Sesotho Sal Grade 12 P3 NSC November 2023 QP (Sesotho)

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) PAMPIRI YA BORARO (P3) PUDUNGWANA 2023 TATAISO YA HO TSHWAYA MATSHWAO: 80 Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 10. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 2 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: MOQOQO POTSO YA 1 TATAISO YA HO TSHWAYA MOQOQO  Moqoqo o ke ke wa hloka sesupo leha e le sefe sa hore o badilwe wa ba wa abelwa matshwao ka tshwanelo. Matshwao a abetsweng moqoqo e be a loketseng.  Ho se tshwane le kgutsufatsong moo ho nang le pehelo ya moedi o tlamang wa palo ya mantswe, moqoqo ke sengolwa sa boiqapelo. Moqoqo ha o phalla ho ya ka boiqapelo mme o hohela mmadi, e tla be e le leeme ha ho tsepamiswa maikutlo hodima bolelele feela ho na le hore ho shejwe dintlha. Molao ke hore:  Ho se eketswe dikotlo kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo. 1.1 Tlhekefetso e fetola semelo sa motho. Mohlahlobuwa a hlalose/phete kamoo tlhekefetso e fetolang semelo sa motho kateng.  A hlalose/phete ka mofuta wa tlhekefetso e lebisitseng ho fetoleng semelo sa motho.  Ho hlake moqoqong hore tlhekefetso e fetotse semelo sa motho ka mokgwa o jwang. [40] 1.2 Bobodu bo bongata ditshebeletsong tsa setjhaba. Mohlahlobuwa a phete/hlalose ka bobodu bo bongata ditshebeletsong tsa setjhaba.  A hlalose/phete diketsahalo tse nnetefatsang hore bobodu bo etsahahetse kae le hona ke ba mofuta ofe.  Maikutlo le sehalo di hlake ka bobodu boo a buang ka bona. [40] 1.3 Ke batla ho ba morui. Mohlahlobuwa a hlalose/phete ka tsa ho batla ho ba morui ha hae.  Ho hlake moqoqong hore o batla ho ba morui wa diphoofolo kapa ya nang le tjhelete e ngata, jj.  A ka hlalosa/pheta seo a ka se etsang hore e be morui.  Mohlahlobuwa a hlalose/phete lebaka/mabaka a etsang hore a batle ho ba morui. [40] 1.4 Ke yena feela motho eo e ka bang tharollo ya mathata a rona. Mohlahlobuwa a phete/hlalose ka motho eo e ka bang yena feela tharollo ya mathata a bona.  A hlalose/phete ka mathata le hore motho eo a ka rarolla mathata a bona jwang. [40] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 3 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 1.5 – Ditshwantsho 1.8 Dikahare tsa moqoqo di laolwa ke mehopolo ya sehlooho ya boiqapelo ba mohlahlobuwa ka mong. Moqoqo o ngolwa ka lehlakore lefe kapa lefe. [40] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 40 TATAISO YA SEBOPEHO SA DITEMA TSA MOQOQO Mefuta ya Ditema Moqoqo wa Phetelo/o hlalosang Sebopeho sa ka ntle  Sehlooho  Selelekela  Mmele  Phethelo Sebopeho sa seratswana Mohato/ Setepe Moralo wa mantlha o hatellang hodima ditsela tse itseng tsa ho etsa dintho le tsa phetelo tse itshetlehileng hodima tlhahlamano ya diketsahalo ho latela nako.  Polelo ya mohopolo wa sehlooho  Dipolelo tsa tlatsetso ho bontsha tlhahlamano ya diketsahalo. Makgetha  Di re qoqela ka pale e mabapi le motho/batho, sebaka le nako ya diketsahalo.  Di na le mopheti kapa mongodi wa pale. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 4 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: RUBURIKI YA TATAISO YA HO TSHWAYA MOQOQO (MATSHWAO A 40) – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) ELA TLHOKO: Matshwao a 0-40 a abilwe ho ya ka ditlhaloso tse arotsweng ka dikgato tse 5. Lekgetheng la pele, tlhaloso ya boiphihlelo e arotswe HABEDI ho hlahisa boemo bo hodimo le bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona. Makgetha a ho lekanyetsa Phihlello e bababtsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang DIKAHARE LE MORALO 22-24 18 12-16 7-11 0-6 Nehelano ya sehlooho: -Nehelano e babatsehang ho feta -Nehelano e ntle haholo -Nehelano e kgotsofatsang -Nehelano e momahane -Nehelano e tswile lekoteng Boemo bo hodimo tlhophiso ya mehopolo le dintlha, tebello e tlwaelehileng -Mehopolo ke e loketseng ebile e -Mehopolo e momahane le mona le mane hohang kelohloko ya baamohedi ba -Mehopolo e bontshang bohlale, e kgahlisa ka botlalo le bopaki ba ho kgodisa ka tsela e -Mehopolo ke e sa hlakang -Mehopolo ke e sa tsepamang, ditaba, maikemisetso le maemo. phepetsang monahano, ebile e nehelano e butswitseng amohelehang ebile e seng ya boiqapelo e dubakaneng sutsitse -O hlophisitswe le ho hokelwa -O hlophisitswe le ho -Ho na le bopaki bo -Ha e utlwahale mme -O hlophisitswe le ho hokelwa ka hantle haholo ho kenyeditswe momahana ka tsela e fokolang ba tlhophiso le mehopolo e a phetakakwa boqhetseke, ho kenyeleditswe selelekela, mmele le qetelo amohelehang ho momahano ya mosebetsi -Ha e a hlophiswa le hona ho selelekela, mmele le qetelo kenyeleditswe selelekela, hokeleha mmele le qetelo 19-21 17 -Nehelano e tswileng matsoho leha -Nehelano e radilwe hantle Boemo bo tlase e haellwa ke matshwao a -Mehopolo ke e loketseng, mme boqhetseke ba moqoqo o e thahasellisang babatsehang -O hlophisitswe le ho hokelwa -Mehopolo e sutsitseng ebile e hantle ho kenyeleditswe bontsha boiphihlelo bo hodimo selelekela, mmele le qetelo -O hlophisitswe le ho hokelwa ka bonono ho kenyeleditswe Matshwao a 24 selelekela, mmele le qetelo 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 PUO, SETAELE LE HO -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo e ntle haholo -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke e sa HLAOLA DIPHOSO babatsehang, sehalo se kgahlisang ebile e matla loketseng leha e na le ho haellang utlwisisiseeheng Sehalo, rejistara, setaele, ebile se le matla -Boholo ba mosebetsi ha o na hloka botsitso mona le -Popo ya dipolelo ke e se -Tlotlontswe e haellang haholo tlotlontswe ke tse lokelang -O batla o hloka diphoso tsa melao diphoso tsa mopeleto, sehalo se mane nang motswako hoo nehelano e sa sepheo/tshusumetso le maemo; ya puo le tsa mopeleto matla ebile se nepahetse -Sehalo se sebedisitswe ka -Tlotlontswe e haella utlwisiseheng Kgetho ya mantswe -O radilwe ka bokgoni bo tsotehang -O radilwe hantle haholo tshwanelo leha puo ya haholo Tshebediso ya puo le tlwaelo, bonono e haella. matshwao a ho bala le mopeleto. Matshwao a 12 SEBOPEHO 4 3 2 1 0 Makgetha a tema: popeho ya -Kgodiso ya sehlooho ke e -Kgodiso ya dintlha ke e -Dintlha tse loketseng di a -Dintlha tse itseng di a -Dintlha tse hlokehang di a dipolelo le kgodiso ya diratswana babatsehang utlwisisehang, mme e hodisang hodiswa utlwahala haella le bolelele bo hlokehang. -Dintlha tse phethahetseng ka sehlooho -Dipolelo le diratswana di -Dipolelo le diratswana di -Dipolelo le diratswana di botlalo -O momahane bopilwe hantle na le diphoso fosahetse -Dipolelo le diratswana di bopilwe -Dipolelo le diratswana di a -Moqoqo o na le moelelo -Moqoqo o ntse o na le -Moqoqo ha o na moelelo ka tsela e babatsehang utlwisiseha ebile di tswakilwe moelelo o itseng Matshwao a 4 MATSHWAO 33-40 28-30 20-25 12-17 0-9 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 5 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya Makgetha a ho lekanyetsa Matshwao Senotlolo Dikahare/Moralo 24 DM = Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso 12 PSH = Sebopeho 4 Seb = Matshwao ohle 40 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 6 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE POTSO YA 2 2.1 LENGOLO LA SETSWALLE Mohlahlobuwa a lakaletse motswalle wa hae mahlohonolo ha a fumane mosebetsi mose ho mawatle. Sebopeho  Aterese ya mongodi e ngolwe hodimo letsohong le letona mme e ngolwe ka sebopeho sa boloko;  Ho se sebediswe matshwao a puo, ntle le ha ho na le dikgutsufatso;  Tlasa aterese ho tlolwe mola ebe ho ngolwa mohla oo lengolo le ngolwang ka ona;  Ho latele tumediso (e bontshe kamano le ya ngollwang, ho hlake hore ke motswalle), ha ho letshwao la puo le sebediswang;  Mmele o ngolwe ka diratswana: ho be le selelekela, mme ho latele diratswana tse ding tse jereng ditaba;  Sepheo sa ho ngola se utlwahale (ho lakaletsa motswalle wa hae mahlohonolo ka ho fumana mosebetsi mose ho mawatle).  Qetello e be e kgutshwane, mme e phethele ditaba ka tsela e utlwahalang ho itshetlehilwe feela kamanong ya mongollwa le ya ngolang. [20] 2.2 LENGOLO LA SEMMUSO Mohlahlobuwa a ngolle lekgotla la tsamaiso la sekolo lengolo ho hlahisa teboho ya hae ka thuso eo lekgotla la sekolo le ba fileng yona. Sebopeho  Lengolo lena le na le aterese tse pedi (ya mongodi le ya mongollwa);  Aterese ya mongodi e ngolwe hodimo ka letsohong le letona, e ngolwe ka sebopeho sa boloko;  Tlasa aterese ya mongodi ho tlolwe mola ebe ho ngolwa mohla oo lengolo le ngolwang ka wona;  Ho se sebediswe matshwao a puo, ntle le ha ho na le dikgutsufatso;  Aterese ya mongollwa e ngolwe ka letsohong le letshehadi haufi le mola, mme ho qalwe ka maemo a motho eo (j.k. Modulasetulo);  Ho latele sehlooho se totobatsang sepheo sa ho ngola;  Ebe ho latela mmele o hlahiswang ka diratswana;  Selelekela se totobatse sepheo sa ho ngola. [20] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 7 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 2.3 PUISANO  Dikahare di hlakise puisano dipakeng tsa mosuwehlooho le moemedi wa baithuti.  Ka mehla puisano e ngolwa e le ho puommui.  Lebitso la sebui le ngolwe letsohong le letshehadi la leqephe, le latelwe ke kgutlopedi.  Ditlhaloso tsa tlatsetso tse kang lebaka la bohlokwa hore mokete wa Kereiti ya 12 o be teng.  Polelo e nngwe le e nngwe e be karabelo ya puo e sa tswa buuwa.  Sehalo le puo tse sebediswang di tla itshetleha kamanong ya dibui tse buisanang.  Ho tlolwe mola pakeng tsa sebui ka seng. [20] 2.4 RAPOROTO Mohlahlobuwa o tlalehela sepolesa ka se ileng sa etsahala ha moithuti ya neng a tsamaya ka pele ho yena a tla nkelwa selefounu ya hae.  Ke tlaleho ya ketsahalo e bonweng ka mahlo;  E lokela ho ba kgutshwane, mme e fupare dintlha tse latelang: - E be le sehlooho; - Letsatsi, nako le kgwedi di bolelwe ka ho bona motho a nkelwa selefounu. - E hlahise motho/batho bao raporoto e lebisitsweng ho bona; - Mngodi a tobe taba; - Puo e be ya semmuso mme ho sebesidwe dipolelo tse phethahetseng.  E ngolwa ho hlaha ntlhakemong ya mongodi;  Hangata ho sebediswa dipolelo tse ho lekgathe lefetile/lephethi. [20] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 20 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 8 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHAHO TSE KGUTSHWANE POTSO YA 3 3.1 PHOUSETARA Mohlahlobuwa o lokela ho totobatsa hore o rekisa diaparo tsa kgale tsa sekolo. A bolele mefuta ya diaparo tseo a tlang ho di rekisa.  Phousetara e phatlalatsa molaetsa, mme e boele e memele batho ho se phatlalatswang.  E ba le sehlooho se totobetseng, se ngotsweng ka ditlhaku tse kgolo;  Molaetsa kapa ditaba tsa yona, di ngolwa ka mongolo o moholo, o hohelang batho.  Molaetsa wa yona o fupara dintlha tse latelang: - Sebaka sa kgwebo. - Matsatsi ao kgwebo ena e tla bulwa ka ona. - Nako. - Tefo ya diaparo tse rekiswang. [20] 3.2 DITSHUPISO Mohlahlobuwa a laele metswalle ya hae tsela eo ba tla e tsamaya ho tloha boemafofaneng ho ya fihla holong ya motse moo mokete o tla tshwarelwang teng.  Boholo ba dipolelo di be ho sekaotaelo temekisong ya tumelo.  Ditshupiso di hlahlamane le ka kutlwusiso. Diketsahalo e be tse momahaneng.  Ho buuwe ka lehlakore le itseng. Mohlala: thinyetsa ka letsohong le letona, le letshehadi, tsamaya o lebile pele, jj.  Ho bolelwe mabitso a diterata tse tlang ho nkuwa le diroboto tse kae pele a fihla holong ya motse. Dipolelo tse latelang di ka o thusa haholo ha o supisa motho tsela: o feta …, o hahamala jwalo …, o iphaphate ka lehlakore la …, haufi le …, ka morao/pele ho jj.  Ho bolelwe mabitso a dibaka tse tsebahalang tse tla fetwa ka lehlakoreng le letshehadi, le letona kapa ka pele.  Puo e hlakileng, e otlolohileng le e utlwisisehang ha bobebe e lokela ho sebediswa, mme sehalo ke se tsamaelanang le mofuta wa tema e ngolwang;  Ho sebediswa lehoketsi la motho wa bobedi, kaha ke yena ya laelwang kapa ya supiswang. [20] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 9 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 3.3 IMEILE Mohlahlobuwa o ngolla mookamedi wa suphamakete e itseng mme a tletleba ka ditshila le ho tlolwa ke nako ya ho jowa ha dijo tseo a di boneng dishelefong tsa suphamakete eo. Imeileng ya hae a hlakise ditshila le dijo tse neng di se di tlotswe ke nako ya ho jowa. A nehelane ka bopaki ba dijo tse tlotsweng ke nako. Sebopeho  Ho ngolwa aterese ya imeile ya mongodi le ya mongollwa.  Atereseng ya imeile kang ho be le @, ho se siuwe sebaka dipakeng tsa ditlhaku mme ho se be le kgutlo pheletsong ya yona.  Ho latele sehlooho se totobatsang sepheo sa ho ngola.  Ebe o kena tabeng. [20] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C: 20 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 80 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 10 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA B & C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE LE E KGUTSHWANE (MATSHWAO A 20) SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) Makgetha a ho Phihlelo e babatsehang Phihlelo e supang Phihlelo e mahareng Phihlelo ya motheo Phihlelo e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE, 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 MORALO LE -Nehelano e babatsehang haholo -Nehelano e ntle haholo, e -Nehelano e lekaneng, e -Nehelano ya motheo e -Nehelano e totobatsa SEBOPEHO ho feta ditebello tse tlwaelehileng bontshang tsebo e ntle ya bontshang tsebo ya makgetha a bontshang tsebo e itseng ya kgaello ya tsebo ya - Mehopolo e matla, e butswitseng makgetha a mofuta wa tema mofuta wa tema makgetha a mofuta wa tema makgetha a mofuta ona wa -Nehelano ya sehlooho -Tsebo e batsi ya makgetha a -Nehelano e tsepame - ha e -Nehelano ha e a tsepama ka -Mosebetsi o na le tsepamo tema le mehopolo; mofuta wa tema kgere ho phethahala – ho na le ho e itseng empa o a kgera -Moelelo o nyotobetse ke ho - Tlhophiso ya mehopolo; -Mosebetsi o tsepame -Mehopolo le dikahare di kgera ho itseng -Ha se ka dinako tsohle kgera ho hoholo - Kelohloko ya baamohedi -Mehopolo le dikahare di momahane, mme di -Mehopolo le dikahare di na le mehopolo le dikahare di -Mehopolo le dikahare ha di ba ditaba, maikemisetso momahane manollotswe hantle haholo ka momahano e lekaneng feela momahaneng na momahano le maemo. -Nehelano e manollotswe ka dintlha tse tshehetsang sehlooho -Ke dintlha tse itseng feela tse - Sehlooho se tshehetswa -Ke dintlha tse mmalwa boqhetseke mme dintlha tsohle di -Sebopeho ke se loketseng se tshehetsang sehlooho ke dintlha tse mmalwa haholo tse tshehetsang tshehetsa sehlooho nang le diphoso tse mmalwa -Ka kakaretso, sebopeho se -Melao ya sebopeho e sehlooho -Sebopeho ke se nepahetseng ka haholo nepahetse leha se na le sebedisitswe ka bohlotsa bo -Ha ho boiteko ba ho Matshwao a 12 botlalo diphoso tse itseng boholo sebedisa melao ya -Kgaello e itseng ya tsa sebopeho bohlokwa PUO, SETAELE LE 7-8 5-6 4 3 0-2 HO HLAOLA -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le DIPHOSO tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe ha di a lokela tlotlontswe ha di dumellane - Sehalo, rejistara, setaele, maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi le maikemisetso, maikemisetso, baamohedi ditaba le maemo ka ho fetisisa ditaba le maemo ka botlalo ditaba le maemo ba ditaba le maemo ka baamohedi ba ditaba le ba ditaba le maemo; -Melao ya puo e nepahetse ka -Ka kakaretso, melao ya puo e -Mosebetsi o na le diphoso tse botlalo maemo -Tshebediso ya puo, tlwaelo botlalo ebile nehelano e bopehile nepahetse ebile e bopehile itseng tsa melao ya puo; -Tshebediso ya puo e -Mosebetsi o tletse diphoso ya tshebediso ya puo, hantle hantle -Tlotlontswe e lekaneng fosahetse ebile e tletse mme o dubakane kgetho ya mantswe, -E batla e se na diphoso -Tlotlontswe e ntle haholo -Diphoso ha di nyotobetse diphoso tse ngata -Tlotlontswe ha e a lokela matshwao a ho bala le -Mosebetsi boholo ha o na moelelo. -Tlotlontswe e haellang sepheo mopeleto diphoso. -Moelelo o nyotobetse -Moelelo o nyotobetse haholo matshwao a 8 MATSHWAO 17-20 13-15 10-11 7-8 0-5 SENOTLOLO SA HO ABA MATSHWAO: Makgetha a tekanyetso Matsh Senotlolo wao Dikahare, Moralo le Sebopeho 12 DMS = Puo le Setaele le ho Hlaola 8 PSH = diphoso Matshwao ohle 20 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello