Xitsonga HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2015 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREDI YA 12 XITSONGA: RIRIMI RA LE KAYA (HL) PAPILA RA 3 (P3) NYENYANYANA/NYENYANKULU 2015 MEMORANDAMU TIMARAKA: 100 Papila leri ri na 12 wa tipheji. Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 2 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu XIYENGE XA A: SWITSHURIWA SWA XITSALWANA SWIVUTISO SWA 1–6 1.1 NDZI TE NDZI KU PHAPHA, NDZI TIKUMA NDZI RI ENDZENI KA AMBULENSE Xitsalwana xa muxaka wa ndzungulo. Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xitsalwana xa ndzungulo a hlamusela xivangelo xo va a tikuma a ri endzeni ka ambulense. Xitsalwana xi nga katsa na tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Siku, ndhawu na nkarhi lowu swi humeleleke ha wona. • Lava a a ri na vona loko swi humelela. • A hlamusela hi ku hetiseka leswi humeleleke. • Leswi a phaphamiseke xiswona. [50] 1.2 NYIKO YO HLAWULEKA LEYI NDZI NGA TSHAMA NDZI NYIKIWA YONA EVUTON'WINI BYA MINA Xitsalwana xa muxaka wa nhlamuselo. Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xitsalwana xa nhlamuselo a hlamusela nyiko yo hlawuleka leyi a nga tshama a nyikiwa yona evuton'wini bya yena eka nkarhi lowu nga hundza. Xitsalwana xi nga katsa na tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Muxaka wa nyiko ya kona. • Laha a yi huma kona na xivangelo xo va a yi kuma. • Matitwelo ya yena loko a swi twile leswaku u ta amukela nyiko na loko a yi amukela. • Lava a a ri na vona loko a yi kuma na leswi vona va swi endleke. • Leswi a swi dyondzeke hi ku kuma nyiko leyi. • Ndlela leyi swi n'wi hlohloteleke hayona eka swa vutomi bya yena hikwalaho ka nyiko leyi. [50] Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 3 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu 1.3 VANA VA MASIKU LAWA VA LAWURIWA HI VANGHANA KU TLULA VATSWARI VA VONA Xitsalwana xa muxaka wa mavonelo/nkanelo na mianakanyo. Mukamberiwa u languteriwa ku andlala mavonelo, miehleketo, mianankanyo na matitwelo ya yena hi vana va masiku lawa lava lawuriwaka hi vanghana ku tlula vatswari va vona hi ku yimela kumbe ku seketela matitwelo ya yena. Xitsalwana xi nga katsa na tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Mavonelo ya yena hi nhlokomhaka leyi. • Leswi vana va swi endlaka ku komba leswaku va lawuriwa hi vanghana ku tlula vatswari va vona. • Swivangelo swa ku va va lawuriwa hi vanghana ku tlula vatswari va vona. • Leswi vatswari va nga va ka va titwisa xiswona. • Switandzhaku swa swiendlo swa vona. • Leswi yena a vonaka onge swi nga endliwa ku cinca xiyimo lexi. [50] 1.4 NDZA TINYUNGUBYISA HI VUMINA Xitsalwana xa muxaka wa nkanelo. Mukamberiwa u languteriwa ku kanela hi leswi a tinyungubyisaka hi swona. Xitsalwana xi nga katsa na tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Lexi endlaka leswaku a tinyungubyisa. Xikombiso: mahanyelo, xivumbeko kumbe leswi a kotaka ku swi endla kumbe ku swi fikelela. • Leswi swi n'wi pfunaka swona. • Matitwelo ya yena. • Leswi vatswari, vanghana na vanhu lavan'wana va nga va ka va titwisa xiswona hi yena. [50] Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 4 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu 1.5 NHENHA YI ETLELE NA VUTLHARI BYA YONA Xitsalwana xa muxaka wa mianakanyo. Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xitsalwana laha a nyikaka mianakanyo ya yena hi nkoka wa nhenha leyi a yi anakanyaka. Xitsalwana xi nga katsa na tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Mavito ya nhenha leyi a nga ta rungula ta yona. • Xivangelo xa ku lova ka nhenha leyi. • Migingiriko leyi endliweke hi nhenha leyi. • Gome leri nhenha leyi yi ku siyeleke rona. • Leswi u nga ta ka u nga swi rivali hi nhenha leyi. [50] 1.6 SWITSALWANA HI SWIFANISO 1.6.1 Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xitsalwana hi nhlokomhaka ya yena n'wini leyi yi fambelanaka swinene na leswi swi nga le xifanisweni. Xitsalwana xi nga katsa na tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Ku pfuna ka dyondzo. • Mahlayelo lamanene yo fana na ku hlaya mi ri hi mintlawa. • Ku xixima swiboho leswi vadyondzi va tivekelaka swona swo hlaya no dyondza. • Ku pfunana hitlhelo ro hlawula ntirhovutomi mi ri hi mintlawa. [50] 1.6.2 Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xitsalwana hi nhlokomhaka ya yena n'wini leyi yi fambelanaka swinene na leswi swi nga le xifanisweni. Xitsalwana xi nga katsa na tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Ku pfuna ka vutiolori. • Tindlela leti ti nga tirhisiwaka to tiolola. • Mimbuyelo leyi yi nga kumekaka loko munhu a tiolola. • Tinxaka ta switirhisiwa leswi nga tirhisiwaka ku endla vutiolori. • Ku landzelela swiboho leswi munhu a tivekelaka swona swo tiolola. [50] Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 5 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu 1.6.3 Mukamberiwa u languteriwa ku tsala xitsalwana hi nhlokomhaka ya yena n'wini leyi yi fambelanaka swinene na leswi swi nga le xifanisweni. Xitsalwana xi nga katsa na tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Siku ro sungula ku va a khandziya xihahampfhuka. • Ku va yena a navela ku tikuma a khandziyile xihahampfhuka. • Ku va a navela ku endzela matiko ya le handle hi xihahampfhuka. • Ku va a navela ku tikuma a humelerile evuton'wini. • Tinghozi kumbe makhombo ya swihahampfhuka. [50] NTSENGO WA XIYENGE XA A: 50 Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 6 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu XIYA: • Tirhisa rhubiriki minkarhi hinkwayo loko u koreketa xitsalwana xa vutumbuluxi (Papila ra vu3, XIYENGE XA A). • Timaraka to sukela eka 0 kufikela eka 50 ti avanyisiwile hi tinhlamuselo ta 5 ta vuswikoti. • Eka swilaveko swa Vundzeni, Ririmi na Xitayili, nhlamuselo yin'wana na yin'wana ya vuswikoti eka leta ntlhanu yi avanyisiwile hi swiyimo swimbirhi: xa le henhla na xa le hansi xikan'we na maavelo ya lawa ya tirhisiwaka ya timaraka. • Xivumbeko a xi khumbeki hi xiyimo xa le henhla na xa le hansi. RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWANA EKA RIRIMI RA LE KAYA [TIMARAKA TA 50] Swilaveko Vuswikoti byo Vuswikoti bya le Vuswikoti byo Vuswikoti bya Vuswikoti byo ka hlawuleka henhla amukeleka madyondza byi nga fikelelangi VUNDZENI & 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 MAKUNGUHATELO -Mahlamulelo yo -Mahlamulelo lama -Mahlamulelo lama -Mahlamulelo ma na -Mahlamulelo yo hlawuleka/lama vumbiweke kahle amukelekaka. nkhulukelano huhula. (Mahlamulelo na tlhontlhaka miehleketo swinene. -Miehleketo leyi nga na kun'wana. -Miehleketo yo miehleketo) na ku hundzisa eka -Miehleketo leyi faneleke khulukelano na ku -Miehleketo a yi hlanganahlangana yo Xiyimo xa le henhla Maveketelelo ya leswi languteriweke. no tsakisa naswona yi khorwisa. twisiseki naswona a yi ka yi nga kongomisi miehleketo eka -Miehleketo ya vutlhari, kombisa vumbhoni byo -Mahungu ya kombisi mhaka. makunguhatelo. leyi tlhontlhaka va yi vupfile. veketeriwe kahle vutitumbuluxeli. -Mahungu yo huhula Ndzemuko wa miehleketo naswona -Mahungu ya veketeriwe naswona ku na -Ku na vumbhoni no vuyeleriwa. xikongomelo, leyi vupfeke. kahle swinene naswona nkhulukelano byitsongo bya -Mahungu a ya vaamukeri va -Mahungu ya ku na nkhulukelano (nhlangano) eka maveketelelo na veketeriwangi kahle mahungu na mbangu. veketeriwe hi ndlela yo (nhlangano) eka manghenelo, miri na nkhulukelano wa naswona ya hava hlawuleka naswona ku manghenelo, miri na masongelo/mahetelelo. mahungu. nkhulukelano. TIMARAKA TA 30 na nkhulukelano masongelo/mahetelelo. (nhlangano) ku katsa manghenelo, miri na masongelo/mahetelelo. Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 7 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWANA EKA RIRIMI RA LE KAYA [TIMARAKA TA 50] (ku yisa emahlweni) Swilaveko Vuswikoti byo Vuswikoti bya le Vuswikoti byo Vuswikoti bya Vuswikoti byo ka hlawuleka henhla amukeleka madyondza byi nga fikelelangi 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Mahlamulelo ya xiyimo -Mahlamulelo lama -Mahlamulelo lama -Mahlamulelo -A nga kalangi a xa le henhla kambe vumbiweke kahle. amukelekaka kambe hakanyingi a hi lama ringeta ku angula ku lama nga riki na -Miehleketo leyi faneleke hungu a ri faneleke. ya hi nhlokomhaka. swihlawulekisi swa no tsakisa. hlamuseriwangi ri -Miehleketo yi tala ku -Miehleketo hi leyi yi Xiyimo xa le hansi xitsalwana xo hlawuleka -Mahungu ya veketeriwe twisiseka swinene. va leyi nga nga fanelangiki no tlhontlha miehleketo. kahle naswona ku na -Miehleketo yi na hlanganangiki na ku naswona a yi -Miehleketo ya vutlhari nkhulukelano khulukelano lowu hlanganahlangana. fambelani no vupfa. (nhlangano) eka eneleke na ku -Ku hava vumbhoni nakatsongo na -Mahungu ya manghenelo, miri na khorwisa. lebyi kombisaka nhlokomhaka. veketeriwe hi ndlela ya masongelo/mahetelelo. -Mahungu ya maveketelelo -A yi na nkongomo vutshila naswona ku na veketeriwe kahlenyana lamanene na naswona yi nkhulukelano naswona ku na nkhulukelano wa pfuvapfuvekile. (nhlangano) eka nkhulukelanonyana mahungu. manghenelo, miri na (nhlanganonyana) eka masongelo/mahetelelo. manghenelo, miri na masongelo/mahetelelo. Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 8 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWANA EKA RIRIMI RA LE KAYA [TIMARAKA TA 50] (ku yisa emahlweni) Swilaveko Vuswikoti byo hlawuleka Vuswikoti bya le henhla Vuswikoti byo Vuswikoti bya Vuswikoti byo ka byi amukeleka madyondza nga fikelelangi RIRIMI, XITAYILI & 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 KU HLELA -Thoni, rhejisitara, xitayili na -Thoni, rhejisitara, xitayili -Thoni, rhejisitara, xitayili -Thoni, rhejisitara, xitayili -Ririmi a ri twisiseki. ntivomarito swa fambelana na ntivomarito swi na ntivomarito swa na ntivomarito swo -Thoni, rhejisitara, Thoni, rhejisitara, swinene na xikongomelo, fambelana kahle na fambelana na fambelanyana na xitayili na ntivomarito Xiyimo xa le henhla xitayili na ntivomarito vaamukeri va mahungu na xikongomelo, vaamukeri va xikongomelo, vaamukeri xikongomelo, vaamukeri a swi fambelani na swa fambelana na mbangu. mahungu na mbangu. va mahungu na mbangu. va mahungu na mbangu. xikongomelo, xikongomelo/ -Vutitshembi eka ku tirhisa ririmi -Ririmi hi leri faneleke -Ririmi ri tirhisiwile hi -Matirhiselo ya ririmi i ya vaamukeri va nkucetelo, vundzeni; naswona hi ndlela yo hlawuleka naswona thoni leyi mfanelo ku hlamusela xiyimo xa madyondza mahungu na mbangu. Mahlawulelo ya no tsakisa. tirhisiweke hi leyi faneleke mahungu. swinene. -Ntivoririmi wa mpimo marito. -Xi koka rinoko naswona xi na minkarhi hinkwayo. -Thoni hi leyi faneleke. -Thoni na dikixini hi leswi wa le hansi swinene Matirhiselo ya ririmi thoni leyinene no tlhavula. -Swihoxo swa ntivoririmi na -Ku tirhisiwile ririmi ro swi nga faneriki. wu endla leswaku na swiaki na milawu -Swihoxo swa ntivoririmi na mahikahetelo a swi talangi. tlhavula ku tiyisisa -Ntivomarito i wa mpimo mahungu ya nga ya rona; mapeletelo a swi tali ku va kona. -Xi vumbiwile hi ndlela ya vundzeni bya hungu. wa le hansi. twisiseki. mahikahatelo, -Xi vumbiwile hi ndlela ya vutshila. ntivoririmi na vutshila swinene. mapeletelo. 13 10 7 4 Xiyimoxa le hansi -Ririmi i ra xiyimo xa le henhla -Ririmi ra koka naswona -Matirhiselo lama -A ku tirhisiwangi ririmi TIMARAKA TA 15 naswona ri na thoni leyi faneleke hakanyingi ra vuyerisa. faneleke ya ririmi eka leri faneleke. no tlhavula. -Thoni hi leyi faneleke na minkarhi yin’wana. -Ku tirhisiwile swivulwa -Swihoxo swa ntivoririmi na ku vuyerisa. -Hakanyingi thoni hi leyi swo fana kumbe mapeletelo a swi tali ku va kona. -Swihoxo swa ntivoririmi na faneleke kambe ku switsongo leswi -Xi vumbiwile hi ndlela yo mapeletelo i switsongo. tirhisiwa ka ririmi ro hambaneke. hlawuleka. -Xi vumbiwile hi ndlela ya tlhavula i ka mpimo wa le -Ntivomarito i wa mpimo vutshila. hansi. wa le hansi swinene. XIVUMBEKO 5 4 3 2 0–1 -Mavumbelo ya nhlokomhaka i -Vuxokoxoko byi vumbiwile -Ku vumbiwile -Ku na -Ku pfumaleka Swihlawulekisi swa ya xiyimo xa le henhla swinene. hi ndlela yo twisiseka. vuxokoxoko lebyi timhakankulunyana leti timhakankulu leti xitshuriwa. -Vuxokoxoko lebyi hlawulekeke. -Ku na nkhulukelano. faneleke. faneleke. lavekaka. Mavumbelo ya -Swivulwa na tindzimana swi -Swivulwa na tindzimana -Swivulwa na tindzimana -Swivulwa na tindzimana -Swivulwa na tindzimana na vumbiwile hi ndlela ya xiyimo xa swa twisiseka naswona i swi vumbiwile hi ndlela swi na swihoxo. tindzimana swi na swivulwa. le henhla swinene. swo hambanahambana. leyinene. -Xitsalwana xa ha swihoxo. -Xitsalwana xi sala xa ha twisiseka hambileswi xi -Xitsalwana a xi TIMARAKA TA 5 twisiseka. nga na swihoxo. twisiseki. MAAVELO YA TIMARAKA 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 9 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu XIYENGE XA B: SWITSHURIWA SWA XITSALWAMBIKO SWIVUTISO XA 2 2.1 PAPILA RA XINGHANA Mukamberiwa u ta tsalela munghana wa yena papila ro n'wi khongotela. Mukamberiwa u fanele a tekerile enhlokweni timhaka leti landzelaka: • Papila leri a ri na mafundza. • U fanele a va a tsarile adirese na siku eka tlhelo ra xinene ra papila. • U fanele a tsarile adirese yin'we • Eka xiloso ku nga tsariwa: Eka Solani, Munghana … • Eka nghimeto ku tsariwa: Hi mina … kutani ku ta landzela vito ra mutsari (handle ka xivongo). [25] 2.2 MATIMU YA MUFI Mukamberiwa u fanele a va a tsarile matimu ya malume wa yena loyi a hundzeke emisaveni lawa a nga ta ya hlaya hi siku ra ku heleketiwa ka yena endlwini ya yena yo hetelela. Matimu ya malume wa yena ya fanele ya katsa tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Mavito na xivongo swa mufi, vukhale, ndhawu laha mufi a velekiweke kona na laha a loveleke kona, xivangelo xa rifu, vukhale bya mavabyi, siku ra ku velekiwa ra mufi, siku ra ku hundza emisaveni ra mufi na vatswari va yena, leswi a swi fikeleleke loko a ha hanya. • Xiave eka migingiriko ya muganga kumbe tiko. • Mukamberiwa u fanele a gimeta hi ku navelela mufi ku etlela hi ku rhula na ku phata mufi loko a ri na byona vuswikoti byo endla tano. [25] 2.3 XIVIKO Mukamberiwa u fanele a va a tsarile xiviko lexi a nga ta xi andlalela vatswari mayelana na nhlengeletano leyi va nga ta va na yona mayelana na ku pfuna vantshwa lava tingheniseke eka khombo ro tirhisa swidzidziharisi. Xiviko xa yena xi fanele ku va na leswi landzelaka: • Nhlokomhaka, siku na nkarhi. • Vanhu lava xi kongomisiweke eka vona. • Timhaka leti ti kumiweke eka ndzavisiso wa muviki. • Mahetelelo na swintshuxo eka vahlayi va xona. • Mutsari wa xona. [25] Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Downloaded from hlayiso.com Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 10 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu 2.4 ATIKILI YA MAGAZINI Mukamberiwa u fanele a va a tsarile atikili ya magazini mayelana na ku andza ka makhombo ya le mapatwini lawa ya vangiwaka hi lava va tshikaka swifuwo swa vona loko ri perile. Atikili ya yena yi fanele yi katsa tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Yi fanele xi kombisa nhlokomhaka na vito ra mutsari. • Miehleketo kumbe mavonelo ya mutsari wa mhaka leyi a navelaka ku yi fikisela vahlayi va atikili ya yena. • Yi tsariwile hi tikholomo. • Yi hetelela hi vito ra magazini na webusayiti swa lomu yi nga kumiwaka kona. [25] 2.5 MBULAVULO Mukamberiwa u fanele ku tsala mbulavulo lowu a nga ta wu nyika hi siku leri nkhuvo wo tlangela vadyondzi va ka matiriki hileswi va paseke hi 100% n'wexemu. Mbulavulo wa yena wu fanele wu katsa tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Manghenelo, miri na mahetelelo. • Wu fanele wu yelana na ntirho wa siku leri. • Ku tikarhata ka vadyondzi, vadyondzisi na vatswari. • Ku titwa ka vadyondzi na vadyondzisi hi mbuyelo lowu. • Wu tlhela wu khavisiwa hi swikombiso, mitshaho, misavu na tinhlayo loko ti khumbeka. • Wu hetelela hi ndlela yo khensa vayingiseri. [25] 2.6 N'WANGULANO Mukamberiwa u fanele a va a tsarile n'wangulano exikarhi ka mudyondzisi loyi a tsundzuxaka mudyondzi loyi a paseke hi tinyeleti eka tidyondzo ta yena hinkwato, kambe a pfumala mali yo yisa tidyondzo ta yena emahlweni. N'wangulano wa yena wu fanele wu katsa tin'wana ta timhaka leti landzelaka: • Mukamberiwa u ta tsala hi ndlela yo hlamulana. • Ku ta hlamulana mudyondzisi na mudyondzi. • Wu fanele ku paluxa mbangu na ku va na manghenelo, miri na mahetelelo. • Va nga bula hi tindlela to kuma tibasari kumbe ku lombiwa mali. [25] NTSENGO WA XIYENGE XA B: 50 NTSENGO WA TIMARAKA: 100 Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 11 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu XIYA: • Tirhisa rhubiriki minkarhi hinkwayo loko u koreketa xitsalwana xa vutumbuluxi (Papila ra 3, XIYENGE XA B). • Timaraka to sukela eka 0 ku fikela eka 25 ti avanysiwile hi tinhlamuselo ta 5 ta vuswikoti. • Eka swilaveko swa Vundzeni, Nkunguhato na Xivumbeko, nhlamuselo yin'wana na yin'wana ya vuswikoti eka leta ntlhanu yi avanyisiwile hi swiyimo swimbirhi: xa le henhla na xa le hansi xikan'we na maavelo lawa ya tirhisiwaka ya timaraka. • Xivumbeko a xi khumbeki hi xiyimo xa le henhla na xa le hansi. RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWAMBIKO XO LEHA EKA RIRIMI RA LE KAYA [TIMARAKA TA 25] Swilaveko Vuswikoti byo Vuswikoti bya le Vuswikoti byo Vuswikoti bya Vuswikoti byo ka byi hlawuleka henhla amukeleka madyondza nga fikelelangi VUNDZENI, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 MAKUNGUHATELO & -Mahlamulelo yo -Mahlamulelo lamanene -Mahlamulelo yo -Mahlamulelo ya -Mahlamulelo a ya XIVUMBEKO hlawuleka na ku lama kombisaka vutivi ringanela lama madyondza lama kombisi vutivi bya hundzisa leswi a swi lebyinene bya kombisaka vutivi bya kombisaka vutivinyana swihlawulekisi swa Mahlamulelo na languteriwile. swihlawulekisi swa swihlawulekisi swa bya swihlawulekisi swa muxaka wa xitshuriwa. miehleketo. -Miehleketo ya vutlhari muxaka wa xitshuriwa. muxaka wa xitshuriwa. muxaka wa xitshuriwa. -Nhlamuselo a yi le Maveketelelo ya na ku vupfa. -U kongoma mhaka – a -Mhaka a yi kongomiwi -Ku na ku rivaleni naswona yi miehleketo eka -Vutivi byo enta bya nga humi emhakeni. hi ku hetiseka - ku na ku kongomanyana kambe u humile swinene makunguhatelo. swihlawulekisi swa -Vundzeni na humanyana emhakeni. pfa a humanyana emhakeni. Xikongomelo, muxaka wa xitshuriwa. miehleketo swi na -Vundzeni na emhakeni. -Vundzeni na vaamukeri va hungu, -Matsalelo ya kongoma nkhulukelano, miehleketo swi na -A hi minkarhi hinkwayo miehleketo swi hava swihlawulekisi/milawu mhaka. nhlamuselo ya vuenti nkhulukelano lowu vundzeni na miehleketo nkhulukelano. ya matirhiselo ya ririmi -Vundzeni na naswona vuxokoxoko amukelekaka. swi khulukelanaka. -Ku na vuxokoxoko na mbangu. miehleketo swi na byi seketela -Ku na vuxokoxoko -Ku na vuxokoxoko byitsongo swinene lebyi nkhulukelano. nhlokomhaka. byin’wana lebyi byitsongo lebyi seketelaka TIMARAKA TA 15 -Nhlamuselo ya vuenti -Xivumbeko lexi seketelaka seketelaka nhlokomhaka. swinene naswona faneleka kambe xi ri na nhlokomhaka. nhlokomhaka. -A nga tirhisangi milawu vuxokoxoko hinkwabyo swihoxo switsongo swa -Xivumbeko lexi -Milawu ya xivumbeko yi ya xivumbeko leyi byi seketela nkhaqato. fanelaka hi ku angarhela tirhisiwe hi ndlela yo ka faneleke. nhlokomhaka. kambe xi ri na swihoxo yi nga twisiseki. -Xivumbeko lexi switsongo. -Ku na swihoxo swo tala faneleka no va na nkhaqato. Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso Phendla

Xitsonga: Ririmi ra le Kaya (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 12 DBE/Nyenyanyana–Nyenyankulu 2015 NSC – Memorandamu RHUBIRIKI YA MAAVELO YA TIMARAKA EKA MAKOREKETELO YA XITSALWAMBIKO XO LEHA EKA RIRIMI RA LE KAYA [TIMARAKA TA 25] (ku yisa emahlweni) Swilaveko Vuswikoti byo Vuswikoti bya le Vuswikoti byo Vuswikoti bya Vuswikoti byo ka byi hlawuleka henhla amukeleka madyondza nga fikelelangi RIRIMI, XITAYILI & 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 KU HLELA -Thoni, rhejisitara, -Thoni, rhejisitara, -Thoni, rhejisitara, -Thoni, rhejisitara, -Thoni, rhejisitara, xitayili na ntivomarito xitayili na ntivomarito xitayili na ntivomarito xitayili na ntivomarito xitayili na ntivomarito a Thoni, rhejisitara, swi fambelana swinene swi fambelana swinene swi fambelana na swo fambelananyana na swi fambelani na xitayili, na xikongomelo, na xikongomelo, xikongomelo, vaamukeri xikongomelo, vaamukeri xikongomelo, vaamukeri xikongomelo/nkucetelo, vaamukeri va hungu na vaamukeri va hungu na va hungu na mbangu. va hungu na mbangu. va hungu na mbangu. vaamukeri va hungu na mbangu. mbangu. -Ku na swihoxonyana -Ntivoririmi wo pfumala -Swihoxo swi tele mbangu. -Ku na nkhaqato wa -Hi ku angarhela ku na swa ririmi. nkhaqato wu tlhela wu naswona ku na ku Matirhiselo ya ririmi na ntivoririmi naswona wu nkhaqato wa ntivoririmi -Ku na ntivomarito wo va na swihoxo swo hlanganahlangana ka milawu ya matirhiselo vumbiwile hi mfanelo. naswona wu vumbiwile ringanela. hlayanana. timhaka. ya ririmi. -Swihoxo a swi tali ku hi mfanelo. -Swihoxo a swi onhi -Ntivomarito wa mpimo -Ntivomarito a wu Mahlawulelo ya marito; vonaka. -Ntivomarito wa kahle nhlamuselo. wa le hansi. fambelani na Mahikahatelo na swinene. -Nhlamuselo a yi le xikongomelo. mapeletelo. -A ku tali ku va na rivaleni. -Nhlamuselo a yi twali swihoxo. nakatsongo. TIMARAKA TA 10 MAAVELO YA 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 TIMARAKA Vundzeni bya papila leri a byi tirhisiwi handle ka mpfumelelo wa ntsariso