Business Studies Grade 12 Eastern Cape Mock 2014 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2014 BESIGHEIDSTUDIES PUNTE: 300 TYD: 3 uur *BUSTA* Hierdie vraestel bestaan uit 12 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 BESIGHEIDSTUDIES (SEPTEMBER 2014) INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die instruksies noukeurig voordat die vrae beantwoord word. 1. Die vraestel bestaan uit DRIE afdelings en dek al die onderwerpe. AFDELING A: VERPLIGTEND AFDELING B: Bestaan uit VYF vrae. Beantwoord enige DRIE van die vyf vrae in hierdie afdeling. AFDELING C: Bestaan uit VIER vrae. Beantwoord enige TWEE van die vier vrae in hierdie afdeling. 2. Lees die instruksies van elke vraag noukeurig deur en neem kennis van wat vereis word. 3. Nommer die antwoord volgens die nommeringstelsel wat in die vraestel gebruik word. 4. Beantwoord al die vrae in VOLSINNE, behalwe waar spesifieke instruksies anders gegee word. 5. Gebruik die tabel hieronder as ʼn gids in die tyd- en puntetoekenning wanneer die vrae beantwoord word. AFDELING VRAAG PUNTE TYD A Meervoudigekeuse-vrae Kies die korrekte woord 1 40 30 minute Pas-items VERPLIGTEND B Beantwoord enige DRIE van 2 60 30 minute die vyf vrae. 3 60 30 minute 4 60 30 minute 5 60 30 minute 6 60 30 minute C Opsteltipe-vrae 7 40 30 minute Beantwoord enige TWEE 8 40 30 minute van die vier vrae. 9 40 30 minute 10 40 30 minute TOTAAL 300 180 minute Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) BESIGHEIDSTUDIES 3 AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 1.1 VIER moontlike opsies word as antwoord vir die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.10) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.11 E. 1.1.1 Die werklike prestasie van ʼn bestuurder word vergelyk met verwagte prestasie om hy/sy se salarisverhoging te doen. Hierdie proses staan as … bekend. A plasing B werwing C kwaliteitwerkverrigting D menslik 1.1.2 ʼn Voorbeeld van onprofessionele en onetiese gedrag is … A indiensneming van ongeskoolde werkers. B verhoging van pryse as gevolg van kompetisie. C vermorsing en uitbuiting van werktyd deur persoonlike dinge te doen. D om aandag aan werknemers se probleme in die besigheid te gee. 1.1.3 Mahlomo koop 3 000 aandele teen R4 per aandeel. Die opbrengs wat hy vanaf Telkom sal ontvang is in die vorm van … A winste. B voorkeur aandele. C rente. D dividende. 1.1.4 … is die betalingsmetode om ʼn versekeringsmaatskappy te betaal vir enige gebeurlikhede. A Afslag B Belasting C Premie D Vergoeding 1.1.5 ʼn Hoofbestuurder gee sy toespraak aan die raad van direkteure sonder om enige hulpmiddels te gebruik. Hierdie is ʼn voorbeeld van ... kommunikasie. A elektroniese B nie-verbale C visuele D verbale Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 BESIGHEIDSTUDIES (SEPTEMBER 2014) 1.1.6 Hierdie wet beskerm diensverskaffers teen geen-betaling verbruikers. A Verbruikersbeskermingswet B Nasionale Kredietwet C Wet op Breëbasis Swart Ekonomiese Bemagtiging D Vaardigheidsontwikkelingswet 1.1.7 … word gebruik om ʼn dispuut tussen werkgewer en werknemer te help oplos en help om nader aan ʼn oplossing te kom. A Arbitrasie B Bemiddeling C Gemenereg D Konsiliasie 1.1.8 Watter EEN is nie ʼn klousule of aanbeveling van die King Kode van Beste Sakepraktyk nie? A Verbetering van korporatiewe bestuur B Eksterne ouditering C Ouditkomitees D Risikobestuur 1.1.9 Besighede moet ... om die uitdagings van veranderde tegnologie te kan hanteer. A meer goedere vervaardig B genoeg oortyd toelaat C personeel gereelde indiensopleiding gee D meer werkers aanstel 1.1.10 Hierdie vorm van eienaarskap het NIE ʼn aparte wettige entiteit NIE. A Eenmansaak en publieke maatskappy B Beslote korporasie en vennootskap C Eenmansaak en vennootskap D Privaat maatskappy en beslote korporasie (10 x 2) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) BESIGHEIDSTUDIES 5 1.2 Kies die korrekte woord(e) tussen hakies. Skryf slegs die woord(e) langs die vraagnommer (1.2.1–1.2.5) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.2.1 (Korporatiewe Sosiale Verantwoordelikheid/Korporatiewe Burgerskap) beteken dat ʼn besigheidmodel sosiaal verantwoordelik en omgewingsvolhoubaar moet wees. 1.2.2 Die (vennote/lede) is verantwoordelik vir die bestuur van die korporasie. 1.2.3 (Die Kragveld-analise/SSGB-analise) is ʼn besluitnemingstegniek wat al die kragte vir, en teen ʼn spesifieke besluit ondersoek. 1.2.4 Die doel van die (Arbeidsverhoudingswet nr. 66 van 1995/Wet op Basiese Diensvoorwaardes nr. 75 van 1997) is om te verseker dat werkers regverdig in die werkplek behandel word en nie deur werkgewers uitgebuit word nie. 1.2.5 ʼn Werker is geregtig op (3 maande/4 maande) kraamverlof. (5 x 2) (10) 1.3 Kies ʼn beskrywing uit KOLOM B wat by die term in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–G) langs die vraagnommer (1.3.1–1.3.5) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.3.6 H. KOLOM A KOLOM B 1.3.1 Interne werwing A dien as ʼn barometer van ekonomiese aktiwiteite 1.3.2 Indemnifikasie B beskryf die pligte en verantwoordelikheid van ʼn werknemer van ʼn spesifieke werk 1.3.3 Johannesburg C die versekeraar dek die Sekuriteitebeurs versekerde vir gebeure wat moontlik sal plaasvind 1.3.4 Werksbeskrywing D die proses om geskikte werkers vir bevorderingsposte in die besigheid te identifiseer 1.3.5 Korporatiewe Sosiale E die kennis, vaardighede en Investering ervaring wat ʼn persoon nodig het om ʼn taak uit te voer F besigheid wat ʼn gemeenskapsontwikkelingsprojek borg G die bedrag wat ʼn belegger ontvang na gelang van die belegging wat gemaak is (5 x 2) (10) TOTAAL AFDELING A: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 BESIGHEIDSTUDIES (SEPTEMBER 2014) AFDELING B Beantwoord enige DRIE vrae van die vyf vrae in AFDELING B. Begin ELKE vraag op ʼn NUWE bladsy. VRAAG 2: BESIGHEIDSOMGEWING 2.1 2.1.1 Gee enige DRIE stadiums in die ontwikkeling van ʼn strategie. (3 x 2) (6) 2.1.2 Professor Michael E. Porter het die Porter Vyf Kragte-model ontwikkel. Noem die VYF kragte wat Porter gebruik om die makro- omgewing te analiseer. (5 x 2) (10) 2.2 “Daar is geen wit persoon wat verarm word omdat BBSEB ingestel was en die effek wat dit het nie.” [Minister van Handel en Nywerheid, Rob Davies – Sunday Times 20/10/2013] 2.2.1 Waarvoor staan die letters BBSEB? (2) 2.2.2 Lys enige DRIE pilare van BBSEB. (6) 2.2.3 Regverdig die instelling van die BBSEB-wetgewing deur na enige TWEE voorbeelde te verwys. (6) 2.3 KAYO SKOENVERVAARDIGER Mathomo is ʼn plaas wat naby Berlin tot stand gekom het, wat spesialiseer in veeboerdery. Die plaasboer verkoop die velle van die geslagte diere aan Kayo-skoenevervaardiger. Kayo-skoenvervaardiger is ʼn skoenfabriek naby King William’s Town in die Oos-Kaap. Kayo-skoene het onlangs ʼn skoenwinkel in King William’s Town oopgemaak. Die skoenwinkel het bekendheid en gewildheid vir die gerieflike informele skoene en formele skoene wat hulle verkoop verwerf. ʼn Ander maatskappy, Smith-vervaardigers (Edms.) Bpk. verkoop ʼn wye reeks leer- en rubberprodukte aan Kayo en ander tekstielvervaardigers regoor die land. 2.3.1 Identifiseer die sektore waaraan die verskillende besighede genoem in bogenoemde scenario behoort. Motiveer jou antwoord. (9) 2.3.2 Verduidelik in watter mate Kayo-skoene die mikro-besigheid omgewing van die drie sektore wat geïdentifiseer was in VRAAG 2.3.1, kan beïnvloed. (9) 2.4 Never Give up, ʼn nieregeringsorganisasie het sosiale verantwoordelikheids- projekte in die gebied geloods. Beskryf VIER voordele vir Never Give Up omdat hulle die gemeenskap se projekte ondersteun. (4 x 2) (8) 2.5 Noem enige TWEE sleutelbeginsels wat deur Regter Mervyn King in die King- verslag geïdentifiseer word. (2 x 2) (4) [60] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) BESIGHEIDSTUDIES 7 VRAAG 3: BESIGHEIDSGELEENTHEDE 3.1 “Leierskapstyle verwys na die manier hoe ʼn leier optree wanneer hy/sy leierskapstake verrig. Hierdie is die resultaat van die leier se oortuigings, persoonlikheid en ervaring.” 3.1.1 Gee enige VYF verskille tussen leierskap-en bestuurrolle in tabelvorm. (10) 3.1.2 Behoort leiers slegs een leierskapstyl toe te pas? Motiveer jou antwoord. (4) 3.2 Paul het R30 000 by ʼn finansiële instelling vir ʼn tydperk van 3 jaar belê. Die rente wat die finansiële instelling aanbied was 3% per jaar, saamgestelde rente. 3.2.1 Deur gebruik te maak van die saamgestelde renteberekening, bereken wat Paul oor ʼn drie jaar periode sal verdien. (Toon alle berekeninge.) (8) 3.2.2 Tabuleer die verskille tussen saamgestelde rente en enkelvoudige rente. (8) 3.3 Bespreek die impak wat die volgende faktore op die sukses en mislukkings van ʼn besigheid het: 3.3.1 Kapitaal (4) 3.3.2 Belasting (4) 3.3.3 Wetgewing (4) 3.4 P. Paul is ʼn nuut aangestelde finansiële bestuurder wat ʼn nieverbale aanbieding moet doen. Help Paul deur DRIE maniere te lys om inligting aan te bied. Stel ook DRIE maniere voor hoe hy terugvoering kan hanteer. (12) 3.5 Lys enige DRIE maniere hoe daar in aandele as ʼn vorm van belegging belê kan word. (6) [60] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 BESIGHEIDSTUDIES (SEPTEMBER 2014) VRAAG 4: BESIGHEIDSROLLE 4.1 Vergelyk die Delphi-tegniek en die Kragveldontleding-tegniek in tabelvorm, en noem ook voorbeelde van besigheidsprobleme wat die beste deur elkeen van die tegnieke opgelos kan word. (8 x 2) (16) 4.2 Verduidelik hoe ongemagtigde gebruik van fondse en die prysverskille in plattelandse gebiede etiese en professionele gedrag kan beïnvloed, en stel ook maniere voor oor hoe hierdie onetiese gedrag deur besighede aangespreek kan word. (12) 4.3 Beskryf die stappe wat ʼn bestuurder kan neem om probleme in ʼn besigheidsonderneming op te los. (12) 4.4 Beskryf enige VIER kenmerke van ʼn suksesvolle span. (4 x 2) (8) 4.5 B. Pillay werk onder kwaai stres, omdat sy onmiddellike toesighouer ʼn groot werklading aan hom gegee het wat nie deel van sy werksbeskrywing uitmaak nie. B. Pillay het onmiddellik ʼn grieweprosedure aanhangig gemaak. Verduidelik die VIER hoofstappe wat ʼn besigheid moet volg om die grief te hanteer. (4 x 3) (12) [60] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) BESIGHEIDSTUDIES 9 VRAAG 5: BESIGHEIDSOPERASIES 5.1 Bespreek die hoofdoelwitte van die volgende wette: 5.1.1 Die Arbeidsverhoudingswet (Wet. 66 van 1997) (8) 5.1.2 Die Nasionale Kredietwet (Wet. 34 van 2005) (8) 5.2 5.2.1 Verduidelik waarom ʼn dienskontrak belangrik is en noem enige VIER klousules wat in ʼn dienskontrak vervat moet word. (10) 5.2.2 Beskryf enige TWEE maniere hoe ʼn dienskontrak beëindig kan word. (4) 5.3 Bespreek risikobestuur en hoe hierdie funksie se kwaliteitwerkverrigting tot die sukses van die besigheid kan bydra. (10) 5.4 “James Small besit ʼn klein sakeonderneming in Oos-Londen. Hy wil graag ʼn kantoorassistent indiens neem wat verskaffers kan kontak, dokumente en lêers in orde hou en met die groter publiek kan kommunikeer. Aansoekers moet ervaring in Microsoft Office-kantoorpakket het en moet ook goeie kommunikasievermoë het. Die minimum kwalifikasie wat die aansoeker moet besit is ʼn graad 12-sertifikaat.” 5.4.1 Help mnr. Small om ʼn werksontleding vir die posisie op te stel onder die volgende subhoofde: (a) Pligte (2) (b) Persoonlikheidseienskappe (2) 5.4.2 Lys enige VYF stappe wat mnr. Small tydens die seleksieproses van die mees geskikte kandidaat moet volg. (10) 5.5 “Dit is die plig van die werkgewer om by die Vergoedingskommesaris te registreer wanneer hulle hul besigheid begin.” Lys enige TWEE begunstigdes wat voordele uit die Wet Op Beroepsbeserings- en Siektes (Wet 61 van 1997) kan ontvang. (4) 5.6 Omskryf die term, ‘Lopende Betaalstelsel’. (2) [60] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 BESIGHEIDSTUDIES (SEPTEMBER 2014) VRAAG 6: DIVERSE ONDERWERPE 6.1 6.1.1 Vergelyk DRIE voordele en DRIE nadele van sosiale verantwoordelikheid vir ʼn besigheid. (12) 6.1.2 Definieer die term, korporatiewe sosiale belegging. (4) 6.2 “Die Arbeidsverhoudingewet (Wet 66 van 1995) is van toepassing op alle besighede en maak voorsiening vir die KVBA om dispute op te los wat nie in die werkplek opgelos kan word nie.” 6.2.1 Skryf die afkorting KVBA voluit. (2) 6.2.2 Noem VIER maniere hoe arbeidsdispute opgelos kan word. (8) 6.2.3 Onderskei tussen bemiddeling en arbitrasie. (4) 6.3 Beskryf kortliks die stappe wat die menslikehulpbronnebestuurder moet volg voor ʼn nuwe werker indiens geneem word. (14) 6.4 “Die JSB is ʼn aandelemark waar sekuriteite verhandel word met aandele as die hoofkommoditeit.” 6.4.1 Lys enige VIER funksies van die JSB. (4 x 2) (8) 6.4.2 Tabuleer die verskille tussen voorkeuraandele en gewone aandele. (4 x 2) (8) [60] TOTAAL AFDELING B: 180 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2014) BESIGHEIDSTUDIES 11 AFDELING C Beantwoord enige TWEE van die vier vrae uit hierdie afdeling. LET WEL: Begin elke vraag op ʼn skoon bladsy en nommer die vraag soos op die vraestel, bv. VRAAG 11. VRAAG 7 Vaardigheidsontwikkeling is van die uiterste belang om ekonomiese groei in Suid- Afrika te bevorder. Is hierdie stelling waar? Bespreek die egtheid van bogenoemde stelling deur die Vaardigheidsontwikkelingswet (VOW), 1998 (Wet 97 van 1998) te evalueer, deur te verwys na die doel van die wet, hoe dit befonds word en die oogmerke van die Nasionale Vaardigheidsontwikkelingstrategie. [40] VRAAG 8 In Suid-Afrika is daar baie besigheidspersone wat hoogs suksesvol in hul besigsondernemings is. Goeie bestuur en leierskap het ʼn direkte invloed op die suksesse van die organisasies en ondernemings. Kortliks onderskei tussen bestuur en leierskap en bespreek DRIE soorte bestuur- en leierskapstyle wat in besighede toegepas word om uitstaande sukses in ʼn besigheid te verseker. Gebruik voorbeelde en verduidelik hoe hierdie style suksesvol in die werkplek toegepas kan word. [40] VRAAG 9 James en John is projekbestuurders by ʼn groot tekstielvervaardiger. Onder hulle leiding is ʼn groep ontwerpers en kwaliteitbeheerders. Sommige kere voel dit vir hulle dat elkeen in die groep sy eie ding wil doen, en as gevolg van konflik in die span word niks uitgerig nie. Spertye moet bereik word, maar dit lyk onmoontlik omdat sommige werkers net moeilik is. Jy is ʼn professionele onderhandelaar. Bespreek die oorsake asook die soorte konflikte, en evalueer dan die rol van bestuur, werkplekforums, asook vakbonde om konflik in die werkplek te verminder. [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 BESIGHEIDSTUDIES (SEPTEMBER 2014) VRAAG 10 Yellow Supermark het sekere besigheid- en bestuursfunksies wat deur verskillende bestuurders van verskillende departemente in die besigheid uitgevoer word. By die algemene jaarvergadering het mnr. M. Zonke, die algemene bestuurder gesê dat kwaliteitwerkverrigting binne elkeen van die besigheidsfunksies, tot die sukses van die besigheid kan bydra. Analiseer en bespreek hoe die kwaliteitwerkverrigtinge van die volgende funksies tot die sukses van die besigheid kan bydra:  Bemarking  Openbare betrekking  Algemene bestuur  Menslike hulpbronne  Gebruik praktiese voorbeelde om jou antwoord te staaf. [40] TOTAAL AFDELING C: 80 GROOTTOTAAL: 300 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com