Sesotho Sal Grade 12 P3 November 2024 NSC MG QP (Sesotho)

NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) PAMPIRI YA BORARO (P3) PUDUNGWANA 2024 TATAISO YA HO TSHWAYA MATSHWAO: 80 Tataiso ena ya ho tshwaya e na le maqephe a 9. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 2 DBE/Pudungwana 2024 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: MOQOQO POTSO YA 1 TATAISO YA HO TSHWAYA MOQOQO • Moqoqo o ke ke wa hloka sesupo leha e le sefe sa hore o badilwe wa ba wa abelwa matshwao ka tshwanelo. Matshwao a abetsweng moqoqo e be a loketseng. • Ho se tshwane le kgutsufatsong moo ho nang le pehelo ya moedi o tlamang wa palo ya mantswe, moqoqo ke sengolwa sa boiqapelo. Moqoqo ha o phalla ho ya ka boiqapelo mme o hohela mmadi, e tla be e le leeme ha ho tsepamiswa maikutlo hodima bolelele feela, ho na le hore ho shejwe dintlha. Molao ke hore: • Ho se eketswe dikotlo kaha ruburiki ka boyona e na le dikotlo. 1.1 Batjha ba kajeno! Mohlahlobuwa a hlalose/phete ka batjha ba kajeno. - Dikahare di hlake hore ke lebaka la eng a ngola ka batjha ba kajeno. - Mohlahlobuwa a hlakise ka mehlala e bontshang seo a se buang, se mabapi le batjha ba kajeno. [40] 1.2 Bohlokwa ba ho ba le motlakase. Mohlahlobuwa a phete/hlalose hantle bohlokwa ba ho ba le motlakase. - A name ka mabaka a bontshang bohlokwa ba ho ba le motlakase. - Mohlahlobuwa a ka boela a hlalosa/pheta ka bohlokwa ba ho ba le motlakase dibakeng tse fapaneng, jwalo ka mahaeng, sekolong, mosebetsing, jj. [40] 1.3 Ke ne ke qala ho kgetha ka la 29 Motsheanong 2024. Mohlahlobuwa a phete/hlalose hantle ka letsatsi la dikgetho tsa 2024. - Dikahare di hlake hore ke lebaka lefe le entseng hore a nke qeto ya ho ya kgetha ka la 29 Motsheanong 2024. - Mohlahlobuwa a hlakise diketsahalo tse etsahetseng ka letsatsi leo la dikgetho tsa 29 Motsheanong 2024. [40] 1.4 Ho bohloko ho hloka batswadi. Mohlahlobuwa a phete/hlalose hantle ka bohloko ba ho se be le batswadi. - A phete/hlalose seo se mo utlwisang bohloko haholo ka lebaka la ho hloka batswadi. [40] 1.5 – Ditshwantsho 1.8 Dikahare tsa moqoqo di laolwa ke mehopolo ya sehlooho ya boiqapelo ba mohlahlobuwa ka mong. Moqoqo o ngolwa ka lehlakore lefe kapa lefe. [40] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 40 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 3 DBE/Pudungwana 2024 NSC – Tataiso ya ho tshwaya TATAISO YA SEBOPEHO SA DITEMA TSA MOQOQO Mefuta ya Ditema Moqoqo wa Phetelo/o hlalosang Sebopeho sa ka ntle • Sehlooho • Selelekela • Mmele • Phethelo Sebopeho sa seratswana Mohato/Setepe Moralo wa mantlha o hatellang hodima ditsela tse itseng tsa ho etsa dintho le tsa phetelo tse itshetlehileng hodima tlhahlamano ya diketsahalo ho latela nako. • Polelo ya mohopolo wa sehlooho. • Dipolelo tsa tlatsetso ho bontsha tlhahlamano ya diketsahalo. Makgetha • Di re qoqela ka pale e mabapi le motho/batho, sebaka le nako ya diketsahalo. • Di na le mopheti kapa mongodi wa pale. Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 4 DBE/Pudungwana 2024 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA A: RUBURIKI YA TATAISO YA HO TSHWAYA MOQOQO (MATSHWAO A 40) – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) ELA TLHOKO: Matshwao a 0-40 a abilwe ho ya ka ditlhaloso tse arotsweng ka dikgato tse 5. Lekgetheng la pele, tlhaloso ya boiphihlelo e arotswe HABEDI ho hlahisa boemo bo hodimo le bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona. Makgetha a ho lekanyetsa Phihlello e bababtsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang DIKAHARE LE MORALO 22-24 18 12-16 7-11 0-6 Nehelano ya sehlooho: -Nehelano e babatsehang ho feta -Nehelano e ntle haholo -Nehelano e kgotsofatsang -Nehelano e momahane -Nehelano e tswile lekoteng Boemo bo hodimo tlhophiso ya mehopolo le dintlha, tebello e tlwaelehileng -Mehopolo ke e loketseng ebile e -Mehopolo e momahane le mona le mane hohang kelohloko ya baamohedi ba -Mehopolo e bontshang bohlale, e kgahlisa ka botlalo le bopaki ba ho kgodisa ka tsela e -Mehopolo ke e sa hlakang -Mehopolo ke e sa tsepamang, ditaba, maikemisetso le maemo. phepetsang monahano, ebile e nehelano e butswitseng amohelehang ebile e seng ya boiqapelo e dubakaneng sutsitse -O hlophisitswe le ho hokelwa -O hlophisitswe le ho -Ho na le bopaki bo -Ha e utlwahale mme -O hlophisitswe le ho hokelwa ka hantle haholo ho kenyeditswe momahana ka tsela e fokolang ba tlhophiso le mehopolo e a phetakakwa boqhetseke, ho kenyeleditswe selelekela, mmele le qetelo amohelehang ho momahano ya mosebetsi -Ha e a hlophiswa le hona ho selelekela, mmele le qetelo kenyeleditswe selelekela, hokeleha mmele le qetelo 19-21 17 -Nehelano e tswileng matsoho leha -Nehelano e radilwe hantle Boemo bo tlase e haellwa ke matshwao a -Mehopolo ke e loketseng, mme boqhetseke ba moqoqo o e thahasellisang babatsehang -O hlophisitswe le ho hokelwa -Mehopolo e sutsitseng ebile e hantle ho kenyeleditswe bontsha boiphihlelo bo hodimo selelekela, mmele le qetelo -O hlophisitswe le ho hokelwa ka bonono ho kenyeleditswe Matshwao a 24 selelekela, mmele le qetelo 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 PUO, SETAELE LE HO -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo e ntle haholo -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke e sa HLAOLA DIPHOSO babatsehang, sehalo se kgahlisang ebile e matla loketseng leha e na le ho haellang utlwisisiseeheng Sehalo, rejistara, setaele, ebile se le matla -Boholo ba mosebetsi ha o na hloka botsitso mona le -Popo ya dipolelo ke e se -Tlotlontswe e haellang haholo tlotlontswe ke tse lokelang -O batla o hloka diphoso tsa melao diphoso tsa mopeleto, sehalo se mane nang motswako hoo nehelano e sa sepheo/tshusumetso le maemo; ya puo le tsa mopeleto matla ebile se nepahetse -Sehalo se sebedisitswe ka -Tlotlontswe e haella utlwisiseheng Kgetho ya mantswe -O radilwe ka bokgoni bo tsotehang -O radilwe hantle haholo tshwanelo leha puo ya haholo Tshebediso ya puo le tlwaelo, bonono e haella. matshwao a ho bala le mopeleto. Matshwao a 12 SEBOPEHO 4 3 2 1 0 Makgetha a tema: popeho ya -Kgodiso ya sehlooho ke e -Kgodiso ya dintlha ke e -Dintlha tse loketseng di a -Dintlha tse itseng di a -Dintlha tse hlokehang di a dipolelo le kgodiso ya diratswana babatsehang utlwisisehang, mme e hodisang hodiswa utlwahala haella le bolelele bo hlokehang. -Dintlha tse phethahetseng ka sehlooho -Dipolelo le diratswana di -Dipolelo le diratswana di -Dipolelo le diratswana di botlalo -O momahane bopilwe hantle na le diphoso fosahetse -Dipolelo le diratswana di bopilwe -Dipolelo le diratswana di a -Moqoqo o na le moelelo -Moqoqo o ntse o na le -Moqoqo ha o na moelelo ka tsela e babatsehang utlwisiseha ebile di tswakilwe moelelo o itseng Matshwao a 4 MATSHWAO 33-40 28-30 20-25 12-17 0-9 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 5 DBE/Pudungwana 2024 NSC – Tataiso ya ho tshwaya Makgetha a ho lekanyetsa Matshwao Senotlolo Dikahare/Moralo 24 DM = Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso 12 PSH = Sebopeho 4 Seb = Matshwao ohle 40 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 6 DBE/Pudungwana 2024 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE POTSO YA 2 2.1 LENGOLO LA SETSWALLE Mohlahlobuwa a ngole lengolo mo a kgothatsang ngwanabo ya sa atlehang tlhahlobong ya lengolo la ho kganna. A hlakise hantle lebaka la ho se nyahame. Sebopeho • Aterese ya mongodi e ngolwe hodimo letsohong le letona mme e ngolwe ka sebopeho sa boloko. • Ho se sebediswe matshwao a puo, ntle leha ho na le dikgutsufatso. • Tlasa aterese ho tlolwe mola ebe ho ngolwa mohla oo lengolo le ngolwang ka ona. • Ho latele tumediso (e bontshe kamano le ya ngollwang, ho hlake hore ke moahisane), ha ho letshwao la puo le sebediswang. • Mmele o ngolwe ka diratswana: ho be le selelekela mme ho latele diratswana tse ding tse jereng ditaba. • Sepheo sa ho ngola se utlwahale se hlalose ho kgothatsa. • Qetello e be e kgutshwane mme e phethele ditaba ka tsela e utlwahalang ho itshetlehilwe feela kamanong ya mongollwa le ya ngolang. [20] 2.2 LENGOLO LA SEMMUSO Mohlahlobuwa a ngole lengolo ho kopa ho fumantshwa sebaka ho ntshetsa dithuto tsa hae pele Setsheng sa Dithuto tse Phamameng Afrika Borwa. Sebopeho • Lengolo lena le na le aterese tse pedi (ya mongodi le ya mongollwa); • Aterese ya mongodi e ngolwe hodimo ka letsohong le letona, e ngolwe ka sebopeho sa boloko; • Tlasa aterese ya mongodi ho tlolwe mola ebe ho ngolwa mohla oo lengolo le ngolwang ka wona; • Ho se sebediswe matshwao a puo, ntle le ha ho na le dikgutsufatso; • Aterese ya mongollwa e ngolwe ka letsohong le letshehadi haufi le mola, mme ho qalwe ka maemo a motho eo (j.k. Mookamedi); • Ho latele sehlooho se totobatsang sepheo sa ho ngola; • Ebe ho latela mmele o hlahiswang ka diratswana; • Selelekela se totobatse sepheo sa ho ngola. [20] Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 7 DBE/Pudungwana 2024 NSC – Tataiso ya ho tshwaya 2.3 PUO Dikahare di hlakise puo ya mohlahlobuwa le baithuti. Puo e be mabapi le ho tshwenyeha ha baithuti ba bangata ka lebaka la puo ya mediya ya marangrang. Puo e be e hlokomedisang batjha hore bophelo bo ka ba jwang ntle le puo ya mediya ya marangrang. Maano a tla sebediswa ho totobatsa puo, e be a utlwisisehang. Ho elwe tlhoko tse latelang puong e etswang: • Ho sebediswe puo e loketseng baamohedi ba ditaba le maemo. • Dipolelo e be tse kgutshwane tse tsepameng, mme di ka nna tsa tswaka metlae, diqotso kapa dipolelo tsa bonono ho natefisa le ho bontsha bohlokwa ba puo ya mediya ya marangrang. [20] 2.4 RAPOROTO Mohlahlobuwa o tlalehela sepolesa ka se ileng sa etsahala ha malome wa hae a mo kopa ho tsebisa baithuti ba hlokang sebaka yunivesithing ba mo fe R1 500, o tla ba thusa. • Ke tlaleho ya ketsahalo e nang le bopaki; • E lokela ho ba kgutshwane, mme e fupare dintlha tse latelang: - E be le sehlooho; - Letsatsi, nako le kgwedi di bolelwe ka baithuti ba fanneng ka tjhelete le hore ba bakae ka palo. - E hlalose ho nyamela ha malome wa hae. - E hlahise motho/batho bao raporoto e lebisitsweng ho bona; - Mongodi a tobe taba; - Puo e be ya semmuso mme ho sebesidwe dipolelo tse phethahetseng. • E ngolwa ho hlaha ntlhakemong ya mongodi; • Hangata ho sebediswa dipolelo tse ho lekgathe lefetile/lephethi. [20] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 20 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 8 DBE/Pudungwana 2024 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHAHO TSE KGUTSHWANE POTSO YA 3 3.1 KARETE YA MEMO • Dikahare di hlakise letsatsi, sebaka le nako. • Mohlahlobuwa o lokela ho memela batswadi ho tla moketeng wa pokello ya tjhelete ya mokete wa baithuti ba Kereiti 12. • Mabitso a momemi le momemuwa a totobale. • Sepheo sa memo se hlahiswe ka bokgutshwanyane. • Dipolelo e be tse kgutshwanyane tse hlakisang molaetsa. • Sehalo se laolwa ke mofuta wa karete. [20] 3.2 BUKATSATSI/DAYARI Dikahare Mohlahlobuwa a ngole ditaba tsa matsatsi a mararo ka diketsahalo tsa ho kopana ha hae le motswalle eo wa hae wa kgale feisebukung. Motshwai a ele tlhoko tse latelang ha a tshwaya: • Ho ngolwa diketsahalo tsa letsatsi ka leng e le rekoto. • Letsatsi le mohla ho rekotwang, di a ngolwa. • E ngolwa ho tswa lehlakoreng la mmui. Sehalo se laolwa ke mofuta wa tema ena. [20] 3.3 DITAELO • Mohlahlobuwa a lotomanye mehato le mokgwa wa ho thusa moithuti ya akgehileng phaposing ya borutelo. • Ditaelo di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo temekisong ya tumelo. • Tatellano e nepahetseng ke ya bohlokwa. • Bua ka mokgwa o tshwanetsweng ho latelwa nakong eo ho thuswang moithuti. Puo e hlakileng ebile e otlolohile le sehalo se tsamaellanang le mofuta ona wa tema, di lokela ho sebediswa. [20] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C: 20 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 80 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Bobedi (SAL)/P3 9 DBE/Pudungwana 2023 NSC – Tataiso ya ho tshwaya KAROLO YA B & C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE LE E KGUTSHWANE (MATSHWAO A 20) SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA BOBEDI (SAL) Makgetha a ho Phihlelo e babatsehang Phihlelo e supang Phihlelo e mahareng Phihlelo ya motheo Phihlelo e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE, 10-12 8-9 6-7 4-5 0-3 MORALO LE -Nehelano e babatsehang haholo -Nehelano e ntle haholo, e -Nehelano e lekaneng, e -Nehelano ya motheo e -Nehelano e totobatsa SEBOPEHO ho feta ditebello tse tlwaelehileng bontshang tsebo e ntle ya bontshang tsebo ya makgetha a bontshang tsebo e itseng ya kgaello ya tsebo ya - Mehopolo e matla, e butswitseng makgetha a mofuta wa tema mofuta wa tema makgetha a mofuta wa tema makgetha a mofuta ona wa -Nehelano ya sehlooho -Tsebo e batsi ya makgetha a -Nehelano e tsepame - ha e -Nehelano ha e a tsepama ka -Mosebetsi o na le tsepamo tema le mehopolo; mofuta wa tema kgere ho phethahala – ho na le ho e itseng empa o a kgera -Moelelo o nyotobetse ke ho - Tlhophiso ya mehopolo; -Mosebetsi o tsepame -Mehopolo le dikahare di kgera ho itseng -Ha se ka dinako tsohle kgera ho hoholo - Kelohloko ya baamohedi -Mehopolo le dikahare di momahane, mme di -Mehopolo le dikahare di na le mehopolo le dikahare di -Mehopolo le dikahare ha di ba ditaba, maikemisetso momahane manollotswe hantle haholo ka momahano e lekaneng feela momahaneng na momahano le maemo. -Nehelano e manollotswe ka dintlha tse tshehetsang sehlooho -Ke dintlha tse itseng feela tse - Sehlooho se tshehetswa -Ke dintlha tse mmalwa boqhetseke mme dintlha tsohle di -Sebopeho ke se loketseng se tshehetsang sehlooho ke dintlha tse mmalwa haholo tse tshehetsang tshehetsa sehlooho nang le diphoso tse mmalwa -Ka kakaretso, sebopeho se -Melao ya sebopeho e sehlooho -Sebopeho ke se nepahetseng ka haholo nepahetse leha se na le sebedisitswe ka bohlotsa bo -Ha ho boiteko ba ho Matshwao a 12 botlalo diphoso tse itseng boholo sebedisa melao ya -Kgaello e itseng ya tsa sebopeho bohlokwa PUO, SETAELE LE 7-8 5-6 4 3 0-2 HO HLAOLA -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le DIPHOSO tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe ha di a lokela tlotlontswe ha di dumellane - Sehalo, rejistara, setaele, maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi le maikemisetso, maikemisetso, baamohedi ditaba le maemo ka ho fetisisa ditaba le maemo ka botlalo ditaba le maemo ba ditaba le maemo ka baamohedi ba ditaba le ba ditaba le maemo; -Melao ya puo e nepahetse ka -Ka kakaretso, melao ya puo e -Mosebetsi o na le diphoso tse botlalo maemo -Tshebediso ya puo, tlwaelo botlalo ebile nehelano e bopehile nepahetse ebile e bopehile itseng tsa melao ya puo; -Tshebediso ya puo e -Mosebetsi o tletse diphoso ya tshebediso ya puo, hantle hantle -Tlotlontswe e lekaneng fosahetse ebile e tletse mme o dubakane kgetho ya mantswe, -E batla e se na diphoso -Tlotlontswe e ntle haholo -Diphoso ha di nyotobetse diphoso tse ngata -Tlotlontswe ha e a lokela matshwao a ho bala le -Mosebetsi boholo ha o na moelelo. -Tlotlontswe e haellang sepheo mopeleto diphoso. -Moelelo o nyotobetse -Moelelo o nyotobetse haholo matshwao a 8 MATSHWAO 17-20 13-15 10-11 7-8 0-5 SENOTLOLO SA HO ABA MATSHWAO: Makgetha a tekanyetso Matsh Senotlolo wao Dikahare, Moralo le Sebopeho 12 DMS = Puo le Setaele le ho Hlaola diphoso 8 PSH = Matshwao ohle 20 Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello