Xitsonga HL Grade 12 Paper 2 November 2012 Memo

Downloaded from hlayiso.com basic education Department: Basic Education REPUBLIC OF SOUTH AFRICA NATIONAL SENIOR CERTIFICATE . ka s " XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL) * id H u PAPILA RA 2 (P2) 1 Li) iH : HUKURI2012. i ry oe u % MEMORANDAMU i “Sse sec ebbeesaueeecseeddsideneecececccecceeccse? TIMARAKA: 80 Memorandamu leyi yi na 22 wa tipheji. Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra ie Kaya (HL)/P2 2 DBE/Hukuri 2012 NSC ~ Memorandamu XIYENGE XA A: VUTLHOKOVETSERI A1: SWITLHOKOVETSELO SWA NDZAWULELO XIVUTISO XA 1: XITSALWANA Xirilo - KJ Ngobeni et.al. 3: Nhfomulo wu phutsela mbhaha na swikukwana. Mut!hokovetseri u tirhisa maviti 'mbhaha na swikukwana’ ku vula nsati na vana va wanuna loyi a baleseriweke. U tirhisa riviti ‘nhlomulo' ku hlamusela vusiwana lebyi weleke ndyangu wa wanuna loyi a baleseriweke.vv 6: Mihloti ya noni bya Limpopo khuluu! Muilhokovetseri u tirhisa riviti ‘noni ku vula wansati loyi a loveriweke hi nuna wa yena. U kombisa ndiela leyi wansati loyi a nga rila hi yona hikwalaho ka rifu. ra nuna wa yena laha a tirhisaka xifananiso ku kombisa ndlela leyi mihioti ya wansati loyi a yi huma hayona.vv 9: Xivundza xi fukamela xiviri xakwe. Mutlhokovetseri u tirhisa riviti 'xivundza’ leri vulaka ku va munhu a nga ri na wa ku hungasa na yena. U tlhela a tirhisa nsinya wa riendli ‘fukamela’ leri vulaka ku va huku yi tshamile ehenhla ka matandza lama yi ma tshikeleke leswaku ma ta tthotlhoriwa. Hindlela leyi u tshikelela eka mhaka yo va wansat loyi a nga ha ri na wo kufumetana na yena hikwalaho ka rifu leri va hambanyiseke. VV 18: U rindzele n'weti wa xinyami. Mutihokovetseri u tirhisa nsinya wa riendli 'rindzele’ leri vulaka ku yimela kumbe ku langutela swo karhi. U tirhisa riviti 'n'weti lowu tisaka ku vonakala leswi kanetanaka na 'xinyami’. U hlamusela leswaku endzhaku ka nhtuvulo ku nga languteriwi leswi tsakisaka hikuva nuna wa nsati loyi u lovile a nge he pfuki a vuyile vv 19: Cheke ku fika vunoni nkwee! Mutihokovetseri u tirhisa riencisi ‘nkweel' leri vulaka ku hela ka swo karhi. U hlamusela leswaku loko wansati loyi a kuma timali ta nuna wa yena loyi a loveke wa rivala leswaku u loveriwile na leswaku wa ha fanele a zila, u tsakela ku ya tirhisa mali hi xinatla a rivala leswaku na yona yi ta hela. VW MAAVELO YA TIMARAKA: TIMARAKA TIMBIRHI EKA MINTILA LEYI BOXIWEKE [10] KUMBE Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa nisariso Phendia nady Lam

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HLYP2 3 DBE/Hukuri 2012 NSC — Memorandamu XIVUTISO XA 2: XIKAMBELANTWISISO 16 June 1976 — MD Ndobe 2.1 MutIhokovetseri u vulavula hi siku leri ku nga va na ku iwa ka vantshwa va Vantima na mfumo wa xihlawuhlawu hi ku va vantshwa va nga enetisiwi hi timhaka to karhi leti a ti ri ta mfumo lowu. Eku Iweni loku Vantima va va va ri hava swo lwa hi swona loko Valungu va tirhisa swibamu. Siku leri ku vile na muntshwa loyi a nga lahlekeriwa hi vutomi bya yena loko van'wana va balekerile eka matiko yo hambanahambana.vV (2) 2.2 ‘Mpfumawulo wa xigitsi wu haha emoyeri.'Vv/Ntila wa 23.VV (2) 2.3 Mulungu u tshama a tiyimiserile eka xin'wana na xin'wana_ lexi nga humeielaka, ku fana na mhunti leyi tshamaka yi tiyimiserile ku balekela timbyana kumbe nchumu wun'wana na wun'wana lowu nga xungetaka vutomi bya yona.vV (2) leswi.swi nga 2.4 | ku tiyisisa/tshikelela na ku va a komba ku ka a nga é etisiwi hi humelela eka siku leri.vy¥ j 2.5 A yi n'wi tsakisi/ya n'wi vilerisa/a nga titwi kahle. vv i KUMBE XIVUTISO XA 3: XIKAMBELANTWISISO A-E-1-O-U — MJ Magaisa 34 Mutlhokovetseri u hi byela hi munhu loyi a sindzisaka mudyondzisi leswaku a nghenelela eka timhaka ta tipolotiki, kambe yena (mudyondzisi) a nga swi tsakeli. A nga pfumeli, u vula leswaku ntirho wa yena i ku dyondzisa vana exikolweni ntsena.vvV (2) 3.2 Ku ticukumetela exidziveni handle ko sungula hi ku ehleketav Eka xitlhokovetselo ri vula leswaku mudyondzisi loyi u fanele a nghenelela eka swa tipolotiki handle ko sungula a tiehleketa, V (2) 3.3 Swi kombisa leswaku endzhaku ka swiyimo leswi hiswinharhu mudyondzisi u ta va a sukile ku pfumala vutivi loku a a ri na kona, kutani a famba na minkarhi hi tlhelo ra swa tipolitiki.vv (2) 3.4 Mutihokovetseri u hlamusela leswaku loko mudyondzisi loyi a ta va a nghenelerile eka swa tipolitiki u ta va na vumundzuku na ku hanya hindleia leyinene. VV (2) 3.5 'Ndzi tsakela ku twa ngulumelo wa rito ra mina’ VW/Ntila wa 41.vv (2) — [10] aoaaal KUMBE Lym Vundzeni bya papila Jeri a byi tirhisiwi handle ka mpfumeieio wa ntsariso Phendla hit>

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 4 DBE/Hukurt 2012 NSC — Memorandamu XIVUTISO XA 4: XIKAMBELANTWISISO Nawu wa ntumbuluko — MM Marhanele. 4.1 Mutlhokovetseri u tsundzuxa vanhu lava va hanyaka hindiela leyi nga amukelekiki, lava cincaka maendielo ya swilo va lumbeta xidemokrasi, leswaku va fanele va nga cinci milawu na leswi a ku hanyisiwa xiswona loko xidemokrasi xi nga si nghena.vV (2) 4.2 ‘Loko belengu yo kolola, tiko ri herile!'VW/Ntila wa 18.vV (2) 43 Ntila lowu wu hlamusela leswaku ku ya hi ntumbuluko, timhaka ta vukati kumbe to tekana ti fanele ti humelela exikarhi ka wansati na wanuna, ku nga ri exikarhi ka wanuna na wanuna kumbe wansati na wansati.vV (2) 44 Mbuyelelo lowu wu tiyisisa/tshikelela leswi hi ntolovelo na hi ntumbuluko mbuti yi faneleke yi tirhisiwa eka swona, ku nga ri leswi swi humelelaka masiku lawa aha timbuti ti xanisiwaka hi vavanuna hi timhaka ta masangu.vv (2) 45 Ndzi nga va tsundzuxa leswaku mhaka leyi yi bihile swinene; na leswaku va fanele va landzelela leswi ntumbuluko wu lavaka swona hikuva na Bibele yi ri vanhu va fanele va tswalana va andza, kutani loko va tekana va ri va rimbewu rin'we a swi nge koteki leswaku va tswala vanawy..... (2) ’ [10] NA Az: SWITLHOKOVETSELO SWO KA SWI NGA RI SWA NDZAWULELO (SWA | BOHA LESWAKU MUKAMBERIWA A HLAMULA XIN'WE).. > j XIVUTISO XA 5: XITSALWANA Nkata xithicarana ~ CJ Maphalakasi 7: Rikhahlu nkata xithicarana be! Mutlhokovetseri u tirhisa riviti ‘riknahlu' ku vula leswaku wansati loyi a a khahla kun'wana na kun’wana a tshembe vuthicara bya nuna.vW 12: Vuthicara bya nuna i baji eka yena. Mutlhokovetseri u tirhisa xigego ku hlamusela leswaku nsati wa xithicarana hinkwako lomu a fambaka kona u vulavuala hi vuthicara bya nuna wa yena onge a byo va bya yena.vvV 18: Ku vuhosi a byi peli nambu a nga swi tivi. Mutlhokovetseri u tirhisa xivuriso ku hlamusela leswaku vuthicara bya nuna wa nsati loyi i bya nuna wa yena ntsena. A a rivala leswaku byi_ tirha exikolweni ntsena, ku nga ri kun'wana na kun'wana laha nsati loyi a a famba kona. VV —7 ram Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia m>

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 5 OBE/Hukuri 2012 NSC — Memorandamu 18: Boyi ya Xikwembu yi lunghisile hinkwaswo. Mutlhokovetseri u tirhisa xivulwahava 'Boyi ya Xikwembu! ku twela mutirhi loyi vusiwana. Rito ra ‘boyi’ i rito leri nga kombiki ku xixima eka mutirhi un’wana na un’wana wa xinuna hambi a ri lonkulu hi ku va a ri karhi a tirha eka Mulungu a a vitaniwa hi vito leri.vv 27: Ho dzumba hi mamisiwa tintiho. Mutlhokovetseri u tirhisa xivulavulelo fexi hlamuselaka ku va un'wana a phuntisa kumbe a xisa van'wana leswi vulaka ku va xithicarana xi nga endii leswi xi byelaka vanghana swona, swo ba nsati wa xona. Vv MAAVELO YA TIMARAKA: TIMARAKA TIMBIRHI EKA MINTILA LEY] BOXIWEKE [10] KUMBE XIVUTISO XA 6: XIKAMBELANTWISISO 6.1 XitIhokovetselo lexi xi vulavula hi nsati wa thicara loyi a a ri na vulolo, a rhangisa vuthicara bya nuna wa yena hinkwako laha a nga kona. Nsati loyi a ari na manyunyu a tlhela a nga khomi kahle mutirhi wa yena. Eka hinkwaswo leswi, nuna wa yena a a n'wi chava lero a a tsandzeka no n'wi komba ndlela leyinene ya mahanyelo. vv (2) 6.2 Ri hlamusela leswaku ekaya ka thicara a ku tshama ku basisiwile swinene hi mutirhi vw Ku basa.vV (2) 6.3 ‘Thicara a nga wu hoxa na nomo na?’ VV/Ntila wa 23.vV (2) 6.4 Ntsongahato lowu wu kombisa ku sola thicara foyi hikwalaho ko pfumaia vutinlamuleri endyangwini wa yena, xin'wana na xin'wana a a byeriwa hi nsati wa yena loyi a a fawula na muholo wunene wa yena.vV (2) 6.5 Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena leri twisisekaka. Xikombiso: A a xavelela leswaku nuna wa yena a ta n'wi nyika mali.vv (2) [10} NTSENGO WA XIYENGE XA A: 30 _ Vundzeni bya papila Jeri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendila ma

Downloaded from hlayiso.com ejpusyd OSHES|U BM O}ajaLuTydi By ajpuey Imisiusy iXq e Lat ellded BA juazpunn, WS “O/9S}aAOHOUTTX BsisiIMy ny eu ofsueyU eq luazpuna “EMEYLOYOIYL %6C-0 %6E-0E EP -OF %00L-08 eA of@SnWeIIN L (4 € Z INSZONNA “OM UNA oxn aquuny euewrZpul, “oxoyms eu BBU “OXOUIMS B25 ey eyapeuunyd ny- Qe] eueluizpul) - | eu eBu pel eUeLUIZpUL) a 5 = sUsUBWUE] 33> ojajejpueey- gS olejesjeut z5 ex ofewWoBUoyix BU ~oxourx Byeuunyd 3 = ojsjesjeur | juejaquiey ws B IIIA ajouesunr “ojauioBucy!x ou ayeue6ul = eX O]eLuOBuO HK Bu Iuoy{ “Uae, las eyx BU eu BuRjaquizy IMS |[IAeuX a Guejsuen) eBu BU INEJaqUURY IMs eBu imsay un | [uoyy ‘oBuosyims | IMs |ACHX Ey IMSB] 1UOYY BU I[LABYX © iAeX BU sUOUL [UWL BAAS OXO! BU JUOYy ‘Lu Bu touy Ruy o ‘euedyd of Fy ‘ojewoBuoy% 3 “pajaynwe ebu BU JuBjaquias s PC BY OX BAUNY SX e6u IMS BY OMS a ~ajyey W eBU IMS By e[pua eu RYSxoY ABYX BU IUOU | WW |ABLIX BU Byeya]3/aZPUP] ‘ayoydna 2 OARS 1U04B BU HIARYX of o|9jesyew Bu BMS CKOYIMS HUOUR ‘LEH e6u id eyeyninyy | “alyey ayemuepue lhl CEyaiYe- o “eUES} O1 WY | {ULI ems oxoYIMg- Bg juoygquina~ BARS OXOYIMS- Wha] 0}8419] U8IN- 1ka] OJOO|USIA- x aUaU YAS 3 “oleyeypueeur “eyeyNiNY Aa] BU ojsjoyayeu alyey ek Fa (QD) WIV aquny CYSgUNA)X aqey oVeyaiyoiu ‘ojauayBuew “ajyey ojajajoyeu eu 3 va SINNHY eA tuoyquuna Guemuefpue ebu Bpewnyd 2X SUX} BA ojajayayeut ojnBunseyy- 2 ey eysppunyd ny- 1A By Of OFSxO|YSI- ox eueMyesyy- OMBqUUNALX- eu oin6unsey- x VAY & BT Ve ARS “ougjayninyyu = “|SuempeyeBuny BU YAS BUBLEIZpU] “ayyey a PSE “SALOON e6u 1x ey ox eu eMinAIMg BA e)a[pUIY 2 SLSAOMOHLLNA \A eyeywoyolyu oxo! | oyeqUINAK eu eURS} ‘oxoyms BU ONSGWINAIX BAG aueX | -apyey opaue;pue ayemueipue = wa BUOA NY 1A IAS Wy oA ojayeipueeyy- eBu 1x9] oyequunaly- | fuolquina eu ny- | ex — oyequinalx- iX BUBMIESHX- | xe} oy@qLUNATX. z YNVAATYS LIAS nydobu 2 VANIHVIH ebueyejayy ebu ig ezpuckpeur pyaus pyajaynue euedu Bjyusy Byyuey aj eyyusy a] a OA DIMIGNHY ey oAq Hoymsna Aq NoylMsnA oq NoysnA odq noymsnn | at eAq HoyImsnA, ehq NoxMsnA eAg Noywasny * HES}SAOYOUHNA ex EUeMIES}X Bye ByereWIN BA OjARPeW BA DLIGnUY NWEPUBJOWAI] ~ OSN éb0d LUnynHy/saa 9 ZaA/CIH) Pky 9} BA UR :eBuOstX

Downloaded from hlayiso.com Bipuaud We. hoAr thy Osves}U eM OjojouNydu ey a[pueyY IMisiysn Aq e ual ended ekq 1ueZpunA, “O[BSFSAONOULRX BA ayey PA OPSISIMIE/|- “OlaS}OAOMOUT NX eA ajuey eA gyasisiayeyy- OBS SAOHOYLIX “O/asaAoyoyyX eye ~ ea BUINY euuny IA afAyiAu IA > 1A SiYADIIAU IA ayey al4yey eA ojayerysiu- aL ABH a a ®K ojeyayalu- quena CJ fy ojainwe|yey- = 1y ofajnwejyew- “DI|Liaeyy “SI Ua|Oyy, IAS OMSeANIUIY sera aBuahyas aBusdias ‘oymuesnwiely YaSMUWe|y IAg eyeyiuoyojyu Aq mre uo eAq Biyuey 8) BAq uoYquunp- 3] eq juougUINA- WIHNSH FT VWIHNAH Tt WAG |LOMIAASNA WAG LLOWIAASNA “OAS BAOHOUIIX 8 ef aye 4 BA ojasisyajeyy- . @ ™ | ‘olasieAoyoylyx exe 8-L Kak OL-8 Se Bluny OAg fuougUUNA x IY ByBALayeyas Vay ajyex BA OVeHOIUSINN - “68 08 euaLAS B)YyUay 8] BA ojBH9[USIA, “+ %06 :e14Usy 8] BAq HoasnA ef oainwe lye EMUOIOY I) IMS OMSPMYULY apuedims ‘eyainaseiy ofq juazpunre SNANIAAS VIHN3H 37 VAG ILOMIMSNA ZLOd uNyNH/Aaa NWEPUBJOWAW ~ OSN Z ZA/H) ehey 9] 84 ey ceBuosyXx

Downloaded from hlayiso.com t~dkT) oy elpusyd OSES} BM Ojajolunydw ey aipueY Misiyl Aq & Ua] ended BAg Juazpuny, L Wra lL “OjaS}9AOYOUX 2U BMS} BA ojasisimMyeut eu oinSunseyy- “RSIAIOUY Ay Bpelunyd 1A Ba | BqWey ‘aymuaUEy A BIE] Of oyanatyany~ “BHEYWUCYOIYL BIBIOHOS My ajyey eA BURMA oyeyeiyeI- “yuana 1y oyeyelyarut eyseund ny aquuey ‘ayajeuel (gay luezpun,- %ES-0S WI INN OAG LLOMIMSNA O[BsysAoyouyex BSISINY AY BSIqUIOY NYy- GuejeueBu Aq 2 Bjajexas O€g JUOUqUINA equiey ‘eyajexnwe BA BUBA UIA OP HSIUAIA- “eyeyalaynue iAga| Bye} oAg oyoxooxnA- “B|URY Byeywoyoyu BSISUAL ny Bsquey My og AQUuG 29 %69-09 g YNVANVIHNGH 31 VAG LLOMIMSNA nWepuBJOWay] ~ OSN e40¢ unin 8 Ze/CIH) eKey a1 Bs 1G :eBuOs}X

Downloaded from hlayiso.com BIpued Lar] Ly oses}u em ojs|euuTydu ey s|pueY MIsiqui Aq B U9; e}ided efq fuezpun,, ag O}BS}OAOIOUHIK iBuesisiny eBu 2 IZpucApny “ojasjonoyouyx ys BUY Ofq (Gue|sue B6u 1Aq ey OAq tuouquINA eu Iswu0yy eBu AM BY OM O[BURYN- “eYBYLUOYO|YU BlayaaS ny ofuesyuid oyOHa USHA “OPUZIUUI] BAU ny BUPKUejaUa oAg NOYIMSNA- %6r-Ov £ V1ANa CAG LLOMIMASAA éb0z uAYAH/aaq NWEPUBJOWIA| — OSN 6 Zd/(CIH) eAey 9] BJ HUY :eBuosHy

Downloaded from hlayiso.com eIpualig Wel osvesju em ojajauurydiu ey efpuey f stun iXq @ aj Bided fq juezpuNA £-0 HEL “BUBUIAS BURS] OA | Ofas}aAOYOYNK BU EM|ES} BA Ofssisisimyeyy- “olasyanoyoulyx eye Buny ofq luoyqUUnA ejecunyd iA ayaMxog [Aa] eueuojaraj yal “OSHNADX BsnWeERy Mm) BYazpUES} Ny- “SyaMueuey ihe] opayayyenut elajazpue| ny IAg|O IMS & SquIEY “BYEYWOXO;YU BU BYEXNA BqUUOY BA ofainuejyey- %62-0 b IONV TA TSI YON IAd Wi OA ILOMISMAA HE} re “ojas}eAoyouyX aquiny eames} Suesisimy eBu e Izpuodpnyy- ojajayasu efeuinyd OM O|SURYN- “Byaua OA IWazpunA ey eyalelunid ny- ‘gjuey u eBu A By OA opayajyaiu BsejaAna ny- “eyeULUOYO;YU eA ayyey i eBu eA By OA Ojasisinge;~ %EE-OE 4 WZGNOACVAL VAG ILOMIAASNA Gb0c NH/Faq NWEPURIOWdI\| — OSN OL Zd/(CIH) eAey 9] Bs WRAY :eBUOSyX

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra te Kaya (HL)/P2 44 DBE/Hukuri 2012 NSC ~ Memorandamu XIVUTISO XA 7: XITSALWANA MULUNGUNTIMA — TH Khosa ¢ Hlongwane i museketeri wa mininjhere Brooks efemeni ya Prestige Publications Enterprises (PPE) eGiyani, kasi Chavalala yena i muhlanganisi. Hlongwane u vondzoka Chavalala swinene hi ku ehleketa leswaku hikwalaho ka matirhelo ya yena lamanene a nga n'wi tekela ntirho.vvV * Mavondzo ya pfala Hlongwane mahlo a nga ha voni na leswinene leswi endliwaka hi Chavalala.vvv * Matirhelo ya Chavalala a ma encla leswaku feme ya PPE yi humelela no tiveka eka vanhu vo tala, kambe hikwalaho ka mavondzo Hlongwane a nga n'wi seketeli Chavalala kuve leswi a swi kurisa na vito ra yena. vv * Hikwalaho ka mavondzo, loko Chavalala a yisa swiviko ehofisini ya Hlongwane, Hiongwane wa n'wi holovela a vula leswaku wa n'wi hleva, kutani a n'wi tshembisa leswaku u ta n'wi ba ngopfu a tihela a n'wi chaja hi ‘defamation of character! Vvv e Mavondzo ya pfala Hlongwane mahlo na miehleketo a kala a rivala na leswaku u sayinerile Chavalala mpfumelelo wo ya hlangana na van'wamabindzu : eNkowankowa, laha a n'wi holovelaka a vula leswaku yena a nga tivi nchumu hi mhaka leyi.vwV e Hlongwane u vondzoka Chavalala ku fika laha na loko ku humile poso ya vuhlanganisinkulu a yaka eka Brooks a ya n'wi byela leswaku Chavalala a nga fanelangi ku nyikiwa poso leyi hikuva wa ha ri ntsongo, loyi yi nga n'wi fanela i munghana wa yena Mathebula. VvV e Hikwalaho ka mavondzo, ya yena loko va ri ehodela na vaBriggs, Hlongwane u hembela Chavalala hi ku vula leswaku u ta entirhweni a nwile, kambe loko a vona Valungu u tiendla onge a nga nwi.vvv¥ * Ku fika nkarhi wa feswaku Chavalala a ya eEurope ku ya hlangana na vahlanganisi van'wana va misava. Mavondzo ya Hlongwane ya endia leswaku a hlohletela Brooks ku va a nga pfumeleli munhu wo fana na Chavalala ku ya yimela feme hikuva u na marhengwe naswona u komile, loyi a faneleke ku ya yimela feme i Mathebula. VV e Hlongwane u Iuka xikungu na vanghana va yena xo yiva cheke entirhweni yo hakelela Chavalala swikweleti leswaku nandzu wo yiva wu ta dya Chavalala leswaku a ta hlongoriwa entirhweni VvV MAAVELO YA TIMARAKA: V_ = 15 (Minkutlunya yin'wana na yin'wana ya ntthanu.) X&R = 10 f (TSUNDZUKA: TIMHAKA TA XIVUMBEKO NA RIRIMI A EHENHLA KA TA VUNDZENL) [25] KUMBE XIVUTISO XA 8: XIKAMBELANTWISISO MULUNGUNTIMA — TH Khosa 8.1 | xa ka n’anga Xingovenana.vV (2) 8.2 Ava tirha swin'we efemeni ya Prestige Publications Enterprise/PPE : (2) 83 Aa ye eka n'anga Xingovenana a ya lava murhi wo sirhelela xitulu xa yena xa le ntirhweni.vv Tem (2) Vundzeni bya papila leri a byl tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Lee

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 12 DBE/Hukuri 2012 NSC ~ Memorandamu 8.4 Mavondzo, makwanga na rivengo swi vanga vukungundzwana. Vv/Makumu ya vukungundzwana i jele/khotso.vv/Vukosi i moerha.vV (Nhlamulo yin'we ntsena.) (2) 8.5 — Nsatimuni i munhu wa xifafa.v/l munhu loyi a hlamulaka loko Hlongwane a n'wi holovela.v/l munhu wo loko a twile timhaka to karhi a nga swi koti ku miyela na tona, kambe u tihundzisela eka van'wana.v/ A a nga rina xihundia.V (Tinhlamulo timbirhi ntsena. Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka. ) (2) 86 Ahi leswinene.v/A swi kahle.V (1) 8.7 Vunene byi tlula vubihi.vw/Ku tiyisela swa pfunavwWLoko u tirha hi ku tshembeka wa humelela VV (Dyondzo yin'we ntsena. Amukela na tidyondzo tin'wana leti twisisekaka.) (2) 8.8 A hi swonav A a tichela hi murhi wo tiyisa xitulu lowu a a nyikiwile hi Xingovenana.vV (2) 8.9 Aswi ta endleka leswaku Hiongwane na Mathebula va lwa.W/B.Vv (2) 8.10 Yi peta Mathebula ekhombyeni hikuva loyi a yiveke cheke ehofisini ya Nyeleti i Hiongwane, kambe Mathebula u kumeka na yena a ri un'wana loyi a lavisisiwaka hi maphorisa.V\/Hileswi mhaka leyi yi nga ha riki xihundla hikuva na maphorisa va n'wi lavisisa.vVv (2) 8.11 Hlongwane a an'wi hlundzukisile swinene hikwalaho ko n'wi tshikisa ntirho a ku u ta n'wi thola ePPE a tlhela a nga n'wi tholi na ku va. a n'wi vangerile ku landzeleriwa hi maphorisa.vV (2) 8.12 Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena leri twisisekaka. Xikombiso: Ava tava va Iwile va nga lamuriwi hi munhu va kala va dlayana.v (1) 8.13 Mukamberiwa u ta nyika matitwelo ya yena. Xikombiso: Ndzi nga n'wi tsundzuxa leswaku a hanyisana kahle na vatirhikulobye a tshika ku va holovela na loko swi nga fanelangi.vv/Ndzi nga n'wi tsundzuxa leswaku a tirha hi ku tshembeka hikuva ku va a yivile cheke ya le ntirhweni swi n'wi vangerile ku pfaleriwa ejele.vV (Nhiamulo yin'we ntsena. Amukela na tin'wana tinhlamuto leti twisisekaka. } (2) 8.14 Anga endiangi kahle. A a fanele a rhanga hi ku tiyisisa feswaku Hlongwane wa n'wi thola ePPE a nga si tshika ntirho wa yena_hikuva yu ku i rina ntirho.V one ae (Maraka i yo seketela ntsena.) Vundzeni bya papila teri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia mp

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 13 DBE/Hukuri 2012 NSC —- Memorandamu XIVUTISO XA 9: XITSALWANA MIBYA YA NYEKANYEKA — BKM Mtombeni e Mufundhisi Tihomandioti a a ri munhu wa rirhandzu. A a rhandza ndyangu wa yena na swirho swa kereke ya yena.vvv * A alava ku hetiseka. U kucetela vana va yena ku tlula hinkwavo eka hinkwaswo, u lava leswaku ndyangu wa yena wu tshama wu i rivoningo. vw ¢ | munhu wo venga tinxaka tin'wana. U alela Madambi ku teka Soluka hikokwalaho ka leswi a nga Mughoza.vvV e {| munhu wa ximbilwambilwana. U hundza emisaveni endzhaku ka rifu ra n'wana wa yena Nyiko hikokwalaho ka ku hluvuriwa nguvu ya vufundhisi.vVwv * | munhu wa tintswalo. U khongelela Celela na ndyangu wa ka Baloyi loko n'wana wa vona a baleseriwile. VvV e | munhu wo kota ku yimela timhaka ta yena. U yimela Vuchangana bya yena hi ku ala leswaku Vuchangana bya yena byi pfindiusiwa hi vatukulu vaMaghoza hi tihelo. Ww « Aarti xipandzanhloko. Hambiloko Madambi a n'wi komba leswaku Soluka u n'wi rhandza hi mbilu na moya, a nga olovisi mbilu ya yena a pfumelela Madambi ku teka Soluka.vwv * [| munhu wa manyunyu/wo tikurisa. U tshama a ri karhi a tithemendhela hi vufundhisi na ndyangu wa yena.vvV MAAVELO YA TIMARAKA: V = 15 (Minkutlunya yin'wana na yin'wana ya-ntlhanu.) X&R = 10 (TSUNDZUKA: TIMHAKA TA XIVUMBEKO NA RIRIMI A TI FAN EHENHLA KA TA VUNDZENL.) KUMBE XIVUTISO XA 10: XIKAMBELANTWISISO MIBYA YA NYEKANYEKA — BKM Mtombeni 10.1 | Madambi.V 10.2 Leswaku a nge teki munhu un'wana, hambi ku ri Soluka a nge he n'wi teki.Vy 10.3 | munhu wo hlawula tinxaka tin'wana.vv/! munhu loyi a rhandzaka leswaku un'wana na un'wana a endia leswi yena a lavaka swona.vv (Vumunhu byin'we ntsena. Amukela na byin'wana = vumunhu__ lebyi twisisekaka. ) Y2) 10.4 Hileswi a a nga laviki leswaku Vuchangana bya ndyangu wa yena byi pfindiusiwa hi rixaka rimbe.vV (2) — rem ie Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumeleio wa ntsariso Phendla MD

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 14 DBE/Hukuri 2012 10.5 10.6 10.7 10.8 10.9 10.10 10.14 10.12 10.13 10.14 Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Downloaded from hlayiso.com NSC — Memorandamu Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: A swi fanelangi hikuva ana tata wakwe a a lovile, a anga ha ta n'wi hlamula.vv / Swi fanerile_hikuva aa kholwa leswaku vafi va ha rina xiave eka vutomi bya lava hanyaka, kutani aa lava leswaku swa yena na Soluka swi ta va fambela kahle.VV Aaxixima tata wa yena. vv / A a tshembhekile, Vv Ava sukile endiwini ya kereke va ya tikumela ya vona laha a va hakela mali yo tshama eka yona.V Hileswi Mufundhisi Tihomandicti a a lovile naswona vona a va nga ri vafundhisi.v Hi ku hlundzuka ku tlula mpimo hikokwalaho ka rifu ra n'wana wa yena Nyiko. A a tivona a ri mutsandzeki hikuva a a tsandzekile ku letela vana va yena etindleteni letinene.vV Eka ndyangu lowu tanihi wa ka Tlhomandioti, 'Mibya ya nyekanyeka.' N'wana u landzula nhiana wa mana wa yena ku fana na vana va mufundhisi Tihomandioti lava Jandzulaka ku laya na vuleteri bya tata wa vona.vv/ Hiyimbirhi i mindyangu ya Machangana.vV Mukamberiwa u ta vula leswi a a ta endla swona. Xikombiso: A ndzi ta yima ku kandza, ndzi lavisisa leswaku u Io yinivv /A ndzi ta yima ku kandza ndzi n'wi an'wisa.vv Mutsari a a lava ku komba hilaha vana va" landzulaka hakona vuhleteri na vuleteri bya vatswari va vona tanihileswirwu nga woha.nkongomelo wa tsalwa leri vy : er ice ; A ari manana wa rirhandzu.v/Ti intswalo.V/Ntwela vusiwan (Nhlamulo yin'we ntsena.) eo Ne “Fas ; oe i A tIharihile. Eka swa tidyondzo”“a.a tshamiela ro tlulg hinkwayo lava a a dyondza na vona.V 5 f A a tina vufendze. A a nga hlambi naswona misisi na"ma dvi ya yena a swi nga khuturiwi.v/tsemetiwi.V¥ md Ndzilo wu tswala nkuma.v/Vana a va tali ku landzelela mintila na mahanyelo layo lulama ya vatswari va vona.¥ (Nkongomelo wun'we ntsena. Amukela na minkongomelo yin'wana_ leyi twisisekaka, ) NTSENGO WA XIYENGE XA B: TW ee wip Phendia (2) (1) [25] 25

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra te Kaya (HL)/P2 15 XIYENGE XA C: NTLANGU XIVUTISO XA 11: XITSALWANA HLAMBA VUNWA NANDZUWE ~ AD Mahatlari e 'Muhioti wa tinyarhi ti vuya hi yena’ i xivuriso lexi vulaka leswaku khombo ri tala ku wela munhu loyi a fambaka a ri handza. Loko munhu a endla swo biha swi tala ku vuya hi yena.vWV e Matanato hi ku nyanyuriwa hi vavasati va Joni na byalwa a a nga ha yi na le kaya leswi endlaka leswaku muti wa yena wu fayeka.vWWV e Matanato u vula leswaku vavasati vaMachangana a va pfuni nchumu, va na thyaka naswona a va tlharihangi leswi endlaka leswaku a tikuma a rhandzanile na Rhoda nhwana wa le Sophia Town, loyi a a ri n'wana buti wa yena, leswi nga mhaka ya tingana swinene.VvV ¢ U famba switokofela emalokixini hambiloko va n'wi tsundzuxa leswaku a ku hlayisekangi yena a nga va yingisi, a a tihela a ala loko vanghana va yena va n'wi itsundzuxa leswaku a famba na vona tanihileswi a a ri perile. Va n'wi ba va n'wi tekela swiambalo a sala na manghilazi ya mahlo ntsena vv ¢ Loko vanghana va yena va lava ku n'wi khomela mali wa ala, a vula leswaku yena a hi xihlangi leswi endlaka leswaku Rhoda na va ka vona va nwa hafu ya mali leyi aa yi kumeke exitokofeleni.vVvv e Matanato u khomiwile a ya tshama ejele malembe hi ku thandlekelana hikokwalaho ko lava ngopfu vavasati.vv/¥ « Matanato u hlanganile na swo vava hikokwalaho ko tiarisa loko a tsundzuxiwa hikokwalaho hinkwaswo leswi_anga hlangana na swona a alo tilavela. vvv MAAVELO YA TIMARAKA: V = 15 (Minkutlunya yin'wana na yin'wana ya ntlhanu.) X&R = 10 (TSUNDZUKA: TIMHAKA TA XIVUMBEKO NA RIRIMI A TI FANELANGI KU VA EHENHLA KA TA VUNDZENL) XIVUTISO XA 12: XIKAMBELANTWISISO HLAMBA VUNWA NANDZUWE ~ AD Mahatlane 12.1 Xihangalasi.v A a vula leswaku u lava ku landza n'wana wa yena na Topisa le ka Makhuvele.v 12.2 A a tekiwile hi Mavhavaza.v A ari na vana vanharhu, Tshikani, Hlupheka na Nkhensani.v 12.3. Tshikaniv Te WA ves Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendia wii [25] (2) (2) (1)

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 16 DBE/Hukuri 2012 12.4 12.5 12.6 12.7 12.8 12.9 12.10 12.14 12.12 12.13 12.14 Downloaded from hlayiso.com NSC — Memorandamu Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: A yi kahle. Hikuva n'wana u lava rirhandzu ra vatswari havambirhi leswaku a ta kula hi mfanelo.V (Maraka i yo seketela ntsena.) Mukamberiwa u ta nyika dyondzo leyi a yi kumaka hi swendio swa Xihangalasi. Xikombiso: Munhu a nga fanelang! ku kaneta mhaka leyi a yi tivaka hikuva siku rin'wana swi ta vuya hi yena. vv U lumiwile hi timbyana ta Mavhavaza a kala a ya tsemiwa milenge exibedhiele.vV Mukamberiwa u ta nyika matitwelo ya yena. Xikombiso: A swi nga ta ndzi khoma kahle hikuva a a hundzukile xilema.vV Endzhaku ka loko swi kumekile leswaku Rhoda i n'wana wa buti wa yena.v Hikuva a nga ha rina mhaka na nsati wa yena N'waXirhami hi ku nyanyuriwa hi rirhandzu ra Rhoda.vV Mukamberiwa u ta nyika mavonelo ya yena. Xikombiso: A swi nga tshamisekangi hikuva a a tiherisela xihoxo hi xihoxo ematshan'weni ya ku tikhoma kahle tanihi manana wa ndyangu.vV Ku va N'waXirhami a tshikisiwile byalwa hi muprofeta Ramudzuli.V Ku va Matanato a tekile n'wana wa buti wa N'waXirhami a va nsati wa yena wa vumbirhi.v A a tshameia ku n'wi byela leswaku a a fanele a tshika leswi a a swi endla a lulamisa swa ndyangu wa yena na N'waXirhami na leswaku loko a lava nsati a yi a ya kombela hlantswa le ka vaN'waXirhami kumbe a teka wansati wa le matikoxikaya.vv Mukamberiwa u ta nyika mavonelo ya yena. Xikombiso: A a ri munhu wa magugu hikuva loko 4 kala a vona wansati a nga ha kali a ehleketavv/A a nga dyondzi nchumu eka swihoxo swa yena na |e ka van'wana.vvV Mukamberiwa u ta kombisa leswi a a ta n'wi tsundzuxa swona N'waXirhami. Xikombiso: Leswaku a tshika ku nwa byalwa a tihnlayisela ndyangu wa yena hikuva byalwa a byi kahle eka rihanyu ra munhuwye Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso pa? Phendla (1) (2) [25]

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 17 DOBE/Hukuri 2012 NSC — Memorandamu XIVUTISO XA 13: XITSALWANA VUKOS! 1 MBERHA — P Ndlovu e Xikweni u na vasati vambirhi, N'waVusika na N'waVukwele kambe a nga enetiseki hi vona.vvv ¢ Loko Boneka a khombile Xikweni u byela vasati vakwe leswaku u lava ku tlhela na yena eJoni hikuva a nga sala a karhatiwa hi vafana va swigwamatshuku.vwv¥ ¢ Loko va ri eJoni Xikweni u gangisa Boneka loyi a nga xaka ra nsati wa yena lonkulu N'waVusika, kutani Boneka a pfumela hambileswi a nga thanga hi ku ala.VwV e Xikweni u byela Boneka leswaku u lava ku n'wi teka a va nsati wa yena hambileswi a nga na vasati vambirhi, kutani Boneka a n'wi hlohletela ku va hiongola leswaku yena 4 ta sala na muti.vwWV * Loko vasati va Xikweni va hlongoriwile rirhandzu ra Xikweni na Boneka araha nyawulangi nkarhi wo leha, Boneka u yivela Xikweni mali a ya xava hi yona yindlu eBush, kutani siku rin'wana a n'wi nyengela a ku u ya etihunyini, kasi u ya eBush en'angeni a ya tiyisa yindluWwvv¥ « Boneka u xanisa vana va Xikweni, Khegu na Khetani.vv-v e U chelela Xikweni chefu eswakudyeni, loko Xikweni a vabya u ala ku n'wi ongola a ku yena se u lo rindzela ntsena leswaku a fa ku nga ri ku n'wi ongola, kutani Xikweni a tsundzuka vasati va yena ava a nga va hlongola. WV e Xikweni u vuyile a lova. Loko a a lo tikhoma kahle a tihanyerile na vasati va yena vambirhi ku xaniseka loku hinkwako a ta va a nga ku vonangi.vw¥v MAAVELO YA TIMARAKA: V = 15 (Minkutiunya yin'wana na yin'wana ya ntlhanu.) (TSUNDZUKA: TIMHAKA TA XIVUMBEKO NA RIRIMI A TI FANELANGI KU:VA EHENHLA KA TA VUNDZENI.) f Pe ET XIVUTISO XA 14: XIKAMBELANTWISISO VUKOSI 1 MBERHA ~ P Ndlovu 14.4 | vasati va Xikweni.v / N'waVusika na N'waVukwele.¥ 14.2 Boneka u rhandzanile na Xikweni kasi yena na N'waVusika, nsati wa Xikweni “~~/ lonkulu a va ri maxaka: kutani a a chava ku ya hlangana na N'waVusika na N’waVukwele hikuva u va dyoherile.VWA a endiela leswaku a ta kota ku endla xin’wana na xin'wana lexi a xi lavaka a nga kavanyetiwi hi munhu. vv (2) 14.3 Ayi kahle.Vv Boneka a a fanele a nga pfumetangi hikuva N'waVusika, nsati wa Xikweni lonkulu, i sesi wa yena naswona u n'wi susile evusiwaneni ePfalanomo, kutani a a fanele a nga rhandzanangi na sivara wa yena.V¥ (Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka.) (2) ae " 2 rem a Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handte ka mpfumeleio wa ntsariso Phendia ae

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL/P2 18 DBE/Hukuri 2012 NSC — Memorandamu 14.4 Mukamberiwa u ta nyika mavonelo ya yena. Xikombiso: Boneka na Xikweni va tiehlekelela swa vona vini, a va na mhaka na ku vaviseka ka timbilu ta van'wana.vV (Amukela na tin'wana tinhiamulo leti twisisekaka. ) 14.5 A ya tshembisiv Nsati wa Xikweni lonkulu i N'waVusika, Xikweni u tsandzekile ku hanya na N'waVusika ntsena, u tekile nsati wa vumbirhi yena N'waVukwele, kutani a teka Boneka. Leswi swi kombisa leswaku Boneka a hi murhandziwa wa Xikweni wo hetelela, loko Xikweni a a nga lovangi swi vula leswaku a a ta teka van'wana vavasati va va vasati va yena na vona.V 146 Kokwana wa N'waVusika na kokwana wa Boneka i vamakwayo, leswi vulaka leswaku N'waVusika na Boneka na vona i vamakwavo.Vv S 14.7 — Ekaya ka Xikweni ePhafula. W/Ekaya ka Xikweni.v oe 14.8 Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombigo: U hlamarisiwa’ vona n'wana kasi a nga kumangi hungu ro tswae 3 wa buti wa yena Xikweni tanihileswi a a tiva vas: ku nga N'waVusika na N'waVukwele ntsena. Vv &, 14.9 Ahi swona.y Xikweni a a va hlongorile ekaya ka yena.v * 14.10 Bodzani.V oo 14.11 N'waVusika, nsati wa Xikweni lonkulu, u lo ya ePfalanomo ku ya,kombela Boneka eka kokwana wa yena N'waMzamani leswaku a ta hamba a n'wi salela na n'wana wa yena Fambeleni loko yena a ya eku rimeni vv 14.12 Mukamberiwa u ta nyika dyondzo leyi a yi kumaka eka swendio swa N'waVusika. Xikombiso: Ndzi dyondza leswaku loko u pfuna munhu un'wana swi lava u tivonela hikuva swi nga endleka leswaku a ku jikela a ku twisa ku vava.WV/ Masasana u fele enhoveni.v\/Nhompfu a xi nuheti vv (Dyondzo yin'we ntsena. Amukela na tin'wana tidyondzo leti twisisekaka.) 14.13 Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xikombiso: Nazi nga n'wi tsundzuxa leswaku a hlayisa ndyangu wa yena hi ku hetiseka.vv MNdzi nga n'wi tsundzuxa leswaku a eneriseka hi vasati va yena. vv /Ndzi nga n'wi tsundzuxa leswaku a tixixima, a nga fambi a rhandzana na swinhwanyetana vv (Nhiamulo yin'we ntsena. Amukela na tin'wana tinhlamulo leti twisisekaka.) 14.14 Hileswi a a rhandza Boneka VWA a nyanyuriwa hi rirhandzu rintshwa.vv Team NE ae Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handie ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla MD (2) (2) (2) [25]

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 19 DBE/Hukuri 2012 NSC ~ Memorandamu XIVUTISO XA 15: XITSALWANA XIVONI XA VUTOMI ~ IS Shabangu NTLANGU: ... Xi TSHEMBE NKOLO e Munhu a nga endla swilo emunyameni a ehleketa leswaku a swi nga humeli erivaleni.VvV * — Solly u rhandzana na Sarah nsati wa John Mbitana. VW ¢ Vanhu lava va endla timhaka ta vugangu va ri na mindyangu ya vona.vvV * John nuna wa Sarah u le xikolweni eSoshanguve kasi Solly u balekela nsati wa yena a ya etlela etinodela na Sarah. vWV ¢ Va endlile tano hi masiku lawa yo tala ku fika laha Sarah a nga biha emirini. vv e Loko timhaka ti sungula ku biha, Solly a nga ha yimeli timhaka ta yena, u byela Sarah hi ta n'anga ley? a yi ta n'wi pfuna ku susa khwiri ferivVvy ¢ Solly u tsundzuxa Sarah nakambe leswaku a a vhakele nuna wa yena leswaku a ta n'wi kanganyisa, kambe Sarah wa ala hikuva a nga si tshama a vhakela nuna wa yena exikolweni.vvv ¢ Solly u nyika Sarah murhi a nwa kutani wu n'wi dlaya. Loko a nga si fa u tsala papila a hlamusela hinkwaswo leswi nga humelela.vwvv¥ ¢ Timhaka ti humerile ehandle ti tiviwa na hi vanhu vo tala.vWvv MAAVELO YA TIMARAKA: Vv = 15 (Minkutlunya yin'wana na yin'wana ya ntlhanu.) X&R =10 (TSUNDZUKA: TIMHAKA TA XIVUMBEKO NA RIRIMI A TI FANELANGI KU VA EHENHLA KA TA VUNDZENI.) " [25] KUMBE XIVUTISO XA 16: XIKAMBELANTWISISO XIVONI XA VUTOMI ~ IS Shabangu NTLANGU: SWONA SWI RI SWA YINI! 16.1 Eka Khosa.\ / Emutini wa Midlayi.V 16.2 Madambi a a nwa byalwa, a holova na vanhu, U hetelela a ri ojala, Rt va a dlayile munhu, kasi Nyeleti u famba a endia vudiakuta, u hetelela a khomiwa hi mavabyi ya AIDS kasi mana wa vona u vurile leswaku vana va yena ava endli swo huma endleleni.vV (2) 16.3 Anga boxiwangi etsalweni.v\V/N'watwendi a a nga ri na nuna.vWy (2) —? per ae Vundzeni bya papila ler! a byl tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla m p>

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P2 20 DBE/Hukuri 2012 NSC ~ Memorandamu 16.4 N'watwendi wa xixima no va na xichavo eka vanhu van'wana, kasi Midiayi a nga xiximi na xichavo a a nga ri na xona, a a tekela vanhu van'wana ehansi VV (2) 16.5 U lava ku kombisa leswaku Midlayi u swi endlela yini swo yimelela vana hambiloko va endla swihoxo hikuva hinkwavo ka vona va tikumile va ri ekhombyeni. vv (2) 16.6 A a tshamela ku dyisa vatswari va yena mbitsi hi ku onhetela swa vanhu. U tikuma siku rin'wana a dliayile nhwanyana un'wana loko a arile ku rhandzana na yena.vv (2) 16.7 Hi ku va mana wa vona a va yimelela hambiloko va endla swo homboloka.vv (2) NTLANGU: | MHANGU KU TILAVELA 16.8 Ella a a nga ha swi lavi ku tshama na Bayizani hikuva a a hlongoriwile ekaya na le ntirhweni.v (1) 16.9 Valerie.v (t) 16.10 Aa heleriwile hi ntirho naswona a niongoriwile endlwini ya yena eGlyani, kutani a a lava ku tshama eka Ella.vv (2) 16.14 Hikwalaho ka mahanyelo ya yena yo biha. Vv (2) 16.12 | Mukamberiwa u ta nyika mavonelo ya yena lama twisisekaka. Xikombiso: A a ve na vutinlamuteri evuton'wini hi ku va_a hlayisa muti wa yena.vV (2) 16.13 Mukamberiwa u ta nyika mavonelo ya yena lama twisisekaka. Xikombiso: A ya amukeleki. Bayizani a a tshama eka Ella ioko a ha ri na mali kambe loko ntirho wu herile a nga ha vi na mhaka na yena.vv¥ (Timaraka i ta ku seketela ntsena. Amukela na tin'wana tinhlamulo |eti twisisekaka.) (2) 16.14 | Tshemba munhu mi langutanile.vv (2) (25] WA XIYENGE XA C: 25 80 Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa nisariso Phendla PID

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi rate Kaya (HL)/P2 NSC ~ Memorandamu 21 DBE/Hukuri 2012 Rhubiriki ya maavelo ya timaraka eka xitsalwana xa Novhele na Ntlangu TIKHODI NA MAAVELO | NKOKA WA MAHUNGU [78] XIVUMBEKO NA RIRIMI [40] YA TIMARAKA Nhlamuselo ya nhiokomhaka. Xivumbeko, nkhulukelano, ririmi, maandlalelo. Vundzeni bya nkanelo, ku Ririmi, thoni na maendielo lama tirhisiwaka amukeleka na ku twisisa eka xitsalwana. matsalwa i Khodi fuswikott le | “Nhlamuseto ya *Xivumbeko xa kahle. ya heehta e Nhiokomhaka,swilaveko henhia -Masungulo-na. mahetelelo ya kahle ngopfu. 7 swinene hinkwaswo swi katsiwile. -Nkanelo wa mahungu lama andlarlweke kahle Timaraka ta -Ku kombisa mahlamuielo ya le 12-15 Renhia ngoptu: 80- 980% +. Vuswikoti bya fe G, henhta ngoptu:80-89% 100% -Nkanelo wa mahungu hi d vumbhoni bye huma eka tsalwa -Ku twisisa ka xiyimo xa-ie 7 henhla ka matsaiwa. ye f Khodi Vuswikoti -Nhlamuselo ya le henhia ka Vuswikoti alwana xi andlariwiie kaflie bya Je | nhiokomhaka, ku Katsiwa ka bya le -Mastngulo.tia.ahetelelo ja kahle ya henhia swilaveko mayelana na henhla -Vuxokoxdka., by fufigu swa olova ku byl 6 Timaraka ta | nhlokomhaka Timaraka ta iandzelela, é 10-1 1% Nhlemuseto hi vwent 7-7% ream na rirtfiefa kahle swi fambelana na - ent. xi = -Miehleketo leyi ooxiweke yo -Maandlalelo famanene. om hambanahambana yo huma eka fo matsaiwa. -Matsaiwa ya kahle na vumbhoni byo huma eka matsalwa. Khodi Vuswikoti -Ku kombisa ku twisisa ka Vuswikoti -Xivumbeko xa kahle na nxhulukelano. bya le | nhlckomhaka. bya le -Masunguio, maheteleio na tindzimana tin'wana ya henhlanyana | -Miehtexeto yo amukeleka henhianyana | swi andiariwe kehle 5 Timaraka ta | mayelana na nhiokomhaka Timaraka ta -Nkanelo wu nga landzeleleka. 8-10 Michleketo leyi vupfeke, kambe 6-6 « -Ririrmi, thoni na xitayii swo pfumala swihoxo. ani hinkwayo yi ngana 60- eeketelo vow enerisaka, -Vumbhoni byo twisisa 69% matsalwa. Khodi Vuswikoti -Ku kombisa ku twisisa Vuswikoti -Yumbhoni byin'wana bya xivumbeko. byo nhickamhaka, swilaveko byo -Xitsalwana xo pfumala_—xivumbeko ~— na ya amukeleka hinkwaswo swi katsiwile, amukeleka nkhulukefano wa miehteketo. 4 Timaraka ta | -Vumbhoni bya kahle byo Timaraka ta -Swihoxo swintsongo swa ririmi, thoni na xitayili. varasy seketela nhlokomhaka 5-5y -Xivumbeko xa tindzimana xa kahle. BOE -Miehleketo leyi seketeriweke a % 50- yi khorwisi. -Matwisiselo ya kahle ye tsalwa. 59% Khedi Vuswikoti -Ndlela ya xiyimo xa le hansi xa | Vuswikoti -Xivumbeka xi na xihoxe xa nkunguhato, byo enela mahlamulelo ya xivutiso. hyo enela ya Timaraka ta -Ku twisisa kuntsongo ka | Timarake ta -Nkaneio a wu andlariwangi kahle. 3 6-7 mahiamulelo ya nhlokomhaka, 4-4 ~Swihoxonyana eka ririmi, thoni na xitayili, -Nkanelo wa nhiokomhaka a wu -xivumbeke xa tindzimana xi na swihoxo, khorwisi naswona wu na 40- yumbhoni byintsongo byo huma eka tsalwa 49% -Mudyondzi u pfumaia ku twisisa ka tsalwa. Khodi Vuswikoti -Mbuyelelo wa mahlamulelo, Vuswikoti -Maandlaielo yo ka ya nga enerisi na xivumbeko bya minkarhi yin‘wane miehleketo a bya xo ka xi nga kunguhatiwangi, leswi kavanyetaka ya madyondza __yi fambelani na nhiokomhaka. madyondza | nkhulukelano. 2 Timaraka ta -Ku pfumaleka ka vundzeni bya Timaraka ta -Swihoxo swa ririmi na xitayili swo hoxeka leswi 4n5% nkoka 3-3 % endlaka xitshurlwa xo ka xi nga amukeleki. -Miehleketo yo isana swinene ya -Xihoxo eka xivumbeko xa tindzimana. 30- matwisiselo ya tsalwa. 39% Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiw! handle ka mpfumetelo wa ntsariso mp vem use Phendia

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra fe Kaya (HL)/P2 22 DBE/Hukuri 2012 NSC - Memorandamu Khodi | Vuswikoti “A swi olovi ku landzelela | Vuswikoti [A swi olovi ku vona loko nhlokomhaka "| byo ka byi | nhloxomhaka jeyi kaneriwaka byokabyi | kaneriwile. ; ya nga enelangi | hikuva nhlamulo yi rina vuxaka | nga enelangi | -Ku pfumaleka ka vumbhoni bya nkunguhato. 1 Timaraka ta pyintsongo ni nhlokomhaka. | Timaraka ta | -Ririmi ro tsana. Xitayili na thoni leswi hoxekeke. 0-4 - Vumbhoni byo tsana bya 0-2 % -Xitayili na thoni leswi swi hoxekeke xivumbeko lexi kunguhatiweke | -Ku pfumaieka ka tindzimana to twisiseka ; 0-29% bya pfumaieka. Vumbheni lebyi | hyikiweke a byi na nseketelo wo huma eka tsahva. | ~Miehlekete yo tsana swinene ya matwisiselo ya tsalwa. l | Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso ia