Xitsonga FAL Grade 12 Paper 3 November 2009 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREDI YA 12 XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL) PAPILA RA 3 (P3) HUKURI 2009 TIMARAKA: 100 NKARHI: 2½ wa tiawara Papila leri ri na 6 wa tipheji. Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3 2 DoE/Hukuri 2009 NSC SWITSUNDZUXO 1. Papila leri ri avanyisiwile hi swiyenge swinharhu: XIYENGE xa A: Switshuriwa swa switsalwana (50) XIYENGE xa B: Switshuriwa swa switsalwambiko swo leha (30) XIYENGE xa C: Switshuriwa swa switsalwambiko swo koma (20) 2. U languteriwa ku hlamula xivutiso XIN'WE eka xiyenge xin'wana na xin'wana. 3. Hlamula swivutiso hinkwaswo hi ririmi ra Xitsonga. 4. Sungula ku hlamula xivutiso XIN'WANA na XIN'WANA eka pheji YINTSHWA u tlhela u nkhwatihata emakumu ka xiyenge xin'wana na xin'wana. 5. Nombora nhlamulo hilaha swivutiso swi nomboriweke hakona. Nyika nhlamulo yin'wana na yin'wana nhlokomhaka leyi faneleke. 6. Endla nkunguhato u nga si sungula ku tsala ntirho wa wena. Tirhisa pheji yin'we ntsena ku kombisa leswi u kunguhatiseke xiswona xitsalwana xa wena. Le henhla ka pheji leyi ku fanele ku tsariwa hi maletere lamakulu leswaku i NKUNGUHATO. U nga tirhisa mimepe yo hlengeleta miehleketo. Loko u hetile ku tsala, bana ntila wu hingakanya nkunguhato wun'wana na wun'wana. 7. Tsala hi vurhon'wana (swi saseka no vonaka), u landzelela milawu leyi faneleke ya mapeletelo, mahikahatelo na mavumbelo ya swivulwa. 8. Landzelela swiletelo leswi andlariweke eka xivutiso xin'wana na xin'wana. 9. Tirhisa kwalomu ka 80 wa timinete eka XIYENGE xa A, 40 wa timinete eka XIYENGE xa B na 30 wa timinete eka XIYENGE xa C. Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3 3 DoE/Hukuri 2009 NSC XIYENGE XA A: SWITSHURIWA SWA SWITSALWANA XIVUTISO XA 1 Swiletelo: • Hlawula nhlokomhaka yin'we ntsena leyi u yi twisisaka swinene, u tsala xitsalwambiko hi yona, kambe u nga humi emhakeni. • Rhanga u endla nkunguhato u nga si sungula ku tsala. • Xitsalwana xa wena xi fanele ku va kwalomu ka 250 – 300 wa marito. 1.1 A wu ri un'wana wa vanhu lava a va ri eku pfuniweni eka bangi yo karhi. Hi ku copeta ka tihlo, ku nghenile tinsulavoya ti khomile swibalesa. Hlamusela leswi humeleleke ku suka kwalaho. [50] KUMBE 1.2 Ku na vadyondzi van'wana lava loko va ya exikolweni va yelaka ntsena ku ya vanga madzolonga no kavanyeta timhaka ta dyondzo. Hi ku vona ka wena, Ndzawulo ya Dyondzo yi fanele ku endla yini hi vana lavo tano? Aneka vonelo ra wena ehenhla ka mhaka leyi. [50] KUMBE 1.3 Vahlapfa lava nga kona eAfrika-Dzonga va yimile hi nenge wu'nwe hi mhaka ya vuvengavahlapfa (xenophobia). Andlala miehleketo ya wena ehenhla ka mhaka leyi. [50] KUMBE 1.4 Eka vutshunguri bya Xilungu na bya Xintu hi byihi lebyi antswaka? Nyika vonelo ra wena ehenhla ka mhaka leyi. [50] KUMBE 1.5 Vanhu vo tala lava nga eka swiyimo swa le henhla etihofisini ta ka masipala, a va tirheli tiko kambe va tirhela mindyangu ya vona ntsena. Andlala mhaka leyi yi va erivaleni u ri karhi u nyika swikombiso leswi tshembisaka. [50] KUMBE Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3 4 DoE/Hukuri 2009 NSC 1.6 Ntlawa lowu vonakaka laha hansi hi wun'wana lowu mi hungateke siku rin'wana. Hi rungulele hinkwaswo leswi nga humelela hi siku leri. [Xi huma eka DRUM ya Nyenyanyana 2009] [50] KUMBE 1.7 Loko ko tshuka ku va na xitereko etikweni, vatirhi va xibedhlele a va fanelangi ku tereka. Pfumela kumbe u kaneta mhaka leyi. [50] KUMBE 1.8 Xifaniso lexi nga laha hansi xi kombisa khale ka Phuresidente wa Afrika-Dzonga, Thabo Mbeki, a ri na swirho swin'wana swa vuhosi bya Xintu. Hi ku vona ka wena tihosi ta Xintu ta ha ri na nkoka eka mfumo lowuntshwa ke? Aneka vonelo ra wena. [Xi huma eka DRUM ya Nyenyanyana 2009] [50] NTSENGO WA XIYENGE XA A: 50 Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3 5 DoE/Hukuri 2009 NSC XIYENGE XA B: SWITSHURIWA SWA SWITSALWAMBIKO SWO LEHA XIVUTISO XA 2 Swiletelo: • Hlawula nhlokomhaka yin'we ntsena leyi u yi twisisaka swinene kutani u tsala xitsalwambiko hi yona, kambe u nga humi emhakeni. • Rhanga u endla nkunguhato u nga si sungula ku tsala. • Xitsalwana xa wena xi fanele ku va kwalomu ka 120 – 150 wa marito. • Sungula nhlamulo ya wena eka PHEJI YINTSHWA. 2.1 Papila ra mafundza Hi ku leteriwa hi adirese leyi nga laha hansi, tsala papila u endla xikombelo xo pfuniwa hi mali yo yisa tidyondzo ta wena emahlweni: South African Council of Churches Private Bag X4045 PRETORIA 0001 [30] KUMBE 2.2 N'wangulano U loveriwile hi tata wa wena, kutani mufundhisi wa kereke ya n'wina u lumiwile ndleve leswaku wena u lava ku tshika xikolo hikokwalaho ka xiyimo lexi. Tsala nwangulano lowu nga va kona exikarhi ka wena na yena. [30] KUMBE 2.3 Matimu ya mufi Tatana wa wena u hundzile emisaveni. Wena tanihi n'wana wa yena tsala matimu ya yena lama nga ta hlayiwa hi siku ra nkosi. [30] KUMBE 2.4 Memorandamu Muganga wa ka n'wina wu hlaseriwile hi vukhamba. Tsala memorandamu u tsalela murhangeri wa xitici xa maphorisa xa le ka n'wina u n'wi tivisa hi mhaka leyi. [30] NTSENGO WA XIYENGE XA B: 30 Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P3 6 DoE/Hukuri 2009 NSC XIYENGE XA C: SWITSHURIWA SWA SWITSALWAMBIKO SWO KOMA XIVUTISO XA 3 Swiletelo: • Hlawula nhlokomhaka yin'we leyi u yi twisisaka swinene, kutani u tsala xitsalwambiko hi yona, kambe u nga humi emhakeni. • Rhanga u endla nkunguhato u nga si sungula ku tsala. • Xitsalwambiko xa wena xi fanele ku va kwalomu ka 80 – 100 wa marito. 3.1 Khadi ra xirhambo Ku hele lembe malume wa wena a hundzile emisaveni. Tanihi ndyangu mi vekele ribye ra xitsundzuxo. Kutani-ke, mi kunguhatile ku endla nkhuvo wo pfula ribye leri. Tsala khadi ra xirhambo leri nga ta hangalasiwa eka maxaka na vanghana. [20] KUMBE 3.2 Dayari Xikolo xa n'wina a xi endzerile eJoni ku ringana masiku manharhu. Tsala dayari u komba migingiriko leyi mi yi endleke. [20] KUMBE 3.3 Swileriso swo komba ndlela Munghana wa wena loyi mi nghenaka swin'we xikolo u navela ku ku endzela eka n'wina. N'wi hlamusele mafambelo ku suka exidorobanini xa le kusuhi ku ta fika ekaya ka n'wina. [20] NTSENGO WA XIYENGE XA C: 20 NTSENGO WA TIMARAKA: 100 Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso