Downloaded from hlayiso.com
Province of the
EASTERN CAPE
EDUCATION
SENIOR PHASE
IBANGA 9
NOVEMBA 2012
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO
AMANQAKU: 100
IXESHA: 2 iiyure
Olu viwo lunamaphepha ali – 11.
You're offline
Skip to contentQuestion paper 






View all



XHOFA-QP-NOV 2012_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Fal · Grade 9 · November EC · 2012. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Fal
- Grade
- Grade 9
- Document type
- Question paper
- Year
- 2012
- Exam period
- November EC
- Pages
- 11
- File size
- 354.5 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 11
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Eli phepha lahlulwe langamaCandelo amane:
ICANDELO A : Uvavanyo lokuqonda [20]
ICANDELO B : Isishwankathelo [10]
ICANDELO C : Ukusetyenziswa kolwimi [30]
ICANDELO D : Uncwadi [20]
ICANDELO E : Ubuchule bokubhala [20]
2. Umfundi unyanzelekile ukuba ayiphendule YONKE imibuzo.
3. Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo.
4. Shiya umgca phakathi kweempendulo zakho.
5. Nika ingqwalasela eyodwa kwindlela opela ngayo nendlela ocwangcisa ngayo
umsebenzi wakho.
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 3
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
ISICATSHULWA
Funda esi sicatshulwa silandelayo ngocoselelo uze uphendule imibuzo ebhekiselele kuso:
1.
2. 1. UNoluthando Hlophe yintombi eneminyaka engama-21, uhlala eRosebank kwaye
usebenza e-eNews njengecamera woman. Umsebenzi wakhe ujongene nokuphuma aye
kufota iindaba ngokuthi aqokelele imifanekiso echaza ibali. “Ndandinomnqweno wokufunda
iDramatic Arts kodwa zathi zakungavumi iimeko, ndakhetha iTelevision Production,” utsho
uNoluthando. Izifundo zakhe uzenze eDurban University of Technology waza waya
kusebenza eJoburg.
UNoluthando uthi uyawuthanda umsebenzi wakhe. Uvuka ngentsimbi yesibhozo kusasa,
ahlambe aye emsebenzini ukuze azimase idiary meeting apho baxoxa amabali olo suku,
emveni koko anikwe ibali. Ethetha malunga nendlela yokumelana nenzima zomsebenzi
uNoluthando uthi, “Ngamanye amaxesha ndiziva ndigxekwa ngenxa yesini sam. Ndifunde
ukuyivuthulula loo ngcinga. Abantu bayothuka kukuva ukuba ndenza ntoni. Xa
ndiphuma, ndiphumela amabali abantu balindela umfoti oyindoda kwaye uninzi alunazo
iintloni zokundixelela. Bendidla ngokukhubeka kodwa ngoku ndisuka ndihleke.”
2. USamkelisiwe Mabuya yena libhinqa elineminyaka engama-26 uhlala eRandburg kwaye
usebenza kwaTelkom njengetechnician. Umsebenzi wakhe ngowokufakela kwaye
alungise iingcingo zeefowuni. Uthi wayekwibanga lematriki ukuqala kwakhe ukucinga
ngowona msebenzi awayeza kuwulandela. Uthi wayengazazi ukuba ufuna ntoni kodwa
wayefuna into eyahlukileyo ngoko ke wakhetha i-Electrical Engineering.
“Ngaphandle komphathi wam, ndim ndedwa ibhinqa eofisini. Ndandisoyika kuqala kodwa
abalingane bam abangamadoda bandinceda kakhulu ndade ndaqhela,” utsho
uSamkelisiwe. Uqhuba athi abanye abantu bakhe bambuze ukuba uyayazi na le nto
ayenzayo, imibuzo enjalo ke yiyo emkhathazayo ade ngamanye amaxesha afune
ukunikezela kodwa aphinde azinqande ngelithi lo ngowona msebenzi athanda ukuwenza.
[Lithatyathwe kwiBONA Magazine, April 2011 laza lahlelwa]
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012)
1.1 UNoluthando Hlophe uwufundele kweyiphi idyunivesithi lo msebenzi
awenzayo? Khetha impendulo ibeNYE kwezi zingezantsi uze ubhale
unobumba omele impendulo echanekileyo kuphela.
A. University of Johannesburg
B. University of KwaZulu-Natal
C. Durban University of Technology
D. University of South Africa (1)
1.2 Umsebenzi kaNoluthando ngowoku … (Gqibezela) :
A. bhala iindaba
B. chola-chola iindaba
C. fota iindaba
D. phula-phula iindaba (1)
1.3 Uvuka ngaliphi ixesha uNoluthando? Evuka enze ntoni? (2)
1.4 Bhala igama elipheleleyo legama “uJoburg” (1)
1.5 Usebenza phi uSamkelisiwe? (1)
1.6 USamkelisiwe usebenza njengetechnician. Yintoni eyona nto ayenzayo kulo
msebenzi wakhe? (2)
1.7 Iminyaka kaSamkelisiwe ingama-26. Bhala ke wena eli nani leminyaka yakhe
ngamagama esiXhosa. (1)
1.8 UNoluthando noSamkelisiwe bakhe bazibone besengxakini yokukhathazeka
emisebenzini yabo. Ingaba siyintoni isizathu soku kukhathazeka kwabo? (2)
1.9 Kulo nyaka sikuwo, mingaphi iminyaka kaNoluthando? (1)
1.10 Kumhlathi wokuqala kukho ibinzana elibhalwe ngqindilili. Bhala ela binzana
libhalwe ngqindilili usebenzise isiXhosa esilula. (2)
1.11 Igama “ukukhubeka” lineentsingiselo ezimbini ezahlukileyo: Bonisa lo
mahluko ngokuthi uwubhale kwizivakalisi eziBINI. (2)
1.12 Isichasi segama “ukugxekwa” kukunyemba: Yinyani okanye Asiyonyani?
Xhasa impendulo yakho ngeyona mpendulo ichanekileyo. (1)
1.13 USamkelisiwe uthi: “Ngaphandle komphathi wam, ndim ndedwa ibhinqa e-
ofisini”. Ingaba la mazwi athetha ukuba umphathi kaSamkelisiwe libhinqa
okanye yindoda? (1)
1.14 Nika isininzi segama „ibhinqa „ (1)
1.15 Khawuthiye esi sicatshulwa isihloko esisifaneleyo. (1)
[20]
AMANQAKU ECANDELO A: 20
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 5
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO
UMBUZO 2
Funda esi sicatshulwa silandelayo uze usishwankathele ngamagama angama-
50 – 60.
Bhala umhlathi okanye iingongoma.
Sebenzisa ulwimi olusulungekileyo ubhale ngamazwi akho kodwa ungaphumi
emxholweni.
Bhala inani lamagama owasebenzisileyo ekugqibeleni.
Ulwabiwo lwamanqaku:
Khupha iingongoma ezisixhenxe. (7)
Sebenzisa ulwimi oluchanekileyo. (3)
Ezi zilandelayo ziintlobo ezine zobuzali njengoko zichaziwe nguMaccoboy noMartin,
(1983): Ubuzali obungqongqo – apha abantwana kufuneka belandele imigaqo
engqongqo ebekwe ngabazali. Ukungathobeli le migaqo kudla ngokulandelwa
ziziphumo zokohlwaywa. Xa umntwana ebuza ukuba ayenzele ntoni na into ethile,
impendulo idla ngokuthi, “kuba nditsho.” Le ndlela yobuzali ikhupha abantwana
abathobekileyo nabaphumelelayo kodwa abangonwabanga nabangazithembanga.
Ubuzali obunengqeqesho – kolu uhlobo lobuzali kubekwa imigaqo nezikhokelo
emazilandelwe ngabantwana. Kolu hlobo lobuzali kuyathethwa-thethwana
nabantwana. Abazali bayayiphendula imibuzo evela ebantwaneni. Bayabaxolela xa
bonile kunokubohlwaya. Iziphumo zolu hlobo lobuzali ngabantwana abazithembileyo,
abaqeqeshekileyo, abanobubele, abanentsebenziswano, abonwabileyo,nabakwaziyo
ukuphumelela.
Ubuzali obunguvula-zibhuqe – Abantwana ababaluleki kolu udidi lwabazali kuba
akukho nto ingako elindelweyo kubo malunga nokukwazi ukuziphatha nokukwazi
ukuzilawula, abazali balindela loo nto ivela ebantwaneni. Abazali abakhetha le indlela
yobuzali bakhetha ukuba ngabahlobo babantwana babo kunokuba babonwe
njengabazali. Kolu hlobo lobuzali abantwana badla ngokungonwabi nokungalawuleki,
baba nengxaki nomntu obabekela imigaqo yaye abaqhubi kakuhle nasesikolweni.
Ubuzali obunabazali abangenanxaxheba – Aba bazali bayenza yonke into efunwa
ngabantwana, kodwa abanabudlelwane nabantwana babo. Kwiimeko ezininzi abazali
abazihoyi izinto ezifunwa ngabantwana babo. Kolu hlobo lobuzali, abantwana
abaqhubi kakuhle kuwo onke amanqanaba obomi.
[Ezivela kumama zisiya koomama namantombazana, GC Zulu-Kabanyane,iphepha
38]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012)
ICANDELO C: UKUSETYENZISWA KOLWIMI
UMBUZO 3
Landela yonke imiyalelo oyinikiweyo kulo mbuzo uyiphendule:
3.1 Isibizo ligama lomntu, lento okanye igama lendawo. Funda ke wena esi
sivakalisi silandelayo uze ukhethe isibizo esibhekiselele emntwini, kwinto
okanye kwindawo.
UNoluthando uhlala eRosebank kwaye uthi uyawuthanda umsebenzi wakhe.
3.1.1 Isibizo esibhekiselele kwindawo
3.1.2 Isibizo esibhekiselele emntwini
3.1.3 Isibizo esibhekiselele kwinto. (3)
3.2 Bhala isenzi esakhiwe kwisibizo esikrwelelwe umgca kwesi sivakalisi
singezantsi.
Umzekelo: Uthi uyawuthanda umsebenzi wakhe.
Impendulo: sebenza
Abantu balindela umfoti oyindoda. (1)
3.3 Qwalasela esi sivakalisi silandelayo uze ukhethe isibizo esiyintloko, isenzi,
injongosenzi ngolu hlobo:
Umzekelo: UNoluthando uyawuthanda umsebenzi wakhe.
Isibizo esiyintloko Isenzi / isivisa Injongosenzi
UNoluthando uyawuthanda umsebenzi wakhe
Abantu balindela umfoti oyindoda. (3)
[7]
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 7
UMBUZO 4
Tshatisa amagama abhalwe ngqindilili kuKHOLAM A kunye neempendulo
ezichanekileyo zazo ezikuKHOLAM B. Bhala unobumba omele impendulo
yakho ngolu hlobo : 4.1.1. G
KHOLAM A KHOLAM B
4.1.1. Lo ngumsebenzi wakhe A. Isixando sokwenzana
4.1.2. Umntu uba nemibuzo B. Isikhomokazi
4.1.3. Umphathi wam useofisini C. isimelabizo sokukhomba
4.1.4 Isikhukukazi sikhalela D. isimnini
amantshontsho
4.1.5 UNoluthando noSamkelisiwe E. Isibizo sehlelo 1
bayancedana
[5]
UMBUZO 5
5.1 Khawudibanise esi ivakalisi silandelayo sibe sisivakalisi esinye ngesihlanganisi
osinikiweyo.
UNoluthando uhlala eRosebank. USamkelisiwe yena uhlala eRandburg. (kanti) (1)
5.2 USamkelisiwe noNoluthando basoloko behamba kunye bazizihlobo
zokwenene:
Nika iqhalo okanye isaci esithetha into enye nale nkcazelo uyinikiweyo. (2)
[3]
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012)
UMBUZO 6
6.1 Qwalasela esi sivakalisi silandelayo uze ulandele imiyalelo oyinikiweyo.
Ndifunde ukuyivuthulula loo ngcinga.
6.1.1 Guqula esi sivakalisi singentla sibe kwisininzi. (2)
6.1.2 Vala izikhewu ngamagama afanelekileyo kwesi sicatshulwa
singezantsi:
UNoluthando uya---thanda---nconywa xa e---gqibe---nke---sebenzi
wakhe. (5)
6.1.3 Bhala isinciphiso segama „ingcinga‟ (2)
6.2 Fakela igama lesiXhosa elamkelekileyo elinokusetyenziswa endaweni yala
aphawulwe ngomgca ngaphantsi ?
UNoluthando usebenza kwiTelevision kwaye qho kusasa uzimasa
imeeting ebalulekileyo yosuku. (2)
6.3 Funda esi sivakalisi silandelayo uze ufakele impendulo echanekileyo:
IMO EVUMAYO IMO ELANDULAYO
Umzekelo: Uyawuthanda lo msebenzi. Akawuthandi lo msebenzi.
6.3.1 …………………………… Wayengazazi ukuba ufuna ntoni. (1)
6.4 Hlonipha amagama abhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi singezantsi.
Umzekelo: Nditya inyama.
Impendulo: Nditya intshani okanye imheya.
6.4.1 Ngamanye amaxesha inja iyahleka.
6.4.2 Abantwana batya ukutya.
6.4.3 USamkelisiwe wasela amanzi waxola. (3)
AMANQAKU ECANDELO C: 30
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 9
ICANDELO D : UNCWADI (UMBONGO)
UMBUZO 7
Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo ebhekiselele kuwo:
Mhla ndasetyenziswa nguSathana.
1. Kukho iimini ezibuhlungu,
Ezizalisa umntu ngeentlungu,
Nawe ezi mini uyazazi,
Akakho umntu ongazaziyo.
kakho um
2. Yandityumba indoda loo mini,
Yafika ndindedwa loo mini,
Yandibekela izirhintyelo,
Yanga ifunda kwizityhilelo.
3. Wandinyusanyusa endithoba,
Kuloo mahlandinyuka ndavuma,
Wandibekela bonke ubumnandi,
Endiya kubuzuza kube mnandi.
4. Ivenkile yakwaMagqadaza,
Yayivamile ngokuqhekezwa,
Izikrelemnqa zinganqatyelwa,
USathana wandicokisela.
5. Wathi akundikrobisa kwintywenka,
Suka amehlo am ndawatweza,
Ndaqonda ukuba ndiza kuba sisinhanha,
Wandithutha endibonga nam ndancama.
[Inguqu ukuba bendinini, Somana & Dudumashe-Luthango, iphepha 80].
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012)
7.1 USathana wayisebenzisa ukuba mayenze ntoni imbongi? Khetha impendulo
yakho kwezi:
A wathi mayibulale umntu
B wathi mayiye kuqhekeza ivenkile
C wathi mayitshayise izilwanyana. (1)
7.2 Jonga kwisitanza 1, ibhekisa kubani imbongi xa isithi “Nawe”? (2)
7.3 Jonga kwisitanza 2, imbongi isebenzise amagama anesiphelo esifanayo.
Kuthiwani xa kubizwa olu phawu? Khetha kwezi zilandelayo:
A Ngumbuzo-buciko
B Yimvano-siphelo
C Sisimntwiso (1)
7.4 Jonga kwisitanza 3, nika intsingiselo yebinzana „wandinyusa endithoba‟ (2)
7.5 Jonga kwisitanza 4, khetha igama elithetha into enye neli „ootsotsi‟ (2)
7.6 La magama abhalwe ngqindilili kwisitanza 5 adla ngokubhekiswa:
A emntwini olambileyo,
B entweni ehluthayo.
C emalini.
Khetha ibeNYE echanekileyo. (2)
7.7 Leliphi igama elisetyenziswe kwisitanza 5, elibonisa ukuba imbongi iye
yoyiswa nguSathana? (2)
7.8 Mingaphi imiqolo efumaneka kwisitanza ngasinye kulo mbongo? (2)
7.9 Wawukhe wazifumana ukule meko ichazwe kulo mbongo wena ngenye imini?
Ewe okanye Hayi. Nika isizathu sempendulo yakho? (2)
7.10 Kumhlathi wesi-5 kukho igama elithetha ukukhupha amehlo kakhulu:
Lichonge? (2)
7.11 Kukuthini ukuthutha umntu? Jonga kusitanza 5. (2)
[20]
AMANQAKU ECANDELO D: 20
Downloaded from hlayiso.com
(NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 11
ICANDELO E: UMHLATHANA OMFUTSHANE
UMBUZO 8
Khetha umhlathana ube MNYE kule ilandelayo. Bhala ngamagama angama-
50 – 60. Wubhale kwiphepha elitsha umhlathana lowo uwukhethileyo.
8.1 ISIMEMO SOMGIDI
Ubhuti wakho uza kungenela isiko lokwaluka ngale holide kaDisemba.
Abazali bakho bacele wena ukuba ubhale izimemo zomgidi wakhe umeme
izihlobo zenu. Bhala ke isimemo somgidi kabhuti wakho. [20]
OKANYE
8.2 IRESIPHI
Umhlobo wakho obufunda naye ibanga lesi-9 uza kugoduka ukuphela kwalo
nyaka, aphindele eMelika. Isidlo sasemini uza kusitya kowenu namhlanje
kwaye ucele ukuba umlungiselele ukutya kwesiNTU. Khawusibhalele iresiphi
yesidlo oza kumtyisa sona. [20]
AMANQAKU ECANDELO E: 20
AMANQAKU EWONKE: 100
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.
Question paper
IsiXhosa FAL Test_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IXHOSA FAL P2 GR9 QP NOV2019 D_hlayiso.com_.pdf
Question paper
XHOSA FAL GR9 QP P2 NOV2017_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOSA FAL GR9 P3 QP NOV2017_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOFAL GR9 QP P2-NOV2016_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOFAL GR9 QP P3-NOV2016_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
XHOFA-MEMO-NOV 2012_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOFAL P2 GR9 QP NOV2014_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOFAL GR9 QP P3 NOV2014_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOFAL QP GR9 -NOV2013_hlayiso.com_.pdf
Question paper
XHOFA-QP-NOV 2011_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IXHOSA FAL P2 GR9 MEMO NOV2019 D_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 9 Isixhosa Fal
Explore more published documents in this catalogue.

CAPS document
CAPS SP FAL ISIXHOSA GR 7-9 WEB.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL Marking Guideline_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IXHOSA FAL P3 GR9 MEMO NOV2019_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P2 GR9 MEMO P2 NOV2017_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA FAL GR9 P3 MEMO NOV2017_hlayiso.com_.pdf
Memorandum