DITIRWANA TSA
DITHUTOTSWELETSO TSA
MORANANG
2020
Setswana
Puo Ya Gae
Bukana ya Morutwana
Skip to contentStudy guide
2020 Bukana ya Morutwana dipoeletso moranang 1
Grade 12 Setswana study guide from the 2020 (Setswana), 18 pages. Read online or get the free PDF download.
Publisher: North West Study Guides
Setswana · Grade 12 · 2020 · Setswana. Study guide, 18 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Setswana
- Grade
- Grade 12
- Language
- Setswana
- Document type
- Study guide
- Year
- 2020
- Publisher
- North West Study Guides
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 18
- File size
- 1.0 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 18
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Download Apps for Previous Question Papers
Click one of the icons below to download the app
Visit our MeneTRS
Gauteng
Grade 11
\ Exam Paper's /
(sia GAUTENG PROVINCE
<
Gaute
Grade we
\ Exam Papers /
\
(iy education
(‘stm education
mie
a
KZN
Grade 11
a __
KZN
porate 10
\ Exam Papers )\]
Exam Papers
(¥ Ney EASTERN ont )
Eastern Cape
Grade it
\ Exam Papers /
(ey ney E | esi ERN, CAPE
Eastern Cape
Grade ri
\ Exam Papers /
| Ae
\
teh | EASTERN CAPE
Eastern Cape
Grade 0
\ Exam res
lenge bse ohn poe
(is ms
North Wert
Grade 11
\ Exam Papers /
education
CE
North Wet
Grade 10
FREE STATE
\ Exam Papers /
FREE STATE
Grade 11
\ Exam Papers /
~~ basic edu cation
YY REPUB OF SOUTH APR:
MATRIC
higher —
\ NATED | NCV | NSC
‘| NCV
ay
¢ anne
atone oF boot
Study Guides)
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
DIKGAKOLOLO GO MORUTWANA MABAPI LE PAMPIRI YA BOBEDI
Tlhokomela Ditirwana tsotlhe tse di diretswe go go thusa go boeletsa le go
itlhatlhoba fa o tlhaloganya, mmogo le go ipaakanyetsa ditiro go akaretsa le
ditlhatlhobo tsotlhe tsa monongwaga.
MAELE A GO ARABA DIPOTSO TSA POKO
MABOKO A A TLHAOTSWENG
(Maboko a Setswana: M.K Mothoagae)
LEBOKO LE LE TLHAOTSWENG
Buisa leboko lotlhe ka mokgwa o motlhatlhobi a le tlhagisitseng ka teng.
Netefatsa gore potso e batla eng pele o ka araba.
DITENG: -
O tshwanetse go kgona go:
o Netefatse gore o tlhaloganya setlhogo sa leboko sentle
o Buisa leboko ka tsenelelo mme o leke go le tlhaloganya sentle gore go
bokiwa eng?
o Tlhaloganya molaetsa o o ikaeletsweng ke mmoki ka leboko le le rileng.
o Tlhaloganya maikutloa a tlhagisiwang mo lebokong.
o Tlhaloganya morero wa leboko (kakanyo kakaretso/ntlhakgolo e e
tlhagisiwang mo lebokong)
o Lemoga tiriso ya puo e e dirisitsweng ke mokwadi (puo e e tlhamaletseng,
puo ya botshwantshi, tiriso ya dikapuo, puo ya maikutlo, puo ya ka metlha jj)
o Lemoga diponagalo tsa pokole go tlhalosa mesola ya tsona.
o Lemoga dikapuo le go tlhalosa mesola ya tsona.
O ka kwala jang tlhamo ya dikwalo
Sekaseka setlhogo: thalela se o tshwanetseng go se araba ka fa tlase mme o
netefatse gore o tlhaloganya se tlhamo e leng ka ga sona.
Baakanya tlhamo – o dirisa mmapa wa dikakanyo kgotsa mokgwa o bonolo mo
go wena.
Tsepama go se se boditsweng! diteng tsa tlhamo ya dikwalo ya gago di
golagane le se potso e se batlang.
O tshwanetse go nna le ditemana di le pedi kgotsa di le tharo jaaka tswelelo
/kgolo le motlotlo wa setlhogo.
2
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
Lebelela le go tsepama mo go se potso e se tlhokang. O se ka wa bua gape ka
/ kwalolola leboko ntle le fa o laetswe go dira jalo.
Setaele se dule se tlhomame. Kwala ka dipolelonolo.
Buisa tlhamo yotlhe gape go siamisa diphoso tsa mopeleto le puo.
DITENG tsa tlhamo di tlhatlhobiwa go lebeletswe thanolo ya setlhogo,go fa
mabaka le go tlhaloganya setlhangwa.
PUO le POPEGO tsa tlhamo di tlhatlhobiwa go lebeletswe popego, tatelano e e
elelang le neelano, puo, segalo le setaele. Matseno le bokhutlo tse dintle di tla
abelwa maduo.
Tlhokomela boleelejo bo letleletsweng jwa tlhamo ya dikwalo.
TIRWANA: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
Buisa leboko le le latelang mme o arabe dipotso tse di boditsweng.
Thulamotse:
Selelo sa khuduga
1. Ditshipi ke tsele, di tla di thula mabota,
2. Di raletse, di a kgopha,di a sila!
3. Ngwana wa motho o metlhwa ke lerole,
4. Modumo wa tsona o bipa le dilelo:
5. Lesea le bokolotse, mosadi a tlhaba mokgosi;
6. Monna o rile ke a makala, a diga dikgono,
7. Boraro ba itshelatshela dikgaswanyana
8. Ba swetse go sutela Mathulwe.
9. Ke yole, e bile o fetile,
10. „Lapa le setse le ikgonere.
11. Ke yole o lebile ga molebelebe,
12. Thulamotse, tlhe, o ne o botsa, re a rapela,
13. O nne o kopa bona, o re leofetse.
14. O raletse phupu tsa borraetsho.
15. Ga twe kwa re go yang letlhafula ke toro
16. Maruo ga a kitla a fula sesolo,
17. A ka senyetsa base mongwe masimo
18. A ka nwa le metsi a letamo
19. A ntlhe re ka fudusiwa le sekgwa sele
20. Re tla tla go kgobama mo sekakaneng,
21. Re ikora marapo, re ikapa rra matlalo
3
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
22. Sebi sa kgomo re ka se bona kae,
23. Dikgomo di phela ka motshikiri?
24. Kwa morago matlotleng go tlhomilwe;
25. Botlhatlhaganye ba ba mabone;
26. Ditshipi ke tseo, di a ikepela,
27. Di ile go tlhotlhora lefatshe mogodu,
28. Naare majwana ao, e a ja e omang,
29. Le kabo le re nathetse re ne re tla utlwa?
30. Sekaka se sona re ka se tlwaela
31. Re tla itlwaetsang le loso lwa diatla.
32. Thulamotse o re kgaotse tshika,
33. O re nositse dipelo metsi
34. Ga di sale madi mahibidu,
35. Mmala o setse borolwaneng.
36. O ka mphepa nna wa nteletsa pina,
37. Fela wa ntimela lonao tselana
38. Wa nthibela le pelo go nama
39. O ka mphepa nna wa nteletsa pina,
40. Nka go hutsa wa phelela go letsa batho
41. Wa fela o ntse o senya kagiso.
42. Ija!
43. Thulamotse
44. Motho tlhe o dirile tshipi ke eo
45. E bile e tla go mo letsa!
46. Tshipi! Thulamotse!Thulamarapo! Tshilamašwetla!
47. O re raletse dipelo.
Dipotso
1 Kgankgolo ya leboko le ke efe? (2)
2 Ke ponagalo efe e e tlhagelelang mo moleng wa bo 5?.Neela le
mosola wa yona. (1)
3 Neela ponagalo e e tlhagelelang mo moleng 10 le mosola wa yona. (2)
4 Naya sekapuo se se mo moleng 27 le mosola wa sona. (2)
5 Mmoki o kaya eng ka mela 15, 16 le 17? (2)
6 Ka dikgaswana go tewa eng? (1)
7 Neela ponagalo e e mo moleng wa 46, o bo o tlhalose gore o e (2)
lemoga jang?
8 Go kgaola tshika ke go dirang? (2)
4
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
9 Naya sekapuo se se mo moleng 34 le mosola wa sona. (2)
10 O ithutile eng ka leboko le le mo iso? (2)
11 Morero wa leboko le ofe? (2)
[20]
TIRWANA: POTSO YA TLHAMO
Thulamotse
Selelo sa khuduga
Buisa leboko le le fa godimo mme morago o kwale tlhamo e mo go yona otlhagisang
maikutlo a mmoki tebang le Thulamotse. Kwala tlhamo ya.boleele jwa mafoko a a ka
nnang 250–300. [25]
TIRWANA: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
Sempe a lešorobo: MOM Sebosi; EP Lekhele
Buisa leboko le le latelang mme o arabe dipotso tse di boditsweng.
1. Legougou la lena dimense,
2. E rile go twe gou-gou ka tshoga,
3. Pelo ya tshoga ya ntika morago
4. Ke itlhoma lo raya nna ka nosi,
5. Ntekwane lo re raya, le lona lo itheye
6. Lo be lo reye le banyana ba dimense,
7. Ramapotwana o potapota gaisi,
8. O tlhola a tikela mo gaising,
9. Lekobakoba la goora Lešoboro,
10. Sempe, e kete go bolawa noga,
11.E bile e kete go bolawa molelemedi,
12.Le mefinyana ya dilepe e a wa.
13.Go buile Mmaselemela a re,
14.“Nnaare Sempe wa ka, o bolawa eng?
15.A re, “Mma, ke bolawa ke ditšhentšha banna;
16.Nna ke bolawa ke kgomo ya pereko.
17.Mogolokwane wa lela, wa lela phetelela,
18.Kwa lapeng la ga Mmaselemela;
19.A bona Sempe a tla a e kgweetsa,
20.A re, “Ngwanaka mmentlha o humile thata?”
21.A itumelela go tla a thibile moroba.
22.Ngwale boela yoo o mmokile,
23.O boka o sa itse ina la gagwe,
24.Ina la gagwe ke matsodimatsoke.
5
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
Dipotso
1. Kgankgolo ya leboko le, ke efe? (2)
2. Mmoki o kaya eng ka legougou la lona dimense. Mola 1 (2)
3. Neela ponagalo e e tlhagelelang mo moleng 23 le 24 le mosola wa (2)
yona.
4. Ke ponagalo efe e e tlhagelelang mo go mola 7 le mosola wa yona. (2)
5. Ke ponagalo efe e e tlhagelelang mo go mola 6 le mosola wa yona. (2)
6. Ke ponagalo efe e e tlhagelelang mo go mola 6 le mosola wa yona. (2)
7. Ke ponagalo efe e e tlhagelelang mo go mola 18 le mosola wa yona. (2)
8. Tlhalosa molatheto 20 ka mafoko a gago. (2)
9. Ke sekapuo sefe se se tlhagelelang mo moleng wa 12? (2)
10 O ithutile eng ka leboko le le mo iso. (2)
[20]
TIRWANA: POTSO YA TLHAMO
Sempe a lešorobo: MOM Sebosi; EP Lekhele
Jaaka o sekasekile leboko „Sempe a lešoboro‟ tlhagisa diteng tseo mo go tsona o
senolang maikutlo le thuto e o ithutileng yona ka leboko leo. Kwala tlhamo ya boleele jwa
mafoko a a ka nnang 250–300.
[25]
TIRWANA: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
Padi
NTLHOMOLE MMUTLWA– Othusitse Moses Lebelo
Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.
Matsetseleko o ne a tswa mo lebenkeleng, a tsere halofo ya senkgwe le tlhapi. A
potela ka lebotana, a nna fa fatshe. Maikutlo a moeka a ne a lemo go se a tswang
go se bona mo loboteng, diphatlhatiro kwa meepong. O ne a simolola ka go
tsenelela senkgwe le tlhatswana ka meno, a di robelela ka meno jaaka ntšwa ya
mokgee e kometsa dikokwana di latlhilwe ke mmaatsona.
Matsetseleko o ne a tswa mo lebenkeleng, a tsere halofo ya senkgwe le tlhapi. A
potela ka lebotana, a nna fa fatshe. Maikutlo a moeka a ne a lemo go se a tswang
go se bona mo loboteng, diphatlhatiro kwa meepong. O ne a simolola ka go
tsenelela senkgwe le tlhatswana ka meno, a di robelela ka meno jaaka ntšwa ya
mokgee e kometsa dikokwana di latlhilwe ke mmaatsona. Matsetseleko o ne a
leba letsatsi jaaka le fologela ka kgala ya Bophirima. A utlwa a engwe ke kweleta
mo mometsong, fa a gopola fa a nnyetse didiba kwa a tswang teng. Dikakanyo di
ne tsa mo tlela, tsa nna mafaratlhatlha jaaka mebitlwa ya noko e atle e dire, fa e
tlhaselwa ke batsomi. Maikutlo a gagwe a ne a kokobela moragonyana, fa a
gopola mafoko a monna yole wa mosweu.
6
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
Dipotso
1 Neela leina la lebenkele le Matsetseleko a leng kwa go lona? (2)
2 Tlhalosa ka boripana gore ke ka goreng le bitswa jalo? (2)
3 Leina la mosweu ke mang? (1)
4 Maikutlo a a tlhagelelang mo nopolong e a moanelwa ke afe? (2)
5 O ne o ka ikutlwa jang fa o ne o le Matsetseleko mme letsatsi le go welela mo (2)
motseng o o sa o itseng? Tshegetsa ka lebaka
6 Monna wa mosweu o tsweletsa jang morero wa padi? (2)
7 A o nagana gore Matsetseleko o ne a ikwatlhaela go ngweega kwa gae. Setlela (2)
ka lebaka.
8 A setaele sa mokwadi se go thusa go itsenya mo ditlhakong tsa ga (2)
Matsetseleko?
9 Kwala tshobotsi ya ga Segonyamatlho ka dintlha di le nne. (4 )
10 O itse eng ka meepo ya Madibeng? (2)
11 Tlhagisa ka dintlha di le pedi ka semelo sa ga Segonyamatlho? (2)
12 A go siame go dumela gore Segonyamatlho o godisa ditiragalo tsa padi? (2)
[25]
TIRWANA: POTSO YA TLHAMO
Sekaseka dipotso tsa ditlhamo tse di latelang mme o leke go di araba go bona fa o
tlhaloganya.
Kgori e ne e le mmusaesi e bile a le pelotshetlha, a sa lemoge gore bobusaesi le
bopelotshetlha kwa bofelong ga di busetse sepe e bile di roba mokwatla. O ikaegile ka
ditiragalo tsa padi e e mo isong, kwala tlhamo ya boleele jwa mafoko a a magareng ga
400 – 450 go netefatsa tlhagiso e. [25]
7
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
TIRWANA: TEKATLHALOGANYO
POTSO 1
1.1 Buisa temana e e latelang, mme morago o arabe dipotso.
SETLHANGWA A (TEMANA)
1 Mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng. Mmaphefo ena o ne a
nnetse go thikga keledi fela. Barutabana ba gagwe ba itsisiwe, le
maotlana a mmuso a tlhagisediwa ka ga tiragalo e. Ba itelekela ka
bonako, basimane ba mmuso, matlho a le majakajaka. Ba feretlha
dikgwa le makgabana, ba tshela dinoka le dinokana le magaga ba eta 5
ba ntse ba a perula.
2 Kwa kgotleng ya kgosi lepatata la letswa, mephato ya gasagasana le
lenyaokana go phuruphutsha dithabana. Botlhe ba itaya sefololetse. O
ne a sa tshameka, a nole mowa mosimane wa Kgatleng a re, 'ba tlaa
mpotsa mokadi-wa-thola'. Morago ga ditshipi di le tharo ba mo 10
utlwaletse kwa ga Rasegokgo. O ne a iphile naga, mosimane, a leka
go somola tlhogo mo ditlamong tsa melao ya batsadi le barutabana. O
ne a lemoga fa a kgoreletsega mo go ineng maikutlo le mogopolo wa
gagwe mo botshelong jwa segompieno jo bo bofefo, jo bo gwetlhang
bo sa batle kgoreletsego epe. 15
3 Rasegokgo e ne e le mogwebi wa Mojuta yo o neng a itsege thata mo
kgaolong eo, a na le badiri ba sa balwe, e bile a ba duela mo go
kgotsofatsang. Ba mo latela, ba fitlhela a theogetse, lekau la rona a sa
fisiwe ntshi ke sepe, fa e se letsapa la tiro fela. Ga ba ka ba mmotsa
dipotso dipe, fa e se go mo pega e nkgwe le go mo latlhela mo koloing 20
ya mmuso e e sa lefiweng ke ope. Ba feta ka ena fa ga gabo, ba mo
ngapangapa go se nene mo maragong. A ngaa jaaka kolobe ya
mokodue e bolailwe ke tlala. Ba mo isa kwa go rraagwe yo o neng a
setse a tlhotlhoregile maikutlo.
25
4 Rraagwe o fetile a ba leboga thata, a ba a ba kopa gore ba mo ngwaye
fa pele ga gagwe, mme ba mo tlhagisetsa fa ba setse ba ikgotsofaditse
ka ena. Balelapa ba mo phuthaganela jaaka motho a bina pina e
ntšhwa e e monate e e sa itsegeng.
5 'Mathaithai ngwanaka, tota o tsenwe ke eng se se kalokalo?' Ga botsa
rre Tshikari ka pelo e e botlhoko. 'Ntate, nna ga ke tlhole ke batla go 30
tsena sekolo ka gope, ke batla go ya go itirela, gore le nna ke bone
sengwe le sengwe se ke se batlang.' Ga rialo lekawana la rona.
Batsadi ba ema madi, ba ota ditlhogo, ga rena tidimalo e ntshonyana,
ba utswana ka matlho, e kete go tsene pegi ya tatolo ya botshelo. Kana
motho yo, Mathaithai, o ne a le rasetu. Puelontle ga se masenya- 35
diagela. Motho yo o didimetseng o bolotsana go feta yo o buang. Puo-
phaa! e a tlhalefisa.
6 Mathaithai o ne a ntse a tsholetse batsadi ba gagwe lerumo mo pelong.
8
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
Ee, tota o ne a ntse a re, 'ba lese wena, ke tlaa ba ruta magokonyane'. 40
Motho ga a itsiwe e se naga. Batsadi ba mmotsolotsa ka ga maikutlo a
gagwe, mme a supa letsatsi. Khupamarama re swa ka yona. Maikutlo a
gagwe a a hupa mo marameng a gagwe. Magogorwana rokela
banneng, e re setsiba sa kobo se tlala, ba se go thuse. Se ne sa tlalela
rre Tshikari le Mmaphefo setsiba sa kobo ya botshelo, mme ba gopola 45
Moruti Seleke wa kereke ya bona ya Luthere le mogokgo wa ga
Mathaithai, rre Tshipe Rakobo. Ba bileditswe kgang ya mosimane,
mme ba se ka ba senya nako. Le bona ba fetile ba mmotsolotsa, mme
a gana go fetola maikutlo. O ne a jele mokgwa a o feditse. Nama ya
pateletsa e thuba pitsa. Ba dumelana go mo letlelela go diragatsa 50
dikeletso tsa gagwe.
7
Mogokgo a mo laletsa kwa ga gagwe, ka maikaelelo a go ya go mo
tlhaba botlhale ka ga isagwe ya gagwe. Kgori e bona lee, lesapo ga e
le bone. Kana Mathaithai o ne a bona monatenyana wa go itirela kwa
ga Rasegokgo sebakanyana fela, a sa lemoge mathata a a letileng fa 55
pejana mo botshelong ... E rile a fitlha kwa go ena, rre Rakobo o ne a
re: 'Monna Mathaithai, ke go biditse jaana, mosimane wa etsho, go go
lemotsha setlhabinyana sengwe sa botshelo, se o sa se lemogeng. Se
go laletse ka bogale. O se ke wa ithutla mo batsading ba gago
8 ngwanaka ...' 60
Ditiro di senola ditshwetso tsa pelo le maikutlo. Mathaithai o ne a
feditse monagano wa gagwe, gore ba ka bua ba be ba kgala mathe mo
ganong, 'nna ke ya go itirela'. A fitlhela lefatshe le ja
mmamodikwadikwane ka menagano ya gagwe, e bile a sa itse gore a
ka tshwara fa kae mo lefatsheng le le kana kana le. Leina lebe seromo.
Tota lefatshe le ne le tshameka mathaithai ka ena. Le mo 65
konkonyetsa, a le swabela, a leka go ka phamola maungo a a monate
a.
[E nopotswe go tswa mo, Mantswe a a robong;JR Marobe]
1.1.1 Tlhopha karabo e e maleba ka go kwala tlhaka e e nepagetseng A, B,
C kgotsa D.
Lereo 'maotlana a mmuso' le raya bomang? (TEMANA 1)
A Bana ba motse
B Dialogane
C Mapodisi
D Baeteledipele ba puso (1)
1.1.2 Naya batho ba Mathaithai a neng a ikgatholosa dikgakololo tsa bona. (2)
1.1.3 Nopola tlhagiso e e kayang fa Mathaithai a ne a ngwegetse kwa ba
neng ba sa mmone bonolo teng. (TEMANA 2) (2)
1.1.4 Go thikga keledi ga ga Mmaphefo go ka bakela Mathaithai
ditlamorago dife? (TEMANA 1) (2)
1.1.5 Naya maina a batsadi ba ga Mathaithai. (2)
1.1.6 Monna yo o neng a thapile Mathaithai ke wa lotso lofe? (1)
1.1.7 Tlhalosa tlhagiso e e reng 'ba mo ngapangapa go se nene
9
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
...'(TEMANA 3) (2)
1.1.8 Lebakalegolo la ga Mathaithai la go tlogela sekolo ke lefe? (2)
1.1.9 'Magogorwana rokela banneng, e re setsiba sa kobo se tlala, ba se
go thuse.' Naya ditiro tsa banna bao batsadi ba ga Mathaithai ba
neng ba rokela mo go bona. (TEMANA 6) (2)
1.1.10 Go tewa eng fa go twe, 'Mathaithai, o ne a le rasetu'? (TEMANA 5) (2)
1.1.11 A ke ntlha kgotsa kakanyo gore Mathaithai o kgwathisitswe?
Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka. (2)
1.1.12 Go latela SETLHANGWA A, a tlhagiso e e reng ditiro di
tlhaloganyega go feta go bua ke nnete? Tshegetsa karabo ya gago
ka lebaka. (2)
1.2 Leba setshwantsho se se latelang, mme morago o arabe dipotso.
SETLHANGWA B (SETSHWANTSHO)
[E nopotswe go tswa mo, The New Age; 18 Sedimonthole 2015]
1.2.1 Naya dintlha di le PEDI tse DITLHANGWA tsa A le B di farologanang
ka tsona. (4)
1.2.2 Naya ditheo di le PEDI tse ka gale tiragalo e e mo go SETLHANGWA
B e diragalang kwa go tsona. (2)
1.2.3 Wena o ka inyalanya le tiragalo ya SETLHANGWA sefe mo go A le
B? Tshegetsa tlhopho ya gago ka lebaka. (2)
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 30
TIRWANA:MAKWALWATSHWANA, LETLHALOSI LE DIPOPEGO TSE DI NGWE TSA
PUO
Buisa Temana e e latelang, morago o arabe dipotso tse di e latelang:
Motlalepule o ne a aga a utlwisiwa botlhoko ke dintsho tse di bakiwang ke bolwetse
jwa Lebolelamading jo bo itsegeng ka Human Immune – deficiency Virus. Bontsi ga
10
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
bo sa tlhole bo tshela ka ntlha ya fa masole a mebele ya bona e reteletswe ke go
fenya mogare o, ba tsenwa ke bolwetse jo bo bolayang e bong Acquired Immune
Deficiency Syndrome. Re sa ntse re eme tlhogo ka ntlha ya leroborobo le, go runya le
lengwe gape le le lona le se nang kalafi, bolwetse jwa kokwanatlhoko ya Corona.
Bolwetse jwa mafatlha, jo ka puo ya seeng bo itsegeng ka Tuberculosis, bo kotsi fa
molwetse wa jona a sa itlhokomele ka go tsaya kalafi. Ka la Mosupologo, 23
Moranang 2020, Moporesidente wa naga o tlile ka tshwetso ya gore batho ba nne mo
matlonga bona e le go reba kanamo ya bolwetse jwa kokwanatlhoko ya Corona.
Baagi ba, Sotho, Shangaan, Nguni, Venda ba inaakantse le letsholo la puso go
sireletsa baagi. Mebila ya Soth Western Townships e lolea ka ntlha ya leroborobo la
kokwanatlhoko e.
1. Dirisa mafoko a a latelang mo dipolelong tse di tlhabosang go supa bokao
jo bo farologaneng le jwa bo mo temaneng:
(1)
(a) aga
(1)
(b) tshela
(1)
(c) tlhogo
(1)
(d) mafatlha
(1)
(e) nne
2. Neela dikhutshwafatso tsa mafoko a a latelang morago o di dirise mo
dipolelong:
(1)
(a) Motlalepule
(1)
(b) Human Immune – deficiency Virus
(1)
(c) Acquired Immune Deficiency Syndrome.
(1)
(d) Tuberculosis,
(1)
(e) Mosupologo
3. Neela diakeronimi tsa mafoko a a latelang, morago o di dirise mo
dipolelong:
(1)
(a) South Western Townships
(1)
(b) Sotho, Shangaan, Nguni, Venda
4. Neela leina la karolopuo e e ntshofaditsweng mo temaneng. (1)
5. Leemedi le le thaletsweng mo temaneng le dirisitswe jang? (1)
6. Kgaoganya leinatswako „kokwanatlhoko‟ go ya ka dikarolo tsa puo tse di (2)
le bopileng. [16]
11
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
TIRWANA: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE
LEREBANA WA LETLALEANYA: FS Khunou
1. Bulang ditsebe ke bula letlole,
2. Ke batla go duma sekgwanyape,
3. Ke batla go duma jaaka pula ya dikgadima,
4. Ke rata go ikotla mafatlha gompieno,
5. Ke batla go lela sekgatla.
6. Nna ke emetswe ke batho ka dinao,
7. Ba mpolelela dilo di gana go fela,
8. Ba re lapeng la bona ga ke batlege,
9. Ka ke sa nkgane le madi a bona,
10. Ke a kobiwa ga twe ke lebe gaetsho.
11. Bomalome nthuseng ke a kopa,
12. Leso la ga mme le mpaketse mathata,
13. Le ntsoseditse diletseng,
14. Le nkgotseditse molelogadi,
15. Ga ke sa tlhole ke fitlhelwa sepe.
16. Ke anegelwa fela puo phaa,
17. Bokgaitsadia monyalamme ba a nkila,
18. Ba re gaetsho ga se mono Kgatleng,
19. Ke kwa Botswana kwa Kgalagadi,
20. Ba mpitsa ka maina a ditšhaba disele.
21. Fa nka sutlhasutlha ka inaya naga,
22. A ke tla be ke opile kgomo lonaka?
23. Nna e rile fa mme a tsamaya a nthaya a re,
24. Ke mothusi ke tla sala ke disa bonnake.
Dipotso
1 Mmoki o kaya eng ka mola 1? (2)
2 Neela morero wa leboko le le fa isong. (2)
3 Ke molaetsa ofe o o o ungwileng go tswa mo lebokong le? (2)
4 Neela sekapuo se se tlhagelelang mo moleng wa bo 2 le mosola (2)
wa yona.
5 Neela sekapuo se se tlhagelelang mo moleng wa bo 3 le mosola (2)
wa yona.
6 Maikutlo a mmoki ke afe mo lebokong le? (2)
12
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
7 Ke ponagalo efe ya poko e e tlhagelelang mo moleng wa bo 8? (2)
Neela le mosola wa yona.
8 Ke ponagalo efe ya poko e e tlhagelelang mo moleng wa bo 19? (2)
Neela le mosola wa yona.
9 Tlhalosa mola 21 ka mafoko a gago. (2)
10 Mola 14 o kaya eng? (2)
[20]
POTSO YA TLHAMO
LEREBANA WA LETLALEANYA: FS Khunou
Kwala tlhamo e o senolang kutlobotlhoko e e tlhagiswang ke mmoki tebang le go
latlhegelwa ke mmaagwe. Kwala tlhamo ya.boleele jwa mafoko a a ka nnang
250–300. [25]
TIRWANA: LEETSI, LELATLHELWA LE DIPOPEGO TSA PUO TSE DINGWE
Buisa temana e e latelang, mme morago o arabe dipotso.
1 Moselekatse o ne a ralala naga yotlhe ya Aforikaborwa, a bolaya, a
phatlhalatsa e bile a ikgapela. Batlhabani ba gagwe ba ba pelodithata ba ne
ba le bantsho ba fifetse e ka re ba itshasitse tsholo. E ne e re fa letsatsi le
thusumela, ga bo go utlwala selelo sa ngwana le sa mosadi. Marumo a ne a
ja motho, motho a wela kwa. Madi a pumpunyega jaaka metsi a motswedi 5
dipula di nele, e le diphororo. E re fa go le makgaphilakgaphila jaana selelo
se khurumetse motse otlhe. Ba ba lesego ba ba neng ba tle ba falole
ditlhaselo ba ne ba siela mo dikgageng, ba fete ba ithe golwe, ba etse dipela
di bone ntšwa. Madi a ne a tlalatlala le naga, tlhaga e tlhoka go talafala, mme
e hibila ka madi a bana ba batho. 10
Manong a maphatshwa a ne a phaphasela mo godimo ga loapi a lebile
dinama tsa ditoto tsa batho. Bophokojwe le boPhiri ba ne ba ja ba bo ba
itlhoboge. Dikgomo tse tota e neng e le tsona tse di lotlhanyang ditšhaba, di
ne di gapiwa pele, di isiwa kwa go thibeletsweng teng. Dintwa tsa maloba di
ne di le setlhogo, e bile di le thata. 15
[Segarona, Mophato wa 10, JW Snyman le ba bangwe]
1 Naya leetsi la lefoko le le ntshofaditsweng mo moleng 3. (1)
2 Bopa leetsi ka lefoko „hibila‟ go tswa mo go mola 9. (1)
3 Dirisa lefoko „tlhaga‟ mo polelong ka bokao jo bo farologaneng le jo bo mo
temaneng (mola 9). (2)
4 Fetolela leina 'ditoto' mo bongweng, mme o le dirise jaaka sedirwa mo (2)
polelong e o e itlhametseng. (mola 12)
5 Kwala lekaelagongwe la lefoko le le ntshofaditsweng mo moleng 7. (1)
13
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
6 Kgaoganya leinatswako 'pelodithata' ka dipopego tsa puo (dikarolopuo) tse le (2)
bopilweng ka tsona. (mola 2)
7 Fetolela polelo e e thaletsweng go nna ya pakatlang. (mela 7 le 8) (2)
8 Nopola lerui mo moleng wa 2. (1)
9 Naya lefoko le leetsi 'thuu!' le bopilweng go tswa mo go lona. (1)
[12]
ITHUTE DINTLHA TSE TSA BOTLHOKWA TSA DITLHANGWAPONO– DIKHATHUNU
Khathunu ke tsela e e tlhagisang sethalo kana setshwantsho ka tsela ya boitshimololedi e
e sa tlhamalang fela e le e e tshegisang, e le go baakanya sengwe kgotsa maemo.
Mekgwa ya Merero ya
Maitlhomo Mefuta Maano
tlhaeletsano dikhathunu
Ditshwantsho Dipolotiki • Di dirisiwa go Go se supe Botlhale/go
tlhagisa tlotlo tlhaloganya
dikakanyo kgotsa ka bonako
Matshwao Tsa hisetori go dira gore o Go nna Go tshegisa
tsepamise kgatlhanong
mogopolo mo le molao.
Tshekamelo Tsa selegae maemong a a Go sotla
mo rileng/mo
letlhakoreng le
mothong yo o
le losi
Tsa loago itsegeng thata
Go itira yo o
(borradipolotiki)
itseng
• Setshwantsho se
se tshegisang se
se ka ga maemo
a a rileng.
• Mmuisano o
dirisetswa go
bontsha
dikakanyo le
maikutlo a
mokwadi.
• Mokwadi o leka
go baakanya
maemo ka go
dirisa tshegiso
Go ruta
Go neela
tshedimosetso
Go ntsha
14
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
bodutu/go
tshegisa./go jesa
monate
Fa o ithuta khathunu/dikhomiki, o tshwanetse go tlhokomela dintlha tse di latelang:
Maitshetlego:
Tiragalo e diragalela kae gona leng?
Baanelwa:
Baanelwa ba khathunu ba ka tshwantshiwa sentle kgotsa dipopego tsa bona di a
fetelediwa (caricatures)/kgotsa ba sekamela mo letlhakoreng le le lengwe. Mo
dikhathunung dingwe, diphologolo ke baanelwa, mme di na le bokgoni jwa go bua.
Tshobotsi e e feteleditsweng e e dirisiwang go tlhaola baanelwa. Mo dikhathunung tsa
dipolitiki, diponagalo tse di jaaka ditaele tsa meriri, dinko, diledu kgotsa ponagalo nngwe le
nngwe ya moanelwa e ka a itseweng ka yona e a fetelediwa. Go mosola gore o kgone go
farologanya baanelwa ba khathunu.
Dikakanyo /ditshwantsho tse di sekamelang mo letlhakoreng le lengwe ka mongwe kgotsa
ka sengwe. Go le gantsi dikakanyo tse ga di na bonnete. Mo dikhathunung, seno se
lemogiwa mo dintlheng tsa bong, bosetšhaba kgotsa mo ditirong.
Puo ya sefatlhego:
Fa mo khathunung o laetswe go neela bosupi jwa maikutlo, karabo ya gago e se nne puo
ya sefatlhego fela, mme o tlhalose gore puo eo e tlhagisa maikutlo afe. Sekao. Boitumelo,
kutlobotlhoko, tšhakagalo/tenego.
Puo ya mmele:
Puo ya mmele mo dikhathunung, e dirisa matshwao go bontsha mefuta e e farologaneng
ya puo ya matsogo le maikutlo e e tlhagelelang mo maemong a a farologaneng.
Mela/methalo ya metsamao:
Matshwao kgotsa mela/methalo e dirisiwa go bontsha motsamao/maikutlo.
Motsamao o bontshiwa ka molatsepamo, molatshekaganyo
15
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
Tiragalo e e bonako e bontshiwa ka mela e e tswang mo papetlaneng/foreimeng.
Bogolo jwa mokwalotlanyo/fonto le matshwaopuiso:
Mekwalotlanyo e fetolwa go supa kgatelelo. Mafoko a a botlhokwa a kwalwa ka bontsho jo
bo tseneletseng. Fa moanelwa a omana, mafoko a tshwanetse go kwalwa a ntshofaditswe
e bile go dirirsitswe matshwao a tsiboso (!!).
TLHOKOMELA!Ke mo dikhathunung fela mo go letleletsweng go dirisa matshwaopuiso a
mantsi go bontsha maikutlo. .
Dikhathunu di na le dipapetlana/diforeime: O tshwanetse go tlhokomela gore o araba potso go tswa
mo papetlaneng/foreiming e o boditsweng potso go tswa mo go yona.
Puo:
Puo ya khathunu e ka nna e e tlhomameng kgotsa e e sa tlhomamang.
Dipudula
Dipudula tsa puo di dirisiwa go supa mafoko a a buelwang kwa
godimo.
Dipudula tsa go nagana di dirisiwa go supa mafoko a a sa buelweng kwa
godimo (a a naganiwang).
16
https://tvetpapers.co.za
https://ultradeep.co.za
Setswana PG/Mophato 12 Ditirwana tsa dithutotsweletso Moranang 2020
Go omanya kgotsa tsibogelo ya maikutlo go ka bontshiwa ka
dipudula tsa puo tsa losi lo lo makekete.
Pudula ya moralokwaba, fa go na le baanelwa ba le babedi kgotsa go feta, e bidiwa
pudula ya go seba, mme fa moanelwa a le mongwe e bontsha tebiso/tsepamiso ya
mogopolo
Medumo e e kwa godimo le yona e tsenngwa mo „dipuduleng‟.
17
https://tvetpapers.co.za
Study this subject
Notes, quizzes and topic questions for Grade 12 Setswana.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.


/Setswana-HL-Subject-Revision-Guide_--ef9b9ac9-6a1e-434b-922b-928cadc20b0b/v1-1d642fa7c3d527152b57/card.webp)
/SETSWANA-PAMPIRI-YA-NTLHA-_--6d9f3d05-8571-41a1-a65a-edb34abe8099/v1-89486be8bfecbe71e62c/card.webp)
/DIPOELETSO%20Moranang%202020%20Bukana%20ya%20Morutabana-1--87d0eb11-f737-4d16-b227-fa019496191b/v1-391a48b8efbbe054d48a/card.webp)