Sesotho FAL Grade 12 Paper 3 Supplementary 2016 Memo

NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KEREITE YA 12 SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) PAMPIRI YA BORARO (P3) HLAKOLA/TLHAKUBELE 2016 MEMORANDAMO MATSHWAO: 100 Memorandamo ona o na le maqephe a 9. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3 2 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – (MATSHWAO A 50) SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL)- SLKT ELA HLOKO: • Sebedisa ruburiki ena ka nako tsohle ha o lekanyetsa meqoqo (Pampiri ya 3, Karolo ya A). • Matshwao a 0-50 a arotswe ho ya ka dikgato tse 5 tsa ditlhaloso. • Lekgetheng la Dikahare, Puo le Setaele, tlhaloso e nngwe le e nngwe ya bokgoni e arotswe habedi ho hlahisa boemo bo hodimo le boemo bo tlase; boemo bo bong le bo bong bo na le tlhaloso ya bona. • Lekgetha la sebopeho lona ha le a arolwa ka bokgoni bo nang le boemo bo hodimo le bo tlase. RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO – SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE [MATSHWAO A 50] Makgetha a ho Phihlello e supang Phihlello ya motheo Phihlello e babatsehang Phihlello e mahareng Phihlello e haellang lekanyetsa bokgoni feela DIKAHARE LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 MORALO -Nehelano e bontshang -Nehelano e ntle e supang -Nehelano ke e -Nehelano e momahane -Nehelano e tswile lekoteng kutlwisiso e babatsehang ya tsebo le bokgoni kgotsofatsang ditlhokeho; mona le mane ho hang Boemo bo hodimo (Nehelano ya sehlooho e supang bokgoni -Mehopolo ke e -Mehopolo e momahane ka -Mehopolo ke e seng ya -Mehopolo ke e sa sehlooho) tlhophiso bo ikgethang ipapisitseng ka botlalo le tsela e kgotsofatsang le e boiqapelo, mme e sa tsepamang e dubakaneng ya mehopolo le -Mehopolo e matla, e sehlooho, mme e kgodisang; hlakang -Ha e utlwahale, mme dintlha, kelohloko ya phepetsa monahano, mme ke kgahlisang -O hlophisitswe hantle ka -Ho na le bopaki bo seng dintlha di a phetakakwa baamohedi ba ditaba, e kgodisang -O hlophisitswe hantle ka tsela e mahareng, mme o bokae ba tlhophiso le -Ha o a hlophiswa ka maikemisetso le -O hlophisitswe hantle ka tsela e supang bokgoni, momahane ka tshwanelo ho momahano ya mosebetsi tshwanelo le momahano ha maemo tsela e babatsehang, mme o mme o momahane ka kenyeleditswe selelekela, e yo momahane ka tshwanelo ho tshwanelo ho kenyeditswe mmele le qetelo. MATSHWAO A 30 kenyeleditswe selelekela, selelekela, mmele le qetelo mmele le qetelo 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Mosebetsi o tswileng -Mosebetsi o radilweng -Mosebetsi o a kgotsofatsa -Mosebetsi boholo o -Boiteko ke bo fokolang ba matsoho leha o haellwa ke hantle leha o sa hlaka mona le tswile lekoteng ho arabela sehlooho dintlha tse ikgethang tsa -Mehopolo ke e loketseng, mane -Mehopolo ha e a -Mehopolo e tswile lekoteng Boemo bo tlase moqoqo o babatsehang mme e thahasellisang -Mehopolo e momahane ka momahana ka tshwanelo, ka ho phethahala, ha e a -Mehopolo ke e supang -O hlophisitswe hantle ka tsela e mahareng, mme e a mme e a lahlehisa nepahala boiphihlelo bo hodimo tsela e bontshang bokgoni, kgodisa -Nehelano ha e na bopaki -Mosebetsi ha o a tsepama -O hlophisitswe hantle ka mme o momahane ka -Karolo ya mosebetsi e bo bokaalo ba tlhophiso sehloohong, mme o tsela e babatsehang, mme o tshwanelo ho itseng e hlophisitswe; le momahano dubakane momahane ka tshwanelo ho kenyeleditswe selelekela, -Karolo feela e hlophisehile kenyeleditswe selelekela, mmele le qetelo ka tshwanelo ho mmele le qetelo kenyeleditswe selelekela, mmele le qetelo Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3 3 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016 NSC – Memorandamo Makgetha a ho Phihlello e supang Phihlello ya motheo Phihlello e babatsehang Phihlello e mahareng Phihlello e haellang lekanyetsa bokgoni feela PUO, SETAELE LE HO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 HLAOLA DIPHOSO -Sehalo, rejisetara, setaele le -Sehalo, rejisetara, setaele -Sehalo, rejisetara, setaele le -Sehalo, rejisetara, -Tshebediso ya puo ke e sa tlotlontswe di loketse sepheo, le tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse setaele le tlotlontswe ha utlwisiseheng Sehalo, rejisetara, baamohedi ba ditaba mmoho le sepheo, baamohedi ba sepheo, baamohedi ba di a lokela sepheo, -Sehalo, rejisetara, setaele le setaele le tlotlontswe ke maemo ka tsela e e babatsehang ditaba mmoho le maemo ditaba mmoho le maemo ka baamohedi ba ditaba tlotlontswe ha di a lokela Boemo bo hodimo tse lokelang -Tshebediso ya hae ya puo e a ka tsela e supang bokgoni tsela e mahareng mmoho le maemo a baamohedi ba ditaba, sepheo/tshusumetso le ikgetha, mme e bontsha boitshepo -Tshebediso ya puo e -Tshebediso ya puo ke e ditaba sepheo le maemo maemo ka tsela e tsotehang matla, mme ho loketseng, mme e fetisa -Tshebediso ya puo ke -Tshebediso ya tlotlontswe e Kgetho ya mantswe -O sebedisitse sehalo se matla, sebedisitswe sehalo se moelelo ka tshwanelo ya motheo feela haellang ke sesosa sa Tshebediso ya puo le mme se susumetsang ka tsela e loketseng -Puo ya bonono ke e -Sehalo mmoho le nehelano e sa utlwisiseheng tlwaelo, matshwao a ho ikgethang -Boholo ba mosebetsi ha o loketseng, mme e moelelo o hlahiswang ke bala le mopeleto -O batla o hloka diphoso tsa puo na diphoso tsa tshebediso sebedisitswe ka tshwanelo tema ke tse sa lokelang le tsa mopeleto ya puo le mopeleto -Sehalo se sebedisitswe ka -Ho sebedisitswe MATSHWAO A 15 -O radilwe ka bokgoni bo -O radilwe hantle ka tshwanelo tlotlontswe ya motheo tsotehang tshwanelo -O radilwe ka tsela e feela mahareng feela 13 10 7 4 -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke e -Tshebediso ya puo ke Boemo bo tlase nepahetseng, mme e sefutho, mme e loketseng kgotsofatsang leha ho na le ya motheo feela. susumetsang sehalo sa tema maemo ho sa tsamaelane mona le -Popeho ya dipolelo ke e -O batla o hloka diphoso tsa puo -Sehalo ke se matla, mme mane tshwanang e se nang le tsa mopeleto se loketseng -Ka kakaretso sehalo ke se motswako o monyane -O radilwe ka bokgoni -Ho na le diphoso tse seng loketseng leha puo ya kapa o siyo hohang kae tsa puo le tsa bonono e le e haellang -Tlotlontswe e haella mopeleto haholo feela -O radilwe hantle SEBOPEHO 5 4 3 2 0–1 -Kgodiso ya sehlooho ke e -Tlhahlamano ya dintlha ke -Dintlha tse loketseng di -Dintlha tse itseng di a -Dintlha tse hlokehang tsa Makgetha a tema: babatsehang e loketseng, mme e ntshetswa pele utlwahala bohlokwa ha di a haella popeho ya dipolelo le -Dintlha tse phethahetseng ka hodisang sehlooho -Dipolelo le diratswana di -Dipolelo le diratswana di -Dipolelo le diratswana tse kgodiso ya diratswana botlalo. -Momahano e bopilweng bopilwe ka tsela e mahareng na le diphoso hlahisitsweng ke tse le bolelele bo -Dipolelo le diratswana di bopilwe ke e supang bokgoni -Moqoqo o a utlwisiseha leha -Moqoqo o ntse o hlahisa fosahetseng hlokehang ka tsela e babatsehang. -Dipolelo le diratswana di a o le diphoso. moelelo o itseng. -Moqoqo ha o na moelelo o hlahlamana, mme di lebeletsweng MATSHWAO A 5 fapafapantswe. MATSHWAO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3 4 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016 NSC – Memorandamo Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a Tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare/Moralo (60%) 30 DM = Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (30%) 15 PST = Sebopeho (10%) 05 Seb = Matshwao ohle 50 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3 5 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: MOQOQO POTSO YA 1 1.1 Sehlooho: La tjhaba le sa hane! Dikahareng ho hlake hore ke ketsahalo/diketsahalo dife tse ileng tsa etsa hore letsatsi leo le neng le lebelletswe le tjhabe/fihle. Mohlala: Motho a ka iphumana a thabetse ho fihla ha letsatsi leo ka lona a tlo fumantshwa moputso kapa tlotlo ka baka la mesebetsi ya hae e metle/motho a ka iphumana a letetse ho tjhaba ha letsatsi le itseng le tlo fetola bophelo ba hae ka tse bohloko. [50] 1.2 Sehlooho: Ruri ho sebetsa ka thata ho na le moputso. Dikahare di totobatse ketsahalo e ileng ya ruta motho hore ho sebetsa ka thata ho a putsa. Mohlala: Moithuti o ile a atleha ka dinaledi ditlhahlobong tsa hae tsa Kereiti ya 12 ka lebaka la ho sebetsa ka thata. [50] 1.3 Sehlooho: Tokoloho e ntlafaditse dikamano tsa Maafrikaborwa. Dikahare di bontshe hore moqoqo o tiisa/nnetefatsa taba ya dikamano tse ntle tse tlisitsweng ke tokoloho ho Maafrikaborwa. Mohlala: Ho kopakopana ha Maafrikaborwa dibakeng tse fapaneng tsa boithabiso, mesebetsing le dikolong jj. [50] 1.4 Sehlooho: Botle le bobe ba mahae/dibaka tseo maqheku a hlokomelwang ho tsona. Mohlala: - Mahaeng ana maqheku a fuwa tlhokomelo e ntle. -Ka nako tse ding mahaeng a mang tlhokomelo ha e be ntle ka lebaka la basebetsi ba se nang pelo ya ho hlokomela maqheku. [50] 1.5 Sehlooho: Ditoro/Ditabatabelo tsa ka ka mora ho phethela Kereiti ya 12. Moqoqong ona mohlahlobuwa o nahanisisa le ho hlahisa maikutlo a hae ka seo a batlang ho se etsa ka mora Kereiti ya 12. Mohlala: Maikemisetso a hae a ho tswela pele ka dithuto/ho batla mosebetsi/ho iqalla kgwebo. [50] 1.61- Ditshwantsho 1.6.3 Dikahare tse lebelletsweng: - Moqoqong ona mohlahlobuwa o sheba setshwantsho, mme a qoqe ka seo setshwantsho se se qholotsang maikutlong a hae. - Moqoqo wa hae o tshwanetse ho dumella mmadi ho itemohela sehlooho seo ho qoqwang ka sona ka tsela e hlakileng. [50] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 50 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3 6 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E TELELE - (MATSHWAO A 30) SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) SLKT Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang lekanyetsa DIKAHARE, 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4 MORALO LE -Nehelano e babatsehang e -Nehelano e ntle haholo, e -Nehelano e lekaneng e bontshang -Nehelano ya motheo e bontshang -Nehelano e totobatsa kgaello ya SEBOPEHO supang bokgoni bo ikgethang; bontshang tsebo e ntle ya tsebo ya makgetha a mofuta ona tsebo ya makgetha a itseng feela a tsebo ya makgetha a mofuta ona -Mehopolo e matla, e butswitseng; makgetha a mofuta ona wa tema; wa tema; mofuta ona wa tema; wa tema; -Nehelano le -Tsebo e batsi ya makgetha a -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame; -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho -Mosebetsi o na le tsepamo e -Moelelo o nyotobetswa ke ho mehopolo; mofuta ona wa tema; -Mehopolo le dikahare ke tse phethahala – ho na le ho kgera ho itseng empa o a kgera; kgera ho hoholo; -Tlhophiso ya -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame; momahaneng, tse hlalositsweng ka itseng; -Ha se ka dinako tsohle mehopolo -Mehopolo le dikahare ha di na mehopolo; -Mehopolo le dikahare ke tse tsela e supang bokgoni, mme di -Mehopolo le dikahare di na le le dikahare di momahaneng. momahano; -Sepheo, baamohedi momahaneng; tshehetsa sehlooho; momahano e mahareng; - Sehlooho se tshehetswa ke -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse ba ditaba, makgetha -Dintlha tsohle di tshehetsa -Sebopeho ke se loketseng se -Ke dintlha tse itseng feela tse dintlha tse mmalwa; tshehetsang sehlooho; a tema le maemo. sehlooho, mme di hlalositswe ka nang le diphoso tse mmalwa. tshehetsang sehlooho; -Sebopeho se foofo feela, mme se -Ha ho boiteko ba ho sebedisa tsela e babatsehang; -Sebopeho ke se loketseng ka na le bohlotsa bo boholo. melao ya sebopeho. MATSHWAO A: 18 -Sebopeho ke se nepahetseng. kakaretso empa se nang le -Kgaello e matla ya tse itseng tsa diphoso. bohlokwa. PUO, SETAELE LE 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 HO HLAOLA -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le DIPHOSO tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe di lokela tlotlontswe ha di dumellane le -Sehalo, rejistara, maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba setaele, ditaba le maemo; ka ho fetisisa ka ditaba le maemo; ka tsela e ditaba le maemo; ka tsela e ditaba le maemo hanyane; ditaba le maemo; maikemisetso, tsela e babatsehang. bontshang bokgoni bo boholo. mahareng baamohedi ba -Tshebediso ya puo e fosahetse -Mosebetsi o tletse diphoso o ditaba le maemo; -Tshebediso ya puo e nepahetse -Tshebediso ya puo e nepahetse -Mosebetsi o na le diphoso tse ebile e tletse diphoso tse ngata; dubakane; -Tshebediso ya puo, ebile e bopehile hantle; ka kakaretso ebile e bopehile itseng tsa tshebediso ya puo; tlwaelo ya hantle; -Tlotlontswe e haellang; -Tlotlontswe ha e dumellane le tshebediso ya puo, -Tshebediso ya tlotlontswe ke e sepheo; kgetho ya mantswe, -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle lekaneng; -Moelelo o nyotobetse. matshwao a ho bala -Mosebetsi ha o na diphoso. haholo; -Moelelo o nyotobetse haholo. le mopeleto. -Diphoso ha se tse nyotobetsang -Mosebetsi boholo ha o na diphoso. moelelo. MATSHWAO A: 12 MATSHWAO 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7 Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a Tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare/Moralo/Sebopeho (60%) 18 DMS = Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%) 12 PST = Matshwao ohle 30 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3 7 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016 NSC – Memorandamo KAROLO YA B: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE TELELE POTSO YA 2 2.1 LENGOLO LA SETSWALLE/SETLWAEDI Dikahare: • Aterese e nngwe feela, mme e ngolwe bohareng ba leqephe ho tloha letsohong le letshehadi ho isa ho le letona. • Tlasa aterese ho tlolwe mola ho ngolwe letsatsi la mohla lengolo le ngolwang. • Ho tlolwe mola ka mora mohla e be ho ngolwa ditumediso. • Tlola mola e be o qala ditaba tsa lengolo. • Sehalo sa lengolo e be se dumellanang le mofuta wa lengolo. • Seratswana sa pele ke selelekela. • Mmele wa lengolo o be le diratswana. • Qetelo e be e dumellanang le mofuta ona wa lengolo. [30] 2.2 TSA BOPHELO BA MOFU/OBITJHUARI Dikahare: • Lebitso la mofu • Tlhaho ya hae: (sebaka, letsatsi le selemo sa tswalo) • Tsa kgolo ya mofu: thuto (mosebetsi le lenyalo) ha di le teng. • Tsa lefu la hae (letsatsi le mokgwa oo a hlokahetseng ka wona) • Maballo: Bao a ba siyang. • Seboko sa hae. [30] 2.3 LENANETSAMAISO LE METSOTSO Dikahare: • Le bontshe mofuta wa kopano. • Le bontshe letsatsi la kopano. • Le bontshe sebaka/tulo ya kopano. • Le bontshe ajenda/lenanetaba le nang le dintlha tse sa fetoheng tsa ka mehla. • Metsotso e dumellane le lenanetaba. • Metsotso e saenwe ke mongodi le modulasetulo. [30] 2.4 PUISANO Dikahare: Puisano e be pakeng tsa moithuti le motswadi wa hae. • Ka mehla e ngolwa e le ho puommui. • Lebitso la sebui le ngolwe letsohong le letshehadi la leqephe, le latelwe ke kgutlopedi. • Tlhaloso ya tlatsetso e kang ditaelo tsa hore ho itseng ho etswa jwang kapa ho buuwa jwang, ho ngolwe ka masakaneng. • Polelo e nngwe le e nngwe e be karabelo ya puo e sa tswa buuwa. • Sehalo le puo tse sebediswang di tla itshetleha kamanong ya dibui tse buisanang. • Ho tlolwe mela pakeng tsa sebui ka seng. [30] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 30 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3 8 DBE/Tlhakubele 2016 NSC – Memorandamo KAROLO YA C: RUBURIKI YA HO LEKANYETSA TEMA YA KGOKAHANO E KGUTSHWANE (MATSHWAO A 20) SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) SLKT Makgetha a ho Phihlello e babatsehang Phihlello e supang bokgoni Phihlello e mahareng Phihlello ya motheo feela Phihlello e haellang lekanyetsa DIKAHARE, 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 MORALO LE -Nehelano e babatsehang e -Nehelano e ntle haholo, e -Nehelano e lekaneng e bontshang -Nehelano ya motheo e bontshang -Nehelano e totobatsa kgaello ya SEBOPEHO supang bokgoni bo ikgethang; bontshang tsebo e ntle ya tsebo ya makgetha a mofuta ona tsebo ya makgetha a itseng feela a tsebo ya makgetha a mofuta ona -Mehopolo e matla, e butswitseng; makgetha a mofuta ona wa tema; wa tema; mofuta ona wa tema; wa tema; -Nehelano le -Tsebo e batsi ya makgetha a -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame; -Mosebetsi ha o a tsepama ka ho -Mosebetsi o na le tsepamo e -Moelelo o nyotobetswa ke ho mehopolo; mofuta ona wa tema; -Mehopolo le dikahare ke tse phethahala – ho na le ho kgera ho itseng empa o a kgera; kgera ho hoholo; -Tlhophiso ya -Mosebetsi ha o kgere, o tsepame; momahaneng, tse hlalositsweng ka itseng; -Ha se ka dinako tsohle mehopolo -Mehopolo le dikahare ha di na mehopolo; -Mehopolo le dikahare ke tse tsela e supang bokgoni, mme di -Mehopolo le dikahare di na le le dikahare di momahaneng. momahano; -Sepheo, baamohedi momahaneng; tshehetsa sehlooho; momahano e mahareng; - Sehlooho se tshehetswa ke -Ke dintlha tse mmalwa haholo tse ba ditaba, makgetha -Dintlha tsohle di tshehetsa -Sebopeho ke se loketseng se -Ke dintlha tse itseng feela tse dintlha tse mmalwa; tshehetsang sehlooho; a tema le maemo. sehlooho, mme di hlalositswe ka nang le diphoso tse mmalwa. tshehetsang sehlooho; -Sebopeho se foofo feela, mme se -Ha ho boiteko ba ho sebedisa tsela e babatsehang; -Sebopeho ke se loketseng ka na le bohlotsa bo boholo. melao ya sebopeho. MATSHWAO A: 12 -Sebopeho ke se nepahetseng. kakaretso empa se nang le -Kgaello e matla ya tse itseng tsa diphoso. bohlokwa. PUO, SETAELE LE 7–8 5–6 4 3 0–2 HO HLAOLA -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le -Sehalo, rejistara, setaele le DIPHOSO tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe di loketse tlotlontswe di lokela tlotlontswe ha di dumellane le -Sehalo, rejistara, maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso, baamohedi ba setaele, ditaba le maemo; ka ho fetisisa ka ditaba le maemo; ka tsela e ditaba le maemo; ka tsela e ditaba le maemo hanyane; ditaba le maemo; maikemisetso, tsela e babatsehang. bontshang bokgoni bo boholo. mahareng baamohedi ba -Tshebediso ya puo e fosahetse -Mosebetsi o tletse diphoso o ditaba le maemo; -Tshebediso ya puo e nepahetse -Tshebediso ya puo e nepahetse -Mosebetsi o na le diphoso tse ebile e tletse diphoso tse ngata; dubakane; -Tshebediso ya puo, ebile e bopehile hantle; ka kakaretso ebile e bopehile itseng tsa tshebediso ya puo; tlwaelo ya hantle; -Tlotlontswe e haellang; tshebediso ya puo, -Tshebediso ya tlotlontswe ke e -Tlotlontswe ha e dumellane le kgetho ya mantswe, -Tshebediso ya tlotlontswe e ntle lekaneng; -Moelelo o nyotobetse. sepheo; matshwao a ho bala -Mosebetsi ha o na diphoso. haholo; le mopeleto. -Diphoso ha se tse nyotobetsang -Moelelo o nyotobetse haholo. -Mosebetsi boholo ha o na diphoso. moelelo. MATSHWAO A: 8 MATSHWAO 17 - 20 13–15 10–11 7–8 0–5 Matshwao a ka sebediswang bakeng sa ho tshwaya: Makgetha a Tekanyetso Matshwao Senotlolo Dikahare/Moralo/Sebopeho (60%) 12 DMS = Puo/Setaele/Ho hlaola diphoso (40%) 8 PST = Matshwao ohle 20 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P3 9 DBE/Hlakola–Tlhakubele 2016 NSC – Memorandamo KAROLO YA C: DITEMA TSA KGOKAHANO TSE KGUTSHWANE POTSO YA 3 3.1 PHOUSETARA Dikahare: Dikahare di bontshe phatlalatso e tla nehelana ka tlhahisoleseding e malebana le mokete wa mmino o tla tshwarwa mafelong a malelele a beke. • Ona ke mokgwa wa ho bapatsa. • Sehlooho se totobale se hlake ka tlhaku tse kgolo. • Lebitso la sehlopha se menngweng le ngolwe ka ditlhaku tse kgolo. • Ditaba di ngolwe ka mongolo o hlakileng o hohelang babadi. • Dintlha tse amanang le ketsahalo - mohla; nako; sebaka - di hlake. [20] 3.2 POSEKARETE Dikahare: Di hlalosa tulo/sebaka seo se setle se bolelwang. • Posekarete ha e na tulo/sebaka se sekaalo sa ho ngolla. • Letsatsi, nako le sebaka tsa mongodi di lokela ho totobatswa. • Ditaba di hlahiswe ka bokgutshwanyane. • Ho sebediswa dipolelo tse felletseng, tse hlahisang molaetsa o utlwahalang. • Sehalo se laolwa ke dikamano tse teng pakeng tsa mongodi le ya ngollwang. [20] 3.3 DITAELO Dikahare: • Ditaelo di lokela ho ngolwa di le ho sekaotaelo temekisong ya tumelo. • Tatellano e nepahetseng ke ya bohlokwa. • Ditaelo e ba tse kgutshwanyane empa tse tlamahaneng. • Puo e hlakileng e bileng e otlolohileng le sehalo se tsamaellanang le mofuta ona wa tema. Ditaelo: 1. Arola baithutimmoho le wena ka dihlotshwana. 2. Sehlopha se seng e be se fielang, se seng se ntshe ditulo le ditafole ka phaposing, mme se seng e be se hlatswang fuluru le difensetere. 3. Tsamaya le baithutimmoho le wena ba babedi le ilo lata disebediswa mothong ya ikarabellang. 4. Neha sehlopha ka seng disebediswa tse loketseng mosebetsi wa sona. 5. Ka mora hore phaposi e hlatsuwe e ome, dihlopha tsohle di kopanele tshebetso ya ho tlotsa le ho ntsha poletjhe. 6. Ka mora moo sehlopha se ikarabellang se kgutlisetse thepa ka phaposing. 7. Kgutlisetsang disebediswa moo le di nkileng teng. 8. Nnetefatsa hore mabone a tinngwe ka phaposing, le be le e notlele, o nto kgutlisetsa senotlolo ofising. [20] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C: 20 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 100 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello