrip en Taal in konteks • Vraestel 3 – Skryf (Letterkunde, opstel en transaksionele tekste). • Vraestel 4 – Reaksie op letterkunde. 4.3.2 Die vorm van take per kwartaal Die vorme van assessering wat gebruik word behoort ouderdom en ontwikkelingsvlak gepas te wees. Die take behoort so ontwerp te word dat dit die inhoud van die vak dek en moet ’n verskeidenheid take insluit sodat die doelwitte van 122 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 die vak bereik word. Dit behoort op die kennis en vaardighede, wat gedurende daardie kwartaal opgedoen is, te fokus. Gebruik die onderrigplanne vir elke graad om die soort aktiwiteite en die stel vaardighede te kies wat benodig word vir elke deel van die formele assesseringstaak. Byvoorbeeld, indien die leerders ’n kreatiewe skryfstuk in graad 7 in kwartaal 1 moet skryf en u wil hê dat die leerders ’n gedig moet skryf, kan hulle slegs sinne van dieselfde lengte skryf wat rym, omdat dit is wat onderrig is. Indien ’n inligtingsteks in die eerste kwartaal geassesseer word, moet die skryfwerk d.m.v. ’n gepaste skryfraam gedoen word. Daar word ook nie van graad 7-leerders verwag om in die eerste kwartaal ’n kort toespraak te lewer nie omdat dit eers later onderrig word. Formele assessering moet voorsiening maak vir ’n reeks kognitiewe vlakke soos hieronder aangedui. ’n Verskeidenheid tipes vrae soos veelvuldige keusevrae, sluiting, vergelyking en direkte vrae behoort gebruik te word. Tabel 1 Kognitiewe vlakke vir assessering KOGNITIEWE AKTIWITEIT PERSENTASIE VLAKKE PER TAAK Letterlik Vrae wat handel oor inligting wat direk/eksplisiet in die teks staan. (Vlak 1) • Noem die dinge/mense/plekke/elemente... • Noem die feite/redes/aspekte/idees... Herorganisasie • Identifiseer die redes/persone/oorsake... (Vlak 2) • Maak ’n lys van die aspekte/feite/name/redes... Vlakke 1 en 2: 40% • Beskryf die plek/persoon/karakter... • Vertel van die insident/episode/ervaring... Vrae wat analise, sintese of herorganisasie van inligting vereis wat direk/ eksplisiet in die teks staan. • Maak ’n opsomming van die kerngedagtes/voordele/nadele... • Gee die verskille/ooreenkomste... • Gee ’n oorsig van... Afleiding Vrae wat vereis dat ’n leerder inligting wat eksplisiet in die teks staan, interpreteer na aanleiding van sy of haar persoonlike ervaring. (Vlak 3) • Verduidelik die hoofgedagte … • Vergelyk die idees/houdings/aksies... • Wat is die skrywer (of karakter) se bedoeling/houding/motivering/rede... Vlak 3: 40% • Verduidelik die oorsaak/gevolg van … • Wat verklap ’n optrede/opmerking/houding oor die verteller/skrywer/ karakter... • Hoe beïnvloed die metafoor/vergelyking/beeld jou begrip van... • Wat dink jy sal gebeur indien... KABV 123

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 KOGNITIEWE AKTIWITEIT PERSENTASIE VLAKKE PER TAAK Evaluering Hierdie vrae handel oor die beoordeling van waardes, houdings en oortuigings. Dit sluit in beoordeling van werklikheid, geloofwaardigheid, feite (Vlak 4) en menings, geldigheid, logika asook die gewenstheid en aanvaarbaarheid van besluite en optredes in terme van morele waardes. Waardering (Vlak 5) • Dink jy dat dit wat gebeur het geloofwaardig/realisties/moontlik is? • Is die skrywer se argument geldig/logies/oortuigend? • Bespreek krities/lewer kritiese kommentaar op die optrede/bedoeling/ motief/houding/voorstel/implikasie... • Stem jy saam met die siening/standpunt/waarneming/vertolking... • Is die skrywer/verteller/karakter na jou mening, geregverdig as hy of sy voorstel dat... (Motiveer jou antwoord/Gee redes vir jou antwoord.) • Is die karakter se houding/optrede na jou mening regverdigbaar of aanvaarbaar? Gee ’n rede vir jou antwoord. Vlak 4 en 5: 20% • Wat sê ’n karakter se optrede/houding oor hom in die konteks van universele waardes? • Bespreek die waarde-oordele wat in die teks gemaak word. Die doel van hierdie vrae is om die impak van die teks op die leerder te assesseer. Die vrae fokus op die leerder se emosionele respons op die inhoud, identifisering met karakters en reaksies op die skrywer se taalgebruik (woordkeuse en beelde). • Bespreek jou reaksie op die teks/insident/situasie/konflik/dilemma. • Simpatiseer jy met die karakter? Wat sou jy doen/besluit indien jy in dieselfde situasie was? • Bespreek/Lewer kommentaar op die skrywer se taalgebruik. • Bespreek die doeltreffendheid van die skrywer se styl/inleiding/ gevolgtrekking/beelde/stylfigure/literêre middels. 4.4 Assesseringsprogram Die assesseringsprogram is ontwikkel om formele assesseringstake in alle vakke in ’n skool oor ’n kwartaal te versprei. ʼn Assesseringsprogram moet deur die skool opgestel word waarin die datums aangedui word waarop take gedoen moet word. Vakvereistes Vereistes vir die opstel van ’n taak word in persentasies weergegee. Waar die program 20% vir ’n taalvaardigheid aandui, beteken dit dat die finale puntetoekenning vir daardie taalvaardigheid twintig persent moet wees en nie twintig punte nie. Skole word nie beperk tot ’n aantal punte wat aan ’n taalvaardigheid toegeken moet word nie, solank die gewigskriteria vir elke taalvaardigheid en vir elke taak in aanmerking geneem word volgens die persentasie wat in die assesseringsprogram toegewys is. Byvoorbeeld: ’n Taalkennistoets vir 50 punte of meer mag byvoorbeeld in graad 8 opgestel word, solank die finale gewig nie die gewig wat in die assesseringsprogram aangedui word, oorskry nie. Die onderstaande tabelle gee ’n oorsig van die formele assesseringsprogram vir Afrikaans Eerste Addisionele Taal. 124 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Assesseringsprogram GRAAD 7 FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 1 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: SKRYF TAAK 3: TOETS 1 (MONDELING) Vertel ’n storie oor/bespreek ’n gedig/ Beskrywende/verhalende opstel Begripstoets en taalgebruik dialoog/groep/paneelbespreking. Informele brief/resensie/dialoog FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 2 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: TOETS 2 TAAK 3 (MONDELING) Luister met begrip/debat/gesprek/(on) Letterkunde: Kontekstuele vrae Halfjaareksamen voorbereide mondelinge aanbieding/ Vraestel 2: Begripstoets, taalgebruik en groepbespreking t.o.v. die gee van letterkunde opdragte/instruksies Vraestel 3: Skryf: Een opstel en een transaksionele teks FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 3 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: SKRYF TAAK 3: TOETS 3 (MONDELING) Rolspel – prosedures tydens ’n Beskrywende/Verhalende opstel Begripstoets en Taalgebruik vergadering/(on) voorbereide Agenda en notule OF lees/gee van aanwysings/forum-/ paneelbespreking Letterkunde FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 4 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT (MONDELING) TAAK 2: JAAREINDEKSAMEN Lees hardop/debat/groepbespreking/(on) voorbereide Vraestel 1: Luister en praat (mondeling) mondelinge aanbieding Vraestel 2: Begripstoets, Taal en Letterkunde (2 uur) Vraestel 3: Skryf – een opstel en een transaksionele teks (1 uur) KABV 125

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 GRAAD 8 FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 1 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: SKRYF TAAK 3: TOETS 1 (MONDELING) Groepbespreking – visuele tekste/ Verhalende/reflekterende opstel Taal en begripstoets luister met begrip/(on) voorbereide Koerantberig/artikel mondelinge aanbieding/forum-/ groepbespreking/onderhoud FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 2 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: SKRYF TAAK 8: HALFJAAREKSAMEN (MONDELING) Luister met begrip Onderhoud/teks met opdragte/ Vraestel 1: Luister en praat (mondeling) boekresensie /gee van aanwysings/forum-/ Vraestel 2: Begripstoets, taalgebruik en paneelbespreking/debat letterkunde Vraestel 3: Skryf een opstel en een transaksionele teks (1 uur) FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 3 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: SKRYF TAAK 3: TOETS 2 (MONDELING) Dialoog/(on) voorbereide mondelinge Beskrywende/beredenerende opstel Begripstoets en taalgebruik aanbieding/storievertelling/voorbereide Informele brief/dialoog lees FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 4 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT (MONDELING) TAAK 2: JAAREINDEKSAMEN Debat/onderhoud/groepbespreking/dialoog Vraestel 1: Luister en praat (mondeling) Vraestel 2: Begripstoets, Taal en Letterkunde (2 uur) Vraestel 3: Skryf – een opstel en een transaksionele teks (1 uur) 126 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 GRAAD 9 FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 1 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: SKRYF TAAK 3: TOETS 1 (MONDELING) Voorbereide lees/gesprek Beskrywende/verhalende opstel Begripstoets en taalgebruik Informele brief/resensie/dialoog FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 2 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: SKRYF TAAK 3: HALFJAAREKSAMEN (MONDELING) (On) voorbereide lees/forum-/ Resensie/dokumentêr/kennisgewing/ Vraestel 1: Luister en praat (mondeling) groepbespreking agenda en notule Vraestel 2: Begripstoets, Taal (2 uur) Vraestel 3: Skryf – een opstel en een transaksionele teks (1 uur) Vraestel 4: Reageer krities op literêre tekste (1 uur 30 min) FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 3 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT TAAK 2: SKRYF TAAK 3: TOETS 2 (MONDELING) Voorbereide mondelinge aanbieding/ Beskrywende/verhalende/reflekterende/ Begripstoets en taalgebruik rolspel/debat/bespreking van CV/ beredenerende opstel testament Dekbrief en CV FORMELE ASSESSERINGSTAKE VIR KWARTAAL 4 TAAK 1: LUISTER EN PRAAT (MONDELING) TAAK 2: JAAREINDEKSAMEN Debat/onderhoud/gesprek/(on) voorbereide mondelinge Vraestel 1: Luister en praat (mondeling) aanbieding/forum-/groep-/paneelbespreking/ Vraestel 2: Begripstoets, Taal (2 uur) luisterbegripstoets/prosedures tydens vergadering. Vraestel 3: Skryf een opstel en een transaksionele teks (1 uur) Vraestel 4: Reageer krities op literêre tekste (1 uur 30 min) KABV 127

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Formele Assesseringstake per graad Tabel 1: Graad 7 FORMELE ASSESSERING GEDURENDE DIE JAAR JAAREINDEKSAMEN 40% 60% Skoolgebaseerde assessering (SBA) Jaareindvraestelle 10 Formele assesseringstake Skriftelike eksamen Mondeling assesseringstake: Vraestel 1 • 4 mondelinge take Vraestel 2: Begripstoets, taalgebruik en letterkunde Luister • 2 skriftelike take Vraestel 3: Skryf – een opstel en een Praat • 3 toetse transaksionele teks (1 uur) Lees • 1 eksamen (halfjaar) Die mondelinge take wat deur die loop van die jaar gedoen is, vorm deel van die jaareindassessering. Tabel 2: Graad 8 FORMELE ASSESSERING GEDURENDE DIE JAAR JAAREINDEKSAMEN 40% 60% Skoolgebaseerde assessering (SBA) Jaareindvraestelle 10 Formele assesseringstake Skriftelike eksamen Mondeling assesseringstake: Vraestel 1 • 4 mondelinge take Vraestel 2: Begripstoets, taalgebruik en letterkunde Luister • 3 skriftelike take Vraestel 3: Skryf – een opstel en een Praat • 2 toetse transaksionele teks (1 uur) Lees • 1 eksamen (halfjaar) Die mondelinge take wat deur die loop van die jaar gedoen is, vorm deel van die jaareindassessering. Tabel 3: Graad 9 FORMELE ASSESSERING GEDURENDE DIE JAAR JAAREINDEKSAMEN 40% 60% Skoolgebaseerde assessering (SBA) Jaareindvraestelle 10 Formele assesseringstake Skriftelike eksamen Mondeling assesseringstake: Vraestel 1 • 4 mondelinge take Vraestel 2: Begripstoets, taalgebruik en letterkunde Luister • 3 skriftelike take Vraestel 3: Skryf – een opstel en een Praat • 2 toetse transaksionele teks (1 uur) Lees • 1 eksamen (halfjaar) Vraestel 4: Kritiese reaksie op literêre Die mondelinge take wat gedurende die tekste loop van die jaar gedoen is, vorm deel van die jaareindassessering. 128 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Die formaat van eksamenvraestelle – Graad 7-9 DIE FORMAAT VAN EKSAMENVRAESTELLE (HALFJAAR- EN JAAREINDEKSAMEN) GRAAD 7 % GRAAD 8 % GRAAD 9 % Vraestel 1: Luister en praat Vraestel 1: Luister en praat Vraestel 1: Luister en praat (mondeling): (mondeling): (mondeling) 30 30 30 Hardoplees, luister en praat Hardoplees, luister en praat Hardoplees, luister en praat Vraestel 2: Skriftelik: Vraestel 2: Skriftelik: Vraestel 2: Skriftelik: Leesbegripstoets (15) Leesbegripstoets (15) Leesbegripstoets (10) 30 30 Taal in konteks (15) 30 Taal in konteks (15) Taal in konteks (15) Kritiese reaksie op literêre Kritiese reaksie op literêre Opsomming (10 punte wat tekste (10) tekste (10) verwerk word na 5%) Vraestel 3: Skriftelik: Vraestel 3: Skriftelik: Vraestel 3: Skriftelik 40 30 Skryf – Opstel (20) en 40 Skryf – Opstel (20) en Skryf – Opstel (20) en transaksionele teks (10) transaksionele tekste (10) transaksionele tekste (10) Vraestel 4: Kritiese reaksie op literêre tekste (10) • Poësie • Volksverhale • Kortverhaal 10 • Romans • Drama (20 punte vir elk van die vier genres wat verwerk word na 10%) Die vorme van assessering wat gebruik word, behoort ontwikkelingsvlak- en ouderdomsgepas te wees. Die ontwerp van die take behoort die inhoud van die vak te dek en ’n verskeidenheid van take in te sluit om die doelwitte van die vak te bereik. 4.5 REKORDHOUDING en Rapportering Rekordhouding is ’n proses waartydens die onderwyser die vlak van ’n leerder se prestasie in ’n spesifieke assesseringstaak dokumenteer. Dit dui aan hoe die leerder vorder in die bereiking van die kennis, inhoud en vaardighede aan soos voorgeskryf in die Nasionale Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring. Rekords van leerderprestasie behoort bewys te lewer van die leerder se konseptuele groei in ’n graad en sy of haar gereedheid om na die volgende graad te vorder of bevorder te word. Rekords van leerderprestasie behoort ook gebruik te word om te verifieer watter vordering onderwysers en leerders in die onderrig- en leerproses maak. Rapportering is ’n proses waarvolgens leerderprestasie aan leerders, ouers, skole en ander rolspelers gekommunikeer word. Daar kan op verskeie maniere oor leerderprestasie verslag gelewer word. Dit sluit in rapporte (verslagkaarte), ouervergaderings, skoolbesoekdae, ouer-onderwyser-konferensies, telefoonoproepe, briewe, klas- of skoolnuusbriewe ensovoorts. Onderwysers in alle grade lewer in persentasies verslag oor die vak. Sewe bevoegdheidsvlakke vir elke vak in Graad R – 12 word gebruik. Die verskillende vlakke met die ooreenstemmende persentasies word in onderstaande tabel aangedui. KABV 129

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 Kodes en persentasies vir optekening en rapportering Prestasiekode Beskrywing van vaardigheid Persentasie 7 Uitmuntende prestasie 80 – 100 6 Verdienstelike prestasie 70 – 79 5 Beduidende prestasie 60 – 69 4 Voldoende prestasie 50 – 59 3 Matige prestasie 40 – 49 2 Basiese prestasie 30 – 39 1 Ontoereikende prestasie 0 – 29 Onderwysers sal die werklike punte teenoor die taak aandui deur ’n rekordblad/verslagblad te gebruik en die persentasies vir die vak op die leerders se rapport/of verslagkaarte aantoon. 4.6 Moderering van assessering Moderering verwys na die proses wat verseker dat die assesseringstake regverdig, geldig en betroubaar is. Moderering behoort op skool-, distriks-, provinsiale en nasionale vlakke plaas te vind. Deeglike en gepaste modereringspraktyke moet ingestel word vir die gehalteversekering van alle vakassesserings. 4.6.1 Formele assessering (SBA) • Die toetse en eksamen in Graad 7 en 8 word intern gemodereer. Die vakadviseur moet ’n steekproef van hierdie take gedurende sy/haar skoolbesoeke modereer om die standaard van die take en die interne moderering te verifieer. • Graad 9 se toetse en eksamens moet op distriks- en provinsiale vlak gemodereer word. Hierdie proses sal deur die provinsiale onderwysdepartement bestuur word. • Vakadviseurs moet steekproewe van toetse en eksamenvraestelle modereer voordat leerders dit aflê om die standaard te verifieer en aan onderwysers leiding te verskaf oor die opstel van hierdie take. 4.6.2 Mondelinge assesseringstake Graad 7 - 9: Elke mondelinge taak wat as deel van die assesseringsprogram gebruik word, moet by die vakhoof vir moderering ingedien word voordat leerders die taak doen. Daarna assesseer onderwysers die mondelinge assesseringstake. Die vakadviseur of provinsiale moderator wat aangewys is, moet ’n steekproef van hierdie mondelinge take gedurende skoolbesoeke modereer om die standaard van die take en die interne moderering daarvan te verifieer. ’n Moderator wat deur die Departement van Basiese Onderwys aangewys is, moet ’n steekproef van die assesseringstake vir graad 9 modereer. 130 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 4.7 Algemeen Hierdie dokument moet in samehang met die volgende saamgelees word: 4.7.1 Die Nasionale beleid met betrekking tot die program- en bevorderingsvereistes vir die Nasionale Kurrikulumbeleid Graad R-12; en 4.7.2 Die beleidsdokument, Nasionale Protokol vir Assessering Graad R-12 KABV 131

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 WOORDELYS addisionele taal (verwys ook na huistaal) – ’n taal wat bykomend tot die huistaal geleer word afgeleide betekenis – die skep van betekenis uit wat geïmpliseer word om ’n nuwe begrip te vorm; dit wat tussen die reëls staan aflei – ’n oordeel vorm uit wat vooraf gegee is of gebeur het; om die implikasies van wat gesê of geskryf is te bepaal afleiding – ’n woord wat bestaan uit ’n basisvorm (stam) en voor- en/of agtervoegsels (hierdie proses vorm dikwels ’n ander woordsoort) bv. ritus: rituele gebruike akroniem (ook letterwoorde) – afkortings wat soos woorde optree; word uitgespreek as ’n woord, gevorm deur die eerste letters van ander woorde bv. Soweto vir South Western Townships of VIGS/vigs vir verworwe immuniteitsgebreksindroom aktiewe luister – wanneer ’n persoon homself in die plek van die spreker plaas en ernstig luister na wat hy of sy te sê het. alliterasie – herhaling van dieselfde beginletters (medeklinkers/konsonante) in beklemtoonde lettergrepe; ’n algemene stylmiddel bv. kind nog kraai analogie – ooreenstemming in sommige aspekte tussen dinge wat andersins verskil; ’n manier waarop nuwe woorde gevorm kan word; woorde word dikwels na die voorbeeld van ander verwante woorde gevorm bv. na analogie van badkamer is slaapkamer, studeerkamer en doodlekker na die voorbeeld van doodbang, ens. gevorm animasie – aanmekaarlas van stil prente of tekeninge om die illusie van lewe of beweging te skep antiklimaks – die omgekeerde van klimaks; onverwagte teleurstellende uiteinde, afloop; ommeswaai van iets belangriks na iets nietigs, gewoonlik met ’n komiese effek antitese – teenstelling van gedagtes wat uitgedruk word deur parallelisme wat skerp teenoor mekaar staan bv. hoe meer haas hoe minder spoed antoniem – woorde wat min of meer die teenoorgestelde betekenis van ander woorde uitdruk bv. kurkdroog en sopnat assessering – ’n deurlopende beplande proses van inligtingversameling op verskillende maniere oor leerderprestasie assonansie – herhaling van klinkers of vokale in beklemtoonde lettergrepe in twee of meer woorde bv. Oor die groen poel wat stil en dik/was van die bronslaai en die warm slik (N.P. van Wyk Louw, Raka) beeld – ’n prent of visuele voorstelling beurtnemingskonvensies – die gebruike wat die vloei van gesprekke tussen mense reguleer om ander toe te laat om ’n opinie te lug, stiltes te hanteer, inligting te herhaal vir duidelikheid, aan te moedig waar gepas, te vra vir duidelikheid, inligting te verskaf, tussenbeide te tree om fokus te herstel bysin – dele van sinne met werkwoorde maar wat afhanklik is van die hoofsin 132 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 debat – debattering deur twee spanne oor ’n saak. Hulle probeer om die beoordelaar en die gehoor van hul standpunt te oortuig denotasie (teenoorgestelde van konnotasie) – dit wat die begripsinhoud weergee of saamvat, die letterlike betekenis van ’n woord of uitdrukking deurlopende assessering – dit is assesseringsaktiwiteite wat deur die loop van die jaar plaasvind dialek – ’n variëteit van ’n taal wat deur ’n sekere taalgemeenskap gepraat word dramatiese ironie – ’n vorm van kontras; die karakter is onbewus van die ware toedrag van sake, terwyl die leser/toeskouer/ander karakters weet wat werklik plaasvind. Dié ironie verhoog (of ontlont) spanning, genot en gehoordeelname dramatiese struktuur – die bou van die drama (eksposisie/aanloop, motoriese moment, verwikkeling, ontwikkeling, klimaks/hoogtepunt, ontknoping/afloop) dubbelsinnigheid – tweërlei betekenis geskep deur die manier waarop woorde of sinne gebruik word; meer as een betekenis of vertolking hê. Wanneer dit onbewus gebruik word, kan dubbelsinnigheid betekenis versluier eksplisiet (in teenstelling met implisiet) – betekenis wat duidelik of direk gestel word eksterne assessering – assessering wat van buite die skool gedoen word. esteties – betreffende die skoonheidsin; staan in verband met sensitiwiteit en waardering vir die skone soos die skoonheid van taal of die blywende waarde van tekste 2. ’n estetiese persoon is ’n persoon wat sensitief is vir kunstige prag. “Esteties” verwys na die mooiheid wat in ’n kunswerk aangetref word. Mens kan praat van die estetiese van ’n werk, of ’n estetiese oordeel fel. eufemisme – versagtende uitdrukking of omskrywing; verbloeming; word gebruik om nie gevoelens seer te maak nie bv. lang vingers hê (steel) evalueer – om ’n opinie te vorm, ’n oordeel te vel oor ’n teks figuurlike taal (teenoor letterlike taal) – sinnebeeldig, metafories, oordragtelik; woorde en frases wat gebruik word om ’n spesifieke effek te bereik soos vergelykings, personifikasie, metafoor. Literêre tekste maak baie van figuurlike taal gebruik forum – groepe leerders debatteer ’n onderwerp. Elke groep bestaan uit vier lede en elke lid praat oor een en verskillende aspek van die onderwerp. gebare – ’n beweging van die gesig of liggaam wat betekenis kommunikeer (bv. die knik van kop om instemming aan te dui) geïmpliseerde betekenis - (teenoor direkte betekenis) – betekenis wat uit die teks afgelei kan word, maar nie direk gestel word nie geletterdhede – daar is verskillende soorte geletterdheid: Lees en kyk en skryf/aanbied (tradisionele basiese geletterdhede), kulturele geletterdheid (begrip van die kulturele, sosiale en ideologiese waardes wat ons lees van tekste vorm), kritiese geletterdheid (die vermoë om krities op die boodskap in tekste te reageer), visuele geletterdheid (die vermoë om beelde, tekens, prente, visuele simbole, ens. te lees/teken/skryf), mediageletterdheid (die lees van KABV 133

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 koerante, tydskrifte, TV en film as kulturele boodskappe), inligtingsgeletterdheid (die vermoë om inligting te vind, ontsluit, evalueer, berg, gebruik, ens.) en rekenaargeletterdheid (die vermoë om rekenaars en rekenaarprogramme – ook die internet – te gebruik) geletterdheid – die vermoë om te lees en geskrewe inligting te gebruik en om vir verskillende doeleindes te skryf. Dit is ’n deel van ’n algemene menslike vermoë om sin van jou wêreld te maak genre – ’n soort letterkunde bv. drama, kortverhale, gedigte, roman, volksverhale/folklore gepastheid – taal moet gepas wees vir die konteks waarin dit gebruik word. Die groetwyse “Goeiedag, mnr. Vosloo” is gepas in ’n formele situasie, teenoor “Hallo, Vossie” vir ’n informele situasie. gevatheid (wit) – die onverwagte, vinnige en lagwekkende kombinasie van kontrasterende idees of uitdrukkings gevoelstaal (ook emotiewe taal) – taal en styl wat persoonlik is; sterk gevoelens wek; teenoorgestelde van nugtere, saaklike taal gevolg (sien ook oorsaak) – die resultaat van handeling/gebeure of ’n aksie grafiese voorstelling – produkte van die visuele en tegniese kunste soos teken, ontwerp; lewendig beskrywende, skilderende voorstelling herformuleer – ’n leesstrategie waarvolgens die leser die betekenis van ’n gelese gedeelte mondelings of skriftelik oorvertel, verkort of opsom herlees – ’n leesstrategie wat die leser nog ’n kans gee om ’n uitdagende teks te verstaan hiperbool – ’n stylfiguur waarin buitensporige, doelbewuste oordrywing gebruik word; om iets groter as wat dit werklik is, voor te stel bv. Hulle het ons ’n berg koek gegee om te eet homofone – woorde wat dieselfde klankvorm as ’n ander woord in ’n taal het, maar in betekenis en spelling verskil bv. ’n blyk van waardering; die wasgoed bleik in die son homonieme – woorde met dieselfde klank- en spelvorm, maar wat verskil in betekenis bv. Sy het ’n kuiltjie in haar ken; Hy ken al die name van die bome in die wildtuin huistaal (sien ook addisionele taal) – die taal wat kinders eerste aangeleer het deur by die huis en/of in hul gemeenskap konstant daaraan blootgestel te wees; dit is die taal “waarin ’n mens dink” idiomatiese uitdrukking – ’n uitdrukking wat die idioom of taaleie betref, volgens die taaleie; idiome sluit in spreekwoorde, segswyses, gesegdes en spreuke implisiet (teenoor eksplisiet) – dit wat nie direk in ’n teks gestel word nie, maar wel afgelei kan word inisieer – om te begin (bv. om ’n gesprek te inisieer) inklusiwiteit – die beginsel om onderwys toeganklik vir alle leerders te maak, ten spyte van hul leerstyl, agtergrond en vermoëns; neiging om in te sluit, te omvat, op te neem innuendo – iets onaangenaams wat op ’n bedekte wyse gestel word 134 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 intonasie – vloei van die stem by praat, stembuiging (onderskei tussen vrae en stellings en dui die spreker se gevoelens aan) intrige – die aan mekaar verwante hoofgebeure in ’n teks; dit suggereer ’n patroon van verwantskappe tussen ’n web van gebeure; verwikkelde situasie wat ’n skrywer uitdink en waarop die verhaal gebaseer is (verwikkeling) ironie – woordgebruik waarmee ’n mens die teenoorgestelde sê van wat jy bedoel; omstandigheid of stand van sake wat die teenoorgestelde is van wat ’n mens kon verwag het jargon – taal van bepaalde groepe; vaktaal (bv. rekenaargebruikers verwys na “RAM”). Jargon kan soms gebruik word om luisteraars/lesers uit te sluit. karikatuur – 1. ’n oordrewe uitstylfigure (geskrewe of visueel) van ’n karakter en wat die spot dryf met persoonlike karaktertrekke of voorkoms; spotprent, spotbeeld, spotfiguur 2. Add. Strokiesprente in koerante is gewoonweg bedoel om karikature te wees en werk deur oordrywing of die verdraaiing van die voorkoms met die doel om komies of satiries te wees. kinematografiese tegnieke – middele wat gebruik word in die saamstel van ’n film (bv. kamerahoek, beligting, soort skoot ens.) klem – om ’n besondere lettergreep in ’n woord of ’n sin te beklemtoon klimaks – die meeste opwindende, effektiewe of belangrike deel van die storie; hierdie belangrik deel is nie noodwendig aan die einde van die verhaal nie konflik – stryd; botsing; worsteling; die stryd wat tussen karakters of individue of groepe en hul omstandighede ontstaan; konflik in letterkunde kan ook as gevolg van strydende begeertes of waardes tussen karakters ontstaan konnotasie – wat gesuggereer word deur ’n woord of ding, dieperliggend as die letterlike of eksplisiete betekenis konteks – die konteks waarbinne ’n teks geskep en ontvang word, verwys na die breë en onmiddellike situasie waarin dit bestaan en wat daarin oorgedra word kontekstuele leidrade – ’n leestegniek om alle aanduidings of leidrade in ’n teks te gebruik om betekenis te verklaar kontras (ook antitese, teenstelling) – stylmiddel waarin twee uiterstes teenoor mekaar gestel word konvensies – aanvaarde gebruike of reëls in taalgebruik. Sommige konvensies help om betekenis te skep (bv. taalreëls, leestekens, hoofletters); sommige help met die aanbieding van inhoud (bv. inhoudsopgawe, algemene uiteensetting, opskrifte, voetnotas, kaarte, onderskrifte, lyste, prente, indeks) en ander weerspieël ’n vaste taalpatroon bv. groetvorme. kopkaarte/breinkaarte – grafiese netwerkvoorstelling van idees of onderwerp in die vorm van sleutelwoorde en illustrasies kreatiewe denke – die denkproses oor idees of situasies op skeppende en ongewone maniere met die doel om die situasie of idee beter te verstaan en op ’n nuwe en konstruktiewe manier daarop te reageer kritiese taalbewustheid – die vermoë om die konstruksie van betekenis te ontleed deur begrip van magsverhoudings binne en tussen tale. Dit bemagtig die leerder om manipulasie te weerstaan en om taal sensitief te gebruik. KABV 135

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 leenwoorde – woorde wat aan ’n ander taal ontleen is, vreemde woorde wat nou deel van Afrikaans is letterlik (teenoor figuurlik) – die eenvoudigste, mees direkte betekenis van woorde lettertipe – die tipe en grootte van die druk wat gebruik word wanneer iets geskryf, getik of gedruk word (bv. 12pt; Times New Roman) lettergrootte – die grootte van die letters wat gebruik word wanneer daar geskryf, getik of gedruk word (bv. 12 pt Times New Roman) litotes – ’n stylfiguur waarby iets verklein word om die betekenis of bedoeling beter te laat uitkom, veral deur die teenoorgestelde te ontken (bv. dit gaan nie sleg nie = goed) manipulerende taal – taal wat daarop gemik is om ’n onregverdige voorsprong te kry of ander te beïnvloed, meesal op ’n onderduimse manier metafoor – gebruik een ding om ’n ander met soortgelyke eienskappe te beskryf metataal – taalterminologie om oor taal te praat; dit sluit terminologie in soos teks, konteks, teikengroep, genre en polisemie multimedia – ’n geïntegreerde reeks modusse wat teks, visuele materiaal, klank, video, ens. kan insluit oksimoron – stylfiguur waarby twee teenoorgestelde begrippe met mekaar verbind word bv. ou nuus, gewoonlik vir beklemtoning onderhoud – ’n proses of ’n gesprek om inligting in te samel om ’n spesifieke doel te bereik onderskrif – ’n titel of kommentaar saam met ’n artikel, prent, foto, ens. onderstelling – druk iets uit in teruggehoue terme eerder as die ware of volle feite te gee, gewoonweg vir klem, moontlik as ’n vorm van wegskram, moontlik as ’n vorm van humor onomatopee – die gebruik van woorde om die klanke wat hulle beskryf te skep oorbodigheid – die onnodige gebruik van woorde, frases en sinne wat weggelaat kon word sonder enige verlies van betekenis oorsaak (sien ook gevolg) – dit wat aanleiding gee tot ’n handeling/gebeure/aksie of ’n toestand outentieke tekste – tekste wat buite die klaskamer (“in die regte lewe”) gebruik word soos tydskrifartikels, koerantberigte, radio- of televisieopnames, advertensies, verpakkingsetikette, brosjures, vorms, briewe paneelbespreking – ’n groep wat byeenkom om ’n onderwerp te bespreek, vrae te beantwoord en op kommentaar te reageer paradoks – skynbare teenstrydigheid bv. om die waarheid te sê, moet ek lieg parafrase – die herbewoording van ’n idee in jou eie woorde paronieme – woorde van dieselfde wortel of stam afgelei bv. drink, drank, dronk; besin, versin; inwoner, bewoner 136 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 personifikasie – beeldspraak waardeur menslike eienskappe en handelinge aan lewelose dinge, diere of plante toegeken word bv. As ek ’n huis kon hê/met sulke mure wat sing... (Marlise Joubert, Domus) perspektief – ’n karakter/verteller se standpunt/siening oor kwessies in ’n roman of drama pleonasme (ook woordoortolligheid) – woorde waarvan die betekenisse nie sinoniem is nie, maar die betekenis van die tweede woord is reeds in die eerste opgesluit, bv. Ek persoonlik het dit self ervaar; ’n dooie lyk polisemie – eienskap van ’n woord om verskillende betekenisse te hê; betekenisonderskeidings van ’n woord, bv. Die koppie val uit sy hand/Dit is uit tussen hulle/Hulle uit ’n gil van blydskap redigering – die proses van proeflees en herskryf van ’n teks, insluitend taalgebruik, leestekens en spelling en om samehang van idees en struktuur na te gaan; in die finale vorm sit, vir publikasie inlewer, gereed maak register – die woorde, styl en grammatika wat in verskillende kontekste of situasies deur sprekers en skrywers gebruik word (amptelike dokumente word byvoorbeeld in ’n formele register geskryf, regsdokumente in ’n regsregister) retoriese middels – middels soos pouses en herhaling, deur ’n spreker/skrywer/aanbieder gebruik om doeltreffend te oortuig retoriese vraag – ’n vraag wat gevra word nie om iets uit te vind nie, maar vir beklemtoning, ʼn mening uit te spreek of vir dramatiese effek (bv. Weet jy hoe gelukkig jy is?) ritme – afgemete beweging; in poësie die natuurlike beweging veroorsaak deur die reëlmatige opeenvolging van beklemtoonde en minder beklemtoonde lettergrepe rym – ooreenstemming van klank in die laaste lettergreep of woorde in digreëls samehang – onderlinge verband, deurlopendheid, aaneenskakeling sarkasme – bytende, bitter spot; minagting wat wil seermaak of skok op persoonlike vlak; dit sê wat die spreker/ skrywer bedoel satire – iets wat hekelend spot met die lewe; dwaashede en wanpraktyke van die mens/maatskappy word onthul of geopenbaar; ’n satiriese literêre werk het gewoonlik ’n bewustelike sosiale inslag simbool – ’n teken/voorwerp wat ’n ander saak verteenwoordig; ’n tradisionele simbool soos ’n kruis is as beeldspraakvorm nie net ’n afstylfigure van die werklikheid nie, maar dit kry ook ’n dieper betekenis deurdat dit na iets anders verwys sinoniem (teenoor antoniem) – ’n woord wat min of meer dieselfde betekenis as ’n ander het sintetiseer – die saamvoeg van idees uit verskeie bronne; ’n duidelike opsomming van hierdie saamgevoegde idees skote – neem van foto’s uit verskillende hoeke sleng (ook slang) – ’n variëteit van Afrikaans wat dikwels by jongmense bv. studente gehoor word en nie noodwendig verkeerd is nie bv. Hulle het my ’n kop aangesit/Jy kan kwai bestuur soeklees - om ’n oog oor ’n teks laat om spesifieke inligting te vind (soos om ’n nommer in ’n telefoongids te soek). spelstrategieë – uitwerk van maniere om korrek te spel KABV 137

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 standaard – die standaardvariëteit van ’n taal is die vorm wat meestal in koerante, amptelike dokumente en taalboeke gebruik word. Dit is nie noodwendig die beste vorm van die taal nie, maar dit is die vorm wat om historiese en/of politieke redes as die standaardvariëteit aanvaar is. stem – dit verwys ook na die skrywer se eie persona – wie die skrywer is. As ’n mens lees of kyk, kan jy ’n indruk van die skrywer se bedoeling/voorneme kry. stemming – atmosfeer of emosie in geskrewe tekste; dit toon karakters se gemoedsgesteldheid; dit verwys ook na die atmosfeer wat deur visuele-, oudio- en oudiovisuele tekste geskep word. stemprojeksie – luidheid, volume van stem stereotipe – vaste (en dikwels partydige) siening oor ’n spesifieke soort persoon (bv. vrou, immigrant, priester) strategie – ’n sekere prosedure gebruik om ’n probleem te hanteer studielees – om ’n teks in diepte te bestudeer. styl – trant of manier van skryf; die unieke manier waarop ’n skrywer woorde en sinne “rangskik” om ’n bepaalde effek te verkry. Dit sluit woordkeuse, toon, asook sinslengte in. stylfigure (ook stylleer) – uitdrukking wat ’n styleffek teweegbring deur woorde nie in hulle normale of letterlike betekenis en funksie aan te wend nie (afwyking in woordgebruik), maar op ’n besondere wyse groter krag of dramatiese beeld aan skryfwerk verleen, bv. oksimoron, metonimia, klanknabootsing, hiperbool, kontras, ironie, satire, humor, sarkasme, antiklimaks, klimaks, simboliek, eufemisme, litotes, paradoks, sinekdogee, sinestesie, antitese, antonomasia, elisie, woordspeling subintrige – ondergeskikte verwikkelde situasie wat ’n skrywer uitdink en waarop die verhaal gebaseer is (knoop, verwikkeling) taalflater (ook malapropisme) – die verkeerdelike of deurmekaar gebruik van lang woorde om indruk te skep. Alhoewel hierdie woorde soms byna korrek klink, bly dit verkeerd en kan humoristies wees teks – dit is enige geskrewe, gesproke of visuele vorm van kommunikasie tema – die sentrale idee of idees in ’n literêre werk. ’n Teks mag meer as een tema hê en dit mag dalk nie eksplisiet/ vanselfsprekend wees nie. Toevoegende Veeltaligheid - wanneer ’n persoon ’n taal (of tale) bykomend tot sy of haar huistaal aanleer. Die taal neem die plek van die huistaal nie maar word saam aangeleer. In ’n toevoegende veeltaligheidsprogram word die huistaal is versterk terwyl enige verdere taal verdere waarde toevoeg. (bv. alle Addisionele Tale, insluitende die Taal van Leer en Onderrig word aangeleer saam met die huistaal maar vervang dit nie.) toon – klank van ’n bepaalde hoogte, toonhoogte, stembuiging wat ’n gevoelsboodskap van ’n teks kan oordra. In ’n geskrewe teks, word dit in woorde uitgedruk. In films kan toon ook deur musiek of agtergrond geskep word. toutologie (ook stapelvorme) – woorde wat dieselfde betekenis saam gebruik; onnodige herhaling van wat reeds gesê is, bv. tortelduif (tortel + duif); verwys ook na pleonasme transaksionele skryfwerk – funksionele skryfwerk (bv. briewe, notules, verslae, fakse) 138 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 trappe van vergelyking – soos van toepassing op byvoeglike naamwoorde en bywoorde soos mooi, mooier, mooiste en gou, gouer, gouste vaktaal – taalgebruik by die beoefening van ’n vak, beroep of enige spesifieke groep soos rekenaartaal verbindingswoord – ’n woord soos voegwoorde en betreklike voornaamwoorde wat gebruik word om sinne of sinsdele te verbind vergelyk (verwys ook na kontras) – om vas te stel op watter maniere dinge eenders of verskillend is vergelyking – naasmekaarstelling van dinge om die ooreenkoms of verskil te vergelyk; stylfiguur. Woorde soos soos en net soos of nes word gebruik om aandag op die vergelyking te vestig verhalend – ’n gesproke of geskrewe vertelling van gebeure in volgorde Verhelder - maak die betekenis van die teks duidelik aan die leser verslag (formeel of informeel) – om presiese terugvoering oor ’n situasie/geleentheid te gee bv. ’n ongeluk visuele voorstellings – boodskappe wat deur middel van die sintuig van gesig oorgedra word (bv. foto’s, spotprente, modelle, tekeninge, skilderye, rekenaarbeelde) vlotheid – die woorde kom egalig soos van die vloei van ’n river en suggereer ’n samehang wat die taalgebruik natuurlike, gemaklike gehalte gee vluglees – om ’n teks baie vinnig te lees ten einde ’n oorsig te verkry, soos om die koerantopskrifte vir hoofnuus te vluglees voegwoord – ’n woord wat twee sinsnedes/frases of sinne verbind volksetimologie – onverstaanbare woorde word soms uit onkunde of grappenderwys omvorm tot ’n klank of woord wat verstaan is, bv. oliekolonie uit “eau de cologne’ vooroordeel – vooropgestelde idees oor ’n individu, groep, idee of saak. Sodanige neiging om een saak bo ’n ander te bevoordeel, bring mee dat billike assessering baie moeilik word. vorm – ’n wyse of manier waarop iets aangebied word bv. gesproke of mondeling vorm, visueel ens weergawe – ontwerp, voorlopige plan, konsep woordaanpakvaardighede – die strategieë wat gebruik word vir die lees van onbekende woorde (bv. verdeling van woorde in lettergrepe om na die betekenis van die voor- en agtervoegsels te kyk of om betekenis uit die konteks af te lei) woordspeling (pun) – die humoristiese gebruik van ’n woord om ’n ander betekenis uit te bring; maak op geestige wyse gebruik van woorde wat verskillende betekenisse kan hê of woorde wat eenders klink bv. woordspeling by grappe KABV 139

AFRIKAANS EERSTE ADDISIONELE TAAL GRAAD 7-9 140 KURRIKULUM- EN ASSESSERINGSBELEIDSVERKLARING (KABV)