Technology Grade 9 November EC 2011 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com Province of the EASTERN CAPE EDUCATION SENIOR FASE GRAAD 9 NOVEMBER 2011 TEGNOLOGIE MEMORANDUM PUNTE: 100 Hierdie memorandum bestaan uit 8 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 TEGNOLOGIE (MEMO) (NOVEMBER 2011) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Leerders beantwoord al die vrae van AFDELINGS A, B, C, D en E. 2. Tekening moet duidelik, netjies en in potlood gedoen word. TOEKENNING VAN PUNTE AFDELING A MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE VRAAG 1 [10] AFDELING B STRUKTURE VRAAG 2 [15] AFDELING C PROSESSERING VRAAG 3 [15] AFDELING D STELSELS EN BEHEER (Meganiese Stelsels) VRAAG 4 [30] AFDELING E STELSELS EN BEHEER (Elektriese Stelsels) VRAAG 5 (5) VRAAG 6 (25) [30]

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2011) TEGNOLOGIE (MEMO) 3 AFDELING A: MEERVOUDIGE-KEUSE VRAE VRAAG 1 1.1 B√ 1.2 A√ 1.3 C√ 1.4 A√ 1.5 D√ 1.6 B√ 1.7 B√ 1.8 B√ 1.9 B√ 1.10 C√ (10 x 1) [10] TOTAAL AFDELING A: 10 AFDELING B: STRUKTURE VRAAG 2 2.1 2.1.1 Redes vir die bou van ʼn brug:  Span ʼn gaping. √  Verkort die afstand wat gereis word. √  Verskaf toegang tot afgeleë gebiede. √  In staat om riviere, see, ens. oor te steek. √  Die verskaffing van toegang vir voertuie. √  Spaar tyd en geld. √ (Enige 2) (2) 2.1.2 Positiewe effek is dat die afstand tussen plekke verkort word en dit gebeur in ʼn reguit rigting. √ Negatiewe effek is dat die natuurlike omgewing deur konstruksie van ʼn brug beskadig word. √ (2) 2.1.3  Hout √  Tou √  Steen √  Yster √  Beton √  Kabels ens. √ (Enige 2) (2) 2.2 Tekening Eienskap A Treksterkte √ B Taaiheid √ C Geleidingsvermoë √ D Smeebaarheid √ E Druk krag √ (5)

Downloaded from hlayiso.com 4 TEGNOLOGIE (MEMO) (NOVEMBER 2011) 2.3 A – Dinamies √ B – Staties √ C – Dinamies √ D – Dinamies √ (4) TOTAAL AFDELING B: 15 AFDELING C: PROSESERING VRAAG 3 3.1 KOLOM A KOLOM B 3.1.1 Bestraling D √ 3.1.2 Verkoeling C √ 3.1.3 UHT − Ultra Hittebehandeling E √ 3.1.4 Droogmaak van voedsel B √ 3.1.5 Inlê van voedsel A √ (5) 3.2  Olie √  Verf √  Vernis √  Lak √  Was √  Politoer √ (Enige 4) (4) 3.3 Die simbool op ’n voorwerp beteken dat dit kan hergebruik word. √ Dit kan op melk, water, sap, grimering, sjampoe bottels ens. gevind word. √ (Antwoorde wat verwys na plastiek bottels of plastieksakke is korrek.) (2) 3.4 3.4.1 Dit is as gevolg van chemiese middels wat bygevoeg word tot voedsel soos kleurmiddels, kunsmatige geurmiddels en kunsmatige preserveermiddels. √ (1) 3.4.2 Deur kunsmatige kleurmiddels, geurmiddels en kunsmatige preserveermiddels van voedsel te verwyder. √ (1) 3.4.3  Onrustigheid √  Uitslag op die vel. √  Moeilikheid om te konsentreer. √  Lugweë swel wat probleme met asemhaling veroorsaak. √ (Enige 1) (1) 3.4.4 Deur die vergelyking van die voedsel etikette van verskillende handelsmerke van dieselfde voedsel te vergelyk. √ (1) TOTAAL AFDELING C: 15

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2011) TEGNOLOGIE (MEMO) 5 AFDELING D: STELSELS EN BEHEER ( Meganiese Stelsels) 4.1 Naam van voorwerp Voordeel vir die mens Meganies of elektries A ’n Fiets ratstelsel Dit maak fietsry makliker. √ Meganies √ B ’n Flits Laat ons in die donker Elektries √ sien √ C ʼn Rat lier Maak die lig van vragte Meganies √ makliker √ D ʼn Radio Laat mense musiek, Elektries √ kommentaar en nuus ens. hoor. √ E ʼn Hamerboor Laat konstruksiewerkers Meganies √ harde oppervlaktes sloop √ F ʼn Hidroliese motor Lig ʼn motor wanneer ʼn Meganies √ domkrag (Jack) persoon ʼn wiel vervang √ (12) 4.2 4.2.1 Inset Proses Uitset Die voete en bene Die ketting en Die agterste wiel van die fietsryer ratte dra die van die fiets draai oefen 'n krag op energie oor van en dit veroorsaak die pedale van die die pedale tot dat die fiets fiets. √ die agter wiel. vorentoe beweeg. √ (2) 4.3 4.3.1 ʼn Rat is ʼn wiel met tande op die rand. √ (1) 4.3.2 Deur gebruik te maak van ʼn derde rat met die naam van ʼn ‘idler’ rat. √ (1) 4.3.3 Dryfrat byskrif = √ Aangedrewe rat byskrif = √ Idler rat byskrif = √ Rigting pyltjie = √ (4)

Downloaded from hlayiso.com 6 TEGNOLOGIE (MEMO) (NOVEMBER 2011) 4.4 4.4.1 (B is groter as A en uitsette minder revolusies per minuut en is stadiger. C is kleiner, daarvoor revolusies per minuut sal vermeerder en revolusies sal vinniger wees.) Leerders moet nou die revolusies per minuut op C uitwerk. 60 √ B √ = 6 √ 10 C 20 revolusies x 6 √ = 120 revolusies by C √ (5) 4.5 Paw Ratchet 4.5.1 A = Sperrat √ B = Sperranttand √ (2) 4.5.2 Die doel van ʼn eenrigting klep is om toe te laat dat vloeistof of gas slegs in een rigting sal beweeg. √ (1) 4.5.3 (a) Klampe –  Word gebruik om die toue van seile op jagte te hou  Op die mas van bote, blindings ens. (1) (b) Eenrigting klep –  Binneband in ʼn fietswiel. √  Hidroliese fietswiel (1) TOTAAL AFDELING D: 30

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2011) TEGNOLOGIE (MEMO) 7 AFDELING E: STELSEL EN BEHEER ( Elektriese Stelsels) VRAAG 5 5.1 5.1.1 ʼn Lig-afhanklike resistor(LDR) word gebruik . √ (1) 5.1.2 Die weerstand verhoog wanneer dit donker word. √ (1) 5.1.3 Die lig skakel aan sodra dit donker word, die sein na die transistor word sterker. √ Die transistor skakel die stroom aan en dan skakel die transistor die sekuriteitslig aan .√ (2) 5.1.4 Die transistor word gebruik as die outomatiese skakelaar om die sekuriteitslig aan te skakel. √ (1) [5] VRAAG 6 6.1 6.1.1 Resistor 1 Groen (green) in die 1ste band = 5 √ Oranje (orange) in die 2de band = 3 √ Rooi (red) in die 3de band = 00 √ = 5 300 Ὠ (een punt vir 5, een punt vir 3 en een punt vir 00) (3) 6.1.2 Resistor 2 Geel (Yellow) in die 1ste band = 4 √ Groen (Green) in die 2de band = 5 √ Oranje (Orange) in die 3de band = 000 √ = 45 000 Ὠ (een punt vir 4, een punt vir 5 en een punt vir 000) (3) 6.1.3 Goud (Gold) = +- 5% √ (1) 6.1.4 (a) 1ste band 4 = Geel (Yellow) √ 2de band 7 = Violet (Violet) √ 3de band 0 = Bruin (Brown) √ (b) 1ste t band 1 = Bruin (Brown) √ 2de band 5 = Groen (Green) √ 3de band 00 = Rooi (Red) √ (c) 1ste band 8 = Grys (Grey) √ 2de band 9 = Wit (White) √ 3de band 000 = Oranje (Orange) √ (9)

Downloaded from hlayiso.com 8 TEGNOLOGIE (MEMO) (NOVEMBER 2011) 6.2 Motor B .√ Laer weerstand beteken ʼn sterker stroom √ en beteken dat die motor sterker is (hoër wringkrag). (3) 6.3 6.3.1 Om ʼn elektriese lading op ʼn beheerde wyse te stoor en om dit weer vry te stel wanneer dit nodig is . 6.3.2  Die grootte van die plate. √  Die afstand tussen die plate. √  Die tipe diëlektriese gebruik. √ (3) 6.4  Interkoms √  Waarskuwing seine in beheerkamers. √  Waarskuwing toestelle in motors, deurklokkies en  Rekenaarspeletjies. √ (Enige 2 van die bogenoemde en ander aanvaarbare antwoorde.) (2) TOTAAL AFDELING E: 30 GROOTTOTAAL: 100