You're offline
Skip to content
Question paper

XHOFA-QP-NOV 2012_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isixhosa FalGrade 9201211 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com Province of the EASTERN CAPE EDUCATION SENIOR PHASE IBANGA 9 NOVEMBA 2012 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO AMANQAKU: 100 IXESHA: 2 iiyure Olu viwo lunamaphepha ali – 11.
Downloaded from hlayiso.com 2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012) IMIYALELO NENGCACISO 1. Eli phepha lahlulwe langamaCandelo amane: ICANDELO A : Uvavanyo lokuqonda [20] ICANDELO B : Isishwankathelo [10] ICANDELO C : Ukusetyenziswa kolwimi [30] ICANDELO D : Uncwadi [20] ICANDELO E : Ubuchule bokubhala [20] 2. Umfundi unyanzelekile ukuba ayiphendule YONKE imibuzo. 3. Bhala ngokucacileyo nangokucocekileyo. 4. Shiya umgca phakathi kweempendulo zakho. 5. Nika ingqwalasela eyodwa kwindlela opela ngayo nendlela ocwangcisa ngayo umsebenzi wakho.
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 3 ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA UMBUZO 1 ISICATSHULWA Funda esi sicatshulwa silandelayo ngocoselelo uze uphendule imibuzo ebhekiselele kuso: 1. 2. 1. UNoluthando Hlophe yintombi eneminyaka engama-21, uhlala eRosebank kwaye usebenza e-eNews njengecamera woman. Umsebenzi wakhe ujongene nokuphuma aye kufota iindaba ngokuthi aqokelele imifanekiso echaza ibali. “Ndandinomnqweno wokufunda iDramatic Arts kodwa zathi zakungavumi iimeko, ndakhetha iTelevision Production,” utsho uNoluthando. Izifundo zakhe uzenze eDurban University of Technology waza waya kusebenza eJoburg. UNoluthando uthi uyawuthanda umsebenzi wakhe. Uvuka ngentsimbi yesibhozo kusasa, ahlambe aye emsebenzini ukuze azimase idiary meeting apho baxoxa amabali olo suku, emveni koko anikwe ibali. Ethetha malunga nendlela yokumelana nenzima zomsebenzi uNoluthando uthi, “Ngamanye amaxesha ndiziva ndigxekwa ngenxa yesini sam. Ndifunde ukuyivuthulula loo ngcinga. Abantu bayothuka kukuva ukuba ndenza ntoni. Xa ndiphuma, ndiphumela amabali abantu balindela umfoti oyindoda kwaye uninzi alunazo iintloni zokundixelela. Bendidla ngokukhubeka kodwa ngoku ndisuka ndihleke.” 2. USamkelisiwe Mabuya yena libhinqa elineminyaka engama-26 uhlala eRandburg kwaye usebenza kwaTelkom njengetechnician. Umsebenzi wakhe ngowokufakela kwaye alungise iingcingo zeefowuni. Uthi wayekwibanga lematriki ukuqala kwakhe ukucinga ngowona msebenzi awayeza kuwulandela. Uthi wayengazazi ukuba ufuna ntoni kodwa wayefuna into eyahlukileyo ngoko ke wakhetha i-Electrical Engineering. “Ngaphandle komphathi wam, ndim ndedwa ibhinqa eofisini. Ndandisoyika kuqala kodwa abalingane bam abangamadoda bandinceda kakhulu ndade ndaqhela,” utsho uSamkelisiwe. Uqhuba athi abanye abantu bakhe bambuze ukuba uyayazi na le nto ayenzayo, imibuzo enjalo ke yiyo emkhathazayo ade ngamanye amaxesha afune ukunikezela kodwa aphinde azinqande ngelithi lo ngowona msebenzi athanda ukuwenza. [Lithatyathwe kwiBONA Magazine, April 2011 laza lahlelwa]
Downloaded from hlayiso.com 4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012) 1.1 UNoluthando Hlophe uwufundele kweyiphi idyunivesithi lo msebenzi awenzayo? Khetha impendulo ibeNYE kwezi zingezantsi uze ubhale unobumba omele impendulo echanekileyo kuphela. A. University of Johannesburg B. University of KwaZulu-Natal C. Durban University of Technology D. University of South Africa (1) 1.2 Umsebenzi kaNoluthando ngowoku … (Gqibezela) : A. bhala iindaba B. chola-chola iindaba C. fota iindaba D. phula-phula iindaba (1) 1.3 Uvuka ngaliphi ixesha uNoluthando? Evuka enze ntoni? (2) 1.4 Bhala igama elipheleleyo legama “uJoburg” (1) 1.5 Usebenza phi uSamkelisiwe? (1) 1.6 USamkelisiwe usebenza njengetechnician. Yintoni eyona nto ayenzayo kulo msebenzi wakhe? (2) 1.7 Iminyaka kaSamkelisiwe ingama-26. Bhala ke wena eli nani leminyaka yakhe ngamagama esiXhosa. (1) 1.8 UNoluthando noSamkelisiwe bakhe bazibone besengxakini yokukhathazeka emisebenzini yabo. Ingaba siyintoni isizathu soku kukhathazeka kwabo? (2) 1.9 Kulo nyaka sikuwo, mingaphi iminyaka kaNoluthando? (1) 1.10 Kumhlathi wokuqala kukho ibinzana elibhalwe ngqindilili. Bhala ela binzana libhalwe ngqindilili usebenzise isiXhosa esilula. (2) 1.11 Igama “ukukhubeka” lineentsingiselo ezimbini ezahlukileyo: Bonisa lo mahluko ngokuthi uwubhale kwizivakalisi eziBINI. (2) 1.12 Isichasi segama “ukugxekwa” kukunyemba: Yinyani okanye Asiyonyani? Xhasa impendulo yakho ngeyona mpendulo ichanekileyo. (1) 1.13 USamkelisiwe uthi: “Ngaphandle komphathi wam, ndim ndedwa ibhinqa e- ofisini”. Ingaba la mazwi athetha ukuba umphathi kaSamkelisiwe libhinqa okanye yindoda? (1) 1.14 Nika isininzi segama „ibhinqa „ (1) 1.15 Khawuthiye esi sicatshulwa isihloko esisifaneleyo. (1) [20] AMANQAKU ECANDELO A: 20
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 5 ICANDELO B: ISISHWANKATHELO UMBUZO 2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze usishwankathele ngamagama angama- 50 – 60.  Bhala umhlathi okanye iingongoma.  Sebenzisa ulwimi olusulungekileyo ubhale ngamazwi akho kodwa ungaphumi emxholweni.  Bhala inani lamagama owasebenzisileyo ekugqibeleni. Ulwabiwo lwamanqaku:  Khupha iingongoma ezisixhenxe. (7)  Sebenzisa ulwimi oluchanekileyo. (3) Ezi zilandelayo ziintlobo ezine zobuzali njengoko zichaziwe nguMaccoboy noMartin, (1983): Ubuzali obungqongqo – apha abantwana kufuneka belandele imigaqo engqongqo ebekwe ngabazali. Ukungathobeli le migaqo kudla ngokulandelwa ziziphumo zokohlwaywa. Xa umntwana ebuza ukuba ayenzele ntoni na into ethile, impendulo idla ngokuthi, “kuba nditsho.” Le ndlela yobuzali ikhupha abantwana abathobekileyo nabaphumelelayo kodwa abangonwabanga nabangazithembanga. Ubuzali obunengqeqesho – kolu uhlobo lobuzali kubekwa imigaqo nezikhokelo emazilandelwe ngabantwana. Kolu hlobo lobuzali kuyathethwa-thethwana nabantwana. Abazali bayayiphendula imibuzo evela ebantwaneni. Bayabaxolela xa bonile kunokubohlwaya. Iziphumo zolu hlobo lobuzali ngabantwana abazithembileyo, abaqeqeshekileyo, abanobubele, abanentsebenziswano, abonwabileyo,nabakwaziyo ukuphumelela. Ubuzali obunguvula-zibhuqe – Abantwana ababaluleki kolu udidi lwabazali kuba akukho nto ingako elindelweyo kubo malunga nokukwazi ukuziphatha nokukwazi ukuzilawula, abazali balindela loo nto ivela ebantwaneni. Abazali abakhetha le indlela yobuzali bakhetha ukuba ngabahlobo babantwana babo kunokuba babonwe njengabazali. Kolu hlobo lobuzali abantwana badla ngokungonwabi nokungalawuleki, baba nengxaki nomntu obabekela imigaqo yaye abaqhubi kakuhle nasesikolweni. Ubuzali obunabazali abangenanxaxheba – Aba bazali bayenza yonke into efunwa ngabantwana, kodwa abanabudlelwane nabantwana babo. Kwiimeko ezininzi abazali abazihoyi izinto ezifunwa ngabantwana babo. Kolu hlobo lobuzali, abantwana abaqhubi kakuhle kuwo onke amanqanaba obomi. [Ezivela kumama zisiya koomama namantombazana, GC Zulu-Kabanyane,iphepha 38] AMANQAKU ECANDELO B: 10
Downloaded from hlayiso.com 6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012) ICANDELO C: UKUSETYENZISWA KOLWIMI UMBUZO 3 Landela yonke imiyalelo oyinikiweyo kulo mbuzo uyiphendule: 3.1 Isibizo ligama lomntu, lento okanye igama lendawo. Funda ke wena esi sivakalisi silandelayo uze ukhethe isibizo esibhekiselele emntwini, kwinto okanye kwindawo. UNoluthando uhlala eRosebank kwaye uthi uyawuthanda umsebenzi wakhe. 3.1.1 Isibizo esibhekiselele kwindawo 3.1.2 Isibizo esibhekiselele emntwini 3.1.3 Isibizo esibhekiselele kwinto. (3) 3.2 Bhala isenzi esakhiwe kwisibizo esikrwelelwe umgca kwesi sivakalisi singezantsi. Umzekelo: Uthi uyawuthanda umsebenzi wakhe. Impendulo: sebenza Abantu balindela umfoti oyindoda. (1) 3.3 Qwalasela esi sivakalisi silandelayo uze ukhethe isibizo esiyintloko, isenzi, injongosenzi ngolu hlobo: Umzekelo: UNoluthando uyawuthanda umsebenzi wakhe. Isibizo esiyintloko Isenzi / isivisa Injongosenzi UNoluthando uyawuthanda umsebenzi wakhe Abantu balindela umfoti oyindoda. (3) [7]
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 7 UMBUZO 4 Tshatisa amagama abhalwe ngqindilili kuKHOLAM A kunye neempendulo ezichanekileyo zazo ezikuKHOLAM B. Bhala unobumba omele impendulo yakho ngolu hlobo : 4.1.1. G KHOLAM A KHOLAM B 4.1.1. Lo ngumsebenzi wakhe A. Isixando sokwenzana 4.1.2. Umntu uba nemibuzo B. Isikhomokazi 4.1.3. Umphathi wam useofisini C. isimelabizo sokukhomba 4.1.4 Isikhukukazi sikhalela D. isimnini amantshontsho 4.1.5 UNoluthando noSamkelisiwe E. Isibizo sehlelo 1 bayancedana [5] UMBUZO 5 5.1 Khawudibanise esi ivakalisi silandelayo sibe sisivakalisi esinye ngesihlanganisi osinikiweyo. UNoluthando uhlala eRosebank. USamkelisiwe yena uhlala eRandburg. (kanti) (1) 5.2 USamkelisiwe noNoluthando basoloko behamba kunye bazizihlobo zokwenene: Nika iqhalo okanye isaci esithetha into enye nale nkcazelo uyinikiweyo. (2) [3]
Downloaded from hlayiso.com 8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012) UMBUZO 6 6.1 Qwalasela esi sivakalisi silandelayo uze ulandele imiyalelo oyinikiweyo. Ndifunde ukuyivuthulula loo ngcinga. 6.1.1 Guqula esi sivakalisi singentla sibe kwisininzi. (2) 6.1.2 Vala izikhewu ngamagama afanelekileyo kwesi sicatshulwa singezantsi: UNoluthando uya---thanda---nconywa xa e---gqibe---nke---sebenzi wakhe. (5) 6.1.3 Bhala isinciphiso segama „ingcinga‟ (2) 6.2 Fakela igama lesiXhosa elamkelekileyo elinokusetyenziswa endaweni yala aphawulwe ngomgca ngaphantsi ? UNoluthando usebenza kwiTelevision kwaye qho kusasa uzimasa imeeting ebalulekileyo yosuku. (2) 6.3 Funda esi sivakalisi silandelayo uze ufakele impendulo echanekileyo: IMO EVUMAYO IMO ELANDULAYO Umzekelo: Uyawuthanda lo msebenzi. Akawuthandi lo msebenzi. 6.3.1 …………………………… Wayengazazi ukuba ufuna ntoni. (1) 6.4 Hlonipha amagama abhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi singezantsi. Umzekelo: Nditya inyama. Impendulo: Nditya intshani okanye imheya. 6.4.1 Ngamanye amaxesha inja iyahleka. 6.4.2 Abantwana batya ukutya. 6.4.3 USamkelisiwe wasela amanzi waxola. (3) AMANQAKU ECANDELO C: 30
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 9 ICANDELO D : UNCWADI (UMBONGO) UMBUZO 7 Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo ebhekiselele kuwo: Mhla ndasetyenziswa nguSathana. 1. Kukho iimini ezibuhlungu, Ezizalisa umntu ngeentlungu, Nawe ezi mini uyazazi, Akakho umntu ongazaziyo. kakho um 2. Yandityumba indoda loo mini, Yafika ndindedwa loo mini, Yandibekela izirhintyelo, Yanga ifunda kwizityhilelo. 3. Wandinyusanyusa endithoba, Kuloo mahlandinyuka ndavuma, Wandibekela bonke ubumnandi, Endiya kubuzuza kube mnandi. 4. Ivenkile yakwaMagqadaza, Yayivamile ngokuqhekezwa, Izikrelemnqa zinganqatyelwa, USathana wandicokisela. 5. Wathi akundikrobisa kwintywenka, Suka amehlo am ndawatweza, Ndaqonda ukuba ndiza kuba sisinhanha, Wandithutha endibonga nam ndancama. [Inguqu ukuba bendinini, Somana & Dudumashe-Luthango, iphepha 80].
Downloaded from hlayiso.com 10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (NOVEMBA 2012) 7.1 USathana wayisebenzisa ukuba mayenze ntoni imbongi? Khetha impendulo yakho kwezi: A wathi mayibulale umntu B wathi mayiye kuqhekeza ivenkile C wathi mayitshayise izilwanyana. (1) 7.2 Jonga kwisitanza 1, ibhekisa kubani imbongi xa isithi “Nawe”? (2) 7.3 Jonga kwisitanza 2, imbongi isebenzise amagama anesiphelo esifanayo. Kuthiwani xa kubizwa olu phawu? Khetha kwezi zilandelayo: A Ngumbuzo-buciko B Yimvano-siphelo C Sisimntwiso (1) 7.4 Jonga kwisitanza 3, nika intsingiselo yebinzana „wandinyusa endithoba‟ (2) 7.5 Jonga kwisitanza 4, khetha igama elithetha into enye neli „ootsotsi‟ (2) 7.6 La magama abhalwe ngqindilili kwisitanza 5 adla ngokubhekiswa: A emntwini olambileyo, B entweni ehluthayo. C emalini. Khetha ibeNYE echanekileyo. (2) 7.7 Leliphi igama elisetyenziswe kwisitanza 5, elibonisa ukuba imbongi iye yoyiswa nguSathana? (2) 7.8 Mingaphi imiqolo efumaneka kwisitanza ngasinye kulo mbongo? (2) 7.9 Wawukhe wazifumana ukule meko ichazwe kulo mbongo wena ngenye imini? Ewe okanye Hayi. Nika isizathu sempendulo yakho? (2) 7.10 Kumhlathi wesi-5 kukho igama elithetha ukukhupha amehlo kakhulu: Lichonge? (2) 7.11 Kukuthini ukuthutha umntu? Jonga kusitanza 5. (2) [20] AMANQAKU ECANDELO D: 20
Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBA 2012) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO 11 ICANDELO E: UMHLATHANA OMFUTSHANE UMBUZO 8 Khetha umhlathana ube MNYE kule ilandelayo. Bhala ngamagama angama- 50 – 60. Wubhale kwiphepha elitsha umhlathana lowo uwukhethileyo. 8.1 ISIMEMO SOMGIDI Ubhuti wakho uza kungenela isiko lokwaluka ngale holide kaDisemba. Abazali bakho bacele wena ukuba ubhale izimemo zomgidi wakhe umeme izihlobo zenu. Bhala ke isimemo somgidi kabhuti wakho. [20] OKANYE 8.2 IRESIPHI Umhlobo wakho obufunda naye ibanga lesi-9 uza kugoduka ukuphela kwalo nyaka, aphindele eMelika. Isidlo sasemini uza kusitya kowenu namhlanje kwaye ucele ukuba umlungiselele ukutya kwesiNTU. Khawusibhalele iresiphi yesidlo oza kumtyisa sona. [20] AMANQAKU ECANDELO E: 20 AMANQAKU EWONKE: 100

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 9 Isixhosa Fal

Explore more published documents in this catalogue.

View all