Sesotho HL Grade 12 NSC November 2012 Memo

loaded from hlaviso.com. basic education Department: Basic Education REPUBLIC OF SOUTH AFRICA NATIONAL SENIOR CERTIFICATE | [ KEREITE YA 12 : SESOTHO PUO YA LAPENG (HL) ‘ H PAMPIRI YA 4 (P1) : D PUDUNGWANA 2012 ; ‘ MEMORANDAMO s ee ee ee ee eee ee ee MATSHWAO: 70 Memorandamo ona o na le magephe a 8. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetia

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 2 DBE/Pudungwana 2012 Downloaded from hlayiso.com NSC — Memorandamo KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO POTSO YA1 TEMA YA 1 14 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 V7 1.8 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntie no tumello Bana ba Nyenye ba balehile lapeng ka baka Ja bofutsana ba lapa labo bona/bofuma/no ba kojwana di mahetleng/ho hloka./Ba ne ba sa natefelwe ke letho lapeng labo bona/Ba ne ba robala ba itsosa /Ba ne ba robala ka tlala.v (Mohopolo wa sehlooho ke ho hloka) Ba iphile dimenyane le mekola ya Sasolo/Ba inehetse ho sebediswa ke Mmampitla/Ba lahluwe kgerehlwa ke mekola ya Sasolo/Ba ile ba iphumana ba se ba dula mekhukhung e ka ntle ho toropo moo ba neng ba sebediswa ke Mmampitla/Ba ile ba fetoha makgoba a thobalano/Ba ile ba fetoha diotswa/Ba ile ba iphumana ba se ba na le tshwaetso ya kwatsi ya bosollatihapi, ba tswile diso, ba nwa jwala ebile ba sebedisa le dithethefatsi/Ba ipnumane ba se ba rekisa mmele. V [Motshwayi a ishwaye e le nngwe feela.] Mmele ohle 0 ile wa tlala diso. V C/baieha le banna V Ke ho utlwela hore porinsipala wa sekolo se neng se kenwa ke bana ba hae @ lelekilwe sekolong/O ile a thabiswa ke ho bona mohatsae (mosadi wa hae). Tjhe, ha se hantle ho thabela ditsietsi tsa batho ba bang. KAPA E, le ha ho se hantle ho etsa seo, 0 ne a lokela ho thaba hobane porinsipala 60 0 ne a ile a leleka bana ba hae ka lebaka !a ho hloka sekolofisi (molamu o kgutletse sefateng/motsheha lefuma 0 a ipiletsa).\V E, o ne a tshwanetse ho thabela mofumahadi wa hae ka ha o ne a se amo hlolohetswe. KAPA Tjhe, le ha e se tsela e nepahetseng ya phedisano, o ne a sa tshwanela ho thabela mohaisae ka ha ke moo o ile a tlohela bana ba ipha dimenyane (ba tloha lapeng) Sena se bolela hore Nyenye ke motho ya nang le boikarabelo o mpa feela a hlolwa ke ho hicka matia/O na le pelo e ntle hobane ha a na le tihelete o thabisa mohatsae le ha e le mafutsana/O na le lerato mosading/lelapeng la hae. vv Ke habane o ne a hweba ka bona banneng/O ne a ithuisa ka tjhelete eo ae Phetla (1) (1) (1) (1) (2)

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 3 DBE/Pudungwana 2012 NSC — Memorandamo fumanang ka mebele ya bona. ¥ (1) 1.9 Ke tjhelete ya sekolofisi e lefilweng ke batswadi bao boholo ba bona é leng mafutsana. VV (2) 1.10 Ke ne ke tla tswa letsholo ia ho ya ba batla/Ke ne ke tla kopa thuso sepoleseng le masedinyaneng. Vv (2) 4.41 O ne a se na kutlwelobohioko, a le kgopo, a le sehioho a bile a inahanela a le mong/O ne a rekisa ka bana ba batho, a sa ba sireletse/Mme wa sebele o lokela ho sireietsa bana. vv (2) 1.12 Tjhe. Maemong a phedisano motho e moholo o lokela ho sireletsa e monyane, mme ha se hantle hore motho a etsise ba bang seo mohlomong ba sa rateng ho se etsa. VV (2) 1.13 Bofutsana bo a sotla /Bofutsana bo ja kobo moaparo.vyv (2) [20] Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntie ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 4 DBE/Pudungwana 2012 NSC — Memorandamo TEMA YA 2 1.14 Mona bophelo bo benahala bo se boima jwalo ka ba lelapa la ha Nyenye, mme dikamano pakeng tsa lelapa di utlwahala e le tse ntle. Vv 1.15 Cliketle, a phomole.Vv 1.16 Polelwaneng ena sebui se bolela hore ha se rate ha ntata sona a ema nako e telele pele a phomosetswa dijo. Vv 117 Dingo 0 rata ho sidila ntatae maoto.V¥ 1.18 Lelapa le phelang ha monate/Mme |e moradi ba hiwekisa le ho pheha dijo tsa mantsiboya e le hore ntate a tle a fihle tsohie di se di lokile/Lelapa lena le a hlomphana, mme le etsetsana tse molemo ka dinako tschle. Vv 1.19 Kamano ya ditho tsa lelapa lena ke e mofuthu e tletseng lerato le thomphano. MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumelio Phetia (2) (2) [10] 30

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 5 DBE/Pudungwana 2012 NSC — Memorandamo KAROLO YA B: KGUTSUFATSO POTSO YA 2 Mehopolo e lebelletsweng Ho na le ngongoreho e kgolo ya hore batjha ha ba sa mamela/hlompha.V Batswadi ba lokela ho mamela ditletlebo tsa banav. Ba fe bana bolokolohi ba ho iketsetsa digqeto.V/ Ba se bapise bana le batho ba bang. Ba bontshe bana hore ba na le talente le tsebo é ikgethileng.V Ba etse hore bana ba ikutlwe ba ratwa, ba bile ba amohelchile setjnabeng.v Ba se nke bana hampe ha ba kgeloha. v Ba fuputse se etsang hore bana ba kgelohev (Mantswe 84) Ka sebopeho sa dintiha ! | QOTSO | DINTLHA “Batjna ba bangata ba matsatsing a kajeno | Ho na le ngongoreho e kgolo ba tshwarisitse batswadi mathata. Sena ke | ya hore batiha ha ba sa 1 | karolo ya ho hola ha bona. Kgolo ya batjna e | mamela/hlompha.V na le mekgahielo e mengatanyana." “Ngaka Thandeka o itse motho o lokela ho | Batswadi ba lokela ho mamela 2 |mamela ditletlebo tsa bona, mme a ba ditletlebo tsa banav tshehetse.” “Ba tlohele ba iketsetse qeto ya bona jwalo | Ba fe bana bolokolohi ba ho 3 | ka ho ikgethela diaparo tseo ba di ratang | iketsetsa digeto.¥ mmoho le dipapapdi tseo ba di ratang.” “O se ke wa bapisa ngwana wa hao le batho | Ba se bapise bana le batho ba 4 | ba bang,” bang .¥ “Mmolelte hore jwalo ka motho, le yena o na | Ba bontshe bana hore ba na le 5 /le talente le tsepo e kgethehileng e sa | talente le tsebo e ikgethileng.¥ tshwaneng le ya bana ba bang” “Nnetefatsa hore bana ba ikutlwa ba ratwa,| Ba etse hore bana ba ikutlwe 6 | ba bile ba amohelehile setjhabeng.” ba ratwa, ba bile ba amohelehile setjhabeng.¥ “Ha a kgeloha, se nke seo hampe hobane | Ba se nke bana hampe ha ba 7 |ha a etse jwaio ho utlwisa wena motswadi | kgeloha. V bohloko.” 8 | “Jwalo ka motswadi, o lokela ho fumana | Ba fuputse se etsang hore sesosa sa taba eo ya ho kgeloha ha ngwana | bana ba kgelohe.V wa hao.” Palo ya mantswe (84) Dintiha tse ding le tse ding tse supileng ho tsena di amohelwe. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetia

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 6 DBE/Pudungwana 2012 NSC — Memorandamo (Palo ya mantswe = 89 le 90) - Mohlahlobuwa o lokela ho ngola kgutsufatso ya hae ka sebopeho se seng le se seng feela. Kgutsufatso e ngotsweng ka sebopeho se seng ho tse hlahellang ka hara SAG, e tshwauwe. - Mohlahlobuwa o lokela ho bontsha palo ya mantswe a sebedisitsweng ka nepo. HO TSHWAYA KGUTSUFATSO: Kgutsufatso e tlameha ho tshwauwa ka tsela e latelang: ¢ Kabo ya matshwao: o Matshwao a 7 mabapi le dintiha tse 7 (ntlha e le nngwe mabapi le ntlha ya sehlooho). o Matshwao a 3 bakeng sa puo o _Matshwao kaofela: 10 e Kabo ya matshwao a puo ha bahiahlobuwa ba sebedisitse mantswe a bona: eo Ha dintlha tse 1-3 di nepahetse: fana ka letshwao le le leng o Ha dintlha tse 4-5 di nepahetse: fana ka matshwao a 2 o Ha dintlha tse 6~7 di nepahetse: fana ka matshwao a 3 « Kabo ya matshwao a puo ha bahlahlobuwa ba sebedisitse mantswe a bona le diqotso: o _Digotso tse 1-3 LE dintiha tse 3-4 ka mantswe a bona: fana ka matshwao a 3 o Digotso tse 4-5 LE dintiha tse 2 ka mantswe a bona: fana ka matshwao a 2 o Digotso tse 6 LE ntlha e le nngwe ka mantswe a bona: fana ka letshwao le le leng o Diqotso tse 7: se fane ka matshwao HLOKOMELA: « Sebopeho: Le ha kgutsufatso e ngotswe ka sebopeho se fosahetseng, e tlameha ho tshwauwa. ¢ Palo ya mantswe: o _Batshwayi ba tlameha ho nnetefatsa palo ya mantswe a sebedisitsweng. o Se ke wa hula matshwao haeba bahlahlobuwa ba sa bontsha palo ya mantswe a sebedisitsweng kapa haeba palo ya mantswe 4 sebedisitsweng e bontshitswe ka mokgwa o fosahetseng. a Ha palo ya mantswe e¢ tlotswe, bala ho fihia mantsweng a 5 ka hodima palo eo ho fanweng ka yona, ebe ha o sa bala ho tswela pele. o Ho dikgutsufatso tse kgutshwanyane empa di fupere dinttha kaofela tse hlokwang, bahlahlobuwa ba se hulelwe matshwao. MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 10 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 7 DBE/Pudungwana 2012 NSC — Memorandamo KAROLO YA C: THUTAPUO LE TSHEBEDISO YA PUO POTSO YA3 34 Ke tshebediso ya mongolo wa boholo bo fapaneng/tshebediso ya mefuta e fapaneng ya mengolo e kang o tshekeletseng, 0 monyane, o moholo, o otlolohileng. ¥ (1) 3.2 Mofuta wa Kleenex e mongobo/e sireletsangv [Tshwaya é le nngwe feela] (1) 3.3 Ho tsebisa/elellisa bareki hore ho na le dikfeenex tse fapaneng./Bareki ba ka ba le mohopolo wa hore ha ba reka e sireletsang e tla hle e ba sireletse, mme @ mongobo e tla etsa hore letlalo le dule le fe mongobo le se ke la omella. vv (2) 3.4 Cie morolo. V (1) 3.5 Letshwao la sefapano le totobatsa ho hlweka ha sehlahiswa/ho amohelwa ke ba lekala la bophelo bo botle/bophelo bo botle. vv (2) 3.6 Ha ke sa hloka metsi kapa sesepa sa ho hlapa matsoho.v (1) 37 E, ke a kgolwa. Ho ya kamoo di bapaditsweng kateng, ho bontsha hore baetsi ba tsona ba hlile ba di tshepile. VV KAPA Tjhe ha ke kgolwe. Sena e mpa e le lewa leo ba ratang ho hohela bareki ka lona. (2) [10] POTSO YA 4 4.1 Ke tlilo lata mohala wa ka oo € sa leng ke o tlisa mona dikgweding tse tsheletseng tse fetileng.¥ (1) 42 Ngaka ya mehala!!/Tlisa wa hao letsatsi le le leng feela, o tla be o lokile! V (1) 43 Ke sehcle/phauphaultseketseke e sa tsebeng letho. Vv (2) 44 Tjhe, ha a o tsotelle. Mokgwa oo a buisang batho ba tlisitseng mehala ho tla lokiswa, ha o kgotsofatse/Ha motho a tlisitse mohala wa hae, ha a tatele ho o lokisa, o nka nako ya hae/Se bolelwang ke lepetio la hae, ha se phethahatswe.vV (2) 45 Ke hore di behwe di bolokehile hantle hore ha beng ba tsona ba tlo di lata di fumanehe ha bonolo,vvV (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe nile ho tumelio Phetla

Sesotho Puo ya Lapeng (HL)/P1 Downloaded from hlayiso.com NSC — Memorandamo 46 Ke ne ke tla nka mohala wa ka ke tsamaye le wona ke o ise ho ba ka o lokisang kapele. KAPA Ke ne ke tla o siya, feela ke mo fe nakwana e kgutshwanyane ya ho o lokisa ke be ke mmoletle hore ha a hloleha ke tla mo tshwarisa Vv POTSO YA5 5.1 E ye @ be thabo le nyakallo ka hohle/E hlola e le thabo le nyakallo ka hohle/ E ye nne e be thabo le nyakallo ka hohle.v ¥ 5.2 Le nna ke tla ba teng hara dikgalala/Le nna ke tla be ke le teng hara dikgalaia. v 5.3 Tsheole a utswa koloi e kgubedu. V A jajametsa ka yona. A fihla habo Matshediso a kena ka tlong. ¥ 54 B/hara mpa motsheare.V 5.5 Batho ba basweu ba tshaba lebatama la letsatsi.vV 56 Dikgalala di tlotlwa ke dikgarebe tsa bona. VV MATSHWAO OHLE A KAROLO YAC: MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe nile ho tumello DBE/Pudungwana 2012 (2) [10] {2) [10] 30 70