Skip to content

Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Question Paper

Question paperSepedi HLGrade 12202311 pages

Grade 12 Sepedi HL Paper 1 question paper from the NSC November Exam 2023, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA PELE (P1) DIBATSELA 2023 MEPUTSO: 70 NAKO : Diiri tše 2 Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 11. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 2 DBE/Dibatsela 2023 NSC DITAELO LE TSHEDIMOŠO 1. Lephephe le, le arotšwe ka DIKAROLO TŠE THARO, e lego YA A, YA B le YA C. KAROLO YA A: Tekatlhaologanyo (30) KAROLO YA B: Kakaretšo (10) KAROLO YA C: Dibopego le melao ya tšhomišo ya polelo (30) 2. Bala ditaelo KA MOKA ka tlhokomelo. 3. Araba dipotšišo KA MOKA. 4. Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA. 5. Thala mothalo ka morago ga KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE. 6. Dikarabo di nomorwe go swana le dipotšišo. 7. Tshela mothalo ka morago ga karabo YE NNGWE le YE NNGWE. 8. Hlokomela mopeleto le tlhamo ya mafoko. 9. Nako ye e akanywago ge go arabja lephephe le e ka ba ka tsela ye: KAROLO YA A: Metsotso ye e ka bago ye 50 KAROLO YA B: Metsotso ye e ka bago ye 30 KAROLO YA C: Metsotso ye e ka bago ye 40 10. Ngwala ka bothakga le ka mongwalo wa go balega. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 3 DBE/Dibatsela 2023 NSC KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO POTŠIŠO YA 1 1.1 Bala ka tlhokomelo setšweletšwa sa ka tlase gore o kgone go araba dipotšišo tša go latela. SETŠWELETŠWA SA A POPOTELA E SA KWEGO … 1 Nkhakhane ke mošemane yo a bego a dula motseng wa Masodi le batswadi ba gagwe le bana babo ba bane, e lego digameetse tše pedi le masoganammele a mabedi. Thagaletswalo lapeng la gabo ke Mmabotse mola kgorulane e le Setimela yo a rilego ge a boa go thopa bonna ba re: 'Ke kgorulane ya bagale, ke Setimela sa boNakedi 5 setšeakganglepere'. Lapa la mabobo la seriti, le mang le mang a bego a duma gore nkabe e ka ba labo. 2 Setimela o be a sa retwe fela, e be e le ngwana wa go hlokwa. Otopedi le mosadia'gwe Ramolobane ba tšere nako ye telele ba nyaka kgorulane, ba ipoela fela. Ka morago ga paka ye teletšana ditlhokwa tša 10 ba lalela gomme ba fiwa Setimela. Nkhakhane ka go ba le tseba, o be a bona eka yo Setimela o fiwa maemo lapeng la gabo. Se sa mo dira gore a thome go fetoša maitshwaro a gagwe. Ruri o be a sa leše batswadi ba gagwe di wela fela ba sa gopole gore a ka be a tsenwe ke bopelompe. Nnete ya go hloka bana ba phefo ke go re ba be ba fela ba mmotša go 15 re ga a di gadikele go di phura. 3 Le ge batswadi ba be ba fela ba mmotša a go sasamela, go mogala' Nkhakhane di be di tsena ka mo di etšwa ka go ye nngwe tsebe. O be a sa iše felo ka tšona. O be a iphelela bja gagwe bophelo. Dikgaetšedi le barwarre ba lekile go mo kgeloša tseleng ye a bona e ke ba mo jela 20 mona. Ge e le Setimela yena o be a sa nyake go kwa le le tee la go tšwa go yena. Bophelo bja bona e be e le bja katse le legotlo. 4 O phetše bjalo Nkhakhane, go bonala nke dilo di mo sepelela gabotse bophelong. O be a sa lemoge le go elelwa la mogologolo le le rego: 'Tsela ya morara ga e butšwe'. Gabotse a ke re ga se go se lemoge ke 25 go lebala. Go lebala ga gagwe go ile gwa mo gatiša mašemo a šele. 5 Nkhakhane o be a phela ka go utswa dithoto tša batho gomme a di uta ka mo gagabo ntle le temogo ya batswadi. Lehono o tla le seyalemoya, gosasa ke thelebišene, ka lela ke diselefouno. Barwarre le dikgaetšedi ba makatšwa ke go bona a eja lešela, a phela ka lemyemyelo, a tloga e 30 sa le ka nyamane a boa ge tšhweutšhiritšhiri e dula dithaba ka marago. Setimela o lekile go bolela le yena ka taba ya go mo nyakiša matogwana ka ge a tseba a sa šome eupša a mo tšhela ka mae a go bola. Dikgaetšedi ka ge ba itulela malapeng a bona ba lekile go mo kgopela gore a tle kua go bona, a ba botša diganagofela. Morwarragwe 35 yo e lego morutiši o lekile go mo lemoša kotsi ya go se tsene sekolo a mmotša ge a epolla matong, tše e le dinako tša bona. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 4 DBE/Dibatsela 2023 NSC 6 Malapeng a mangwe o tla ja tlabe wa tlabega go bona batswadi ba amogela dithoto tše bana ba bona ba tlago le tšona fela ba sa šome. Motswadi o tseba gabotse gore ngwana wa gagwe ga a šome fela o boa 40 a athile thelebišene a e hlakelele. O be o kwe a re 'Hei, wa tla wa re dira batho wena Ngwato goba Hunadi.' Ga a botšiše go re 'Ka go re ga o šome ngwanaka, se o se rekile ka eng? Kae?' Wo ke molaba wo batswadi ba felago ba wela go wona. Batswadi ba Nkhakhane ga se ba ka ba gopola gore ka le lengwe la matšatši ba ka ikhwetša ba wetše 45 molabeng wo. Ba be ba leka ka mešegofela go hlokomela gore bana ba bona ba itshwara setho. Mohlang wo ba lemogago gore ba be ba iphora ka leswafo Mmago Mmabotse o ile a be a idibala. 7 Tadi e be e amuša tatšana ge Nkhakhane a goroga lapeng la gabo. Ke nnete le be le fiša tšhiritšhiri! Nkhakhane o be a sa gopole gore 50 batswadi ba gona. O be a kwele gore ba ile go tsogela ga mmaneagwe kua Basogadi go amogela betši ka ge e be e le mafelelong a beke. Mošemane a lahlwa ke badimo, tatagwe le mmagwe ba be ba le gona. Sefatanaga sa bona se be se tšwele ka mogoloa'gwe mesong a ile lehung kua GaMerebere. Moisa o tsene a hohonka a phokothetše, 55 meraba e šišitše e laetša gore e laišitše tša batho. Ge a se no re palakata! ka phapošeng ya gagwe, ge a re mahlo boa! a hwetša tatagwe a eme mojako a mo tsepeletše ka mahlo a a bego a tuka malakabe a pefelo. Nkhakhane a mo fa selefouno ya I-Phone ya mašeleng a go bitša, monnamogolo ga se a senye nako, a ponya gatee a ntšha mogala 60 wa gagwe. 'Sersanta kitimelang ka mono, lehodu le swarwa ka morwalo.' Dimpša tša mmušo ke nnete tša fihla ba hwanyolla le tše a bego a di utile mogala' Nkhakhane. Ngwedi o ile wa apogelwa ke maru, lehodu la swarwa ka morwalo. [Mothopo: Boitlhamelo] 1.1.1 Go tšwa temaneng ya 1 tsopola: (a) Sekafoko se se šupago 'go boa komeng'. (b) Lentšu le le šupago gore 'ngwana wa mathomo'. (c) Lentšu le le šupago gore 'ngwana wa mafelelo'. (3) 1.1.2 Efa mainagokwa A MABEDI temaneng ya 1 a a laetšago gore lapa la Otopedi le Ramolobane le be le hlogonolofaditšwe ka bana ba bašemane le basetsana. (2) 1.1.3 Naa o kwešiša eng ka polelo ye: 'Ditlhokwa tša ba lalela' bjalo ka ge e dirišitšwe temaneng ya 2? (1) 1.1.4 Akaretša temana ya 2 ka dintlha TŠE PEDI. (2) 1.1.5 Hlaloša ka fao Nkhakhane a bego a phela le ba lapa labo go ya ka diteng tša temana ya 3. Efa dintlha TŠE PEDI. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 5 DBE/Dibatsela 2023 NSC 1.1.6 Go ya ka diteng tša temana ya 5, ke eng se se ka dirwago go thuša bana ba go swana le Nkhakhane? Efa dintlha TŠE PEDI. (2) 1.1.7 Ka dintlha TŠE PEDI hlatholla molaetša wo o tšweletšwago ke temana ya 6. (2) 1.1.8 Ke ka lebaka la eng Nkhakhane a tsene gae a hohonka? (1) 1.1.9 Batswadi ba Nkhakhane ba fapana bjang le batswadi ba bana ba bangwe tabeng ya go tla ka dithoto tša go utswiwa ka gae go ya ka temana ya 7? Efa ntlha E TEE. (1) 1.1.10 Ke eng se se ka dirwago go fediša ditiro tša bosenyi Afrika-Borwa? Efa dintlha TŠE PEDI. (2) 1.1.11 Hlaloša dikgato TŠE PEDI tše maphodisa a swanetšego go di tšea ge a swara batho ba go swana le Nkhakhane go ya ka diteng tša temana ya 7. (2) 1.2 Lekodišiša seswantšho sa ka tlase gore o kgone go araba dipotšišo. SETŠWELETŠWA SA B [Mothopo: www.gettyimages.com] 1.2.1 Kgetha karabo ya maleba. Ke tiragalo efe ye e diragetšego go SETŠWELETŠWA SA B: A Go sekišwa B Go golegwa C Go sepetšwa D Go boledišwa (1) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 6 DBE/Dibatsela 2023 NSC 1.2.2 Ke eng se se laetšago gore lefelo le le lego SETŠWELETŠWENG SA B ke bogorogelo bja bagolegwa? (1) 1.2.3 Bapetša diteng tša SETŠWELETŠWA SA A TEMANENG YA 7 le SETŠWELETŠWA SA B. (2) 1.2.4 Ka ntlha E TEE hlaloša se se bontšhago gore motho yo a aperego sekhipha se sešweu ke mogolegwa. (1) 1.2.5 Akanya maele A MARARO a o ka a fago bafsa mabapi le ditiragalo tša SETŠWELETŠWA SA B. (3) 1.2.6 Na ke maikutlo afe a a go aparelago mabapi le ditiragalo tša SETŠWELETŠWA SA B? Fahlela karabo ya gago. (2) PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 7 DBE/Dibatsela 2023 NSC KAROLO YA B: KAKARETŠO POTŠIŠO YA 2 Akaretša setšweletšwa se sa ka tlase ka mantšu a gago ka go kgoboketša dikgopolokgolo tše di laetšago mehola ya Lenaneo la Phepo la Setšhaba Dikolong. ELA HLOKO: 1. Kakaretšo ya gago e be le dintlha tše 7 gomme e se fete mantšu a 90. 2. Ngwala ka tsela ya temana. 3. Se ngwale hlogo ya kakaretšo. 4. Bontšha palo ya mantšu mafelelong a kakaretšo. 5. Kakaretšo e be ka mantšu a gago. SETŠWELETŠWA SA C TŠIE E FOFA KA MOŠWANG Ka ngwaga wa 1994 Mopresidente wa Afrika-Borwa wa maloba, Nelson Mandela ka go bona gore tlala e wele ka mo nageng, o ile a ithaopa go hloma Lenaneo la Phepo la Setšhaba ka Dikolong (National School Nutrition Programme/NSNP). Lenaneo le le okeditše palo ya barutwana dikolong tša mmušo mo Afrika-Borwa. Go tloga ka ngwaga wa 2004 lenaneo le le tlošitšwe go Kgoro ya Maphelo la išwa go Kgoro ya Thuto ya Motheo. Maikemišetšo a lona ke go hlabolla maphelo le maemo a phepo a barutwana gotee le thuto. Tlhabollo ye e tloša tlala le ditlamorago tša phepompe barutwaneng. Ditsebi di re: 'O ka se rute morutwana yo a swerwego ke tlala.' Yena o phela a hlephile moko gomme tshedimošo ye a e fiwago ke barutiši ya tsena ka go ye tsebe ya tšwa ka go yela. Lenaneo le le thuša gore bana ba tle sekolong ka mehla. Ba fihla ka nako dikolong, kudukudu dikolong tša digotlane mo ba fiwago le difihlolo ka ge ba tseba gore go ya sekolong ke go itia mpa ka lenono. Baemedi ba Kgoro ya Thuto ba bolela gore e sa le mmušo o thoma go fepa barutwana ka dikolong, ba theeletša ka šedi. Lenaneo la Phepo la Setšhaba Dikolong ga le hole barutwana fela, le godiša le ekonomi ya naga ka ge le direla balemi ba merogo letseno ka go rekišetša baabi ba ditirelo ditšweletšwa tša bona. Batho ba ba dulago metseng ya kgaufsi le dikolo le bona ba hwetša mešomo bjalo ka baapei dikolong gomme ba kgona go iphediša gammogo le malapa a bona. Mmane Mosima yo e lego moapei Sekolong sa Mphepe o re o thabišwa ke gore barutwana ba rata dijo tša gagwe. Ge ba etšwa maikhutšong a dikolo ba mmotša gore ba be ba hlolosetše dijo tša gagwe. O re ka nako ya go ja ba fetša dijo ka moka gomme dibjana tša šala di phadima tše nkego di hlatswitšwe. Ditheto le ditebogo di lebišwa go mmušo wa rena. [Mothopo: Boitlhamelo bjo bo nago le dinyakišišo] PALOMOKA YA KAROLO YA B: 10 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 8 DBE/Dibatsela 2023 NSC KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO  Dithekniki tša papatšo le khathune.  Tlotlontšu le tšhomišo ya polelo.  Dibopego tša lefoko.  Temogo ya tšhomišo ya polelo ka tsinkelo. POTŠIŠO YA 3 Lebeledišiša papatšo ye ya ka tlase gore o tle o kgone go laetša mabokgoni a tlhathollo ya ditšweletšwa tša go balwa le go bogelwa ka go araba dipotšišo. SETŠWELETŠWA SA D [Mothopo: https://za.pinterest.com/pin/680817668687465636/] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 9 DBE/Dibatsela 2023 NSC 3.1 Kgetha karabo ya maleba. Sebapatšwa se dira gore letlalo le: A Letefale B Thelele C Tage D Tie (1) 3.2 Tsopola polelo ya go kgetholla go tšwa papatšong. (1) 3.3 Feleletša mafokwana a a latelago ka go: 3.3.1 Šomiša moselana wa -ana go laetša kgahlego. Lekgarebe le le … (1) 3.3.2 Šomiša moselana wa -ng go laetša lefelo. Lekgarebe le rwele toulo … (1) 3.4 Tšweletša tirišo ya thekniki ya potšišorethoriki papatšong ye. (1) 3.5 Efa lebaka la tirišo ya ditlhaka tše nnyane papatšong ye. (1) 3.6 Efa dintlha TŠE PEDI tše di tlogetšwego papatšong ye. (2) 3.7 Na o a dumela gore mmapatši o kgonne go jabetša bareki papatšong ya gagwe? Efa dintlha TŠE PEDI. (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 10 DBE/Dibatsela 2023 NSC POTŠIŠO YA 4: KHATHUNE Lebeledišiša khathune ye ya ka tlase gore o tle o kgone go laetša mabokgoni a tlhathollo ya ditšweletšwa tša go balwa le go bogelwa ka go araba dipotšišo. SETŠWELETŠWA SA E Owe! Wa ntlhabela lešata ka tsela ye, o tla Hei wena fiwa ke tšhwene. motho! mphe phasewete [Mothopo: https://www.rd.com/wp-content/uploads/2019/08/US191251A-1-e1615577075286.jpg? resize=696,901] 4.1 Tsopola polelo ya go laetša: 4.1.1 Lenyatšo poduleng a A. (1) 4.1.2 Pefelo poduleng ya B. (1) 4.2 Efa phapano gare ga podula ya A le ya B. (2) 4.3 Kgetha karabo ya maleba. Na kalo ya khathune ye e laetša lefelo lefe? A Khefi ya inthanete B Lebenkele la dijo C Bolokišetšong D Boemapese (1) 4.4 Efa leina la letsogo le le rwelego sešupanako la monna wa A o be o fe le lehlalosetšagotee la lona. (2) 4.5 Ke thuto efe ye mothadi wa khathune a e tšweletšago khathuneng ye? (1) 4.6 Na maikutlo a gago ke afe mabapi le khathune ye? Fahlela karabo ya gago. (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 11 DBE/Dibatsela 2023 NSC POTŠIŠO YA 5: TEMANA Badišiša setšweletšwa se sa ka tlase gore o tle o kgone go laetša mabokgoni a kwešišo ya dibopego le melao ya tšhomišo ya polelo ka go araba dipotšišo. SETŠWELETŠWA SA F GO LEBALA 'Na motho a ka lebala maina a batho ba ka gae ešita le a bana ba gagwe?' Gwa botšiša Mosima a bonagala a tshwenyegile kudu moyeng ka lebaka la makgolo wa gagwe yo a lwalago. 'Ee, go a kgonega Mosima', gwa fetola ngaka Kekana yo e lego ngaka ya malwetši a monagano Bookelong bja Block 14. Yena o hlalošitše gore go lebala go ka hlolwa ke mabaka a a fapanego. O rile lebaka le lengwe e ka ba bolwetši 5 bja go gobatša le go bolaya monagano bjo bo bitšwago Alzheimer. O re bolwetši bjo bo swara batho ba mengwaga ye 65 le go feta. Le ge go le bjalo o boletše gore go na le batho ba bo ka ba hlaselago pele ba fihla mengwageng ye. Molwetši wa Alzheimer a ka šitwa go phetha mešomo ye bonolo ya letšatši. Ge bolwetši bo le gare bo gola, a ka thoma go lebala dilo le batho. Ngaka Kekana o 10 boditše Mosima gore go bohlokwa gore a kwešiše tšohle mabapi le bolwetši bjo gore a tle a amogele le go fa makgoloagwe thekgo ge e le gore bo mo swere ka ge a itaetša a na le dika tša bjona. O rile ke ngaka fela ye e ka fago kgonthišišo ya gore motho o swerwe ke bolwetši bjo. Bolwetši bjo ga bo alafege eupša dingaka di ka fa molwetši dihlare tša go 15 okobatša dika tša bjona nakwana fela. [Mothopo: Boitlhamelo bjo bo nago le dinyakišišo] 5.1 Go tšwa temaneng ya 1 efa tirišo ya ditlhakakgolo tše di kotofaditšwego. (2) 5.2 5.2.1 Fetolela polelotebanyi ye go polelotharedi: 'Ee, go a kgonega Mosima', gwa fetola Ngaka Kekana. (1) 5.2.2 Fetolela lefoko le go kganetšo: 'Bolwetši bjo bo swara batho ba mengwaga ye 65 le go feta.' (1) 5.3 Laetša lešalaohle temaneng ya 2 o be o fe le tirišo ya lona. (2) 5.4 Go tšwa temaneng ya 3 hlaloša tirišo ya lentšu le le thaletšwego o be o le šomiše lefokong go tšweletša tirišo ye e fapanego le yeo. (2) 5.5 Ahlaahla tirišo ya polelotirišwa ye e kotofaditšwego temaneng ya 3. (2) [10] PALOMOKA YA KAROLO YA C: 30 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 70 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

Study this subject

More from Grade 12 Sepedi HL

View all