Gr11 Rekeningkunde studiegids LR

Via Afrika Graad 11 Onderwysersgids Rekeningkunde Ek kan nie juis sê dat ek ’n gunstelingoomblik as onderwyser het nie, omdat ek elke dag geniet wat ek doen. Graad 11 Studiegids E. Boshoff, P.Bean, M. Kleyn, M. Christelis, D.P. Ntintili, N.V. — Nthabiseng Quntsu, Onderwyser Kapela, N. Singh, E. Havenga, J.M. Magaba, M.M. Ramashala, J.P. Karamichael Via Afrika verstaan en waardeer jou bydrae as onderwyser en wil jou graag ondersteun. Jy het die belangrikste taak in die onderwys, en ons besef dat jou verantwoordelikhede veel meer as bloot die onderrig van leerinhoude behels. Ons het ons bes gedoen om jou tyd te bespaar en jou lewe te vergemaklik. Ons is trots dat ons jou kan help om hierdie vak suksesvol Via Afrika Rekeningkunde aan te bied. Hier volg ’n paar kenmerke van hierdie nuwe reeks: 1. Die reeks is volgens die Nasionale Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (“CAPS”) geskryf. Kyk op bladsy 4 hoe ons aan die vereistes van CAPS voldoen. 2. ‘n Voorgestelde werkprogram is ingesluit. Kyk op bladsy 5 and 6 hoeveel tyd dit jou kan bespaar. 3. Elke onderwerp begin met ‘n oorsig van wat onderrig word en die hulpbronne wat jy benodig. Kyk op bladsy 25 hoe dit jou met jou beplanning sal help. 4. Daar is advies oor die voorgestelde pas wat jou sal help om die hele jaar se werk betyds af te handel. Bladsy 100 wys jou hoe dit gedoen word. 5. Ons gee by elke onderwerp raad oor hoe om konsepte bekend te stel en hoe om leerders met steierwerk voor te berei en te ondersteun. Kyk op bladsy 116 vir ‘n voorbeeld. 6. Al die antwoorde word gegee; jy bespaar dus tyd omdat jy nie die oefeninge self hoef uit te werk nie. Kyk op bladsy 119 vir ‘n voorbeeld. 7. ‘n CD propvol hulpbronne is ook ingesluit om jou met onderrig en assessering te help. Sien die binnekant van die voorblad. Die bypassende Leerderboek bevat die volledige inhoud wat jou leerders moet bemeester. Dit is in toeganklike taal geskryf wat dit vir leerders maklik maak om te leer. Die opwindende ontwerp en uitleg van die Leerderboek sal leerders se belangstelling aanwakker, hulle inspireer om te leer en die onderrigtaak vir jou aangenaam maak. Ons wil graag hoor hoe dit met jou onderrig gaan. Stuur jou terugvoer per epos aan ons by rekeningkunde@viaafrika.com of besoek ons onderwysersforum by www.viaafrika.com. Language: Afrikaans ISBN: 978-1-415-43673-8 9 78 1 4 1 5 436738 www.viaafrika.com

E. Boshoff Studiegids Via Afrika Rekeningkunde Graad 11 Via Afrika Our Teachers. Our Future. ISBN: 978-1-41546-337-6

Inhoud INLEIDING TOT REKENINGKUNDE ...........sccsssscssscesssessscessseeseseseseesssessesesesessssessscesesesensusesees 1 Kwartaal 4 KWARTAAL 4 OORSIG Onderwerp 1 Etiek.. Oefening 1....... Onderwerp 2 Interne beheer Oefening 1 Onderwerp 3 Bankrekonsiliasie.... Oefening 1 Oefening 2 Oefening 3 Onderwerp 4 Vaste bates Oefening 1 Oefening 2 Oefening 3 Onderwerp 5 Vennootskappe Oefening 1 Oefening 2 Oefening 3 Kwartaal 2 KWARTAAL 2 OORSIG Onderwerp 1 Vennootskappe: Ontleding van finansiéle state Oefening 1 Oefening 2 Oefening 3 Oefening 4 Onderwerp 2 Organisasies sonder winsbejag/Klubs Oefening 1 Oefening 2 Oefening 3 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11

Kwartaal 3 KWARTAAL 3 QORSIG..........csscssesssscessecesessecesseeesessessesseeecesseesessseseessseeesesseeeseseessenseees Onderwerp 1 Koste-rekeningkunde... Oefening 1 Oefening 2 Oefening 3 Onderwerp 2 Opstel van ’n begroting... Oefening 1 Oefening 2. Oefening 3 Onderwerp 3 Voorraadstelsels... Oefening 1 Oefening 2 Oefening 3 Oefening 4 Kwartaal 4 Kwartaal 4 Oorsig Onderwerp 1 Belasting op toegevoegde waarde (BTW) OPENING 1...... ee eessseseeccceesessssneecessssssececceesessssneeeeceeeseeeeeeeeesaseeeecsesensaeeeseneesagees OeFENINg 2.......ccesccccsssccesstccesssessseceesseceeesseseessceesessessesscessaeesesaeeeseaeecesaesseaeeeesnees Eindeksamenvraestel Voorgestelde antwoorde

Inleiding tot rekeningkunde Basiese beginsels van rekeningkunde Die hoofdoel van enige onderneming is om wins te maak. Die onderneming maak van fondse gebruik om bates aan te koop wat die onderneming sal help om inkomste te verdien uit die bedrywighede van die onderneming. Die eienaars kan die fondse voorsien (eienaarsbelang) of die fondse kan uit ander bronne kom (laste). Dit lei tot die rekeningkundige vergelyking: BATES = EIENAARSBELANG + LASTE B=EB+L Eienaars of bestuurders het inligting nodig om te sien of hul ondernemingsaktiwiteite vir ’n bepaalde tydperk tot ’n wins of ’n verlies gelei het. Die doel van Rekeningkunde is is om die nodige inligting op gestruktureerde wyse beskikbaar te stel. Die struktuur van die inligting moet dieselfde wees vir elke onderneming en ook vir elke rekeningkundige tydperk. Dit maak dit makliker om die inligting te verstaan en te ontleed en dit vorm ’n basis vir besluitneming. AARP-begrippe Die beginsels vir Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Praktyk gee riglyne vir die manier waarop die inligting uiteengesit word. Die volgende ses begrippe is van toepassing: . Historiesekoste-begrip: Bates word teen die oorspronklike koste opgeteken en die waardes word nie verander namate markwaarde verander nie. . Omsigtigheidsbegrip: Wanneer ’n transaksie op meer as een manier opgeteken kan word, behoort dit op die meer konserwatiewe manier opgeteken te word. e Wesenlikheidsbegrip: Indien ’n bedrag of transaksie onbeduidend is of nie ’n werklike verskil gaan maak nie, kan die beginsels buite rekening gelaat word. . Ondernemingsentiteit-begrip: Die transaksies van die onderneming word apart gehou van die persoonlike transaksies van die eienaar. ° Lopende-onderneming-begrip: Ons aanvaar dat die onderneming in bedryf sal bly om sy doel te bereik. e Paringsbegrip: Uitgawes wat betaal word om inkomste te verdien word in dieselfde tydperk opgeteken as die inkomste wat verdien word. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 1

Ander begrippe wat in hierdie groep deur AARP geidentifiseer word: . Konsekwentheidsbegrip: Gebruik dieselfde rekeningkundige metode binne ’n gegewe tydperk en van jaar tot jaar. ° Toevallingsbasis: Behandel die waardes wat gedurende ’n spesifieke tydperk verdien is, asook die waardes wat in ’n spesifieke tydperk as inkomste en uitgawes gebruik is om die wins vir daardie tydperk te bereken. Rekeningkundige kringloop Die basiese rekeningkundige kringloop is op elke onderneming van toepassing: Transaksies Brondoku , Hulpjoerna , Oorplasing le na Finale rekeninge en Proefbal finansiéle state ans Brondokumente voorsien ’n bewys van elke transaksie en gee al die inligting oor die transaksies. Die onderneming teken soortgelyke transaksies in spesifieke joernale op om die oorplasing na die grootboeke te vergemaklik. Transaksie Brondokument Hulpjoernaal Alle geld wat ontvang is Duplikaatkwitansie Kasregisterrol Duplikaat-depositostrokie EFO/Direkte deposito Krediete op bankstaat Kontantontvangstejoernaal (Ko) Alle betalings wat gedoen is Tjekteenblad (Tjeks uitgereik) EFO (Elektroniese fondsoorplasing) Debiete op bankstaat Kontantbetalingsjoernaal (KB)) Alle betalings uit kleinkas Kleinkasbewysstuk Kleinkasjoernaal (PCJ) Kredietverkope van handelsware Duplikaatfaktuur (Fakture uitgereik) Debiteurejoernaal (DJ) Terugsendings deur debiteure of kortings aan debiteure Oorspronklike kredietnota (Kredietnota uitgereik) Debiteurekortingsjoernaal (DK}) © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 2

Kredietaankope van handelsware en ander bates en dienste op krediet aan ons gelewer Oorspronklike faktuur (Fakture ontvang) Krediteurejoernaal (Kj) Terugsendings aan krediteure of kortings ontvang Oorspronklike debietnota (Debietnota uitgereik) Krediteurekortingsjoernaal (KK)) Transaksies wat nie in ander joernale tuishoort nie Joernaalaantekening of Joernaalbewysstuk Algemene Joernaal (AJ) Berekening van salarisse en lone Personeelregister en -kontrakte Salarisjoernaal (SJ) Loonjoernaal (L)) Hulpjoernale verstrek nie genoeg inligting sodat die wins of verlies bereken kan word nie. Die inligting word oorgeplaas na grootboekrekeninge, waar al die veranderinge in die waarde van bates, laste, eienaarsbelang, inkomste of uitgawes aangeteken word. Die onderneming gebruik die dubbelinskrywingstelsel om inligting in die grootboekrekeninge aan te teken. Elke rekeningkundige inskrywing behels minstens twee rekeninge: As jy een rekening debiteer, krediteer jy ’n ander rekening. Maak debietinskrywings aan die linkerkant van die T-rekening en maak kredietinskrywings aan die regterkant van die T-rekening. Rekeningnaam Debietkant Kredietkant Rekeningkundige vergelyking Die rekeningkundige vergelyking bepaal watter kant van die rekening gebruik moet word: BATES = EIENAARSBELANG, + LASTE © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 3

Eienaarsbelang Eienaarsbelang is die bedrag wat die onderneming aan die eienaar skuld, of die eienaar se aandeel in die onderneming. Onthou dat dit die hoofdoel van ’n onderneming is om ’n wins te maak. Die eienaars is geregtig op die wins aangesien hulle gewoonlik die meeste van die fondse voorsien. Hulle aanvaar die risiko en behoort ’n opbrengs op hul belegging te kry. Die wins word in twee dele bereken: Bruto wins = (Verkope — Debiteurekortings) — Koste van verkope Netto wins = Bruto wins + Inkomste — Uitgawes Uitwerking op eienaarsbelang e Verkope en Inkomste vergroot die wins en vergroot dus die eienaarsbelang. e Koste van verkope en Uitgawes verminder die wins en verminder dus die eienaarsbelang. e Die tabel gee ’n opsomming van die grootboekinskrywings: Rekening om te Rekening om te debiteer krediteer Bates Vermeerder Verminder Eienaarsbelang Verminder Vermeerder Inkomste/Verkope/Wins Verminder Vermeerder Uitgawes/Koste van verkope/Verlies Vermeerder Verminder Laste Verminder Vermeerder Rekeninge in die Algemene Grootboek word verdeel in die Balansstaatrekeninge-afdeling en die Nominalerekeninge-afdeling met ’n spesifieke doel in die oog: Afdeling Rekeninge Doel Balansstaatrekeninge- afdeling Kapitaal, Onttrekkings, Bates, Laste Om die finansiéle posisie van die onderneming in die finansiéle state (Balansstaat) te bepaal Nominalerekeninge- afdeling Verkope, Koste van verkope, Inkomste, Uitgawes Om die resultaat van die werksaamhede (wins of verlies) in die finansiéle state (Inkomstestaat) te bepaal ’n Proefbalans is ’n lys van al die Algemene Grootboekrekeninge met hul saldo’s (waardes) wat bewys dat die totale bedrag van debietsaldo’s gelyk is aan die totale bedrag © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 4

van kredietsaldo’s. Wanneer ’n mens die Proefbalans opstel, sal die rekeninge in dieselfde afdelings en dieselfde orde verskyn as in die Algemene Grootboek. Aan die einde van die rekeningkundige tydperk kan ’n mens, nadat sekere aansuiwerings gemaak is, die inligting in die Proefbalans gebruik om die finansiéle state op te stel. Die finansiéle state toon die resultate van ondernemingswerksaamhede: wins of verlies (Inkomstestaat) asook die finansiéle posisie van die onderneming (Balansstaat). Vorme van eienaarskap Die rekeningkundige kringloop en die rekeningkundige vergelyking, die basiese beginsels van rekeningkunde, is van toepassing op alle ondernemings. Dit maak nie saak of dit’n eenpersoonsaak, vennootskap of maatskappy is nie. Eienaars is geregtig op die wins, en eienaarsbelang is die bedrag wat die onderneming steeds aan die eienaar/eienaars skuld, of die eienaar se aandeel in die onderneming. Die vernaamste verskille is die verdeling van die wins en die struktuur van die eienaarsbelang. In Graad 11 is die fokus op eenpersoonsake en vennootskappe. Vorm van eienaarskap | Struktuur van eienaarsbelang Eenpersoonsaak Kapitaal + Netto wins — Onttrekkings Vennootskap Kapitaal Lopende rekeninge van vennote (Verdienste — Onttrekkings) Finansiéle state Die onderneming moet die inligting afkomstig van die transaksies op so ’n manier uitsorteer en organiseer dat dit vir ander gebruikers betekenis het. Die finansiéle state verteenwoordig die transaksies vir ’n spesifieke finansiéle jaar. Die finansiéle state van die onderneming vir elke finansiéle jaar vertel die ‘storie’ van die onderneming. Dit stel die eienaar of eienaars in staat om die prestasie van die onderneming te ontleed en die regte besluite te neem. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 5

Oorsig Onderwerp 1 Bladsy 7 Etiek Onderwerp 2 Bladsy 9 e Betekenis van etiek e Beskerming van bates en Interne beheer Onderwerp 3 Bladsy 11 hulpbronne e Wat is bankrekonsiliasie? e Redes vir Kwartaal4 Bankrekonsiliasie bankrekonsiliasie Oorsig e Prosedure vir bankrekonsiliasie Onderwerp 4 Bladsy 21 e Wat is ’n bate? e Vaste bates Vaste/tasbare bates . e Begrippe © Verkoop van ’n vaste bate Onderwerp 5 Bladsy 31 Vennootskappe e Aansuiwerings © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11

Die betekenis van etiek Etiek het betrekking op die ‘korrekte manier’ om dinge te doen. Dit gaan oor die manier waarop ondernemings en mense in ondernemings in die sakewéreld behoort op te tree. In enige onderneming behoort mense die verskil te ken tussen ’n goeie en ’n swak besluit en hulle behoort te kies om die regte ding te doen. Oefening1 11 Noem drie voordele van etiese optrede vir ’n onderneming: 1.2. Verduidelik die verskil tussen die etiese en onetiese optrede in die volgende voorbeelde. Gee redes vir jou antwoorde. 1.2.1 Die boekhouer deponeer nie altyd die kontant wat vir ’n spesifieke dag ontvang is op dieselfde dag in die lopende bankrekening van die onderneming nie. Sy ‘leen’ die kontant vir persoonlike uitgawes en ‘betaal’ dit terug aan die einde van die maand, wanneer sy haar salarisse ontvang, deur die korrekte bedrag in die lopende bankrekening van die onderneming te deponeer. 1.2.2 Die eienaar onttrek kontant uit die lopende bankrekening van die onderneming om sy kind se skoolgeld te betaal. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 7

1.2.3 ’n Bestuurder verkoop beskadigde goedere wat die klante teruggebring het aan haar vriende teen ’n verminderde prys. Sy skenk die geld aan die plaaslike skool namens die onderneming. 1.2.4 ’n Bestuurder verkoop vervaardigde goedere wat die klante teruggebring het aan sy vriende teen ’n verminderde prys. Hy gebruik die geld vir persoonlike uitgawes. 1.2.5 ’n Werknemer gebruik ’n dataprojektor van sy werk om tuis oor naweke na films te kyk. Die eienaar het nie toestemming hiervoor gegee nie. 1.2.6 ’n Verkoopsassistant lig ’n klant dat die toerusting wat sy wil koop, winkelgeslyt is. 1.3. Watter uitwerking sal onetiese optrede deur werknemers en bestuurders op die onderneming hé? © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11

Kwartaal 1 Onderwerp | 2 | Interne beheer Die beskerming van bates en hulpbronne Interne beheer het betrekking op beleid en prosedures wat deur ’n onderneming ingestel word om sy bates en hulpbronne te beskerm en om foute, bedrog en diefstal te voorkom. Oefening1 11 Sandy’s Hair Buzz het vyf mense in diens. Almal het toegang tot die kasregister. Daar is nie ’n vaste pryslys nie. Eienaar Sandy Shaw deponeer aan die einde van elke week kontant in die bank. Lewer kommentaar oor moontlike probleme wat die onderneming kan hé indien hulle slegs kontant gebruik. Stel ’n oplossing vir die probleem voor. Moontlike probleme: Voorgestelde oplossings: © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 9

Kwartaal 1 Onderwerp | 2 | Interne beheer 1.2 Mabuza Vervoer besit twee afleweringsvoertuie. Volgens hul beplanning behoort die twee voertuie min of meer dieselfde afstand te ry gedurende ’n tydperk van sewe dae. Een van die vragwabestuurders vra gereeld meer brandstof. Gee raad aan die eienaar oor hoe om beter beheer oor die voertuie uit te oefen. 1.3 Die eienaar van Kubayi Handwerk het ongerymdhede gevind in die bedrag van grondstowwe wat aangekoop is en die voltooide goedere wat aan winkels gelewer word. Help haar om voorraadbeheermaatreéls in te stel om vermorsing of diefstal te voorkom. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 10

Rekords van die Rekords van die bank onderneming

Kwartaal 1 Onderwerp 8B Bankrekonsiliasie . Teken alle verskille/gemerkte items op die bankstaat 6f in die kontantjoernale van die onderneming 6f in die bankrekonsiliasiestaat aan indien die bank korreksies moet maak. . Teken alle verskille/gemerkte items op die kontantjoernale in die bankrekonsiliasiestaat aan of stel dit reg in die kontantjoernale. . Plaas die nuwe totale van die kontantjoernale oor na die Bankrekening in die Algemene Grootboek van die onderneming. . Die nuwe saldo van die Bankrekening in die Algemene Grootboek moet klop met die saldo volgens die bankrekonsiliasiestaat. Die onderneming stel die bankrekonsiliasie staat op — nie die bank nie. Die Bankrekonsiliasiestaat help die onderneming om die spoor te volg van inligting wat die bank nog nie opgeteken het nie. Moontlike inskrywings in die Kontantontvangstejoernaal Y Direkte deposito’s in lopende bankrekening Y Ontvangste wat nie aangeteken is nie / Inskrywings wat weggelaat is v Kansellasie van tjeks Y _ Regstelling van betalings (indien die bedrag wat in die Kontantbetalingsjoernaal opgeteken is, te hoog was) v Rente van die bank ontvang wat nog nie aangeteken is nie. Moontlike inskrywings in die Kontantbetalingsjoernaal Y Aftrekorders of debietorders wat deur die bank betaal is, maar wat die onderneming nog nie aangeteken het nie Bankkoste wat nog nie aangeteken is nie Rente op oortrekking wat nog nie aangeteken is nie Tjeks, ontvang van debiteure, geweier (verwys na trekker) Regstelling van betalings (indien bedrag wat in die Kontantbetalingsjoernaal aangeteken is, te min was) Elektroniese fondsoordragte wat nog nie aangeteken is nie LNLN AN AN Betalings wat nie aangeteken is nie / Inskrywings wat weggelaat is. Moontlike inskrywings op die Bankrekonsiliasiestaat Y Uitstaande deposito’s / deposito’s nog nie deur bank aangeteken nie Y — Uitstaande tjeks / tjeks nog nie vir betaling aangebied nie Y — Regstelling van foute deur die bank gemaak. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 12

Geen inskrywing . Wanneer die onderneming ’n vooruitgedateerde tjek van ’n debiteur ontvang, moet hierdie prosedure gevolg word: Y Teken die tjek aan in die register vir vooruitgedateerde tjeks ontvang Y Hou die tjek op ’n veilige plek tot die datum wat op die tjek verskyn Y Reik ’n kwitansie uit op die datum van die tjek Y Teken die tjek aan in die Kontantontvangstejoernaal ¥ Deponeer die tjek ° Wanneer uitstaande deposito’s van die vorige Bankrekonsiliasiestaat op die huidige maand se bankstaat verskyn e Wanneer uitstaande tjeks van die vorige Bankrekonsiliasiestaat op die huidige maand se bankstaat verskyn OEFENING 1 Die inligting hieronder het betrekking op die rekords van Mass Handelaars: Inligting 1 BANKREKONSILIASIESTAAT van Mass Handelaars op 31 Mei 20.2 Debiet Krediet Gunstige saldo volgens bankstaat 1254 Uitstaande deposito 1553 Uitstaande tjeks: Nr. 432 (gedateer 19 November 20.1) 250 Nr. 778 (gedateer 24 Mei 20.2) 2 800 Nr. 792 (gedateer 25 Mei 20.2) 540 Nr. 798 (gedateer 31 Mei 20.2) 1200 Nr. 801 (gedateer 1 Julie 20.2) 2 400 Ongunstige saldo volgens Bankrekening 4 383 7190 7190 2 Totale van die bankkolomme in die kontantjoernale op 30 Junie 20.2: e Kontantontvangstejoernaal, R25 670 e Kontantbetalingsjoernaal, R19 800. 3 Tjek 432 is aan Protea Tuinklub uitgereik as ’n skenking. Die klub is ontbind. Die tjek moet gekanselleer word. 4 Tjek 778 verskyn op die bankstaat op 10 Junie 20.2. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 13

Kwartaal 1 Onderwerp 8B Bankrekonsiliasie oOo On an 10 11 12 13 14 15 Tjek 798 verskyn op die bankstaat as R2 100. Dit was die korrekte bedrag van die tjek. Die tjek is uitgereik aan Furnico vir meubels wat gekoop is vir die eienaar se kantoor in die onderneming. Tjeks 792 en 801 het nie op die bankstaat vir Junie 20.2 verskyn nie. ’n Deposito vir R1 553 verskyn op die bankstaat op 2 Junie 20.2. ’n Deposito vir R9 700 het nie op die bankstaat vir Junie 20.2 verskyn nie. Die bankstaat toon hierdie krediete: e R15 900 vir ’n vaste deposito wat uitkeerbaar is insluitende rente van R900 e R5450 huurgeld gedeponeer deur die huurder van een van die kantore. Die bankstaat toon hierdie debiete: e ’n Debietorder vir R1 090 vir die telefoonrekening van die onderneming e ’n Debietorder vir R760 vir die persoonlike telefoonrekening van die eienaar e Rente op debietsaldo, R126 e Kredietkaartheffings, R467 e Kontantdepositogelde, R90. Die bank het hierdie tjeks geweier: e Tjek 124 ontvang van debiteur C. Side vir R1 870. Die debiteur het nie die tjek onderteken nie. e Tjek 455 vir R480 ontvang van D. Simons ter vereffening van skuld van R500. Tjek 812 vir R1 500 ten gunste van Magnum Motors vir nuwe bande vir die bakkie verskyn op die bankstaat as R1 500. Dit is in die Kontantbetalingsjoernaal aangeteken vir R1 050. Die onderneming ontvang ’n tjek van debiteur C. Jabula vir R560. Die tjek is gedateer vir 2 Julie 20.2. Die boekhouer het nie ’n kwitansie uitgereik nie. Dit is nie in die Kontantontvangstejoernaal aangeteken nie. Die volgende tjeks verskyn in die Kontantbetalingsjoernaal maar nie op die bankstaat nie: e Nr. 825 ten gunste van Jack Smith vir herstelwerk (gedateer 30 Junie 20.2) e Nr. 828 ten gunste van die munisipaliteit vir tariewe en belasting (gedateer 31 Julie 20.2). Die bankstaat toon ’n saldo van... © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 14

Kwartaal 1 Onderwerp 8B Bankrekonsiliasie Instruksies 11 Bereken die korrekte totale vir die kontantjoernale: Kontantontvangstejoernaal Kontantbetalingsjoernaal Voorlopige totaal 25 670 Voorlopige totaal 19 800 1.2 Stel die Bankrekening vir Junie 20.2 op. Dt. BANK Kt. 1.3 Stel die Bankrekonsiliasiestaat op 30 Junie 20.2 op. BANKREKONSILIASIESTAAT soos op 30 Junie 20.2 Debiet Krediet © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 15

Kwartaal 1 Onderwerp | 3 | Bankrekonsiliasie OEFENING 2 Die inligting het betrekking op Berg Handelaars. Instruksies 21 Teken enige bykomende inskrywings direk in die Bankrekening van die onderneming aan. 2.2 Stel die Bankrekonsiliasiestaat op 30 Junie 20.2 op. Inligting 1 Die Kontantontvangste- en Kontantbetalingsjoernale toon hierdie voorlopige totale op 29 Junie 20.2: e Kontantontvangstejoernaal: Bank, R29 535 e Kontantbetalingsjoernaal: Bank, R20 760. 2 Transaksies vir 30 Junie 20.2 wat nog nie aangeteken is nie: ¢ Inligting volgens kasregisterrol: kontantverkope R6 600. (Winsmarge 100% op koste). e Kwitansie 120 uitgereik aan Jacques Café vir R380 ter vereffening van rekening van R400. e Betaal Lida Groothandelaars R780 per tjek 837 en ontvang R50 korting. e Onttrek ’n kontanttjek vir kaskontant, R500, vir die kasregister. e Reik ’n tjek uit aan die kleinkashouer om die kleinkasvoorskot aan te vul. Die totale kleinkasbetalings het R250 bedra. Geen geld is gedurende die maand ontvang nie. e ’nUittreksel uit die Salarisjoernaal van Myburgh Handelaars vir Junie 20.2: SA Pensioenfonds SA Medhelp LBS R700 R800 R2 200 SA Pensioenfonds SA Medhelp R700 R800 Agtereenvolgende tjeks is uitgereik ter betaling van die aftrekkings en die werkgewer se bydraes tot die verskillende fondse en instansies. (Tjeks vir netto salarisse is uitgereik op 25 Junie 20.2 en almal verskyn op die bankstaat.) © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 16

Kwartaal 1 Onderwerp 8B Bankrekonsiliasie 3 Inligting van die Bankrekonsiliasiestaat op 31 Mei 20.2 toon die volgende: e Gunstige banksaldo R3 450 e Uitstaande deposito’s: 1200 1500 e Uitstaande tjeks: Nr. 8011 400 Nr. 8112 700 Nr. 812 3 100 e Saldovolgensbankrekening ? 4 ’n Vergelyking van die bankstaat van Junie 20.2 met die Bankrekonsiliasiestaat op 31 Mei 20.2 toon die volgende: e Die deposito’s van R1 200 en R1 500 is deur die bank gekrediteer op 1 Junie 20.2. e Tjek 801 is deur die bank aangebied vir betaling. 5 ’n Vergelyking van die bankstaat met die kontantjoernale toon die volgende: e Die huurder, Andile Kumalo, het die huurgeld direk in die bankrekening gedeponeer, R800. e Tjek 806, R240, uitgereik aan ’n krediteur, Suzanne Stores, stem nie ooreen met die inskrywing in die Kontantjoernaal nie. Die tjek is verkeerdelik as R204 in die Kontantjoernaal ingeskryf. Dit verskyn as R240 op die bankstaat. e ’n Debietorder van R150 ten gunste van OutInsure vir die maandelikse brandversekeringspremie is op 30 Junie 20.2 betaal. e Hierdie items verskyn op die bankstaat maar nie in die kontantjoernale nie: e Heffing op kredietkaartverkope, R49 e Diensgelde, R 110 e Regeringsheffing op tjeks, R20. e Geweierde tjeks: e René Brand, R3 600, as gevolg van onvoldoende fondse. e Daar is ontdek dat tjek 811 vir R2 700 verlore geraak het. Dit is uitgereik aan Pete Stores vir goedere wat gedurende Mei 20.2 aangekoop is. Daar is besluit om die tjek te kanselleer en ’n nuwe tjek uit te reik. Die nuwe tjek is uitgereik op 30 Junie 20.2. Geen inskrywings is vir hierdie transaksie gemaak nie. e ‘n Deposito wat deur die onderneming op 30 Junie 20.2 gemaak is, verskyn op die bankstaat: R? e Geeneen van die tjeks, uitgereik op 30 Junie 20.2, is vir betaling aangebied nie. e Die bankstaat toon ’n gunstige saldo van R10 360 op 30 Junie 20.2. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 17

Kwartaal 1 Onderwerp 8B Bankrekonsiliasie Dt. BANK Kt. Debiet Krediet © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 18

Kwartaal 1 Onderwerp 8B Bankrekonsiliasie OEFENING 3 Ontleed die gegewe transaksies vir Junie 20.2 van Mbedzi Handelaars onder die opskrifte op die antwoordblad. Transaksies 1 ’n Deposito van Rg 800 verskyn in die Kontantontvangstejoernaal op 28 Junie 20.2 maar nie op die bankstaat vir Junie 20.2 nie. 2 ’n Huurder het die huurgeld vir een maand, R3 200, direk in die bankrekening gedeponeer. Die bedrag verskyn op die Bankstaat maar nie in die kontantjoernale nie. 3 Die volgende bedrae is op die bankstaat gedebiteer: e Aftrekorder vir eienaar se persoonlike versekeringspremie, R 1100 e Debietorder vir die onderneming se selfoonrekening, R685 e Bankkoste, R245. 4 Die bankstaat toon ’n geweierde tjek van R9oo. Die tjek is ontvang van debiteur F. Mudau ter vereffening van ’n rekening van R950. Die tjek is geweier weens onvoldoende fondse. 5 Tjek 655, gedateer 13 November 20.1, moet gekanselleer word. Hierdie tjek is oorspronklik vir R7 680 aan Dakalo Mulaudzi uitgereik vir handelsware wat aangekoop is. Hy het die tjek verloor. Vervang die tjek deur tjek 675 op 30 Junie 20.2. 6 Mbedzi Handelaars ontvang’n tjek vir R764 van ’n debiteur. Die tjek is gedateer vir 3 Julie 20.2. Die boekhouer het dit nie aangeteken nie. 7 Tjek 673 vir R2 450, uitgereik aan Manley Motors, is gedateer vir 10 Julie 20.2. Dit verskyn in die Kontantbetalingsjoernaal maar nie op die bankstaat nie. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 19

Kwartaal 1 Onderwerp | 3 | Bankrekonsilia VOORBEELDE 1 Die bankstaat toon ’n debiet vir die versekeringspremie van die onderneming. 2 Tjek 354 is nie aangebied vir betaling nie, R5 600. 3 Die uitstaande deposito op die vorige Bankrekonsiliasiestaat verskyn op die bankstaat van hierdie maand. Hulpjoernaal | Naam van Debiet | Krediet | Debiet | Krediet rekening in Algemene Grootboek Vb.1 =| KBJ Versekering v Vb.2 v Vb.3 vw Vb.4 Vb.5 Vb.6 Vb.7 Vb.8 Vb.9 Vb.10 Vb.11 Vb.12 Vb.13 Vb.14 Vb.15 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 20

Kwartaal 1 Onderwerp Vaste/tasbare bates Wat is ’n bate? Bates is hulpbronne wat deur die onderneming besit en beheer word. Daar word verwag dat dit in die toekoms ekonomiese voordele sal oplewer. Niebedryfsbates Bedryfsbates Dit is langdurige hulpbronne (besittings van die onderneming) Dit is bates wat bestaan uit kontant of soos eiendom, geboue, voertuie en toerusting: wat oor die kort termyn (minder as ’n Vaste/tasbare bates Finansiéle bates jaar) in kontant omskep kan word: e Grond en geboue e Vaste bates e Voorraad e Voertuie e Beleggings e Handels- en ander rekeninge e Toerusting e Aandele in maatskappye ontvangbaar/Debiteure e Kontant en kontantekwivalente Vaste bates Die onderneming gebruik vaste bates om inkomste te verdien. Sommige vaste bates het ’n beperkte nuttige lewensduur. Dit kan vir ’n sekere aantal jare gebruik word, waarna dit vervang moet word. Die koste van die vaste bate word deur middel van waardevermindering versprei oor sy nuttige lewensduur. Begrippe Kosprys Die kosprys van ’n bate is die oorspronklike prys wat vir die bate betaal is. Dit sluit enige kostes in wat aangegaan is om die bate te verkry, soos vervoerkoste, registrasiekoste of installasiekoste. Waardevermindering Dit is die toewysing van die waarde van die bate oor sy nuttige lewensduur. e Dit is ’n aanduiding van hoeveel van die waarde van die bate ‘gebruik’ word om inkomste in ’n spesifieke tydperk te verdien. e Dit dui aan watter deel van die koste van die bate gebruik kan word as’n belastingaftrekbare uitgawe. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 21

Kwartaal 1 Onderwerp Vaste bates e Twee metodes om waardevermindering af te skryf: e Vaste persentasie op kosprys of reguitlynmetode (ook genoem die vastebedragmetode) e Verminderdesaldometode of persentasie op drawaarde. Opgehoopte waardevermindering Dit is die totale waardevermindering wat op ’n spesifieke bate afgeskryf word tot op ’n spesifieke datum, of die totale waarde wat gebruik is. Drawaarde e Die oorblywende waarde van ’n bate . Die deel van die koste van ’n bate wat nog nie as ’n uitgawe afgeskryf is nie . Kosprys minus Opgehoopte waardevermindering e Die minimum drawaarde wat in die rekords gebruik word, is R1. Bateregister ’n Bateregister bevat al die besonderhede van elke bate en help die onderneming om die spoor te volg elke vaste bate se korrekte waarde. Dit is belangrik vir die beheer oor bates en besluite oor die ekonomiese waarde van bates. Voorbeeld 1: Finansiéle jaar geéindig 28 Februarie Voertuig op 1 Maart 20.1 aangekoop vir kontant teen R200 000. Waardevermindering op 28 Februarie 20.2: Waardevermindering op 28 Februarie 20.2: 20% x 200 000 X1= 40000 20% x 200 000 X1= 40 000 Waardevermindering op 28 Februarie 20.3: Waardevermindering op 28 Februarie 20.3: 20% x 200 000 X1= 40000 20% x (200 000 — 40 000) x 1 = 32 000 Waardevermindering op 28 Februarie 20.4: Waardevermindering op 28 Februarie 20.4: 20% x 200 000 X1= 40000 20% x (200 000 — 40 000 — 32 000) X1= 25 600 Waarde van voertuie verskyn in die Balansstaat op 28 Februarie 20.4 soos volg: Kosprys R200 000 Kosprys R200 000 Opgehoopte waardevermindering 120 000 Opgehoopte waardevermindering 600. Drawaarde 80 000 Drawaarde 102 400 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 22

Kwartaal 1 Onderwerp Fa | Vaste bates Verkoop van ’n vaste bate e Indien ’n bate nie enige verdere ekonomiese voordeel vir die onderneming inhou nie, is dit beter om dit te verkoop om enige onnodige koste te voorkom. e Enige bate kan verkoop, deur die die eienaar onttrek, op ’n ander bate ingeruil of as ’n skenking weggegee word. e Die volgende inligting oor die spesifieke bates is nodig: e Die kosprys van die bate (uit die rekords) e Die opgehoopte waardevermindering van ’n bate tot op datum van verkoop (uit die rekords) e Die bedrag waarvoor die bate verkoop, ingeruil of onttrek is (hou rekord hiervan) e Enige wins of verlies wat gemaak is met die transaksie (hou ’n rekord). Voorbeeld 2: Finansiéle jaar geéindig 30 Junie Koop’n rekenaar op 1 Julie 20.2. Kosprys 8 000 8 000 8000 Opgehoopte 2000 3.000 4000 waardevermindering (25% x 8 000) [2 000 + (25% x 8000 x [2 000 + (25% x 8 000)] 8/12) Drawaarde 6 000 5 000 4000 (8 000 - 2 000) (8 000 - 3 000) (8 000 - 4 000) Verkoop vir 7 000 7 000 7 000 Wins op verkoop van bate 1000 2.000 3000 (7 000 - 6 000) (7 000-5 000) (7 000 - 4 000) © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 23

Kwartaal 1 Onderwer Vaste bates Voorbeeld 3: Finansiéle jaar geéindig 30 Junie Koop’n rekenaar op 1 Junie 20.3. Waardevermindering word afgeskryf teen 25% per jaar. Verkoop die rekenaar op 30 Junie 20.5 vir R7 000. Toon die uitwerking van die transaksies op die rekeningkundige vergelyking. . +7000 Verkoop vir kontant +3000 - 4000 . +7000 Verkoop op krediet +3000 - 4000 Ingeruil - 4000 +3000 -7 000 | +3000 Onttrek deur eienaar - 4000 -7 000 . . +3000 Geskenk deur die onderneming - 4000 -7 000 Voorbeeld 4: Finansiéle jaar geéindig 30 Junie Koop’n rekenaar op 1 Julie 20.5 vir R8 000. Waardevermindering word afgeskryf teen 25% per jaar op kosprys. Verkoop die rekenaar vir R7 000 kontant op 1 Januarie 20.7. Toon die uitwerking van die rekeningkundige vergelyking. Oordrag van kosprys | Algemene Joernaal Bateverkope Toerusting 8 000 Pro rata Algemene Joernaal Waardevermindering | Opgehoopte 1000 waardevermindering waardevermindering (25% x afgeskryf op toerusting 8 000 x 6/12) Oordrag van Algemene Joernaal Opgehoopte Bateverkope 3.000 opgehoopte waardevermindering [(25% x waardevermindering op toerusting 8 000) + (25% x 8 000x 6/12)] Inskrywing vir Kontantontvangstejoernaal | Bank Bateverkope 7 000 verkope

Kwartaal 1 Onderwerp Vaste bates Inskrywing vir wins Algemene Joernaal Bateverkope Wins op 2000 of verlies bateverkope [7 000 - (8 000 - 3 .000)] Inskrywing vir Kontantontvangstejoernaal | Bank Bateverkope kontantverkope Inskrywing vir Algemene Joernaal Debiteurekontrole Bateverkope kredietverkope Inskrywing vir Algemene Joernaal Krediteurekontrole Bateverkope inruiling Inskrywing vir Algemene Joernaal Onttrekkings Bateverkope onttrekkings deur eienaar Inskrywing vir’n Algemene Joernaal Skenkings Bateverkope skenking OEFENING 1: Finansiéle jaar geéindig 30 Junie ’n Rekenaar is op 1 Julie 20.6 aangekoop vir R8 000. Waardevermindering word afgeskryf teen 25% per jaar op kosprys. Die rekenaar is op 1 Januarie 20.8 vir R7 000 ingeruil op ’n nuwe rekenaar van Rg 000. Stel die aantekening vir Vaste bate by die Balansstaat op 30 Junie 20.8 op. Voertuie Berekenings Kosprys Opgehoopte waardevermindering Drawaarde van voertuie aan einde van vorige jaar Toevoegings teen kosprys Bateverkope teen drawaarde Waardevermindering vir die jaar Drawaarde aan einde van huidige jaar Kosprys Opgehoopte waardevermindering ‘© Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 25

Kwartaal 1 Onderwerp Vaste bates OEFENING 2 Gebruik die inligting om die volgende rekeninge in die Algemene Grootboek van Shabangu Handelaars te voltooi: e Voertuie e Opgehoopte waardevermindering op voertuie ° Opgehoopte waardevermindering op toerusting . Bateverkope . Waardevermindering. Inligting 1 Die finansiéle jaar van die onderneming eindig jaarliks op 28 Februarie. 2 Voertuie word gedepresieer teen 15% per jaar op drawaarde (verminderde saldo). Toerusting word gedepresieer teen 20% per jaar op koste. 4 ’n Nuwe voertuig is op 30 November 20.8 aangekoop teen R120 000. Nuwe toerusting is gedurende die jaar aangekoop. 5 ’n Ou voertuig is op 1 Februarie 20.9 verkoop vir R22 000. Die oorspronklike koste van die voertuig was R70 000 en die opgehoopte waardevermindering wat op 1 Maart 20.8 afgeskryf is, het R46 000 bedra. Geen toerusting is gedurende die finansiéle jaar verkoop nie. Voertuie Toerusting Kosprys op 1 Maart 20.8 350 000 90 000 Opgehoopte waardevermindering (150 000) ? Drawaarde op 1 Maart 20.8 200 000 46 000 Bewegings: Byvoegings 120 000 ? Bateverkope ? to} Waardevermindering ? (22 000) Drawaarde op 28 Februarie 20.9 ? ? Kosprys op 28 Februarie 20.9 ? 130 000 Opgehoopte waardevermindering (134 900) ? © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 26

Kwartaal 1 Onderwerp Vaste bates VOERTUIE OPGEHOOPTE WAARDEVERMINDERING OP VOERTUIE OPGEHOOPTE WAARDEVERMINDERING OP TOERUSTING BATEVERKOPE WAARDEVERMINDERING © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 27

Kwartaal 1 Onderwer Vaste bates OEFENING 3 Die inligting is afkomstig uit die boeke van Thabo Mpy. Instruksies 3.1 Voltooi die Vastebateregister. 3.2 Stel die Bateverkooprekening op. 3.3 Gebruik die toepaslike inligting om die aantekening vir Eiendom en Toerusting (Vaste bates) te voltooi. Inligting 1 [Nssaausttierings prosfbslans| | |28Fabrieris2e.8| | |2eFebniaiie2og | Debiet Krediet Debiet Krediet Grond en geboue ? 920 000 Voertuie ? 620 000 Toerusting 280 000 ? Opgehoopte waardevermindering op voertuie 147 000 ? Opgehoopte waardevermindering op 136 640 ? toerusting [ SE seteetistercntstscs TOERUSTING Number: S/Mo78/RT Datum aangekoop: 1 Maart 20.5 Kosprys: R80 000 Waardeverminderingsmetode: 20% per jaar op drawaarde Datum Waardevermindering vir | Opgehoopte Drawaarde die jaar waardevermindering 28 Februarie 20.6 16 000 16 000 64 000 28 Februarie 20.7 12 800 28 800 51200 28 Februarie 20.8 ? ? ? 1 Desember 20.8 ? ? ? Aantekening: Ingeruil teen R33 000 by Afrika Ondernemings Wins/Verlies: ....csescesccseeee ‘O'Via Afrika» Rekeningkunde Graz 00077777 eennnnnnnnnnnnennngge

Kwartaal 1 Onderwerp Vaste bates 3 Bykomende inligting: e Herstelwerk en verbeteringe aan die winkel gedurende die jaar het R440 000 beloop. e ’n Nuwe voertuig is op 1 November 20.8 op krediet aangekoop van Orapi Motors, R360 000. e Voorsiening vir waardevermindering op voertuie word gemaak teen 25% per jaar op kosprys. e Toerusting is op 1 Desember 20.8 by Afrika Ondernemings ingeruil vir nuwe toerusting met ’n kosprys van R70 000 (sien Bateregister). e Nuwe toerusting is op 1 Februarie 20.9 op krediet aangekoop van Mudau Equipt vir R86 000. e ’n Rekening vir R4 000 vir die installering van die nuwe toerusting is van Mbedzi en Seun ontvang en op dieselfde dag betaal. e Voorsiening vir waardevermindering op toerusting word gemaak teen 20% per jaar op drawaarde. Werkblaaie TOERUSTING Nommer: S/Mo78/RT Datum aangekoop: 1 Maart 20.5 Kosprys: R80 000 Waardeverminderingsmetode: 20% per jaar op drawaarde Datum Waardevermindering Opgehoopte Drawaarde vir die jaar waardevermindering 28 Februarie 20.6 16 000 16 000 64 000 28 Februarie 20.7 12 800 28 800 51200 28 Februarie 20.8 1 Desember 20.8 Aantekening: Ingeruil teen R33 000 by Afrika Ondernemings Wins/Verlies: ........scceseceee © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 29

Grond en geboue Voertuie Toerusting Totaal

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe Die hoofdoel van ’n onderneming is om ’n wins te maak. Eienaars of bestuurders het inligting nodig om te kan sien of die onderneming se werksaamhede vir ’n spesifieke tydperk ’n wins of ’n verlies opgelewer het. Rekeningkunde bied ’n sistematiese sortering van die transaksies van ’n onderneming om die eienaars in staat te stel om die opbrengs op hul belegging te sien. Aan die einde van die rekeningkundige tydperk kan die inligting in die Proefbalans (na sekere aansuiwerings) gebruik word om die finansiéle state op te stel. Die finansiéle state voorsien die resultate van die onderneming se werksaamhede: wins of verlies (Inkomstestaat) asook die finansiéle posisie van die onderneming (Balansstaat). Eienaarsbelang is die bedrag wat die onderneming aan die eienaar skuld, of die eienaar se aandeel in die onderneming. Soos genoem, is die hoofdoel van ’n onderneming om wins te maak. Die eienaar is geregtig op die wins, aangesien die eienaar gewoonlik die grootste deel van die fondse voorsien en dus ’n opbrengs op die belegging behoort te kry. Die eienaar dra ook die risiko. Die wins word in twee dele bereken: Bruto wins = (Verkope — Debiteurekortings) — Koste van verkope Netto wins = Bruto wins + Inkomste — Uitgawes Aansuiwerings Finansiéle state behoort alles te toon wat in ’n spesifieke rekeningkundige tydperk in ’n onderneming gebeur het. Al die inligting moet akkuraat en in ooreenstemming met die Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Praktyk wees. Aansuiwerings bied ’n rekord van inkomste en uitgawes vir ’n spesifieke tydperk. ’n Transaksie kan in een rekeningkundige tydperk begin en afgesluit word in die volgende rekeningkundige tydperk. Aansuiwerings kan ook ’’n regstelling behels, of ’n verandering in ’n rekeningsaldo as gevolg van een of ander gebeurtenis. Die onderneming gebruik aansuiwerings om te verseker dat hulle die waarde van alle bates, laste en die eienaarsbelang korrek aanteken. OEFENING 1: Uitwerking van aansuiwerings op die rekeningkundige vergelyking en die Algemene Grootboek Ntuli Handelaar (eienaar Themba Ntuli) se finansiéle tydperk eindig op die laaste dag van Februarie elke jaar. Die onderneming gebruik die deurlopende voorraadstelsel. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 31

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe Debiet Krediet Balansstaatrekeninge-afdeling Kapitaal 993 884 Onttrekkings 16 592 Grond en geboue 516 000 Voertuie 415 200 Toerusting 117 280 Opgehoopte waardevermindering op voertuie 103 200 Opgehoopte waardevermindering op toerusting 35 184 Handelsvoorraad 134 180 Debiteurekontrole 64 970 Voorsiening vir oninbare skulde 3 800 Bank 10 317 Kaskontant 400 Krediteurekontrole 57 852 Vaste deposito: BankAfrika 114 600 Lening: BankAsia 40 000 Nominalerekeninge-afdeling Verkope 907 524 Koste van verkope 605 016 Debiteurekortings 16 876 Huurinkomste 56 232 Salarisse 95 040 Tariewe 3 888 Pensioenfondsbydraes 7128 Herstelwerk 23 508 Skryfbehoeftes 2 080 Rente op lening 3.250 Versekering 7 080 Bankkoste 1272 Rente op oortrekking 1428 Oninbare skulde 2976 Water en elektrisiteit 3 860 Korting toegestaan 2030 Korting ontvang 2 893 2154 654 2154 654 ‘© Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 32

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe Aansuiwerings 1 Die effek van aansuiwering in voorraad op die rekeningkundige vergelyking: 1.1. Handelsware deur eienaar onttrek maar nie aangeteken nie, R3 000 1.2 Fakture vir handelsware van krediteure ontvang maar nie aangeteken nie, R4 500 1.3. Handelsvoorraad voorhande volgens fisiese voorraadopname, R136 700 1.4 Skryfbehoeftes voorhande volgens fisiese voorraadopname, R600 1.1 1.2 1.3 1.4 2 Die effek van aansuiwering in debiteure op rekeningkundige vergelyking: 2.1. Ontvang R250 van debiteur Tsepiso Seane. Die rekening is in Maart 20.7 afgeskryf. Geen inskrywing is gemaak nie. 2.2. Debiteur Tinyiko Kubayi is insolvent verklaar. Hy skuld die onderneming R370. ’n Dividend van 80c in die rand is ontvang. Die oorblywende skuld moet afgeskryf word. Geen inskrywing is gemaak van enige hiervan nie. 2.3 Suiwer voorsiening vir oninbare skulde aan na 5% van die uitstaande debiteure. 2.1 2.2 2.3 © Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 33

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe 3 Die effek van aansuiwering in salarisse op rekeningkundige vergelyking: 3.1 Die volgende besonderhede van ’n werknemer is weggelaat uit die Salarisjoernaal vir Februarie 20.8: Maandelikse salaris 7 000 Aftrekkings: LBS 1260 Pensioenfonds 560 Netto salaris 5180 Die onderneming dra 8% van bruto salarisse by tot die pensioenfonds. 3.1 4 Die effek van aansuiwering in bank op rekeningkundige vergelyking: 4.1 Die volgende inligting verskyn op die bankstaat ontvang op 28 Februarie 20.8 maar nie op die Bankrekening van die onderneming nie: e Kontanthanteringsgelde, R148 e Diensgelde, R184 e Rente op oortrekking, R256. 4.2 Die bankstaat toon ’n aftrekorder vir die maandelikse versekeringspremie van die onderneming vir Februarie, R300. Dit is nie in die Kontantbetalingsjoernaal aangeteken nie. © Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 34

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe 5 Die effek van aansuiwering in uitgawes op rekeningkundige vergelyking: 5.1 Tariewe is betaal vir die tydperk 1 Julie 20.7 tot 30 Junie 20.8. 5.2 Die water-en-elektrisiteit-rekening vir Februarie 20.8 is ontvang maar nog nie betaal nie, R340. 5.3. Geraamde bedrag van ongebruikte verpakkingsmateriale (geen voorraadopname gedoen nie), R650. 5.4 Versekering sluit ’n premie in van R2 880 wat betaal is vir die tydperk 1 Mei 20.7 tot 30 April 20.8. 5.5 Rente op lening word bereken teen 10% per jaar. Die volgende leningsrekening verskyn in die rekords: LENING: BANKASIA 20.7 20.7 Aug. | 31 | Bank 25 000 || Mrt. 1 | Saldo 65 000 6 Die effek van aansuiwering in inkomste op rekeningkundige vergelyking: 6.1 Die huurgeld vermeerder met 10% op 1 Februarie elke jaar. Die huurgeld is ontvang tot 31 Maart 20.8. 6.2. Die vaste deposito is op 1 Januarie 20.8 belé teen 5% per jaar. Nr. Bates Eienaarsbelang Laste Rekeningom Rekening om te debiteer te krediteer 6.1 6.2 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 35

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe Finansiéle state: vennootskappe Die basiese beginsels van rekeningkunde, die rekeningkundige kringloop en die rekeningkundige vergelyking, is op alle ondernemings van toepassing. Dit maak nie saak of dit ’n eenpersoonsaak, vennootskap of maatskappy is nie. Eienaars is steeds geregtig op die wins en eienaarsbelang is steeds die bedrag wat deur die onderneming aan die eienaar/eienaars geskuld word, of die eienaar se aandeel in die onderneming. Die vernaamste verskille is die verdeling van die wins en die struktuur van die eienaarsbelang. Winsberekening en -verdeling Die finale rekeninge, Handelsrekening en Wins-en-verlies-rekening, word opgestel om die netto wins te bereken. In ’n eenpersoonsaak word die netto wins oorgedra na die Kapitaalrekening. In ’’n vennootskap word die finale rekeninge opgestel, maar die netto wins word oorgedra na’n Aanwendingsrekening. Aanwending het betrekking op winsdeling. In die Aanwendingsrekening word die netto wins verdeel volgens die vennootskapsooreenkoms. Die ooreenkoms sluit besonderhede in oor: . Rente op kapitaal van elke vennoot e Salarisse van vennote . Bonusse aan vennote . Aandeel van oorblywende wins. Elke vennoot se winsaandeel word oorgedra na die Lopende rekening van die vennoot. Verdienste van vennoot = rente op kapitaal + Salaris van vennoot + Bonus aan vennoot + deel van oorblywende wins Eienaarsbelang = Kapitaal van vennoot + Saldo van lopende rekening = Kapitaal van vennoot + (Vorige saldo + Verdienste — Onttrekkings) OEFENING 2 Die volgende inligting het betrekking op NM Winkels (vennote Mphendulo Ntuli en Themba Mathe.) Instruksies 1.1 Stel die Aanwendingsrekening op. 1.2 Stel die volgende rekeninge op: e Kapitaalrekeninge van vennote e Lopende rekeninge van vennote © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 36

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe [Uittrekset:Proefbalans van NMWinkels op 28 Februarie20.8 | Kapitaal: Ntuli 550 000 Kapitaal: Mathe 430 000 Lopende rekening: Ntuli (1 Maart 20.7) (Krediet) 16 000 Lopende rekening: Madie (1 Maart 2007) (Debiet) 1200 Onttrekkings: Ntuli 90 000 Onttrekkings: Mathe 150 000 Inligting 1 Ntuli het op 1 September 20.7 ’n voertuig ter waarde van R100 000 as kapitaal bygedra, maar geen inskrywing is gemaak nie. 2 Madie onttrek R20 000 van sy kapitaal op 28 Februarie 2008. Dit is behoorlik aangeteken. 3 Vennoot Madie onttrek elke maand handelsvoorraad met ’n kosprys van R1 500. Geen inskrywing is gemaak vir die voorraad wat hy oor die laaste 12 maande geneem het nie. 4 Die netto wins vir die jaar beloop R302 000 nadat alle aansuiwerings in rekening gebring is. 5 Die vennootskapsooreenkonss stipuleer dat Ntuli geregtig is op ’n salaris van R6 000 per maand, terwyl Madie geregtig is op ’n salaris van R7 000 per maand. Die vennote het ooreengekom op ’n salarisverhoging van 10% op 1 September 20.7. Die vennote onttrek hul salarisse elke maand per tjek en dit word aangeteken op die Onttrekkingsrekening van elke vennoot. 6 Die vennote is geregtig op 15% rente per jaar op hul kapitaalrekeninge. 7 Die oorblywende wins of verlies behoort soos volg verdeel te word: e = Ntuli, 75% e Mathe, 25% © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 37

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe Werkblaaie BALANSSTAATREKENINGE-AFDELING AANWENDINGSREKENING KAPITAALREKENING: Ntuli KAPITAALREKENING: Mathe LOPENDE REKENING: Ntuli LOPENDE REKENING: Mathe © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 38

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe OEFENING 3 Daar word inligting aan jou gegee oor MS Spaza, ’n vennootskap tussen Mokgadi Mamabolo en Makoma Seabela. Die Proefbalans is nie voltooi nie. Instruksies 21 Stel die Inkomstestaat op vir die jaar geéindig 28 Februarie 20.4. (52) 2.2. Stel die volgende aantekening by die Finansiéle state op: e Voorraad (4) e Handels- en ander rekeninge ontvangbaar (10) e Handels- en ander rekeninge betaalbaar. (10) 2.3. Toon die volgende bedrae (toon alle berekenings): ¢ Bedrag vir lening vir gebruik in niebedryfslaste (2) ¢ Bedrag vir lening vir gebruik in bedryfslaste. (2) [PROEFBALANS van:BBSpazaop28Februateze.g | Balansstaatrekeninge-afdeling Debiet Krediet Kapitaal: Mamabolo 130 000 Kapitaal: Seabela 100 000 Lopende rekening: Mamabolo 15 000 Lopende rekening: Seabela 5 000 Onttrekkings: Mamabolo 15 000 Onttrekkings: Seabela 20 500 Lening: National Bank 60 000 Bankoortrekking 30 710 Vaste deposito: AmaBanka (11,5% p.j.) 18 000 Vaste deposito: Need-a-bank (10% p.j.) 15.000 Kaskontant 900 Grond en geboue 131000 Handelsvoorraad 92500 Debiteurekontrole 73 500 Krediteurekontrole 45 000 Pensioenfonds 620 SAID (LBS) 460 Voorsiening vir oninbare skulde 3 300 Toerusting 100 000 Opgehoopte waardevermindering op toerusting 35 000 Krediteure vir salarisse 6100 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 39

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe Nominalerekeninge-afdeling Verkope 952 000 Koste van verkope 680 000 Debiteurekortings 9 230 Pensioenfondsbydraes 5 300 Bankkoste 3700 Skryfbehoeftes 6500 Salarisse en lone 164 500 Huurinkomste 17 040 Reklame 4500 Oninbare skulde 1600 Diverse uitgawes 26 200 Rente op vaste deposito (Need-a-bank) 375 Rente op verband 8 000 Kommissie-inkomste 5 325 1390930 1390 930 Aansuiwerings en ander inligting 1 Mamabolo het handelsware vir eie gebruik geneem. Die prys op die etiket was R1755. Die winsmarge-persentasie is 50% op kosprys. Geen inskrywing is gemaak nie. 2 Debiteur Thabo Modiba het goedere met ’n oorspronklike kosprys van R800 teruggestuur. ’n Kredietnota is uitgereik. Geen inskrywing is gemaak nie. 3 Voorraadopname is gedoen op 28 Februarie 20.4 en die volgende is gewaardeer teen kosprys: Handelsvoorraad R90 000 en Skryfbehoeftes R750. Doen die nodige aansuiwerings. 4 Nuwe rakke vir leérs is vir R2 000 aangekoop op 1 Desember 20.3 maar verkeerdelik gedebiteer teen Diverse uitgawes. Stel die fout reg. 5 Ou kantoortoerusting is op 1 Desember 20.3 op krediet verkoop vir R2 000. Hierdie toerusting het oorspronklik R10 000 gekos en die opgehoopte waardevermindering het op 28 Februarie 20.3 R7 600 beloop. Die boekhouer het nie enige inskrywings vir hierdie transaksie gemaak nie. Die onderneming depresieer toerusting teen 20% per jaar op verminderde saldo. Doen die nodige inskrywings om die bateverkope aan te teken en bring die waardevermindering vir die jaar in rekening. 6 Die vaste deposito by AmaBanka is op 1 Januarie 20.4 belé en is uitkeerbaar op 31 Desember 20.4. Geen rente is ontvang nie. Rente moet gekapitaliseer word. 7 Volgens die vastedepositostaat ontvang van Need-a-bank, is rente ontvang vir die tydperk 1 Februarie 20.4 tot 30 April 20.4. Die vaste deposito is uitkeerbaar op 30 Junie 20.4. Rente is nie gekapitaliseer nie. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 40

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe 10 11 12 13 14 Ingevolge die leningsooreenkoms sal Nation Bank jaarliks R6 000 betaal word op 31 Desember. Die bedrag is betaal op 31 Desember 20.3 en aangeteken in die rekords met die rente van R5 ooo. Rente op lening is gekapitaliseer. Die leningstaat toon ’n saldo van R59 400 op 28 Februarie 20.4. Maak voorsiening vir enige rente wat aan die einde van die jaar geskuld word. Reklame sluit in R3 600 vir vier advertensies in die Daily News. Slegs drie van die advertensies het teen 28 Februarie 20.4 in die koerant verskyn. Die Salarisjoernaal vir Februarie 20.4 is nie oorgeplaas na die Algemene Grootboek nie. Die bedrag verskuldig aan SAID vir LBS en die bedrag verskuldig aan die pensioenfonds is nog nie gefinaliseer of betaal nie. Totale in die Salarisjoernaal: e Bruto salarisse R18 000 e ~=LBS aftrekking R3510 e Pensioenfondsaftrekking R1 440 Die onderneming dra op ’n rand-vir-rand-basis tot die pensioenfonds by. Die rekening van Rapholo Thabo moet nog afgeskryf word, R800. Voorsiening vir oninbare skulde moet aangesuiwer word na R3 000. Rente op oortrekking vir Februarie 20.4 is nie aangeteken nie, R170. Stoorruimte is vanaf 1 Mei 20.3 verhuur teen R1 420 per maand. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 41

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe Werkblaaie Aantekening, Verkope Koste van verkope Bruto wins Ander bedryfsinkomste Bruto bedryfsinkomste Bedryfsuitgawes Bedryfswins/verlies Wins/verlies voor rente-uitgawe/finansieringskoste Netto wins/verlies vir die jaar © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 42

Kwartaal 1 Onderwerp Fs | Vennootskappe 4. Voorraad 5. Handels- en ander rekeninge ontvangbaar Netto handelsdebiteure Handelsdebiteure Voorsiening vir oninbare skulde 9. Handels- en ander rekeninge betaalbaar Bedrag vir lening vir gebruik in niebedryfslaste Bedrag vir lening vir gebruik in bedryfslaste © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 43

Oorsig Onderwerp 1 Bladsy 45 Vennootskappe: Ontleding van finansiéle state e Finansiéle state Oorsig Onderwerp 2 Bladsy 60 Organisasies sonder e Rekeningkunde vir klubs winsbejag/Klubs en OSW’s © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 44

Kwartaal 2 Onderwerp Fs | Vennootskappe: Ontleding van finansiéle state Finansiéle state Finansiéle state vertel die storie van die onderneming. Dit bied ’n opsomming van wat gedurende die finansiéle tydperk in die onderneming gebeur het. Die finansiéle state sé nie vir die eienaar/bestuurders of dit wat gebeur het, goed of beter was as die vorige finansiéle tydperk nie. Die eienaars/bestuurders moet die finansiéle state ontleed en die resultate interpreteer. Hulle moet die inligting volgens algemeen aanvaarde berekenings of verhoudings ondersoek en bestudeer. Alle ondernemings gebruik dieselfde formules sodat ondernemings hul resultate kan vergelyk met dié van die vorige finansiéle tydperk of met die resultate van ander ondernemings. Interpretasie beteken om uit te vind wat die oorsaak was van veranderinge, verbetering of verswakking in die resultate. Op grond van al die nodige inligting, kan deurdagte besluite geneem word. Die volgende begrippe is van toepassing op alle vorme van eienaarskap: . Winsgewendheid . Likiditeit . Solvensie . Risiko en hefboomverhouding . Opbrengs op belegging deur eienaar. Die opbrengs op eienaarsbelang (netto wins as ’n persentasie van eienaarsbelang) is ’n aanduiding van hoe die eienaar se belegging inkomste verdien het. Die struktuur van eienaarsbelang kan wissel na gelang van die verskillende vorme van eienaarskap, maar dieselfde basiese formule bly van toepassing. Winsgewendheid Dit is die vermoé om inkomste te genereer in vergelyking met uitgawes en ander kostes wat aangegaan is. Bruto wins op verkope Toon hoeveel van elke rand oor is nadat basiese koste van produkte afgetrek is Bruto wins op koste van Vergelyk met die winsmarge-persentasie. Gee ’n aanduiding van hoe goed verkope die onderneming sy winsmarge-persentasie bereik het Bedryfsuitgawes op Toon watter persentasie van elke rand wat ontvang is, gebruik word om verkope uitgawes te betaal Bedryfswins op verkope Toon hoeveel geld oorbly nadat uitgawes betaal is Netto wins op verkope Toon hoeveel van elke rand oor is vir die eienaars © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 45

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs Likiditeit Dit is die vermoé om korttermynskulde te betaal. Vergelyk bedryfsbates en bedryfslaste. Bedryfsbates is belangrik vir ’n onderneming omdat dit die bates is wat gebruik word om die daaglikse aktiwiteite te befonds en lopende uitgawes te betaal. Bedryfsverhouding Bedryfsbates : Bedryfslaste Norm is 2: 1 (R2 beskikbaar vir elke R1 skuld) Om aan te dui of die onderneming sy korttermyn-skulde (betaalbaar binne een jaar) sal kan dek Vuurproefverhouding Bedryfsbates — Voorraad : Bedryfslaste Norm is 1: 1 (R1 beskikbaar vir elke Ra skuld) Om aan te dui of die onderneming steeds sy korttermyn-skulde sal kan dek selfs al kan die voorraad nie verkoop word nie Voorraadomsetkoers Koste van verkope Gemiddelde voorraad [Gemiddelde voorraad = */2(voorraad aan begin + voorraad aan einde)] Dui aan hoeveel keer die voorraad binne’n jaar in geld omgesit word. Hoe gouer jy jou voorraad kan verkoop, hoe gouer verdien jy wins. Voorraadhoutydperk Gemiddelde voorraad x 365 dae Koste van verkope Tydperk waarvoor die onderneming voorraad beskikbaar het Debiteure- invorderingstydperk Gemiddelde debiteure x 365 dae Kredietverkope [Gemiddelde debiteure = '/2 (debiteure aan begin + debiteure aan einde)] Debiteure het gewoonlik 30 dae om hul skuld te betaal. As hulle langer neem, sal die onderneming dalk nie kan gebruik maak van spesiale aanbieding van verskaffers of hul daaglikse uitgawes kan betaal nie. Krediteurebetalingstydperk Gemiddelde krediteure x 365 dae Kredietaankope [Gemiddelde krediteure = ‘/2 (krediteure aan begin + krediteure aan einde)] Krediteure staan gewoonlik 60 tot 90 dae toe. Die onderneming behoort binne hierdie tydperk te bly om ’n goeie verhouding met verskaffers te handhaaf. Solvensie Dit is die vermoé van ’n onderneming om al sy verpligtinge na te kom. As ’n onderneming solvent is, oorskry sy bates sy laste. Wanneer ’n onderneming insolvent is, kan dit nie langer in bedryf bly nie en word bankrot verklaar. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 46

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs Netto bates Totale bates — Totale laste = Netto bates of Eienaarsbelang. Solvensieverhouding Totale bates : Totale laste As hierdie verhouding 1: 1is, beteken dit dat die eienaarsbelang ois. A=EB+L a = Ro + R1.’n lae verhouding soos1: 1 dui op probleme. Risiko en hefboomverhouding Dit is ’n aanduiding van ’n onderneming se finansiéle hefboomkrag. Dit dui aan watter proporsie van ekwiteit (eie kapitaal) en skuld (geleende kapitaal) die maatskappy gebruik om sy bates te finansier. Skuld—-ekwiteit-verhouding (Risiko) Niebedryfslaste : Eienaarsbelang Norm: enigiets onder1:1. Lae risiko: Hoér ekwiteit, laer skuld Hoé risiko: Hoér skuld, laer ekwiteit Hefboomverhouding Vergelyking tussen koste van geleende geld en opbrengs op ekwiteit Positiewe hefboomverhouding: Hoé opbrengs, laer rentekoers-persentasie Negatiewe hefboomverhouding: Hoé rentekoers-persentasie, laer opbrengs Opbrengs op belegging Die hoofdoel van ’n onderneming is om ’n wins te maak. Verdien die belegging in die onderneming meer as in enige ander belegging? Vennoot se verdienste Rente op kapitaal + Salaris van vennoot + Bonus aan vennoot + Aandeel van oorblywende wins Vennoot se eienaarsbelang Kapitaal van vennoot + Lopende rekening van vennoot Opbrengs op vennoot se ekwiteit Verdienste x 100 Gemiddelde eienaarsbelang van vennoot [Gemiddelde eienaarsbelang van vennoot = ‘/2 (eienaarsbelang aan begin + eienaarsbelang aan einde)] Opbrengs op ekwiteit vir onderneming Netto wins vir jaar x 100 Gemiddelde totale ekwiteit © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 47

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs OEFENING 1 Gevallestudie Jacob Morris en Thabo Jabulani is die twee vennote in On-The-Move, ’n onderneming wat dokumente en klein pakkette in die Wes-Kaap aflewer. Hulle het ’n klein skryfbehoeftewinkel om die nodige items vir hul klante te voorsien. Hulle het die vennootskap op 1 Januarie 20.6 aangegaan en op 1 Maart 20.6 begin besigheid doen. Hul doel is om die onderneming uit te brei sodat hulle so gou moontlik landwyd kan aflewer. Inligting oor die vennote Jacob Morris ° 55-jarige man ° Getroud, met twee kinders (Mary, 13 en Kevin, 17) . Het’n persoonlike lening aangegaan om geld te kry vir belegging in die onderneming ° Vermeerder die kapitaalbydrae op 28 Februarie 20.8. Dit is aangeteken. Thabo Jabulani ° 42-jarige man . Enkel e Erf geld van sy vader en gebruik dit om in die onderneming te belé. Die volgende inligting verskyn in die finansiéle state op 28 Februarie 20.8, die einde van hul tweede finansiéle jaar: 28 Februarie 20.8 28 Februarie 20.7 Kapitaal: Morris 456 340 420 000 Kapitaal: Jabulani 420 000 420 000 Lopende rekening: Morris (Kt.) 2760 (Dt.) 46 440 Lopende rekening: Jabulani (Kt.) 1000 (Dt.) 55 000 Grond en geboue 694 900 614 000 Voertuie 440 000 440 000 Opgehoopte waardevermindering op voertuie 176 000 88 000 Toerusting 139 600 120 000 Opgehoopte waardevermindering op toerusting 15 300 18 000 Handelsvoorraad 35 000 14 000 Debiteurekontrole 27 000 45 000 Bank 21000 - Krediteurekontrole 18 000 23 000 Bankoortrekking - 56 000 Verband: NextBank (10% p.j. rente) 268 100 309 440 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 48

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs Die volgende inligting verskyn in die Bateregister op 28 Februarie 20.8. Die vennote het ook navorsing gedoen oor die voertuie: Afleweringswa Afleweringswa Bakkie Registrasienommer MOVE1 — WP MOVE2 -WP. MOVE3-WP Datum aangekoop 1 Maart 20.6 1 Maart 20.6 1 Maart 20.6 Koopprys R180 000 R180 000 R80 000 Opgehoopte waardevermindering R72 000 R72 000 R32 000 Waardevermindering vir die jaar R36 000 R36 000 R16 000 Bedrag van inkomste wat verdien is R183 000 R126 000 R50 180 Kilometers afgelé in afgelope jaar 39 850 km 20 400 km 13 400 km Brandstof- en herstelkoste vir die jaar R70 400 R38 600 Rig 490 rekeninge van vennote: Die volgende inligting verskyn in die aantekening by die finansiéle state vir die lopende 28 Februarie 20.8 28 Februarie 20.7 Rente op kapitaal: Morris 46 200 33 600 Rente op kapitaal: Jabulani 46 200 33 600 Salaris: Morris 158 400 144 000 Salaris: Jabulani 132 000 120 000 Finale verdeling: Morris 3,000 (80 040) Finale verdeling: Jabulani 3,000 (88 600) Netto wins vir die jaar 388 800 162 560 Rente op kapitaal van vennote ? 8% p.j. Onttrekkings: Morris 158 800 144 000 Onttrekkings: Jabulani 125 200 120 000 Opbrengs op eienaarsbelang 20,6% Persentasie opbrengs verdien deur Morris 24,6% Persentasie opbrengs verdien deur Jabulani 16,7% Bedryfsverhouding 0,75:1 Vuurproefverhouding 0,57:1 Solvensieverhouding 2,9:1 Skuld—ekwiteit-verhouding 0,42:1 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 49

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs Beantwoord die volgende vrae. Motiveer jou antwoorde en toon berekenings waar nodig. Rond jou antwoorde af tot een desimale plek. Vrae 1 Noem een voordeel van ’n vennootskap as ’n vorm van eienaarskap. 2 Noem een nadeel van ’n vennootskap as ’n vorm van eienaarskap: 3 Bereken die verdienste van elke vennoot op 28 Februarie 2008: 4 Bereken die persentasie opbrengs deur elke vennoot verdien op 28 Februarie 2008. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 50

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 5 Lewer kortliks kommentaar op elke vennoot se persentasie opbrengs. Gee ’n moontlike rede vir enige verandering. 6 Die vennote het ooreengekom om 8% per jaar rente op kapitaal vir die eerste finansiéle jaar te neem, maar om die persentasie in die volgende jaar te verhoog. Wat was die nuwe rentekoers vir die huidige finansiéle jaar? 7 Die vennote het hul salarisse vir die tweede finansiéle jaar verhoog. Bereken die persentasie wat dit verhoog is. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 51

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 8 Dink jy die veranderinge in rentekoers en salarisse (sien 6 en 7) is is geregverdig? Bykomende inligting Morris se seun, wat nie ’n rybewys het nie, het op 30 November 20.7 die onderneming se bakkie sonder toestemming gebruik om sy skooldans by te woon. Hy het ’n ongeluk gemaak met die bakkie en die versekeringsmaatskappy het geweier om enige bedrag vir hierdie skade uit te betaal. Morris het besluit om die beskadigde bakkie oor te neem teen sy sloopwaarde van R20 000 op 1 Maart 20.8. Hy sal R20 000 in kontant betaal. 9 Het die onderneming ’n wins of ’n verlies gemaak in hierdie insident? Toon berekenings om jou antwoord te bewys. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 52

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 10 Sou bogenoemde transaksie enige uitwerking hé op die persentasie opbrengs wat Morris in die volgende jaar verdien? Verduidelik. 11 ~+Asjy’n vennoot of die rekenmeester van hierdie onderneming was, watter kommentaar sou jy lewer oor hierdie insident en die hantering daarvan in die boeke? Verduidelik kortliks twee punte. 12 Stel twee beheermaatreéls voor vir vaste bates. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 53

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 13 Die vennote is onseker of hulle ’n ander bakkie moet koop en of hulle dit moet vervang deur nog ’n afleweringswa. Gee hulle advies. 14 Wat is die verskil tussen likiditeit en solvensie? 15 Bereken die volgende vir die jaar geéindig 28 Februarie 20.8. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 54

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 16 Lewer kommentaar oor die likiditeit van die onderneming. Verduidelik die verskil. 17 Die vennote wil hul dienste verbeter en uitbrei. Sal die bank’n lening vir R400 000 aan hulle toestaan om nog twee voertuie te koop? Bewys jou antwoord deur die relevante berekenings te doen. OEFENING 2 Beantwoord hierdie vrae: 21 Gee twee redes waarom die netto wins van ’n vennootskap soms nie gelyk verdeel word nie. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 55

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 2.2. Wat beteken ’n debietsaldo op ’n vennoot se lopende rekening? 2.3 ’n Vennoot neem handelsvoorraad vir persoonlike gebruik. Word die transaksie aangeteken as verdeling van wins of as onttrekkings? 2.4 Betaal die vennootskap inkomstebelasting? Gee ’n rede vir jou antwoord. 2.5 ’n Vennootskap ly’n verlies voor die toewysing van salarisse en rente op kapitaal. Word die salarisse en rente op kapitaal steeds in rekening gebring? 2.6 | Waarom word die salarisse van vennote nie in die Inkomstestaat aangeteken saam met die salarisse van werknemers nie? © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 56

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs Oefening 3 Dina Tuwele en Michael Sanders bedryf albei klein boekwinkels op ’n plattelandse dorp. Hulle besluit dit sal in hul belang wees om hul ondernemings te kombineer en die aparte winkels te sluit. Op 1 Maart 20.8 gaan hulle ’n vennootskap aan, betaal hul kapitaalbydraes in kontant en open ’n winkel genaamd T&M Boeke. Hul begroting vir die eerste jaar toon ’n potensiéle tekort aan bedryfskapitaal. Hulle onderhandel ’n korttermynlening by die bank vir R100 000 teen ’n rentekoers van 12% per jaar. Die lening moet op 1 Maart 20.9 terugbetaal wees. Hierdie inligting kom uit hul rekeningkundige rekords vir die jaar geéindig 28 Februarie 20.9: eer ee Kapitaalrekeninge (01-03-20.8) 450 000 250 000 Kapitaalrekeninge (28-02-20.9) 450 000 300 000 Lopende rekeninge (01-03-20.8) fo) to) Lopende rekeninge (28-02-20.9) 67 750 49750 Onttrekkings 42 000 36 500 Rente op kapitaal 45 000 27 500 Salarisse 36 000 30 000 Aandeel van wins 28750 28750 Totale verdienste 109 750 86 250 Instruksies 3. Bereken die persentasie opbrengs op die gemiddelde belegging wat elke vennoot vir die jaar verdien. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 57

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 3.2 As jy Dina Tuwele was, sou jy gelukkig wees met die resultate? Lewer kommentaar. Oefening 4 Gebruik die uittreksel van die finansiéle state van Mthembu en Coetzer vir die jaar geéindig 28 Februarie 20.9 om die volgende vrae te beantwoord. Rond jou antwoorde af tot twee desimale plekke. Inligting van die finansiéle state vir die jaar geéindig 28 Februarie 20.9: Vaste bates (teen drawaarde) 1643 248 1354 860 Bedryfsbates 278 900 440 800 Voorraad (Handelsvoorraad) 215 900 400 300 Handels- en ander rekeninge ontvangbaar 41700 21300 Kontant en kontantekwivalente 21300 19 200 Kapitaal: Mthembu 740 000 540 000 Kapitaal: Coetzer 320 000 410 000 Lopende rekening: Mthembu 49 808 12 000 Lopende rekening: Coetzer (21 700) 13 460 Niebedryfslaste 753 140 778 000 Bedryfslaste 80 900 42 200 4.1 Bereken die bedryfsverhouding op 28 Februarie 20.9. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 58

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 4.2. Bereken die vuurproefverhouding op 28 Februarie 20.9. 4.3 Finansiéle aanwysers vir die vorige jaar was: e Bedryfsverhouding, 10,4 :1 e Vuurproefverhouding 0,9:1. Lewer kommentaar oor die likiditeit van die onderneming. Meld moontlike redes vir enige veranderinge in die likiditeit van die onderneming. 4.4 Bereken die Skuld—ekwiteit-verhouding op 28 Februarie 20.9. Sal hierdie verhouding ’n positiewe of negatiewe uitwerking op leningsonderhandelinge hé? Rekeningkunde vir klubs en OSW’s Organisasies sonder winsbejag funksioneer met die doel om ’n diens te lewer. Die bestuurskomitee van die onderneming is verantwoordelik vir die bestuur van die hulpbronne tot die voordeel van die organisasie of klub. Rekeningkundige begrippe en beginsels is steeds van toepassing op die organisasie of klub. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 59

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs OEFENING 1 Daar word inligting oor die Apex Atletiekklub aan jou gegee. Die finansiéle jaareinde is 31 Desember 20.2. Gevra 11 Ledegeld-rekening 1.2 Atletiekfrokkies-rekening (hierdie rekening moet alle transaksies vir die jaar toon insluitende die wins/verlies op die verkoop van die frokkies). Inligting 1 Die volgende saldo’s verskyn in die Balansstaat op 31 Desember: 2 Die volgende items verskyn in die Staat van ontvangste en betalings vir die jaar geéindig 31 Desember 20.3: Ledegeld ? | Ledegeld terugbetaal 900 20.2 4 200 | Atletiekfrokkies gekoop van Vestco 33 600 20.3 ? 20.4 7 200 Atletiekfrokkies verkoop 35 280 3 Lidmaatskap: e Die ledegeld is R600 per jaar. e — Drie lede het die helfte van hul gelde vir die jaar terugontvang aangesien hulle na ander stede verhuis het. e Die lede wat nie hul gelde vir 20.2 betaal het nie, is uit die klub geskors met ingang van 1 Januarie 20.3. e Die ledegeld van beide die sekretaris en die tesourier moet teen hul honorariums verreken word. e Die lederegister toon die volgende syfers: e Aantal lede op 1 Januarie 20.3 300 e Nuwelede (hulle het aan die begin van die jaar aangesluit) 20 e Lede wat in die helfte van die jaar bedank het 3 e Lede wat geskors is met ingang vaniJanuarie20.2 4 e Aantal lede op 31 Desember 20.3. ? © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 60

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs 4 Atletiekfrokkies. Alle lede is gevra om die klub se atletiekfrokkies te dra wanneer hulle die klub in wedlope verteenwoordig. ¢ Die koste van die frokkies het die afgelope drie jaar R105 gebly. Alle frokkies is vir kontant van Vestco aangekoop. e — Die frokkies is verkoop teen R140 elk. e Ten defekte frokkies is op 31 Desember 20.2 aan Vestco teruggestuur. ’n terugbetaling van R1 050 word van Vestco verwag maar is nog nie ontvang nie. e ’n Aantal frokkies is gesteel tydens ’n inbraak by die klub. Die tesourier is onseker hoeveel gesteel is. e Daar was 46 frokkies voorhande op 31 Desember 20.2. LEDEGELD N ATLETIEKFROKKIES N © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 61

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs OEFENING 2 Gebruik die inligting om die volgende rekeninge in die Algemene Grootboek op te stel: . Ledegeld-rekening . Sweetpak-rekening e Honorarium-rekening Inligting vir die Na-aansuiweringsproefbalans op 31 Desember 20.2 Voorraad: Sweetpakke @ R120 elk, R3 000 Opgelope uitgawe (Honorarium), R 2 000 Opgelope inkomste (Ledegeld), R 750 Inkomste vooruit ontvang (Ledegeld), Ri 000 Inligting uit Staat van ontvangste en betalings vir jaar geéindig 31 Desember 20.3 Kontantverkope van sweetpakke (Kosprys plus 40%) R7 560 Ledegeld ontvang: 20.2 250 20.3 75 250 20.4 600 Honorarium: Tesourier (20.2) 1750 Honorarium: Tesourier (20.3) 1800 Kontantaankope van sweetpakke (R120 elk) 2400 Bykomende inligting op 31 Desember 20.3 Kredietverkope van sweetpakke (Kosprys plus 45%) R6 612 Kredietaankope van sweetpakke (R120 elk) R7 200 Skenking van 3 sweetpakke aan bestuurspan R? Voorraad: 14 sweetpakke @ R120 elk R? Die ledegeld wat uitstaande is vir 20.2 moet afgeskryf word en hierdie lede se name moet uit die lederegister verwyder word. Die tesourier het gevra dat die gedeelte van die bedrag aan hom verskuldig vir 20.2 gebruik moet word om sy ledegeld van 20.3 te betaal. Die versoek is toegestaan. Die ledegeld van ses lede was steeds uitstaande vir 20.3. Die bestuurspan was nie tevrede met die beheer oor die voorraad sweetpakke nie — hulle vermoed dat sommige sweetpakke gesteel is. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 62

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs LEDEGELD SWEETPAKKE HONORARIUM © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 63

Kwartaal 2 Onderwerp | 2 | Vennootskappe: Organisasies sonder winsbejag/Klubs OEFENING 3 Gebruik die kolomme op die werkblad om aan te dui hoe die transaksies van die Langa Jeugklub aangeteken sal word vir die tydperk 1 Januarie 20.4 to 31 Desember 20.4. Inligting 1 12nuwe lede het by die klub aangesluit. Almal het die R250 toetreegeld betaal. 2 Gedurende die jaar ontvang die klub die volgende: e R300 van die R700 uitstaande ledegeld vir 20.3 gedurende Maart 20.4. ¢ R600 is gedurende 20.3 ontvang ten opsigte van ledegeld vir 20.4. e Gedurende die jaar is die volgende bedrae ontvang ten opsigte van ledegeld: R2 400 vir 20.3. e Een lid het sy ledegeld van R125 direk in die lopende bankrekening gedeponeer. e Volgens die tesourier skuld een lid steeds die klub R125. 3 Die boekhouer het vergeet om die Verbruiksvoorraad voorhande (Skryfbehoeftes) van R340 op 31 Desember 20.2 in rekening te bring. Skryfbehoeftes is op krediet aangekoop van NAC Skryfbehoeftewinkel vir R2 000 minus 5% handelskorting. ’n Fisiese voorraadopname het aan die lig gebring dat 5 dose papier @ R55 nie oopgemaak is nie. 4 Klubwapens is gedurende die jaar aangekoop vir kontant, R6oo. Al die wapens is uitgedeel. 5 Die administrasiekantoor het nuwe rekenaars nodig gehad. Drie rekenaars is aangekoop teen R3 500 elk. ’n Deposito van 10% is betaal. Die oorblywende saldo sal oor die volgende 12 maande in gelyke paaiemente betaal word. Ontvangste Betalings Uitgawe Inkomste © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 64

Oorsig Onderwerp 1 Bladsy 66 Koste-rekeningkunde e Produksiekoste Onderwerp 2 Bladsy 76 Kwartaal 3 CRIMI Taciial e Doelvan’n begroting eos a Onderwerp 3 Bladsy 82 Voorraadstelsel e Aantekening van handelsvoorraad © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 65

Kwartaal 3 Onderwerp Fa | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging Produksiekoste Die volgende tabelle gee ’n uiteensetting van produksiekoste in ’n fabriek: Direkte/Primére koste Grondstowwe/ Direkte materiale (uitgereik of gebruik) Enige materiale wat in die finale produk gebruik word Geprosesseerde of ongeprosesseerde materiale Hierdie materiale is duidelik sigbaar in die finale produk Direkte arbeid Verwys na werkers wat direk betrokke is by produksieproses, werkers wat die produk in produksie hanteer of daaraan werk Sluit in alle kostes vir die maatskappy (lone of salarisse plus werkgewer se bydrae tot pensioenfonds, WVF of mediese fonds) Fabrieksbokoste Indirekte materiale/ Verbruiksvoorraad (uitgereik of gebruik) Materiale gebruik in die produksieproses maar relatief onbelangrik Indirekte arbeid Sluit in salarisse of lone van fabrieksbestuurder, fabrieksopsiener, veiligheidswagte vir fabriek, werkers wat grondstowwe hanteer Werkgewer se bydraes tot pensioenfonds, WVF of mediese fonds moet ingesluit word Waardevermindering Slegs vir fabriekstoerusting of masjinerie of voertuie wat net in die fabriek gebruik word Onderhoud en herstelwerk Van fabriekstoerusting of masjinerie of voertuie wat slegs in fabriek gebruik word Versekering Van fabrieksaanleg asook toerusting of voertuie wat in fabriek gebruik word Huur Van fabrieksaanleg of toerusting Water en elektrisiteit In fabriek gebruik Ander Enige koste wat direk verband hou met fabriek, of toerusting en masjinerie wat in fabriek gebruik word © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11

Kwartaal 3 Onderwerp Fa | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging Veranderlike koste | Kostes wat direk verband hou met die | Grondstowwe/ Direkte materiale (uitgereik of vlak van produksie gebruik) Kostes verhoog indien meer produkte | Direkte arbeid geproduseer word Verkoops- en verspreidingskoste Vaste koste Kostes wat betaal moet word ongeag Fabrieksbokoste van die vlakke van produksie Moet betaal word selfs indien daar Administrasiekoste geen produksie is nie Administrasiekoste Alle kostes wat verband | Huur enversekering van kantoorgeboue of toerusting hou met die kantoor wat in kantoor gebruik word Waardevermindering op kantoortoerusting Water en elektrisiteit wat in kantoor gebruik word Salarisse en lone van kantoorpersoneel, ontvangspersoon, kantoorskoonmakers (insluitende werkgewersbydrae tot WVF, pensioenfonds of mediese fonds) Onderhoud van kantoorgeboue en -toerusting Telefoonkoste Water en elektrisiteit wat in kantoor gebruik word Verkoops- en Alle kostes wat verband | Kommissie wat aan agente betaal word verspreidingskoste hou met winkel of agente | Waardevermindering wat op winkeltoerusting betaal (Bemarking) wat verkope hanteer word Waardevermindering op voertuie wat deur agente gebruik word Huur en versekering van winkel of winkeltoerusting Telefoonrekeninge van agente Water en elektrisiteit wat in winkel gebruik word Oninbare skulde OEFENING 1 Jy ontvang inligting oor die rekords van Mambolo Sambrele. Die onderneming vervaardig en verkoop sambrele. Hul finansiéle jaar eindig jaarliks op 28 Februarie. Inligting 1 Eenhede wat vervaardig is: go 000 sambrele is gedurende die jaar voltooi. ‘© Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11

Kwartaal 3 Onderwerp Fs | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging 2 Voorraadsaldo’s: 28 Feb. 20.3 28 Feb. 20.4 Direktemateriaal-/Grondstowwevoorraad 57 900 34 200 Onvoltooidewerkvoorraad 169 500 123 230 Voltooidegoederevoorraad 96 000 129 995 Fabrieksindirektemateriaalvoorraad 8100 7 400 3 Transaksies vir die jaar: Grondstowwe vir kontant en op krediet aangekoop R1 622700 Beskadigde grondstowwe teruggestuur aan verskaffers 23 100 Vrag op aankope van grondstowwe 28 800 Salarisse: e Fabrieksopsiener 241 000 e Kantoorwerkers 270 000 Lone: e Kantoorwerkers 48 000 Fabriekswerkers in die produksieproses (Sien inligting in 4) ? WVF-bydraes (wys toe aan elke spesifieke koste): e Fabriekswerkers in die produksieproses 11250 e Fabrieksopsiener 2410 e Kantoorwerkers (2 700 + 480) 3180 Fabrieksindirektemateriale aangekoop 125 900 Verkope van voltooide goedere (R90 per eenheid) 8 100 000 Kommissie betaal aan verkoopspersone (10% van verkope) 810 000 Reklame 275 000 Fabrieksonderhoud 95 000 Huur (allokeer aan vloerruimte wat gebruik word) (Sien inligting in 5 hieronder) 198 000 Sambrele gesteel (kosprys) 975 Water en elektrisiteit (sien inligting in 6) 36 000 Waardevermindering op fabrieksmasjinerie 52 000 Diverse administrasiekostes 150 800 Diverse fabriekskostes 25 000 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11

Kwartaal 3 Onderwerp Fa | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging 4 Fabriekswerkers in die produksieproses: Aantal fabriekswerkers direk betrokke by produksie van sambrele (konstant gedurende jaar) 10 Totale bedrag van normale tyd 900 000 Totale bedrag vir oortyd 225 000 WVF (Bereken volgens normale tyd) 1% 5 Vloerruimte: Fabriek Kantoor Vierkante meter 1400 m2 400 m2 6 Water en elektrisiteit: 15% van die bedrag word toegewys aan die kantoor en 85% van die bedrag word toegewys aan die fabriek. Instruksies 11 Be reken die Fabrieksbokoste en administrasiekoste. 1.2 Hoe sal jy die gesteelde sambrele in jou rekords aanteken? Skep ’n nuwe rekening indien nodig. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 69

Kwartaal 3 Onderwerp Fs | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging 1.3 As die sambrele aan die plaaslike ouetehuis geskenk word, hoe sal jy die transaksie in jou rekords aantoon? 1.4 Stel die Grondstowwevoorraadrekening en die Onvoltooidewerk- voorraadrekening op. GRONDSTOWWEVOORRAADREKENING ONVOLTOOIDEWERK-VOORRAADREKENNG 1.5 Bereken die koste van verkope vir die jaar geéindig 28 Februarie 20.4. 1.6 Stel die Inkomstestaat op vir die jaar geéindig 28 Februarie 20.4. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 70

Kwartaal 3 Onderwerp Fs | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging 1.7 Bereken die gelykbreekpunt vir produksie. 1.8 Vergelyk die gelykbreekpunt met die fabriek se produksie. Lewer kommentaar oor die resultate. OEFENING 2 Jy ontvang inligting oor Ntuli Produkte, wat leerhandsakke produseer. Inligting Aantal handsakke geproduseer 6 700 3 360 Onvoltooide werk (o} (o} Gelykbreekpunt 853 479 Handsakke nie verkoop aan einde van jaar 410 125 Grondstowwe per eenheid R330 R240 Direkte arbeid per eenheid R250 R200 Fabrieksbokoste per eenheid R42 R45 Administrasiekoste per eenheid R14 R12 Verkoops- en verspreidingskoste per eenheid R80 R60 Verkoopprys per eenheid R1 100 R900 1 Khabonina Ntuli, die eienaar, deel jou mee dat die onderneming probleme ondervind het met die verskaffer van die leer en ’n nuwe verskaffer moes vind, met beter gehalte leer en dus ’n hoér prys. 2 Me Ntuli het besluit om meer handsakke te produseer om meer wins te probeer maak. Sy het een byomende werknemer aangestel en gereelde bonusse aan die werknemers betaal. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 71

Kwartaal 3 Onderwerp Fs | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging Instruksies 21 Stel die volgende rekeninge op vir die jaar geéindig 31 Desember 20.5: ONVOLTOOIDEWERK-VOORRAADREKENING VOLTOOIDEGOEDERE-VOORRAADREKENING 2.2. Bereken die netto wins vir die jaar geéindig 31 Desember 20.5. 2.3. Was die besluit van die eienaar om een byomende werknemer aan te stel en bonusse aan die werknemers te betaal ’n goeie besluit? Sluit syfers in jou verduideliking in. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 72

Kwartaal 3 Onderwerp Fa | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging OEFENING 3 Lulu Makomais ’n leerling aan Soweto Hoérskool. Sy is aangewys om die Graad 12-dans te reél. Sy en die komitee het besluit dit moet ’n glansryke aand wees. Sy stel ’n lys van verwagte kostes op volgens die kwotasies wat van verskillende ondernemings ontvang is: Lokaalhuur (insluitende alle meubels) R20 000 Kos (per persoon) 250 Drinkgoed (per persoon) 80 Musiek/DJ 9 000 Dekor 10 000 Blomme 5 000 Die maak van uitnodigings (per persoon) 40 Geskenk (per persoon) 50 Verkoopprys per kaartiie 500 Instruksies Toon al jou berekenings. 3.4 Verduidelik die volgende begrippe: 3.1.1 | Veranderlike koste 3.1.2 | Vaste koste 3.1.3 | Gelykbreekpunt 3.1.4 | Primére koste 3.1.5 | Fabrieksbokoste © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 73

Kwartaal 3 Onderwerp Fa | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging 3.2 Bereken die vaste koste vir die geleentheid. 3.3 Bereken die veranderlike koste per persoon. 3.4 Hoeveel gaste moet die dans bywoon om gelyk te breek? 3.5 Bewys jou antwoord op 3.4 deur die inkomste wat uit kaartjieverkope gemaak word en die totale danskoste by die gelykbreekpunt uit te werk. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 74

Kwartaal 3 Onderwerp Fa | Koste-rekeningkunde/Vervaardiging 3.6 Lulu Makoma kom vra jou advies. Al die Graad 12’s en hul onderwysers (540 leerders en 60 onderwysers) sal kaartjies koop vir die dans. Moet sy al die kwotasies aanvaar en die dans organiseer of moet die lys van uitgawes probeer verander? Stel moontlike veranderinge voor en gee jou redes. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 vA)

* Indien die eienaar maandeliks voorraad neem vir persoonlike gebruik, moet dit vervang word en sal dit in aankope ingesluit word.

Kwartaal 3 Onderwerp | 2 | Opstel van ‘n begroting Inligting Omset vir die jaar 585 000 Koste van verkope (390 000) Bruto wins 195 000 Bedryfsinkomste 26 000 Huurinkomste 25 200 Korting ontvang 800 Bruto bedryfsinkomste 221000 Bedryfsuitgawes (80 796) Oninbare skulde 1356 Waardevermindering 23 040 Versekering 4 800 Water en elektrisiteit 3600 Salarisse en lone 48 000 Bedryfswins 140 204 Rente-inkomste 0 Netto wins voor rente-uitgawe 140 204 Rente-uitgawe (13 200) Netto wins vir die jaar 127 004 1 Verwagte verkope: e April: verminder met 20% e Mei: vermeerder met 28% 2 Die bruto winsmarge word gehandhaaf. 3 Die maandelikse huurgeld sal met 7% verhoog vanaf 1 April 20.7. 4 Korting ontvang behoort konstant te bly. 5 Oninbare skulde behoort met R100 te vermeerder vanaf Mei 20.7. 6 Die versekeringspolisooreenkoms lui dat die premie jaarliks op 1 April met 10% sal verhoog. Water-en-elektrisiteit-uitgawe sal na verwagting dieselfde bly. 7 Die onderneming sal van 2 tot 10 April 20.7 ’n Paaspromosie hé. Die begroting vir die veldtog bedra R2 000. 8 Werknemers sal hul jaarlikse verhoging van 7% vanaf 1 Mei 20.7 ontvang. 9 Die onderneming besluit om by te dra tot die werknemers se mediese fonds vanaf 1 Mei 20.7, R428. 10 Die onderneming het nie vaste bates gedurende die jaar gekoop of verkoop nie. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 77

Kwartaal 3 Onderwerp | 2 | Opstel van ‘n begroting Die waardevermindering word afgeskryf teen 20% op koste van vaste bates. 11 Die onderneming het op 30 April 20.7 R30 000 op ’n vaste deposito belé by NewBank teen 6% per jaar vir 3 jaar. 12. Die lening word gedelg in paaiemente van R18 000 op 1 April elke jaar. Die leningstaat op 31 Maart 20.7 toon ’n uitstaande saldo van R120 000. Die rentekoers is 11% per jaar. April 20.7 Mei 20.7 Verkope Koste van verkope Bruto wins Ander bedryfsinkomste Bruto bedryfsinkomste Bedryfsuitgawes Bedryfswins/verlies Rente-inkomste Wins/verlies voor rente-uitgawe Rente-uitgawe/finansieringskoste Vooruitskatting van netto wins/verlies © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 78

Kwartaal 3 Onderwerp | 2 | Opstel van ‘n begroting OEFENING 2 Tendani Mavhungu bedryf ’n snoepwinkel in haar township. Die volgende inligting het betrekking op haar onderneming. Stel die kontantbegroting vir Maart en April 20.3. Inligting Uittreksel uit Balansstaat op 28 Februarie 20.3: ° Toerusting R15 000 ° Opgehoopte waardevermindering op toerusting 6000 . Bank (debiet) 4.900 Werklike verkope: ° Desember 20.2 40 000 ° Januarie 20.3 38 000 ° Februarie 20.3 35 000 Verwagte verkope: ° Maart 20.3 39 000 e April 20.3 42 000 1 Die winsmarge vir die onderneming is 100%. 2 Die debiteure betaal gewoonlik hul skuld soos volg: . 60% in die maand van verkope en hulle ontvang 5% korting . 35% in die maand na verkope ° 5% word afgeskryf as onverhaalbaar in die tweede maand na verkope. 3 Mavhungu neem ’n maandelikse salaris van R2 800 en voorraad ter waarde van R800 elke maand. 4 Die onderneming handhaaf ’n vaste voorraadvlak. Voorraad word vervang in die maand van verkoop. 80% van die aankope is op krediet. Alle krediteure word in die maand na aankope betaal om ’n 5% korting te kan ontvang. 5 Mavhungu het twee werknemers. Hulle werk vir 15 dae per maand teen R140 per dag. Hulle ontvang ’n R100 bonus op hul verjaarsdae. Hul verjaarsdae is op 5 Maart en 13 Augustus. 6 Die versekering word vir die jaar vooruitbetaal op 1 April elke jaar. Die maandelikse premie van R200 verhoog met 9% van 1 April 20.3. 7 Die Diverse uitgawes van R560 per maand sal na verwagting met 15% verhoog op 1 April. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 79

Totale Ontvangste Totale Betalings Debiteure-invordering

Kwartaal 3 Onderwerp | 2 | Opstel van ‘n begroting Kredietaankope Krediteure-betaling OEFENING 3 Gebruik die inligting hieronder om Kontantaankope vir Augustus 20.1 en betalings aan krediteure vir Augustus 20.1 te bereken. Inligting 1 Die onderneming gebruik ’n vaste voorraadvlak. 2 Verkope en koste van verkope: Totale verkope Koste van verkope Junie 20.1 210 000 150 000 Julie 20.1 238 000 170 000 Augustus 20.1 189980 ? 3 Die eienaar onttrek R10 000 per maand uit die onderneming. R4 000 daarvan is in die vorm van handelsvoorraad. 4 Verouderde voorraad ter waarde van R2500 sal afgeskryf word in Julie 20.1. 60% van alle aankope is vir kontant en die balans is op krediet. 6 Krediteure word betaal in die maand wat volg op die aankope en die onderneming ontvang ’n 10% korting. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 81

Kwartaal 3 Onderwerp 8B Voorraadstelsel Aantekening van handelsvoorraad Handelsvoorraad of voorraad word aangeteken volgens die deurlopende voorraadstelsel of die periodieke voorraadstelsel. Die tabel toon die verskille tussen die voorraadstelsels. Voorraad word deurlopend opgedateer Die waarde van die voorraad moet bepaal word deur ’n fisiese voorraadopname aan die einde van die jaar Die waarde van die voorraad moet bepaal word deur ’n fisiese voorraadopname aan die einde van die jaar Die balans van die Handelsvoorraadrekening behoort Geen Handelsvoorraadrekening word gedurende die gelyk te wees aan die waarde van die werklike jaar gebruik nie voorraad in die onderneming Handelsvoorraadtekorte kan opgespoor word Handelsvoorraadtekorte word moontlik nie opgespoor nie Koste van verkope word aangeteken soos die Koste van verkope moet aan die einde van die transaksie plaasvind finansiéle jaar bereken word OEFENING 1 Gebruik die inligting oor die transaksies van Mbedzi Winkels om die Handelsvoorraadrekening in die Algemene Grootboek van Mbedzi Winkels op te stel. Toon folioverwysings en balanseer die rekening. Die onderneming gebruik die deurlopende voorraadstelsel. Inligting, Mei 20.1 (einde van finansiéle jaar) ° Handelsvoorraad voorhande op 1 Mei 20.1, R17 000. . Handelsware aangekoop en per tjek betaal, R9 500. . Handelsvoorraad op krediet aangekoop, R9 655. . Skenking van goedere aan plaaslike liefdadigheid, R600. ° Kosprys van goedere op krediet verkoop, R6 600. ° Kosprys van goedere vir kontant verkoop, R3 560 . Kosprys van goedere deur debiteure teruggestuur, R1 125. . Goedere teruggestuur aan verskaffers, R750. e Die eienaar neem handelsware vir persoonlike gebruik, R2 000. . Vervoer van handelsware per tjek betaal, R340. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 82

Kwartaal 3 Onderwerp 8B Voorraadstelsel . Handelsvoorraad op krediet gekoop, R250, gedurende April is aangeteken in die verpakkingsmateriale-kolom van die Krediteurejoernaal en as sodanig oorgeplaas. Stel die fout reg. ° Volgens ’n fisiese voorraadopname is die handelsvoorraad voorhande op 31 Mei 20.1 R24 000. HANDELSVOORRAADREKENING OEFENING 2 Die inligting is afkomstig uit die boeke van Sefatsa Handelaars. Transaksies vir Mei 20.2 . Handelsware aangekoop van Kwezi Beperk en per tjek betaal, R7 000. . Handelsware op krediet aangekoop van Zion Groothandelaars, R23 000. ° Verkoop handelsware op krediet aan Lesego Seane vir R9 000. Sefatsa Handelaars gebruik ’n 25% winsmarge op kosprys. . Teruggestuurde handelsware na Zion Groothandelaars, kosprys R400. ° Verkoop goedere, kosprys R2 580, vir kontant teen kosprys plus 25%. . Lesego Seane stuur goedere terug wat voorheen aan hom verkoop is vir R1 250. Bykomende inligting Voorraad voorhande: 1 Mei 20.2 R2 400 Voorraad voorhande: 31 Mei 20.2 R23 220 Instruksies Stel die Handelsvoorraadrekening en die Handelsrekening op volgens die periodieke voorraadstelsel. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 83

Kwartaal 3 Onderwerp 8B Voorraadstelsel HANDELSVOORRAADREKENING HANDELSREKENING OEFENING 3 Die volgende inligting is afkomstig uit die boeke van Mthombeni Winkels op 31 Mei 20.2. Bruto wins persentasie op koste is 25%. Handelsvoorraad (1 Junie 20.1) 120 000 Handelsvoorraad (31 Mei 20.2) 180 000 Kontantverkope vir die jaar 500 000 Debiteurekontrole (1 Junie 20.1) 160 000 Debiteurekontrole (31 Mei 20.2) 145 000 Ontvangste van debiteure gedurende jaar 615 000 Voorraad returned deurdebiteure gedurendejaar 20000 Instruksies Bereken die kosprys van handelsware aangekoop gedurende die jaar geéindig 31 Mei 20.1. (Wenk: Stel die Debiteurekontrolerekening en die Handelsvoorraadrekening op.) DEBITEUREKONTROLEREKENING © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 84

Kwartaal 3 Onderwerp 8B Voorraadstelsel HANDELSVOORRAADREKENING Koste van handelsware aangekoop gedurende die jaar geéindig 31 Mei 20.1: ? OEFENING 4 Madie Handelaars gebruik die periodieke voorraadstelsel. Hulle voeg 100% wins op hul kosprys by. Die winkel is in Mei 20.3 deur ’n reénstorm vernietig, maar voorraad ter waarde van R94 000 het behoue gebly. Gebruik die inligting om te bepaal hoeveel voorraad vernietig is: Verkope R980 000 Aankope 760 000 Handelsvoorraad (begin van jaar) 120 000 Doeaneregte 20 000 Berekening: © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 85

Onderwerp 1 Bladsy 87 Kwartaal 4 Belasting op Oorsig toegevoegde waarde (BTW)

Kwartaal 4 Onderwerp Fa | Belasting op toegevoegde waarde (BTW) Die BTW-stelsel e BTW = Belasting op toegevoegde waarde . Ondernemings is agente van die regering. Hulle samel BTW namens die regering in en betaal dit aan die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID), die liggaam verantwoordelik vir die administrasie van BTW namens die regering. ° Ondernemings met ’n omset van R50 000 per jaar kan kies om vir BTW te registreer. e Ondernemings met ’n omset van R1 000 000 per jaar moet vir BTW registreer. . Insetbelasting is belasting wat deur die onderneming betaal word op aankope of dienste wat deur die onderneming voorsien word. Die onderneming kan belasting terugeis van SAID. . Uitsetbelasting is belasting ontvang op verkope of dienste wat gelewer word en moet aan SAID betaal word. . Ter opsomming: As die onderneming finansiéle voordeel trek uit die transaksie, skuld die onderneming die BTW aan SAID. As die voordeel verminder, skuld die onderneming minder aan SAID. Kredietsaldo op Uitset-BTW-rekening Vermeerder Verkope aan klante Vermeerder Dienste gelewer aan klante Vermeerder Onttrekkings deur eienaar Vermeerder Korting toegestaan aan debiteure Verminder Handelsware, toerusting teruggestuur aan krediteure Vermeerder Debietsaldo op Inset-BTW-rekening Verminder Oninbare skulde afgeskryf Verminder Oninbare skulde wat verhaal is Vermeerder Terugsendings deur debiteure Verminder Handelsvoorraad, toerusting aangekoop van krediteure Verminder Korting ontvang van krediteure Vermeerder © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 87

Kwartaal 4 Onderwerp Fa | Belasting op toegevoegde waarde (BTW) OEFENING 1 Bereken die bedrag verskuldig aan SAID. Transaksies vir die tweemaandetydperk Bedrae sluit BTW in tensy anders vermeld. 1 Kontantverkope van handelsware, R 98 o40. 2 Kredietverkope van handelsware, R57 000. Kontantaankope van handelsware, R48 000 (BTW uitgesluit). Kredietaankope van handelsware en toerusting, R109 440. Terugendings van handelsware deur klante, R7 752. 3 4 5 6 Terugendings van handelsware aan verskaffers, R8 208. 7 Onttrekkings van voorraad deur eienaar, R4 000 (BTW uitgesluit). 8 Oninbare skulde afgeskryf, R1 368. 9 Oninbare skulde wat verhaal is, R570. 10 Korting toegestaan aan klante, R3 648. 11 Korting ontvang van verskaffers, R13 680. Bedrag verskuldig aan SAID © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11

Kwartaal 4 Onderwerp Fa | Belasting op toegevoegde waarde (BTW) OEFENING 2 Modiba Handelaars is ’n eenpersoonsaak. Die onderneming is geregistreer vir BTW onder kategorie B op die faktuurbasis. Aan die einde van Junie 20.6 word die verkope soos volg opgesom (vir Mei en Junie 20.6) en aan die rekenmeester oorhandig. Die bedrae wat aangebied word, sluit BTW in waar toepaslik. Verkope Verkoopsfakture (uitsluitende kontantverkope) uitgereik R37 821 Kontantverkope 22965 Oortollige rekenaar verkoop 2500 Versekering uitbetaal op gesteelde afleweringswa 40 000 Uitgawes Nuwe rekenaar aangekoop R12 000 Voorraad en oorhoofse koste 20 000 Kredietnotas uitgereik 1580 Instruksies Bereken die bedrag wat Modiba Handelaars aan SAID skuld. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 89

Vraestel vir eindeksamen 1 Rekonsiliasie en BTW 57 34 min 2 Vaste bates 42 25min 3 Vennootskappe: Grootboek 20 12 min 4 Vennootskappe: Finansiéle state 80 49 min 5 Vennootskappe: Ontleding 35 21min 6 Vervaardiging 34 20 min 7 Opstel van ’n begroting 32 19 min 300 180 min VRAAG 1: Rekonsiliasie [57 punte] Vraag 1.1: Bankrekonsiliasie (22 punte) ’n Onervare boekhouer van Baloyi Winkels het die kontantjoernale afgesluit voor dit met die bankstaat vergelyk is. Stel die boeke reg deur die bykomende inskrywings direk in die Bankrekening aan te teken en stel die Bankrekonsiliasiestaat op 31 Maart 20.2 op. Inligting 1. Die volgende inligting verskyn in die Bankrekening in die Algemene Grootboek op 31 Maart 20.2 voor die kontantjoernale met die bankstaat vergelyk is: BANK 20.1 20.2 Mrt. |a Saldo a/b 6 28q|Mrt. 31 |Totale betalings KB) 88 290 31 |Totale ontvangste KO) 86 oog 2. Die volgende items verskyn op die bankstaat vir Maart 20.2 maar is nog nie gerekonsilieer nie: Diensgelde R230, kontanthanteringsgelde R50, rente op debietsaldo R4o. Geweierde tjeks: e ’n Tjek ontvang van T. Kubayi vir R350 ter vereffening van ’n rekening van R380 is geweier weens onvoldoende fondse. e ’n Tjek ontvang van debiteur H. Maluleke vir R460. Die uitstaande skuld was R460 maar die bedrag verskyn as ‘Vier honderd en ses rand’ in woorde. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 90

Vraestel vir eindeksamen 3. Die bank stuur Tjek 168, uitgereik deur Baloyi Winkels aan krediteur Shabangu Verskaffers vir R3 500, terug. Die tjek is nie onderteken nie. Eienaar Tinyiko Baloyi teken die tjek en stuur dit terug aan Shabangu Verskaffers wat die tjek op 1 April 20.2 sal deponeer. Deposito’s: Eienaar Tinyiko Baloyi vermeerder die kapitaal deur R10 000 in die lopende bankrekening van die onderneming te deponeer. EFO vir R3 200 deur G. Black, ’n huurder. Dit is die huurgeld vir die stoorarea vir Maart en April 20.2. Ander: Tjek 890 vir R1 020 word korrek aangetoon op die bankstaat. Hierdie tjek vir skryfbehoeftes is in die Kontantbetalingsjoernaal aangeteken as R1 200. 4. Die volgende items verskyn in die kontantjoernale maar nie op die bankstaat nie: Deposito nog nie deur die bank gekrediteer nie, R6 230 Tjeks: Nr. 089 R800 (12 September 20.1) Nr. 123 R350 (19 Februarie 20.2) Nr. 274R1120 (20 Maart 20.2) Nr. 295 R2 400 (25 Maart 20.2) Nr. 302R980 (28 April 20.2) Tjek 089 is uitgereik aan Telkom vir die eienaar se persoonlike telefoonrekening. Die eienaar se vrou het die tjek verloor en die rekening in kontant betaal. Tjek 295 is aan Schnell Aflewerings gegee vir die vervoer van handelsware. Een van die werknemers het die voorraad met sy motor gaan haal. Die tjek moet gekanselleer word. Die saldo volgens bankstaat op 31 Maart 20.2 is onbekend. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 91

Vraestel vir eindeksamen BALANSSTAATREKENINGE-AFDELING BANK B 20.1 20.2 Mrt. |a Saldo a/b 6 28q|Mrt. 31 |Totale betalings KB) 88 290 31 |Totale ontvangste KO) 86 oog Debiet Krediet Vraag 1.2: Krediteurerekonsiliasieen BTW (35 punte) Die volgende rekeninge verskyn in die rekords van Khabine Winkels. Die onderneming koop al hul handelsware en toerusting van twee verskaffers, Phindile Verskaffers en Skhosana Toerusting. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 92

Vraestel vir eindeksamen PHINDILE VERSKAFFERS KG1 Datum Besonderhede Fol. | Debiet Krediet Saldo 20.2 Jan. 1 Rekening gelewer 12 000 5 Faktuur PV223 K) 9510 21510 to | Tjek 536 KB} 11040 10 470 Tjek 536 (korting) KB} 960 9 510 23 | Faktuur PV 301 KJ 8700 18 210 SKHOSANA TOERUSTING KG2 20.2 Jan. 1 Rekening gelewer 8560 2 | Tjek511 KB) 5000 3560 5 Faktuur 1024 KJ 13 338 16 898 7 Debietnota 126 KK] 1710 15 188 23 | Faktuur 1158 KJ 7 600 22788 23 | Joernaal (rente) AJ 120 22 908 Staat ontvang van Phindile Verskaffers: Phindile Verskaffers STAAT Aan: Khabine Winkels Januarie 20.2 Rekeningnommer: SAoo5 Datum Besonderhede van transaksie Debiet Krediet Saldo 1Jan. 20.2 Oorgebring 12 000 5 Jan. 20.2 Faktuur PV 223 8559 20559 10 Jan. 20.2 Tjek 536 11 040 9519 Inligting . Khabine Winkels het nie die 10% handelskorting wat deur Phindile Verskaffers toegestaan is, in rekening gebring nie. ° Phindile Winkels het die korting wat op 10 Januarie 20.2 aan Khabine Winkels toegestaan is, weggelaat. ° Phindile Verskaffers het faktuur PV301, uitgereik aan Khabine Winkels, op ’n ander debiteur se rekening aangeteken. Hulle sal die fout op die volgende staat regstel. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 93

Vraestel vir eindeksamen Instruksies 1.2.1 Berei die krediteurerekonsiliasiestaat voor wat Khabine Winkels moet optrek nadat die Krediteuregrootboekrekening met die staat wat van Phindile Verskaffers ontvang is, vergelyk is. 1.2.2 Stel die korrekte Krediteurekontrolerekening op in die Algemene Grootboek van Khabine Winkels. KREDITEUREKONTROLEREKENING 1.2.3. Beantwoord die volgende vrae: 1.2.3.1 Faktuur 1024 is van Skhosana Toerusting ontvang vir handelsware wat aangekoop is. Die bedrag van R13 338 sluit BTW in. Bereken die BTW-bedrag wat in hierdie faktuur ingesluit is. 1.2.3.2 Watter tipe BTW verteenwoordig die bedrag in 1.2.3.1? 1.2.3.3 Die onderneming gebruik ’n winsmarge van 100% op kosprys. Bereken die verkoopprys, insluitende BTW, wat ’n klant moet betaal vir die goedere aangegee op faktuur 1024. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 94

Vraestel vir eindeksamen 1.2.3.4 Debietnota 126 vir R1 710 uitgereik aan Skhosana Toerusting sluit BTW in. Watter uitwerking sal hierdie transaksie hé op die bedrag wat aan SAID verskuldig is? VRAAG 2: vaste bates [42 punte] Die volgende Vastebateregisterbladsye verskyn in die rekords van Mojaki Vervoer op 28 Februarie 20.5, die einde van hul finansiéle jaar. Algemenegrootboekrekening: Voertuie Voertuigregistrasie: MOJoo1 WP. Koopprys: R300 000 Datum aangekoop: ? Metode en koers van waardevermindering: 25% op kosprys Besonderhede van waardevermindering: Datum Huidige waardevermindering Opgehoopte waardevermindering 28 Feb. 20.1 37 500 37 500 28 Feb. 20.2 75 000 112 500 28 Feb. 20.3 75 000 187 500 28 Feb. 20.4 75 000 262500 1Junie 20.4 ? ? Besonderhede indien verkoop: Datum verkoop: 1 Junie 20.4 Drawaarde op datum van verkoop: ? Verkoopprys: R15 000 Metode van verkoop: Eienaar neem dit vir persoonlike gebruik. Wins/Verlies op verkoop: ? © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 95

Vraestel vir eindeksamen Algemenegrootboekrekening: Voertuie Voertuigregistrasie: MOj111 WP Koopprys: R280 000 Datum aangekoop: 1 Maart 20.2 Metode en koers van waardevermindering: 25% op kosprys Besonderhede van waardevermindering: Datum Huidige waardevermindering Opgehoopte waardevermindering 28 Feb. 20.3 70 000 70 000 28 Feb. 20.4 70 000 140 000 28 Feb. 20.5 70 000 210 000 Besonderhede indien verkoop: Datum verkoop: Drawaarde op datum van verkoop: Verkoopprys: Wins/Verlies op verkoop: Algemenegrootboekrekening: Voertuie Voertuigregistrasie: MOJ222 WP Koopprys: R360 000 Datum aangekoop: 1 Junie 20.4 Metode en koers van waardevermindering: 25% op kosprys Besonderhede van waardevermindering: Datum Huidige waardevermindering Opgehoopte waardevermindering 28 Feb. 20.5 ? ? Besonderhede indien verkoop: Datum verkoop: Drawaarde op datum van verkoop: Verkoopprys: Wins/Verlies op verkoop: ‘© Via Afrika» Rekeningkunde Gr 11 96

Vraestel vir eindeksamen Instruksies 2.1. Bepaal die datum waarop voertuig MOJoo1 WP aangekoopis. Staaf jou antwoord met’n berekening. 2.2 Stel die Bateverkoperekening op 1 Junie 20.4 op. BATEVERKOPE 2.3. Toondie Opgehoopte-waardevermindering-op-voertuie-rekening vir die tydperk 1 Maart 20.4 tot 28 Februarie 20.5. OPGEHOOPTE WAARDEVERMINDERING OP VOERTUIE 2.4 St el die aantekening vir vaste bates (Voertuie) by die Balansstaat op 28 Februarie 20.5 op. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 97

Saldo’s/Totale op 28 Februarie 20.6

Vraestel vir eindeksamen Bykomende inligting 1 Geen inskrywings is vir die volgende gemaak nie: e Die vennote kom ooreen dat vennoot Baloyi ’n perseel (eiendom), gewaardeer teen R150 000, in die naam van die onderneming sal registreer. Die registrasie het op 1 Desember 20.5 plaasgevind. e Vennoot Shabangu onttrek maandeliks voorraad van R2 500. 2 Die vennootskapsooreenkoms bepaal die volgende: e Vennote is geregtig op ’n salaris van R10 000 per maand. Dit is verhoog na R12 000 vanaf 1 Januarie 20.6. e Rente op kapitaal moet bereken word teen 10% p.j. e Vennote is geregtig op ’n bonus van R10 000 indien hulle ’n nuwe graad verwerf. Baloyi voltooi sy MBA-graad in Desember 20.5. ¢ Die oorblywende wins word verdeel volgens hul kapitaalrekeningsaldo’s aan die einde van die finansiéle jaar. Instruksies 3. Stel die Lopende rekening van Baloyi op. Sluit die rekening af. LOPENDE REKENING: Baloyi 3.2 Stel die Aanwendingsrekening op 28 Februarie 20.6 op. AANWENDINGSREKENING VRAAG 4: Vennootskappe: Finansiéle state [80 punte] John Butler en Sam Johnson sluit ’n vennootskap, John&John, op 1 Januarie 20.1. Hul finansiéle jaar eindig jaarliks op 31 Desember. Die volgende saldo’s verskyn in hul © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 99

Vraestel vir eindeksamen finansiéle rekords op 31 Desember 20.5: Kapitaal: Butler R500 000 Kapitaal: Johnson 500 000 Onttrekkings: Butler 98 000 Onttrekkings: Johnson 91000 Lopende rekening: Butler (1 Jan. 20.5) (Debiet) 8400 Lopende rekening: Johnson (1 Jan. 20.5) (Krediet) 21800 Grond en geboue 800 000 Voertuie 404 860 Toerusting 100 000 Opgehoopte waardevermindering op voertuie 25 000 Opgehoopte waardevermindering op toerusting 56 000 Lening: ABASA Bank (11% p.j.) 200 000 Handelsvoorraad 310 000 Debiteurekontrole 124 490 Voorsiening vir oninbare skulde 2000 Bank (Krediet) 6500 Krediteurekontrole 240 700 Netto wins 384 750 Opgelope inkomste 3 800 Opgelope uitgawes 12500 Vooruitbetaalde uitgawes 2 340 Inkomste vooruit ontvang 7 200 Verbruiksvoorraad voorhande 13 560 Bykomende inligting en aansuiwerings 1 Die Netto wins van R384 750 is bereken voor die volgende aansuiwerings in rekening gebring is. 2 ’n Nuwe werknemer se inligting is weggelaat uit die salarisjoernaal vir Desember 20.5: e Bruto salaris, R8 000 e LBS, R1280 e Pensioenfonds, R600 e Mediese fonds, R700 Die onderneming dra R2 by tot die mediese fonds vir elke R1 wat die werknemer bydra. Die onderneming dra nie by tot die pensioenfonds nie. Geen betalings is gemaak ten opsigte van hierdie fout nie. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 100

Vraestel vir eindeksamen 3 Die volgende items verskyn op die bankstaat maar geen inskrywings is in die rekords van die onderneming gemaak nie: e Rente op oortrekking, R108 e Bankkoste, R230 e ’n Geweierde tjek van R270. Die tjek is ontvang van ’n debiteur ter vereffening van hul rekening van R300. 4 Voorsiening vir oninbare skulde moet aangesuiwer word na R3 700. Voorraad: e ’n Faktuur vir handelsware op krediet aangekoop van ACD Verskaffers vir R6 700 minus 5% handelskorting is weggelaat uit die Krediteurejoernaal vir Desember 20.5. e Goedere met ’n verkoopprys van R825 is aan die plaaslike skool geskenk. Die onderneming gebruik ’n winsmarge van 25% op kosprys. Geen inskrywing is gemaak van die skenking nie. e ’nKredietnota, gedateer 31 Desember 20.5, vir goedere teruggestuur aan die verskaffer, Equipco, is eers ontvang nadat die Krediteurekortingsjoernaal afgesluit is, R920. e ’n Fisiese voorraadopname openbaar die waarde van voorraad as R317 403. 6 Die leningsooreenkoms met die bank stipuleer dat ’n bedrag van R7 390 per maand vir die volgende twaalf maande betaal moet word. 7 Die Vennootskapsooreenkoms stipuleer die volgende: e Elke vennoot is geregtig op ’n maandelikse salaris van R8 ooo. Johnson het nog nie sy salaris vir Desember ontvang nie aangesien hy op ’n bootreis was. e Die vennote kom ooreen om die rente op kapitaal van 3% p.j. tot 6% p.j. te verhoog op 31 Oktober 20.5. Die kapitaalbydraes het nie gedurende die jaar verander nie. ¢ Die oorblywende wins of verliese word gelykop verdeel. Instruksies 4a Bereken die korrekte netto wins na al die nodige aansuiwerings in rekening gebring is. Toon jou berekenings. Netto wins 384 750 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 101

Vraestel vir eindeksamen Berekenings: 4.2. Stel die volgende Aantekeninge op by die balansstaat op 31 Desember 20.5: e Lopende rekeninge e Handels- en ander rekeninge ontvangbaar e Handels- en ander rekeninge betaalbaar Lopende rekeninge Butler Johnson Totaal Saldo aan begin van die jaar Wins soos op die inkomstestaat Primére verdeling van winste Onttrekkings gedurende die jaar Handels- en ander rekeninge ontvangbaar Netto handelsdebiteure Handelsdebiteure Voorsiening vir oninbare skulde Handels- en ander rekeninge betaalbaar 43 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 102

Vraestel vir eindeksamen 4.4 Stel die Balansstaat op 31 Desember 20.5 op. Toon berekenings waar die aantekening nie gevra is nie. Aantekening BATES Niebedryfsbates Bedryfsbates TOTALE BATES EKWITEIT EN LASTE Eienaarsbelang Niebedryfslaste Bedryfslaste TOTALE EKWITEIT EN LASTE © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 103

Vraestel vir eindeksamen VRAAG 5: Vennootskappe: Ontleding [35 punte] Die finansiéle jaar van Seasons Kleinhandelaars eindig jaarliks op 28 Februarie. Die onderneming het twee vennote: Tsepiso Seane en Lesego Sefatsa. 28 Februarie 20.5 28 Februarie 20.4 Kapitaal: Seane 500 000 400 000 Kapitaal: Sefatsa 500 000 450 000 Lopende rekening: Seane (Kt.) 185 000 (Kt.) 8900 Lopende rekening: Sefatsa (Dt. 94270 (Dt.) 90000 Vaste bates 860 000 800 000 Finansiéle bates 20 000 100 000 Verband 280 000 350 000 Handelsvoorraad 198 000 130 000 Handels- en ander debiteure 176 000 87 000 Handels- en ander krediteure 133 000 117 900 Bank (Dt.) 49 730 19 800 Bykomende inligting Verdienste vir die jaar: Seane Sefatsa Rente op kapitaal 49 500 60 730 Salarisse 96 000 108 000 Deel van oorblywende wins 25 000 25 000 Totaal 170 500 103 730 Instruksies 5.1 Bereken die opbrengs op elke vennoot se gemiddelde eienaarsbelang vir die huidige jaar. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 104

Vraestel vir eindeksamen 5.2 5:3 5.4 55 Bereken die opbrengs op eienaarsbelang vir die onderneming. Lewer kommentaar oor die opbrengs op eienaarsbelang van die onderneming asook die opbrengs vir elke vennoot. Doen die nodige berekenings om die likiditeit van die onderneming te bepaal. Lewer kommentaar oor die resultate. Die onderneming het R600 000 nodig om uit te brei. Sal die bank ’n lening toestaan vir daardie bedrag of sal die vennote hul belegging in die onderneming moet vermeerder? Staaf jou antwoord met berekenings. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 105

Vraestel vir eindeksamen VRAAG 6: Vervaardiging [34 punte] RM Vervaardiging produseer plastiekstoele vir gebruik in skole. Saldo’s 30 Junie 20.8 30 Junie 20.7 Grondstowwevoorraad 31630 25300 Onvoltooidewerkvoorraad 10350 9830 Voltooidegoederevoorraad 32300 7500 Verbruiksvoorraad 5900 9700 Fabrieksmasjinerie 459000 390000 Opgehoopte waardevermindering op fabrieksmasjinerie 210750 146250 Opsomming van transaksies vir die jaar geéindig 30 Junie 20.8 Aankope van grondstowwe op krediet 186 550 Aankope van grondstowwe vir kontant 41200 Terugsendings van grondstowwe aan krediteure 14 300 Vrag op aankope van grondstowwe betaal 6 850 Voltooide goedere (stoele) geskenk aan plaaslike skool 12 000 Verbruiksvoorraad aangekoop op krediet 11 400 Verbruiksvoorraad aangekoop vir kontant 15 200 Nuwe fabrieksmasjinerie aangekoop op1Maart20.8 ? Produksielone 360 000 Salaris: Fabrieksopsiener 96 000 Salaris: Administrasie 36 000 Water en elektrisiteit 25 800 Onderhoud: Fabrieksmasjinerie 23 200 Diverse uitgawes: Fabriek 8 090 Diverse uitgawes: Administrasie 1420 Versekering 12 360 Huuruitgawe 144 000 Waardevermindering op fabrieksmasjinerie (20% op kosprys) 82600 Bykomende inligting 1 Verbruiksvoorraad is soos volg gebruik: 80% van koste vir fabriek en 20% van koste vir administrasie. 2 Versekering, water en elektrisiteit en huurgeld word verdeel volgens oppervlak wat benut word: Fabriek is 200 m2 en kantoor is 40 m2. Gevra Moenie desimale gebruik nie, rond alle bedrae af. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 106

Vraestel vir eindeksamen 6.1. Bereken die waarde van verbruiksvoorraad wat gedurende die jaar gebruik is. 6.2. Voltooi die tabel met die fabrieksbokoste en administrasiekoste. Verbruiksvoorraad Salarisse en lone Water en elektrisiteit Onderhoud 23 200 Diverse uitgawes 8090 1 420 Versekering Huuruitgawe Waardevermindering 82 600 Totaal 6.3 Stel die volgende rekeninge op: GRONDSTOWWEVOORRAADREKENING ONVOLTOOIDEWERK-VOORRAADREKENING © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 107

Vraestel vir eindeksamen VOLTOOIDEGOEDERE-VOORRAADREKENING VRAAG 7: Opstel van ’n begroting [32 punte] Die volgende inligting het betrekking op Mbedzi Winkel. Die inligting is op 28 Februarie 20.2 aan jou gegee: Werklike syfers Januarie 20.2 Februarie 20.2 Verkope (40% kontant) 180 000 234 000 Verwagte syfers Maart 20.2 April 20.2 Mei 20.2 Verkope (40% kontant) 280000 304 000 288 000 Bykomende inligting 1 Die onderneming gebruik ’n winsmarge-persentasie van 60% op kosprys. 2 Kredietverkope word soos volg ingevorder: © 55% in die maand van verkope; 5% korting word toegestaan e 40% in die maand na verkope e 5% word afgeskryf as onverhaalbaar. 3 Die onderneming handhaaf ’n vaste voorraadvlak. Goedere moet op ’n maandelikse basis vervang word. Alle aankope is op krediet. Verskaffers word ten volle betaal in die maand na aankope om ’n 3% korting te ontvang. Instruksies 7A Stel die Debiteure-invorderingskedule en die Krediteurebetalingskedule op vir die tydperk 1 Maart 20.2 to 31 Mei 20.2. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 108

Vraestel vir eindeksamen 7.2 73 74 Maart April Mei Maand (Kredietverkope: ) Februarie ( ) Maart ( ) April ( ) Mei ( ) Maart April Mei Maand (Kredietaankope: ) Februarie ( ) Maart ( ) April ( ) Mei ( ) Bereken die Oninbare skulde wat afgeskryf moet word gedurende April 20.2. Bereken die korting ontvang gedurende Mei 20.2. Bereken die Verkoopsyfer vir gebruik in die Geprojekteerde Inkomstestaat vir die drie maande geéindig 31 Mei 20.2. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 109

Vraestel vir eindeksamen 75 7.6 Sou die item ‘Korting ontvang’ in die Ontvangste-afdeling van ’n kontantbegroting gebruik word? Gee ’n rede vir jou antwoord. Waarom verskyn die item ‘Waardevermindering’ in ’n Geprojekteerde Inkomstestaat maar nie in ’n kontantbegroting nie? Total: 300 punte © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 110

Voorgestelde antwoorde Kwartaal 1, Onderwerp 1: Etiek Oefening1 1.1 1.2.1 1.2.2 1.2.3 1.2.4 1.2.5 Drie voordele van etiese optrede vir ’n onderneming: ¢ Dit skep ’n goeie beeld van die onderneming wat meer klante lok. ¢ Indien werknemers eties optree in alles wat hulle in die onderneming doen, kan dit onnodige koste voorkom. ¢ Dit voorkom regsprobleme. ¢ Dit behou goeie werknemers omdat dit ’n positiewe werkomgewing is. Boekhouer ‘leen’ die kontant en ‘betaal dit terug’ aan die einde van die maand. © Oneties. Indien die eienaar nie weet van haar ‘lenings’ nie, kan sy dalk uiteindelik besluit om dit nie ‘terug te betaal’ nie. ¢ Die onderneming kan die geld nodig hé vir betalings en daaglikse aktiwiteite in die tyd dat sy die geld ‘leen’. Dit kan kontantvloeiprobleme veroorsaak indien die bedrae taamlik groot is. Ejenaar onttrek kontant om kind se skoolgelde te betaal. ¢ Eties, aanvaarbaar — indien dit as Onttrekkings aangeteken word. e Die onderneming en die eienaar is egter aparte entiteite en hul transaksies behoort apart gehou te word. Bestuurder verkoop beskadigde goedere en maak ’n skenking aan plaaslike skool. e Eties — indien die vriende ingelig word dat die goedere beskadig is. ¢ Die verlies van die onderneming kan aangeteken word as skenkings — deel van sosiale verantwoordelikheid. Bestuurder verkoop beskadigde goedere en gebruik die geld vir persoonlike uitgawes. ¢ Oneties —- die onderneming verloor die geld maar kry nie iets terug soos in die vorige voorbeeld nie. Werknemer gebruik projektor sonder toestemming om tuis na films te kyk. ¢ Oneties — dit dra by tot meer slytasie op die toerusting. Die onderneming moet die onderhouds- of herstelkoste dra maar het nie die voordeel om die dataprojektor tot sy volle nut te gebruik nie. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 111

Voorgestelde antwoorde 1.2.6 Assistant lig klant in dat toerusting winkelgeslyt is. e Eties — dit is die klant se keuse om dit te koop na ontvangs van die korrekte inligting. 1.3. Die effek van onetiese optrede op die onderneming: e Die beeld van die onderneming kan skade ly. ¢ Die onderneming kan verliese ly weens gesteelde bates wat vervang moet word, kontant wat kan verdwyn, of onnodige kostes. Kwartaal 1, Onderwerp 2: Interne beheer Oefening1 11 Moontlike probleme by Sandy’s Hair Buzz: e Sommige van die werknemers kan ’n sekere bedrag vir hul dienste vra maar slegs ’n persentasie van daardie bedrag aan die onderneming gee. ¢ Kontant kan uit die kasregister verdwyn omdat deposito’s nie gereeld gemaak word nie. ¢ Die geld is nie beskikbaar vir gereelde betalings van die onderneming nie. ¢ Sandy kan nie ’n begroting gebruik indien sy geen idee het van die inkomstebedrag wat die onderneming behoort te kry nie. Voorgestelde oplossings: ¢ Stel ’n vaste pryslys op. ¢ Maak een persoon verantwoordelik om die kontant te ontvang en ’n ander persoon verantwoordelik vir die boekhouding. e Alle kontant moet op gereelde grondslag gedeponeer word. e Sandy moet meer tyd bestee aan boekhouding en kontrole. 1.2 Advies aan eienaar van Mabuza Vervoer oor hoe om die voertuie beter te beheer. Bestuurders moet duidelik ingelig word oor hul pligte. e Beleids- en kontroleprosedures met betrekking tot bates moet ingestel word en werknemers moet daaroor ingelig word. ¢ Opsporingstoestelle kan in die voertuie geinstalleer word om die afstand en die gebiede waarheen die bestuurder gaan, te kontroleer. e Voertuie moet in ’n goeie toestand gehou word. e Gaan die voertuie gereeld na. ¢ Voertuie moet op ’n veilige plek gehou word wanneer dit nie in gebruik is nie. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 112

Voorgestelde antwoorde 1.3 Voorraadbeheermaatreéls vir die eienaar van Kubayi Handwerk om vermorsing of diefstal te voorkom. ¢ Stel ’n lys op van materiale wat nodig is vir elke item wat hulle produseer. ¢ Doen’n studie om te bereken presies hoeveel per dag geproduseer kan word en hoeveel werknemers nodig is vir daardie aantal items. ¢ Vergelyk materiale wat van verskaffers ontvang word met oorspronklike bestellings. ¢ Hou materiale op ’n veilige plek en maak een persoon verantwoordelik vir die beheer oor en uitreiking van die materiale. e Enige foute in produksie moet aangeteken word. e Vermorste materiale moet aangeteken word. ¢ Die eienaar moet gereeld verslae oor die materiale met werknemers bespreek. Kwartaal 1, Onderwerp 3: Bankrekonsiliasie Oefening1 1.1 Totale vir die kontantjoernale: Kontantontvangstejoernaal Kontantbetalingsjoernaal Voorlopige totaal 19 800 Voorlopige totaal 19 800 Toerusting 900 Toerusting 900 Telefoon 1090 Telefoon 1090 Onttrekkings 760 Onttrekkings 760 Rente op oortrekking 126 Rente op oortrekking 126 Bankkoste 557 Bankkoste 557 Debiteurekontrole 1870 Debiteurekontrole 1870 Debiteurekontrole 480 Debiteurekontrole 480 Voertuiguitgawes 450 Voertuiguitgawes 450 Totaal 26 033 Totaal 26 033 1.2 Bankrekening vir Junie 20.2: Ot. BANK Kt. 20.2 20.2 Jun. |30 /Totale ontvangste KOJ 47 27qQ\Jun. |1 Saldo a/b | 4383 30 | Totale betalings KBJ | 26 033 Saldo ald | 16854 47 270 47 270 Jul. J 4 Saldo a/b 16 854 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 113

Voorgestelde antwoorde 1.3 Bankrekonsiliasiestaat, 30 Junie 20.2: BANKREKONSILIASIESTAAT soos op 30 Junie 20.2 Debiet Krediet Kredietsaldo volgens bankstaat 29 394 Krediteer uitstaande deposito 9 700 Debiteer uitstaande tjeks: nr. 797 540 nr. 801 2 400 nr. 825 3100 nr. 828 16 200 Debietsaldo volgens Bankrekening 16 854 39 094 39 094 Oefening 2 Dt. BANK Kt. 20.2 20.2 Jun. |29 |Totale ontvangste KO) 29 534 )un. |1 Saldo a/b 1050 30 | Verkope KO) 6 600 29 | Totale betalings KB) 20 760 Krediteurekontrole (tjek Debiteurekontrole KO) 380 30 | 837) 780 Huurinkomste KO) 800 Kaskontant (tjek 838) KB} 500 Handelsvoorraad KO) 2700 Kleinkas (tjek 839) KB} 250 Pensioenfonds (tjek 840) KB} 1400 Mediese fonds (tjek 841) KB} 1600 SAID (LBS) (tjek 842) KB} 2200 Krediteurekontrole KB} 36 Versekering KB) 150 Bankkoste KB) 179 Debiteurekontrole KB} 3 600 Handelsvoorraad (tjek 843) | KB) 2700 Saldo a/b 4 810 40 015 40 015 Jul.) 4 Saldo a/b 4 810 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 114

Voorgestelde antwoorde Debiet Krediet Kredietsaldo volgens bankstaat 10 360 Krediteer uitstaande deposito (sluitsyfer) 5000 Debiteer uitstaande tjeks: Nr. 812 8100 Nr.837 780 Nr. 838 500 Nr. 839 250 Nr. 840 1400 Nr. 841 1600 Nr. 842 220 Nr. 843 2700 Debietsaldo volgens Bankrekening 4 810 15 360 15 360 Oefening 3 Hulpjoernaa | Naam van Debiet | Kredie Debiet Krediet l rekeningin t Algemene Grootboek 1 9 800 v 2 KO) Huurinkomste 3.200 v 3 KB) Onttrekkings 1100 v 3 KB} Telefoon/Selfoon 685 v 3 KB) Bankkoste 485 v 4 KB) Debiteurekontrole 900 v 5 KB} Handelsvoorraad/ 7 680 v voorraad KB} Handelsvoorraad/ 7 680 v voorraad v 6 v 7 v © Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 115

Voorgestelde antwoorde Kwartaal 1, Onderwerp 4: Vaste/tasbare bates Oefening 1: Finansiéle jaar geéindig op 30 Junie Vaste bates Voertuie Berekenings Kosprys 8 000 Opgehoopte waardevermindering (2 000) Drawaarde van voertuie aan einde van 6000 vorige jaar Byvoegings teen kosprys 9 000 Bateverkope teen drawaarde (5 000) | [8 000 —(2 000 +1 000)] Waardevermindering vir die jaar (2 125) | (25% x 8 000 x 6/12) + (25% X 9 000 X 6/12) Drawaarde aan einde van huidige jaar 7 875 | [6000 +9 000-5 000 - 2 125] or [9 000 -1125] Kosprys 9 000 Opgehoopte waardevermindering (1125) | (25% x9 000 x 6/12) Oefening 2 VOERTUIE 20.8 20.9 Mrt. | 4 Saldo a/b 350000 |] Feb. | 1 Bateverkope AJ 70 000 Nov. | 30 | Krediteurekontrole KJ 120 000 28 | Saldo a/b 400 000 470 000 470 000 20.9 Mrt. | 4 Saldo a/b 400 000 OPGEHOOPTE WAARDEVERMINDERING OP VOERTUIE 20.9 20.8 Feb. |1 Bateverkope AJ 49 300||Mrt. |4 Saldo a/b 150 000 20.9 28 |Saldo a/b 134 900}|Feb. |1 Waardevermindering AJ 3 300 Waardevermindering 28 |(26400 +4500) AJ 30 900 184 200 184 200 Mrt. | 4 Saldo a/b 134 900 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 116

Berekenings vir Opgehoopte waardevermindering op voertuie: Waardevermindering op voertuig verkoop: 15% x (70 000 – 46 000) x 11/12 = 3 300 Waardevermindering op oorblywende voertuie : 15% x [(350 000 – 70 000) – (150 000 – 46 000)] = 15% – (280 000 – 104 000) = 26 400 Waardevermindering op nuwe voertuig: 15% x 120 000 x 3/12 = 4 500

Drawaarde Berekenings: Waardevermindering op 28 Feb. 20.8: 20% x 51 200 = 10 240 Waardevermindering op 1 Des. 20.9: 20% x 40 960 x 9/12 = 6 144 Grond en geboue Voertuie Toerusting Totaal Berekenings: Waardevermindering op voertuie vir jaar: Oud: 25% x 260 000 = 65 000 Nuut: 25% x 360 000 x 4/12 = 30 000 Totaal: 95 000 Waardevermindering op toerusting vir jaar: Oorblywend: 20% x [(280 000 – 80 000) – (136 640 – 39 040)] = 20 480

Nuut op 1 Des. 20.8: 20% x 70 000 x 3/12 = 3 500 Nuut op 1 Feb. 20.9: 20% x (86 000 + 4 000) x 1/12 = 1 500 Totaal: 6 144 + 20 480 + 3 500 + 1 500 = 31 624 Byvoegings tot toerusting: 70 000 + 86 000 + 4 000 = 160 000 Toerusting op 28 Feb. 20.9: 280 000 – 80 000 + 70 000 + 86 000 + 4 000 = 360 000 Opgehoopte waardevermindering op toerusting, 28 Feb. 20.9: 136 640 + 31 624 – 45 184 = 123 080

Voorgestelde antwoorde 3 Salarisse: Nr. Bates Eienaarsbelang | Laste Rekening om te Rekening om te debiteer krediteer 3.1 -7 000 +5180 Salarisse Pensioenfonds Krediteure vir salarisse +560 Salarisse Pensioenfonds +1260 Salarisse SAID (Inkomstebelasting) -560 +560 Pensioenfonds Pensioenfonds bydrae 4 Bank: Nr. Bates Eienaarsbelang | Laste Rekening om te Rekening om te debiteer krediteer 4a -332 -332 Bankkoste Bank -256 -256 Rente op Bank oortrekking 4.2 -300 -300 Versekering Bank 5 Uitgawes: Nr. Bates Eienaarsbelang | Laste Rekening om te Rekening om te debiteer krediteer 5.1 +1296 +1296 Vooruitbetaalde Tariewe (4/12 x 3 888) uitgawes 5.2 -340 +340 Water en Opgelope uitgawes elektrisiteit 5.3 +650 +650 Vooruitbetaalde Verpakkingsmateriale uitgawes 5.4 +480 +480 Vooruitbetaalde Versekering (2/12 x 2 880) uitgawes 5.5 -2 000 +2000 Rente op lening Opgelope uitgawes (10% x 40 000 x 6/12) ‘© Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 120

Berekenings: Rente op kapitaal: Ntuli: (15% x 550 000 x 6/12) + (15% x 650 000 x 6/12 ) = 41 250 + 48 750 = 90 000 Mathe: (15% x 450 000) = 67 500 Salarisse: Ntuli: (6 x 6 000) + (6 x 6 600) = 36 000 + 39 600 = 75 600 Mathe: (6 x 7 000) + (6 x 7 700) = 42 000 + 46 200 = 88 200 Onttrekkings: Mathe: 150 000 + (12 x 1 500) = 168 000 Wins: 302 000 Rente + Salarisse = 90 000 + 67 500 + 75 600 + 88 200 = 321 300 Nie ’n oorblywende wins maar ’n verlies = 321 300 – 302 000 = 19 300 Verdeel: Ntuli 75% x 19 300 = 14 475 Mathe: 25% x 19 300 = 4 825

Voorgestelde antwoorde KAPITAALREKENING: Ntuli 20.7 Mrt. 1] Saldo a/b | 550000 Voertuig AJ 100 000 650 000 KAPITAALREKENING: Mathe a/b 20.8 20.7 Feb. | 28 | Bank KB) 20 000 |] Mrt. 1] Saldo 450 000 Saldo a/b 430 000 450 000 450 000 Saldo a/b 430 000 LOPENDE REKENING: Ntuli 20.8 20.7 Feb. |28 | Onttrekkings: Ntuli AJ 90 000} Mrt. 1 |Saldo a/b 16 000 2 Aanwendingsrekening AJ 14 475]|Feb. 8 |Rente op kapitaal AJ 90 000 Saldo a/b 77 125) Salaris: Ntuli AJ 75 600 181 600 181 600 Mrt. |4 |Saldo a/b 77 125 LOPENDE REKENING: Mathe 20.7 20.8 2 Mrt. [1 Saldo a/b 1 200]]Feb. 8 |Rente op kapitaal AJ 67 500 20.8 Feb. |28 | Onttrekkings: Mathe A) 168 000] Salaris: Mathe A) 88 200 Aanwendingsrekening AJ 4 825] Saldo a/b 18 325 174 025] 174 025 Mrt. |1 | Saldo a/b 18 325 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 122

Voorgestelde antwoorde Oefening 3 Aante| kenin g Verkope [952 000 - (9 230 + 1 200)] 941570 Kostevanverkope (680 000 - 800) (679 200) Bruto wins 262 370 Ander bedryfsinkomste 19 865 Huurinkomste [17 040 - (2x 1420)] 14 200 Kommissie-inkomste 5 325 Wins op bateverkope 40 Voorsiening-vir-oninbare-skulde-aansuiwering (3 300 — 3 000) 300 Bruto bedryfsinkomste 282 235 Bedryfsuitgawes (243 760) Pensioenfondsbydraes (5 300 + 1 200) 6500 Bankkoste 3700 Skryfbehoeftes (6 500-750) 5750 Salarisse en lone (164 500 + 18 000) 182 500 Reklame (4 500 - 900) 3 600 Oninbare skulde (1 600 + 800) 2 400 Diverse uitgawes (26 200 - 2 000) 24 200 Handelsvoorraadtekort 2130 Waardevermindering ( 360 + 12 520 + 100) 12 980 Bedryfswins/verlies 38 475 Rente-inkomste [(11,5% x 18 000 x 2/12) + (375 — 250)] 470 Wins/verlies voor rente-uitgawe/finansieringskoste 38 945 Rente-uitgawe (170 + 400) (570) Netto wins/verlies vir die jaar 38 375 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 123

Bedrag vir lening vir gebruik in Niebedryfslaste: 60 000 + 5 400 – 6 000 = 59 400 waarvan R6 000 die korttermyn-gedeelte is 59 400 – 6 000 = 53 400 Bedrag vir lening vir gebruik in Bedryfslaste: 6 000

Voorgestelde antwoorde Kwartaal 2, Onderwerp 1: Vennootskappe — Ontleding van finansiéle state Oefening 1 Vrae 1 Voordele van ’n vennootskap: ¢ Maklik om aan te gaan. © Word nie op dieselfde wyse as maatskappye gereguleer nie. e Vermoéns en vaardighede van vennote word gekombineer. ¢ QOnderneming betaal nie inkomstebelasting nie. ¢ Makliker om finansiering te kry - meer mense bied sekuriteit. 2 Nadele van ’n vennootskap: ¢ Onderneming is nie ’n regsentiteit nie. Vennote is aanspreeklik vir skulde van onderneming. ¢ Geen deurlopende suksessie nie. Ontbind wanneer vennoot sterf. 3. Vennote se verdienste: Rente op kapitaal 46 200 | Rente op kapitaal 46 200 Salaris 158 400 | Salaris 132000 Wins 3.000 | Wins 3.000 207 600 181 200 4 Persentasie opbrengs: 207 600 x 100 181200 x 100 ¥o(420 000 + 456 340 — 46 440 +2 760) ¥4(420 000 + 420 000 — 55 000 +1000) = 207 600 x 100 = 49,9% = 181200 x 100 = 46,1% 416 330 393 000 5 Kommentaar op persentasie opbrengs: e Vermeerdervan 24,6% tot 49,9% e Verhoog van 16,7% tot 46,1% e —Rentekoers styg e Rentekoers styg e Salarisse verhoog e = Salarisse verhoog e = 2e jaar van onderneming = meer wins e 2e jaar van onderneming = meer wins © Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 125

Voorgestelde antwoorde 10 11 Nuwe rentekoers: 46200 x 100 =11% 420 000 Verhoging in salarisse: 158 400-144000 x100 =10% 144 000 (Dieselfde persentasie indien ander vennoot se salaris gebruik word) Verhoging in rentekoers en salarisse geregverdig: Nee. ¢ Dit is beter om versigtig te wees in ’n nuwe onderneming — hou liewer meer geld in reserwe. ¢ Gemiddelde rentekoers vir lenings is sowat 10% per jaar. Inflasiekoers = + 6%. Salaris is baie meer as dit. Ja. ¢ —Vennote voorsien kapitaal = behoort rente te verdien. e Vennote aanvaar risiko’s. Wins of verlies: Kosprys = 80 000 Opgehoopte waardevermindering = 32 000 Drawaarde = 48 000 Sloopwaarde = 20 000 Verlies = 48 000 — 20 000 = 28 000 Uitwerking op persentasie opbrengs: Nee. ¢ Persentasie opbrengs word bereken op verdienste. Hierdie transaksie behels onttrekkings. Ja. e Verlies op bateverkope = vermindering in wins ¢ Moontlik hoér koste vir nuwe voertuig — vermindering in wins ¢ Minder inkomste indien ’n nuwe voertuig nie gekoop word nie. Kommentaar op die insident: e Die onderneming behoort nie die verlies te dra nie. e Morris se seun gebruik die bakkie onwettig — Morris behoort te betaal vir die skade. e Enige ander relevante antwoord. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 126

Voorgestelde antwoorde 12 Beheermaatreéls vir vaste bates: Indien bates nie vir ondernemingsdoeleindes gebruik word nie behoort dit toegesluit te word. Voertuigsleutels behoort op ’n veilige plek of deur ’n verantwoordelik persoon gehou te word. Logboek moet voltooi word. Installeer opsporingstelsels. Enige relevante antwoord. 13 +Behoort hulle die voertuig te vervang? Verdienste per kilometer R4,59/km 183 000 39 850 Koste per kilometer R1,77/km ZO 400 39 850 Wins R76 600 183 000 — (36 000 + 70 400) Wins per kilometer R1,92/km 76 600 39 850 Verdienste per kilometer R6,18/km 126 000 20 400 Koste per kilometer R1,89/km 38.600 20 400 Wins R51 400 126 000 — (36 000 + 38 600) Wins per kilometer R2,52/km 51400 20 400 Verdienste per kilometer R3,74/km 50180 13 400 Koste per kilometer R1,45/km 13 400 Wins R14 690 50 180 — (16 000 + 19 490) Wins per kilometer R1,10/km 50180 13 400 e Verdienste per kilometer = Afleweringswaens hoér e Koste per kilometer = Bakkie is laer, maar nie ’n groot verskil e Wins per kilometer = Afleweringswaens hoer © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11

Voorgestelde antwoorde e Baseer besluit op verdienste, koste en behoefte e Vennote moet besluit waarvoor hulle die voertuig nodig het: korter of langer afstande, vinnige aflewering, dokumente of pakkette. 14 Verskil tussen likiditeit en solvensie: ¢ — Likiditeit: vermoé om korttermynverpligtinge na te kom; bedryfslaste betaalbaar — gefinansier deur bedryfsbates ¢ Solvensie: vermoé om langtermynverpligtinge na te kom, mate waarin die totale bates die totale laste oorskry. 15 35 000 + 27 000 + 21000: 18 000 27 000 + 21000: 18000 = 83 000: 18 000 = 48 000 : 18 000 =4,6:1 =2,7:1 16 —_Likiditeit: Bedryfsverhouding: verhoog van 0,75:1 na 4,6:1 (baie beter as norm 2:1) Vuurproefverhouding: verhoog van 0,57 na 2,7:1_ (baie beter as norm 1:1) ¢ Positiewe banksaldo nou e ~=Bankoortrekking betaal e Krediteure verminder ¢ Debiteure verminder e Handelsvoorraad neem toe 17. Skuld-ekwiteit-verhouding: 268 100 : 456 340 + 420 000 + 2760 + 1000 = 268 100 : 880 100 =0,3:1 Was 0,42: 1 in vorige jaar Voeg lening by: 268 100 + 400 000 : 880 100 668 100 : 880 100 0,76:1 Ja, die bank sal ’n lening toestaan. Die verhouding is ’n bietjie hoog maar die bank kan opbrengs op belegging en ander aanwysers in rekening bring. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 128

Voorgestelde antwoorde Oefening 2 2.1 Netto wins van ’n vennootskap wat nie gelykop verdeel word nie: e Indien die vennote dieselfde kapitaalbedrag investeer e Indien die vennote ooreenkom dat een vennoot vaardighede kan ‘investeer’ en die ander kapitaal. 2.2 Debietsaldo op ’n vennoot se lopende rekening: e Vennoot skuld die onderneming geld. e Vennoot het moontlik meer as sy verdienste onttrek. 2.3 Handelsvoorraad vir persoonlike gebruik — verdeling van wins of onttrekkings? ¢ Onttrekkings. Omdat dit as ’n bate uit die onderneming geneem is, sal dit nie ’n uitwerking hé op wins in die Inkomstestaat nie. 2.4 Vennootskap betaal inkomstebelasting? ¢ Nee. Die vennootskap is nie ’n regsentiteit nie. 2.5 Word salarisse en rente op kapitaal in rekening gebring na’n verlies?: e Ja. Vennootskapsooreenkoms stipuleer dat die vennote die verdienste moet kry. 2.6 Salarisse van vennote nie aangeteken in die Inkomstestaat: e Salarisse is deel van winsverdeling en nie winsberekening. Oefening 3 3.1 Persentasie opbrengs: 109750 xX 100 86250 x100 Ye(450 000 + 450 000 + 67 750) 1/2(250 000 + 300 000 + 49 750) = 109750 X100 = 86 250 x100 483 875 299 875 = 22,7% = 28,8% 3.2 Behoort Dina Tuwele gelukkig te wees met die resultate: Nee. Michael Sanders se opbrengs is baie hoér than Tuwele s’n. e Tuwele se investering is hoér as Sanders se investering. e = Tuwele kry egter ’n hoér salaris asook meer rente aangesien haar investering hoér is. Ja. Dit hang af van Tuwele se rol in die onderneming. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 129

Voorgestelde antwoorde Oefening 4 4.1 Bedryfsverhouding op 28 Februarie 20.9: 278 900 : 80 900 = 3,45:1 4.2 Vuurproefverhouding op 28 Februarie 20.9: 278 900 — 215 900 : 80 900 = 63 000 : 80 900 = 0,78 :1 4.3 Likiditeit van die onderneming: ¢ Bedryfsverhouding verminder van 10,4:1 tot 3,45:1. Dit is ’n baie beter verhouding. Handelsvoorraad het heelwat verminder, die res het dieselfde gebly of daar was geringe veranderinge. e Vuurproefverhouding verminder van 0,9:1 tot 0,78:1. Handelsvoorraad verminder heelwat, wat hierdie verhouding laat afneem. e Waarde van handelsvoorraad is steeds te hoog: © In 20.8 was dit 90,8% van bedryfsbates. © In 20.9 is dit 77,4% van bedryfsbates. © Die waarde is steeds te hoog. Iindien die voorraad verouderd raak en nie verkoop kan word nie, kan die onderneming kontantvloeiprobleme ondervind. Voorraadvlakke en aankope moet ondersoek word. 4.4 Die effek van die skuld—ekwiteit-verhouding op 28 Februarie 20.9 op leningsonderhandelinge: 753 140 : 740 000 + 320 000 + 49 808 — 21 700 753 140 : 1088 108 0,69: 1 Die verhouding is ’n bietjie hoog en kan ’n negatiewe uitwerking op onderhandelinge hé, afhangende van die grootte van die lening. © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 130

½ Berekenings: Aantal lede aan einde van 20.3: 300 + 20 – 4 = 316 Inkomste behoort te wees: 316 x R600 = R189 600 Drie lede bedank en [3 x (½ x 600)] word terugbetaal. Inkomste vir jaar is dus: 189 600 – 900 = 188 700 Eenhede tussen hakies

Diefstal: 24 + 320 – 252 – 10 = 82 frokkies behoort in voorraad te wees 82 – 46 = 36 gesteel Eenhede tussen hakies (Koste: R120) Diefstal: 25 + 20 + 60 – 45 – 38 – 3 – 14 = 5 gesteel Wins: Kontantverkope: 40/140 x 7 560 = 2 160 Kredietverkope: 45/145 x 6 612 = 2 052 Totale wins: 2 160 + 2 052 = 4 212

Berekenings: Rekenaars: 3 x R3 500 = R10 500. Deposito: 10% x R10 500 = 1 050

Voorgestelde antwoorde Kwartaal 3, Onderwerp 1: Koste- rekeningkunde/Vervaardiging Oefening 1 1.1 [Koste | Fabrieksbokoste | Administrasiekoste | Verbruiksvoorraad 126 600 (8 100 + 125 900-7 400 = 126 600) Salarisse 241 000 270 000 Lone 48 000 WVF-bydrae 2 410 3180 Onderhoud 95 000 Huur (2400/1800 X 198 000) (409/1 800 X 198 000) 154 000 44 000 Water en elektrisiteit (85% x 36 000) (15% x 36 000) 30 600 5 400 Waardevermindering 52 000 Diverse 25 000 150 800 Totaal 726 610 521 380 1.2 Teken gesteelde sambrele op: Verlies weens diefstal/Handelsvoorraadtekort | Voltooidegoederevoorraad 1.3. Sambrele geskenk: Skenkings Voltooide goedere © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 134

Direkte arbeid: 900 000 + 225 000 + 11 250

Voorgestelde antwoorde 1.7. Gelykbreekpunt: e Vaste kostes: Fabrieksbokoste 726 610 + Admin. koste 521 380 = 1247 990 e Veranderlike koste: Grondstowwe 1 652 100 + Direkte arbeid 1 237 500 + Verkoops- en verspreidingskoste 1 085 000 = 3 974 600 e¢ Veranderlike koste per eenheid: 974 600 = 44,16 90 000 Gelykbreek: 1 247 990 = 28 261 44,16 1.8 Gelykbreekpunt vergelyk met werklike produksie: Die onderneming het 90 000 sambrele geproduseer. Hul gelykbreekpunt is 28 261. Hulle produseer baie meer sambrele as die gelykbreekpunt en maak dus ’n goeie wins. Oefening 2 2.1 ONVOLTOOIDEWERKVOORRAAD 20.5 Grondstowwe 20.5 Voltooide goedere Des. |31 | (6700 x R330) AJ 2211 000][Des. /31 | [6700 x (330+250+42)] AJ 4.167 400 Direkte arbeid (6 700 x R250) AJ 1675 000] Fabrieksbokoste (6 700 x R42) AJ 281 400] 4 167 400 4 167 400 VOLTOOIDEGOEDEREVOORRAAD 20.5 Saldo 20.5 Jan. |1 [125 x (240+200+45)] a/b 60 625]|Des. |31 | Koste van verkope A) 3973 005 Saldo Onvoltooide werk AJ 4.167 400 [410 x (330+250+42)] a/b 255 020 4 228 025] 4228 025 Saldo a/b 255 020 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 136

Voorgestelde antwoorde 2.2 Netto wins: Verkope [(125 + 6 700 — 410) x R1100 = 6 415 x R1 100] 7 056 500 Koste van verkope (3.973 005) Bruto wins 3 083 495 Admin. koste (6 415 x R14) (89 810) Verkoops- en verspreidingskoste (6 415 x R80) (513 200) Netto wins 2 480 485 2.3. Positiewe punte: e ~Produksie het feitlik verdubbel (van 3 360 tot 6 700) gedurende hierdie jaar. e Produksie kan ’n bietjie verhoog in die volgende jaar. ¢ Neem aan dat 3 235 (3 360 — 125) eenhede in 20.4 verkoop is en 6 415 (125 + 6 700 — 410) eenhede in 20.5 verkoop is. Verkope het gedurende 20.5 feitlik verdubbel teen ’n hoér prys. Dit behoort te lei tot ’n hoér wins. ¢ Verkoopprys styg, maar beter gehalte grondstowwe kan die styging in verkoopprys regverdig. Negatiewe punte: ¢ ~ Gelykbreekpunt is hoér. e Koste van produksie is hoér. e ~Verkoopprys styg. Oefening 3 Kostes wat direk verband hou met die vlak van produksie. Die koste 3.1.1 | Veranderlike koste verhoog indien meer produkte geproduseer word. Kostes wat betaal moet word ongeag die vlakke van produksie, selfs 3.1.2 | Vaste koste . oo, indien daar geen produksie is nie. Punt in produksie en verkope waar die onderneming koste kan dek maar 3.1.3 | Gelykbreekpunt . . . nog nie ’n wins maak nie. 3.1.4 | Primére koste Direkte produksiekoste = Grondstowwe + Direkte arbeidskoste. 3.1.5 | Fabrieksbokoste Alle bykomende koste wat aangegaan word om’n fabriek te bedryf. 3.2 Vaste koste: Lokaal 20000 Musiek 9 000 Dekor 10 000 Blomme 5000 Totaal 44.000 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 137

Voorgestelde antwoorde 3.3. Veranderlike koste: Kos 250 Drinkgoed 80 Uitnodigings 40 Geskenke _80 Totaal 450 per persoon 3.4 Aantal gaste om gelyk te breek? Vaste koste = 44000 _ = 880 gaste Veranderlike koste 500-450 3.5 Inkomste: 880 x R500 = R440 000 Kostes: vaste koste 44 000 + Totale veranderlike koste (880 x R450) = 44 000 + 396 000 = R440 000 Inkomste = Uitgawes 3.6 Inkomste: 600 x R500 = R300 000 Kostes: Vaste koste 44 000 + Veranderlike koste per persoon (600 x R450) = 44,000 + 270 000 = 314 000 Hulle sal ’n verlies ly van R14 000. Hulle behoort na al die kwotasies te kyk om te sien waar hulle geld kan spaar: ’n ander lokaal, DJ of ander dekor en blomme. Hulle kan ook probeer om die koste per persoon te verminder. Kwartaal 3, Onderwerp 2: Opstel van ’n begroting Oefening1 Onthou dat die Inkomstestaat vir ’n jaar gegee word. Alle bedrae moet deur 12 gedeel word om maandelikse bedrae te kry. Van daar kan hulle verhoog of verminder word. Huurgeld en versekering verhoog nie elke maand nie, maar een maal per jaar. Persentasie winsmarge = 195 000 x 100 = 50% op kosprys 390 000 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 138

MAANDELIKSE INKOMSTEVOORUITSKATTING VIR TWEE MAANDE

NAAM VAN ONDERNEMING: Tendani Mavhungu se Snoepwinkel MAANDELIKSE kontantbegroting

Maart April Voorraad onttrek deur eienaar moet ook vervang word.

Voorgestelde antwoorde Kwartaal 3, Onderwerp 3: Voorraadstelsel Oefening 1 HANDELSVOORRAAD 20.1 20.1 Mei | 1 Saldo a/b 17 000 || Mei | 31 | Skenkings AJ 600 31 | Bank KB) 9 500 Koste van verkope DJ 6 600 Krediteurekontrole KJ 9 655 Koste van verkope KO) 3560 Koste van verkope DK) 1125 Krediteurekontrole KK) 750 Bank KB) 340 Onttrekkings AJ 2000 Verpakkingsmateriale AJ 250 Handelsvoorraadtekort AJ 360 Saldo a/b 24 000 37 870 37 870 Jun. J 4 Saldo a/b 24 000 Oefening 2 HANDELSVOORRAAD 20.1 20.1 Mei | 1 Saldo a/b 2 400 |] Mei | 31 | Openingsvoorraad A) 2400 31 | Sluitingsvoorraad AJ 23 220 HANDELSREKENING 20. 20. 2 A) 2 Verkope [9 000 +(2580x | AJ Mei | 31 | Openingsvoorraad 2 400 |] Mei | 31 | 125/100) -— 1 250] 10 975 Aankope (7 000 + 23 000 - 400) AJ 29 600 Sluitingsvoorraad AJ 23 220 Wins en verlies (Bruto wins) AJ 2195 34 195 34 195 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 142

Koste van verkope = 100/200 × 980 000 = 490 000 Verskil = 806 000 – 490 000 = 316 000 voorraad wat vernietig is

Voorgestelde antwoorde Kwartaal 4, Onderwerp 1: Belasting op toegevoegde waarde (BTW) Oefening 1 Kontantverkope (#4/114 x 98 040) 12 040 Kredietverkope (24/114 x 57 000) 7 000 Kontantaankope (#4/11,x 48 000) (6720) Kredietaankope (*4/114 x 109 440) (13 440) Terugsendings deur klante (4/114 x 7 752) (952) Terugsendings aan verskaffers (14/114 x 8 208) 1008 Onttrekkings @4/114x 4 000) 560 Oninbare skulde (#4/114 x 1368) (168) Oninbare skulde wat verhaal is (4/114 x 570) jo Korting toegestaan aan klante (24/114 x 3 648) (448) Korting ontvang van verskaffers (#4/114 x 13 680) 1680 Bedrag verskuldig aan SAID 630 Oefening 2 Uitsetbelasting betaalbaar aan SAID Verkope [(37 821 + 22 965) x 14/114] 7 464,95 Rekenaar (2500 x 14/11) 307,02 Versekering (40 000 x 14/114) 4912,28 12 684,25 Insetbelasting wat van SAID geéis moet word Rekenaar (12 000 x 14/114) 1473,68 Voorraad en oorhoofse koste (20 000 x 14/114) 2 456,14 Kredietnotas uitgereik (1580 x 14/114) 194,04 Bedrag verskuldig aan SAID 4123,86 Uitset-BTW 12 684,25 Inset-BTW (4 123,86) 8 560,39 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 144

Voorgestelde antwoorde Vraag 1.1: Bankrekonsiliasie (22 punte) [11] BALANSSTAATREKENINGE-AFDELING BANK B 20.1 20.2 Mrt. 1 Saldo a/b 6 280]/Mrt. | 31 Totale betalings KB) 88 290 31 |Totale ontvangste KO) 86 000] Bankkoste ¥280 Kapitaal ¥10 000 Rente op oortrekking Y40 Huurinkomste ¥3 200) Debiteurekontrole 350 Skryfbehoeftes v180 Debiteurekontrole v¥460 v Onttrekkings ¥800 Saldo 19 440 Handelsvoorraad ¥2 400 108 860 108 860 Apr. |1 |Saldo M 19 44ol [12] Kredietsaldo volgens bankstaatY M19 160 Krediteer uitstaande depositoY ¥6 230 Debiteer uitstaande tjeks: V Nr. 168 ¥3500 Nr. 123 ¥350 Nr. 274 1120 Nr. 302 ¥980 Debietsaldo volgens BankrekeningY M19 140 25 390 25 390 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 145

    Regstelling op Krediteuregrootboek: 18 210 – 951 = 17 259                a/b * *Dieselfde as totale van Krediteurelys: 22 908 + (18 210 – 951) = 40 167            

Voorgestelde antwoorde VRAAG 2 [42 punte] Algemenegrootboekrekening: Voertuie Voertuigregistrasie: MOJoo1 WP Koopprys: R300 000 Datum aangekoop: ? Metode en koers van waardevermindering: 25% op kosprys Besonderhede van waardevermindering: Datum Huidige waardevermindering Opgehoopte waardevermindering 28 Feb. 20.1 37 500 37 500 28 Feb. 20.2 75 000 112 500 28 Feb. 20.3 75 000 187 500 28 Feb. 20.4 75 000 262500 1Junie 20.4 18 750 (25% x 300 000 x 3/12) 281 250 Besonderhede indien verkoop: Datum verkoop: 1 Junie 20.4 Drawaarde op datum van verkoop: 300 000 — 281 250 = 18 750 Verkoopprys: R15 000 Metode van verkoop: Eienaar neem dit vir persoonlike gebruik. Verlies op verkoop: 18 750 — 15 000 = 3 750 Algemenegrootboekrekening: Voertuie Voertuigregistrasie: MOJ222 WP Koopprys: R360 000 Datum aangekoop: 1 Junie 20.4 Metode en koers van waardevermindering: 25% op kosprys Besonderhede van waardevermindering: Datum Huidige waardevermindering Opgehoopte waardevermindering 28 Feb. 20.5 67 500 (25% x 360 000 x 9/12) 67 500 Besonderhede indien verkoop: Datum verkoop: Drawaarde op datum van verkoop: Verkoopprys: Wins/Verlies op verkoop:- ‘© Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 147

Voorgestelde antwoorde 2.1 Datum van aankoop van voertuig MOJoo1 WP: (5) 25% x 30 000 x tydperk = 37 500 Tydperk=37500 Y = 37500 =0,5jaar “ =6maande 25% ¥ x 300 000 ¥ 75 000 Aangekoop: 31 Augustus 20.2 of 1 September 20.2 “ 2.2. Bateverkoperekening: BATEVERKOPE Opgehoopte waardevermindering op 20.4 v{|20.4 voertuie v Jun. fa Voertuie A) 300 oogJun. 1 (262 500% +18 750%) A) 281250 OnttrekkingsY” AJ ¥ 15.000 \Verlies op bateverkope AJ ¥3750 300 00g 300 000 2.3. Opgehoopte-waardevermindering-op-voertuie-rekening: (11) OPGEHOOPTE WAARDEVERMINDERING OP VOERTUIE 20.4 20.4 Saldo vv Jun. fa BateverkopeY AJ M281 25q|Mrt. 4 (262 500 + 140 000) a/b 402 500 20.5 Feb |28 |Saldo a/b Y 277 50q|Jun. 1 |Waardevermindering A) M18 750 20.5 Waardevermindering Feb. |28 \(70000%+67500%“Y) JAJ 137 500 558 750 558 750 IMrt. 1 |Saldo a/b | [1227 500 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 148

                       a/b  Berekenings: Rente op kapitaal: Baloyi (10% x 350 000 x 9/12) + (10% x 500 000 x 3/12) = 38 750 Rente op kapitaal: Shabangu 10% x 500 000 = 50 000 Salarisse: (10 x 10 000) + (2 x 12 000) = 124 000

         Berekenings: Oorblywende wins: 356 000 – 88 750 – 124 000 – 124 000 – 10 000 = 9 250 Gelyke verdeling: 9 250 x ½ = 4 625          Berekening vir Handelsvoorraad-surplus: 317 403 – 314 785 = 2 618 Saldo op handelsvoorraadrekening: 310 000 + 6 365 – (100/125 x 825) – 920 = 314 785 Voorraadopname-waarde: R317 403

             Berekening van rente op kapitaal: (3% x 500 000 x 10/12) + (6% x 500 000 x 2/12) = 12 500 + 5 000 = 17 500                   

Voorgestelde antwoorde 4.3. Balansstaat: (25) Aante kenin g BATES Niebedryfsbates 1223 860 Vaste bates (800 000% + 404 860% +100 000% — 25 000% — 56 000”) Y 1223 860 Bedryfsbates 458 193 Voorraad (317 403” +13 560%) ¥ 330 963 Handels- en ander rekeninge ontvangbaar (sien aantekening) M127 230 Kontant en kontantekwivalente (o} TOTALE BATES M1682 053 EKWITEIT EN LASTE Eienaarsbelang 1200 400 Kapitaal (500 000 + 500 000) ¥1000 000 Lopende rekeninge (sien aantekening) ¥200 400 Niebedryfslaste 111 320 Lening: ABASA Bank (200 000 — 88 680) ¥VV 111 320 Bedryfslaste 370 333 Handels- en ander rekeninge betaalbaar (sien aantekening) M274 545 Korttermyn-gedeelte van lening (7 390 x 12) VV 88 680 Bankoortrekking (6 500Y + 108% + 230% + 270%) M7108 TOTALE EKWITEIT EN LASTE M1682 053 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 152

VRAAG 5 [35 punte]   ½  ½     ½           

Voorgestelde antwoorde 5.5 Kanse dat ’n bank’n lening sal toestaan: (9) Skuld-ekwiteit-verhouding: 280 000 : 1000 000 +185 000 — 94 270 280 000%: 1090 730%” YY 0,26: 1% Met lening: 880 000: 1090 730 0,81: 1%% ¢ ’n Bank kan moontlik ’n lening toestaan, maar hulle sal moontlik baie versigtig wees. % © Die goeie opbrengs op eienaarsbelang kan die bank oortuig om’n lening toe te staan. ¥ VRAAG 6 [34 punte] Moenie desimale gebruik nie, rond alle bedrae af. 6.1 Waarde van verbruiksvoorraad wat gebruik is: (6) Verbruiksvoorraad wat gebruik is: 9 700% + 11 400% +15 200% — 5 900 Y = 30 400 Verbruiksvoorraad in fabriek gebruik: 80% Y x 30 400 = 24 320% 6.2 Fabrieksbokoste en administrasiekoste: (10) Verbruiksvoorraad YM 24 320 M6080 Salarisse en lone M 96 000 M 36 000 Water en elektrisiteit (200/240 x 25 800) ¥21500 V4 300 Onderhoud 23 200 fo} Diverse uitgawes 8090 1420 Versekering ¥ 10 300 ¥2 060 Huuruitgawe ¥%120 000 ¥2 400 Waardevermindering 8 2600 Totaal 386 010 52 260 © Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 154

Voorgestelde antwoorde 6.3 Algemene Grootboekrekeninge: (7) GRONDSTOWWEVOORRAAD 20.7 120.6 Jul. fa Saldo a/b ¥25 30QJun. 30 |Krediteurekontrole KK] ¥14 300 20.8 v Jun. |30 |Krediteurekontrole K) 186 550 Grondstowwe uitgereik A) 213 970 Bank KB) V¥41 200 Saldo a/b ¥31 630 Bank KB} v6 850 259 850 259 850 Jul. fa Saldo a/b 31 630 ; @ ONVOLTOOIDEWERKVOORRAAD 20.7 20.8 Jul. ja |Saldo a/b ¥9 83q|Jun. 30 |Voltooide goedereY AJ ¥959 460 20.8 Jun. [30 |Grondstowwe AJ 213970 Saldo a/b ¥10 350 Direkte arbeid AJ ¥ 360 00d Fabrieksbokoste AJ ¥386 010 969 819 969 810 Jul. fa Saldo a/b 10 35Q ; (4) VOLTOOIDEGOEDEREVOORRAAD 20.7 20.8 Jul. fa Saldo a/b ¥750qQ|Jun. 30 |Koste van verkope A) ¥934 660 20.8 Jun. |30 |Onvoltooide werk AJ 959 460 Saldo a/b ¥32 300 966 960 966 960 Jul. fa Saldo a/b 32 300 © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 155

Voorgestelde antwoorde VRAAG 7_ [32 punte] 7.1. Skedules vir Maart tot Mei 20.2: (10) Maart April Mei Maand (Kredietverkope: 60% van verkope) 56 160% Februarie (140 400) ¥ (40% x 140 400) 87 780% Maart (168 000) ¥ 77 67 200% [55% x 168 000] -5% April (182 400) ¥ 95 304% 72 960% Mei (172 800) ¥ 90 288% (7) Maart April Mei Maand (Kredietaankope: 199/160 x verkope) 141 863% Februarie (146 250) ¥ (146 250 — 5%) Maart (175 000) ¥ 169 750% April (190 000) ¥ 184 300% Mei (180 000) ¥ _ 7.2. Oninbare skulde om in April 20.2 af te skryf: (4) Kredietverkope: Februarie 140 400 Oninbare skulde in April: 5% “x 140 400% Y = 7 020% 7.3. Korting ontvang in Mei 20.2: Q) Kredietaankope: April 190 000 Korting ontvang in Mei: 3%” = 190 000% = 5 700% 7.4 Verkoopsyfers vir drie maande geéindig 31 Mei 20.2: (4) Maart 280000% April 304 000% Mei 288 000% 872 000% © Via Afrika »» Rekeningkunde Gr 11 156

Voorgestelde antwoorde 7-5 ‘Korting ontvang’ in ‘Ontvangste’-afdeling van kontantbegroting: (2) Nee. Y Dit is ’n niekontant-item en die onderneming ontvang nie geld nie. ¥ 7.6 Waardevermindering: (2) Is ’n toegerekende uitgawe en dus op die Inkomstestaat.” Is nie ’n kontantbetaling nie. ¥ Totaal: 300 punte © Via Afrika » Rekeningkunde Gr 11 157