Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION
NOVEMBER 2018
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
ISIXHOSA FIRST ADDITIONAL LANGUAGE: PAPER I
Ixesha: 2½ Iiyure Amanqaku: 100
QAPHELA
1. Eli phepha linamaphepha ali-19.
2. Phendula yonke imibuzo esephepheni.
3. Funda ngenyameko, uphendule imibuzo ngokwemiyalelo yayo.
4. Imibuzo yonke mayiphendulwe ngesiXhosa.
5. Umthamo wempendulo mawukhokelwe ngamanqaku.
6. Pela amagama kakuhle, wenze imihlathi ngokufanelekileyo.
7. KwiCandelo C unyanzelekile ukuba uwuphendule umbuzo 3.1, umbongo
ongamiselwanga.
8. Bhala cocekileyo.
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Skip to contentQuestion paper 





Isixhosa FAL Grade 12 IEB Paper 1 2018 Question Paper
IEB Grade 12 Isixhosa FAL Paper 1 question paper from the 2018, 19 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Publisher: IEB
Isixhosa FAL · Grade 12 · 2018. Question paper, 19 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Question paper
- Year
- 2018
- Paper
- 1
- Publisher
- IEB
- Curriculum
- IEB
- Pages
- 19
- File size
- 2.0 MB
Loading document…
Loading document…
1 of 19
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 2 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
ICANDELO A
UMBUZO 1
1.1 Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ngenyameko uze uphendule imibuzo
engezantsi kwazo.
PHILA UBOMI OBUNGENASO ISTRESI
[Le mifanekiso ithathwe kwincwadi: Focus: Life Orientation – Grade 12]
1. I-angerstress.com ithi baninzi kakhulu abantu abaphila nestresi ehlabathini. Ukuba
umntu akasilawuli istresi ubeka impilo yakhe engozini. Istresi senza umntu athande
ukusoloko ehleli yedwa elilolo, angakwazi ukulala ebusuku (insomnia) futhi uye atyebe
kakhulu. Uphando lubonisa ukuba istresi sibangela izifo ezinganyangekiyo. Ezi zizifo
ezifana nesifo sentliziyo, kunye noxinzelelo lwegazi (high blood pressure). UBridget
Edwards uthi istresi simenza umntu angakwazi ukucinga ngekamva lakhe, sibangela
ukuba umntu angabi nabo abahlobo kwaye singambulala umntu.
2. Indlela yokuphelisa istresi kukudibana nabanye abantu. Umzekelo, umntu angaya
ecaweni okanye achithe ixesha ngokuzonwabisa nabahlobo bakhe. Xa umntu
ephakathi kwabanye abantu, uphazamisa ingqondo angacingi ngeengxaki zakhe.
Abahlobo bancokola iindaba zolonwabo kuhlekwe intsini ngalo lonke ixesha. Kukho
intetho ethi ukuhleka lelona yeza lingcono/libhetele ebomini bomntu.
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 3 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
3. Ukufunda incwadi nako kungamnceda umntu onestresi. Ukufunda kuyamthatha
umntu kumbeke kwelinye ilizwe. Umzekelo, xa umntu efunda incwadi emalunga
nokudada, oko kwenza ingqondo yakhe icinge ngokudada. Xa umntu efunda incwadi
ethetha ngeentaba, amahlathi nemilambo, ingqondo iye icinge ngezi zinto kuthethwa
ngazo. Ezinye iincwadi zithetha ngabantu abaye bacebise ngeendlela zokulwa
neengxaki zobomi. Umntu xa ediniwe okanye enesithukuthezi makafunde incwadi.
4. Kufuneka umntu andwendwele iindawo ezinomtsalane. Ukuya eholideyini
kungayindlela elungileyo. Akukho mfuneko yokuba iholideyi ibe duru. Umntu angaya
nje ezindaweni ezintle okanye akhempishe. Kuyafuneka ukuba umntu akhe aye
ezivenkileni abuke iimpahla. Nokuba umntu akanayo imali yokuthenga, into efunekayo
kukuba abethwe ngumoya. Ukuya kubukela iimuvi/imiboniso bhanya-bhanya nako
kubalulekile. Akufuneki ukuba umntu azivalele endlwini acinge ngezinto ezimhluphayo
ebomini.
5. Ukuzilolonga kwehlisa istresi. Akufuneki ukuzilolonga kube duru okanye kube sejimini.
Ukubaleka, ukuhamba-hamba neyoga zezinye zezinto ezithobisa istresi. Ezi zinto umntu
angazenza engakhange akhuphe mali ininzi. Bantu bakuthi masenze ukuzilolonga kube
yinxalenye yobomi bethu.
6. Ezinye izinto umntu angazenza kukukhalarisha, ukuzoba nokubhala ijenali okanye
ukwenza igadi.
7. Abantu bacaphuka msinya xa bengalali okanye bengatyi ngendlela. Iinkqubo zeTV
ezilandelelanayo zimenza umntu angaphumli abe nestresi. Abantu abaninzi abalali
ngokwaneleyo kuba babukela iTV kude kube sebusuku kakhulu. Bayazibuza ukuba
kutheni bevuka benomsindo. Lala iiyure ezisixhenxe ukuze ube nengqondo ephilileyo
kwaye ungabinaso istresi.
[Eli nqaku lithathwe <www.bona.co.za>]
Iglosari:
-dada -qubha
-ngcono -bhetele
isithukuthezi ukuziva uwedwa
umtsalane -nika umdla
-thobisa -hlisa
ukucaphuka ukuba nomsindo
1.1.1 Kumhlathi woku-1:
(a) Xela into enokwenzeka ukuba umntu akakwazi ukusilawula
istresi. (1)
(b) Nika izinto zibe mbini ezithanda ukwenziwa ngumntu onestresi. (2)
(c) UBridget uthi isitresi simenza ntoni umntu? Nika impendulo ibe
nye. (1)
1.1.2 Kumhlathi wesi-2. Chaza ukuba umntu angenza ntoni ukuphelisa
istresi. (1)
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 4 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
1.1.3 Kumhlathi wesi-3. Ukufunda kungamnceda njani umntu onestresi? (1)
1.1.4 Kumhlathi wesi-4.
(a) Umbhali uthi ukuya eholideyini akunyanzelekanga ukuba kube
duru. Bhala phantsi into ibe NYE enokwenziwa ngumntu
engekho duru/engabizi mali eninzi. (1)
(b) Nika isichasi seli gama: Duru (1)
1.1.5 Kumhlathi wesi-7. Nika izizathu ezibini ezibangela ukuba abantu
bacaphuke msinya. (2)
[10]
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 5 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
1.2 Funda le ncoko yaba bafundi, ukugqiba kwakho uphendule imibuzo.
UKULUNGISELELA IKAMVA
[Le mifanekiso ithathwe kwincwadi: Focus: Life Orientation – Grade 12]
LONA: Abazali bam bathi ukuba ndifuna ukuba nekamva eliqaqambileyo kufuneka
ndizimisele ezincwadini zam.
SOSO: Ndiyazi ukuba kunzima ukufumana imali eninzi xa uyimvumi, kodwa umculo
ndawuthanda ndisemncinci.
SAM: Mna ndithanda indalo, ndifuna ukwenza izifundo ngendalo.
LONA: Ndisebenza nzima ukuze ndipase kakuhle kwiMatriki kuba ndifuna ukufundela
ukuba ligqwetha eyunivesithi.
SOSO: Mna ndiza kwenza isound engineering. Ndiza kufunda e-UNISA ukuze ndifumane
imisebenzi ndisebenze ndikwazi ukuncedisa ekhaya ngemali.
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 6 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
SAM: Mna ndiza kwenza iDiploma yeminyaka emithathu kwizifundo zokulondoloza
indalo. Ndinqwenela ukufunda apho ndiza kufumana ithuba lomsebenzi ukuze
ndibe namava kumsebenzi endiwufundelayo.
LONA: Ndiza kufunda ndihlala ekhaya. Ndiyathemba ukuba ndakufumana ibhasari eza
kundibhatalela eyunivesithi.
SOSO: Mna kuza kufuneka ndithathe i-study loan ukuze ndihlawulele izifundo zam.
SAM: Ndiza kwenza uphando ngenkxaso-mali (scholarship) endinokuyifumana ukuze
nam ndikwazi ukuhlawulela izifundo zam.
[Sithathwe kwincwadi yeLife Orientation, Grade 11 saze sahlelwa ngabakwa-IEB]
1.2.1 Abazali bakaLona bamnqwenelela ikamva elinjani uLona? (1)
1.2.2 USoso uthi wawuthanda esengakanani umculo? (1)
1.2.3 USam ufuna ukufundela ntoni? (1)
1.2.4 USoso uthi uza kuncedisa njani kwikhaya lakhe? (1)
1.2.5 Nika isizathu esibangela ukuba uSam arhalele/anqwenele ukufunda
apho aza kufumana ithuba lomsebenzi. (2)
1.2.6 Chaza ukuba uSoso ufuna ukwenza ntoni, kwaye uza kufunda phi. (2)
1.2.7 USoso uthi uza kuzihlawulela njani izifundo zakhe? (1)
1.2.8 USam yena uza kwenza ntoni ukuze afumane imali yokuhlawulela/
yokubhatalela ezakhe izifundo? (1)
[10]
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 7 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
1.3 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo.
KUNZIMA EKAPA AMANZI ANQABILE!!
[Umfanekiso ngabakwa Aniwa Essop/AP]
Ingxaki yamanzi eKapa ibeka ubomi babahlali kwingozi yokuhlaselwa zizifo!!
1. Iya ibambi imeko yokuphila kubantu baseKapa ngenxa yokunqaba kwamanzi. Amadami
ome nko, iitephu nazo aziphumi manzi. Oku kunqaba kwamanzi yinto engazange icingwe
ukuba ingaze yenzeke kwisixeko saseKapa. Kucingwa ukuba umhla we-9 kuJulayi iya
kuba yimini apho kungazi kubakho manzi kwiindawo zonke. Kukho amafama anikela
ngamanzi kwiindawo zokukhenketha. Le dolophu yaseKapa inomtsalane kubakhenkethi
abaqikelelwa kwi-2 million ezimbini ngonyaka.
2. UMeya wesixeko saseKapa, uPatricia de Lille, uxelele abahlali baseKapa noosomashishini
ukuba amanzi aza kufumaneka ngamaxesha athile. Abahlali bayakhalaza kuba
kulindeleke ukuba bawabhatalele amanzi kodwa bawafumana ngamaxesha athile
kuphela. Enye into ekhalazelwa ngabahlali kukubhatala imali eninzi kodwa bafumana
amanzi amancinci. Into ekhathaza abahlali kukuba ngoku kufuneka
bangazinkcenkcesheli iigadi zabo. Umntu okhe wabonwa enkcenkceshela uza
kumangalelwa nguMasipala aze ahlawuliswe/abhataliswe imali eninzi.
3. Into ekhokelele ekubeni avalwe amanzi yimbalela, imvula ayini/ayinethi. Imizi-mveliso
nayo inegalelo ekungcolisweni kwemilambo kuba zininzi izinto ezimdaka ezilahlwa
emilanjeni xa kusetyenzwayo. Apha sithetha nge-oli neetyuwa ezithile eziphumayo xa
kusenziwa izinto ezithile. UPatricia de Lille uthe abantu baza kufumana amanzi aziilitha
ezingama-50 ngosuku. Abantu baseKapa baye bakhalaza besithi, "Siza kuphila njani
ngamanzi amancinci kangaka!" Abanye bathe, "Lityala likarhulumente eli kuba khange
awalungiselele amaxesha embalela". Kukho nabanye abathe, "Ngabahlali basezilokishini
abamosha amanzi kuba abawabhataleli".
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 8 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
4. Umbuzo wam ngulo, "Njengokuba amanzi esetyenziswa ekuseleni, ekuphekeni
nasekucoceni iindawo esihlala kuzo, abantu baseKapa baza kuphila ubomi obunjani?
Andithi siyalima ukuze sitye, ngaphandle kwamanzi ezo zilimo soze ziphile. Kukho abantu
abanamashishini okuhlamba iimoto, la mashishini aza kusebenza kanjani ngoku? Omnye
usomashishini uthe kuye kwafuneka ukuba ayekise abanye abasebenzi, kuba ngoku
ishishini lakhe alihambi kakuhle.
[Sithathwe kwiDaily Maverick,18 January 2018, saze salungiselelwa isiXhosa FAL ngabakwa-IEB]
Iglosari:
-ome nko akanawo amanzi aphelile
abaqikelelwa abanokuba kwi-
1.3.1 Funda umhlathi woku-1.
(a) Nika isizathu esibangela ukuba imeko yokuphila yabantu
baseKapa ibe mbi. (1)
(b) Nika umhla nenyanga apho kuthiwe zonke iindawo azisayi
kufumana manzi. (1)
1.3.2 Funda umhlathi wesi-2.
(a) Nika igama leMeya yaseKapa. (1)
(b) UMeya ubaxelele ntoni abahlali noosomashishini? (1)
(c) Bhala izinto zibe mbini ezikhalazelwa ngabantu baseKapa. (2)
1.3.3 Funda umhlathi wesi-3. Kutheni amanzi evalwa kwesi sixeko/eKapa? (1)
1.3.4 Funda umhlathi wesi-4.
(a) Aluncedo njani amanzi ebantwini? Nika izinto zibe mbini
kuphela. (2)
(b) Omnye usomashishini ubayekisile abanye abasebenzi bakhe
kuba:
Khetha impendulo kwezi:
(i) ube nomsindo kakhulu.
(ii) bayawamosha amanzi.
(iii) ishishini lakhe aliqhubi kakuhle. (1)
[10]
30 amanqaku
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 9 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
ICANDELO B
UMBUZO 2 USHWANKATHELO/ISISHWANKATHELO
Funda esi sicatshulwa singezantsi uze usishwankathele ngawakho amazwi.
Bhala amagama angama-60 ukuya kumagama angama-70.
QAPHELA:
• Ungabhala izivakalisi ezintlanu ezinomthamo;
OKANYE
• Umhlathana;
OKANYE
• Incoko
Xa ushwankathela yenza oku:
• Fundisisa isicatshulwa ude usiqonde ukuba sithetha ngantoni.
• Sebenzisa amazwi akho kangangoko unakho.
• Musa ukujikeleza/ukushwaqa, hlala emxholweni ungalibali luphinda-phindo
olungenamsebenzi.
• Ubuchule kukuba uqale usibhale ecaleni phambi kokuba ubhale owona
msebenzi uqonda ukuba ufezekile.
• Nceda ulibhale phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakuba ugqibile
ukubhala ushwankathelo.
UBRENDA NGXOLI
Zininzi izinto ezenzeka kubomi buka Brenda. UBrenda uhlaziyeke ngokutsha, unowona mzimba mhle
kunye nenkqubo entsha kwiTV eza kwaziswa kule nyanga. ULinga Mali uncokola naye. Umfoti ngu-
Andile Mthembu.
Emva kokuba igama likaBrenda lithe laphakathi kwabantu abaza kufumana iMbasa ze-Emmy uye
walishiya elaseRhawutini. UBrenda unesakhono esigqwesileyo sokulinganisa. Uye wagoduka waya
kowabo eTsomo, wenza umsebenzi okhoyo ngelo xesha. Waba kwintengiso yeKFC. Ngoku
ukumdlalo omtsha ku-e.tv obizwa iHustle. UBrenda ngumntu othobekileyo kodwa uyazazi ukuba
ungubani. UBrenda akafane athathe okanye enze isigqibo engacinganga kakuhle. Mamela nali ibali
lakhe ethetha noLinga Mali:
Wagqibela ngo-2010 ukuba kule magazini, ukhule kangakanani ukusuka apho?
Ngelo xesha ndandisasaza eReal Gobhoza (RGB) ku-SABC 1. Le nkqubo yandinika umngeni wokuba
ndizazi ukuba ndingubani. Ubomi bam baye bajika kuba kwakufuneka ndibe ngumlinganisi
ndiphinde ndibe nguBrenda Bongiwe Ngxoli. Ndichithe ixesha ndizama ukuphila ubomi obungebubo
obam. Abantu ke bayandibuza ukuba ndizibona ndiphi kwiminyaka emihlanu. Ndiye ndithi,
"ndizibona ndinoxolo ngaphakathi", kodwa ibingamagama nje lawo kuba akukho nto ebendiyenza
ukufumana olo xolo. Kutshintshile kodwa ke ngoku oko.
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 10 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
Ubusasaza ngobomi babantu abangoosaziwayo/abadumileyo kodwa ungavumelananga nabo?
Ukuqala kwam kule nkqubo yeRGB ndandicinga ukuba ndiza kuthetha ngezinto ezintle, ndithethe
ngemisebenzi eyenziwa ngoosaziwayo. Ndandingazi kuthetha ngeempahla abazinxibayo, ngeenwele
nezihlangu kwi-red carpet. Laphela ixesha lam kuba kusithiwa andiyilungelanga iRGB. Loo nto zange
indikhathaze; le nkqubo ndayithanda kuba yaveza eyona nto ndiyiyo. Kwakunzima ekuqaleni
ukuyamkela le nto kuba ndandifuna indlela yokusasaza kwi-TV. Amaphephandaba ayesithi
ndisithetha kakubi isilungu ngathi ndithengisa iitapile esitratweni. Yayivakala njengesithuko le
ntetho kum. Enyanisweni ndikhulele eMuizenberg ndithetha isilungu ngalo lonke ixesha, ndiye
ndathetha isiXhosa kakhulu kuba lulwimi lwam lwasekhaya. Andikukhathalelanga ukuba
ngusaziwayo/umntu odumileyo, kodwa oku kungumngeni kum.
Yintoni oyaziyo ngoku nonqwenela ukuba ube wawuyazile kwiminyaka emihlanu edlulileyo?
Intetho endiyithandayo ithi zingce, zithande kwaye ungoyiki. Ndifunde ukuba ukuzithanda, uThixo
kunye nezinyanya kubalulekile kakhulu emhlabeni. Kuko izinto endingaphila ngaphandle kwazo,
kodwa andinako ukuphila ngaphandle kwamazwi abantu abadala baselalini kuba ayandiphilisa.
Ndibulela kakhulu ngothando nangamathuba endiwafumeneyo ebomini bam.
Ungumntu ozimiseleyo ebomini, wenza ntoni ukuzonwabisa?
Ndithanda ukukhwela ibhayisekile, ukubaleka nokufunda iincwadi. Ngoku ndilapha ekhaya eTsomo
ndifunda lukhulu ngemfuyo, ngamasiko am nokuba ngumXhosa.
[Sithathwe kwiMagazini iBona, Septemba 2015, saze salungiselelwa isiXhosa FAL ngabakwa-IEB]
10 amanqaku
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 11 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
ICANDELO C
UMBUZO 3
Phendula yonke imibuzo ekweli candela.
3.1 UMBONGO ONGAMISELWANGA
Unyanzelekile ukuba uwuphendule lo mbuzo:
Funda lo mbongo ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
UKUBALULEKA KONXIBELELWANO
1. Ngubani na ongafuni ukubaluleka?
Ngubani na ongafuni ukukhunjulwa?
Ngubani na ongafuni ukusebenzisa unxibelelwano?
Sisidenge sodwa eso.
2. Abanye bayandicaphukela bathi ndibabizela ootsotsi,
Abanye bayandithanda bathi nditshintshe ubomi babo,
Abanye bayandirhalela kodwa ingxaki yimali,
Wena selula ufanelwe luzuko.
3. Namhlanje sithetha ngoo"Facebook",
Namhlanje sithetha ngoo"Twitter",
Namhlanje sithetha ngee"i-meyile",
Ngenxa yempucuko eyeza netekhnoloji.
[M. Mdliva]
3.1.1 Kwisitanza soku-1.
(a) Nika izixhobo zokubonga ezisetyenziswe yimbongi zibe zibini. (2)
(b) Imbongi ithi ngumntu onjani ongafuni ukusebenzisa
unxibelelwano? (1)
3.1.2 Kwisitanza sesi-2.
(a) Nika isizathu esibangela ukuba abanye abantu balucaphukele/
bangaluthandi unxibelelwano. (1)
(b) Nika isizathu esibangela ukuba abanye abantu bayithande
iselfown (cellphone). (1)
(c) Imbongi ithi iselfown ifanelwe yintoni? (1)
3.1.3 Kwisitanza sesi-3.
(a) Xela izinto zibe mbini ekuthethwa ngazo. (2)
(b) Imbongi ithi le mpucuko yeza nantoni? (1)
3.1.4 Imbongi ithetha ngonxibelelwano ngokungathi ithetha ngomntu.
Isebenzise esiphi isixhobo sokubonga? Sisifaniso okanye isimntwiso?
Khetha! (1)
[10]
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 12 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
IMIBONGO EMISELWEYO
3.2 Funda lo mbongo ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo:
PHANTSI KWENTAB' ETAFILE ngu-A. B. STUURMAN no-F. P. MAGQASHELA
UMFUNDI
1. Nanzo iintsimbi zikhala
Nanzo zikhenkceza zimema
Nanzo zibiza zikhwaza
Baleka mfundi washiywa.
2. Wehla wenyuka zindulana
Wabil' umaphikana udiniwe
Wawa wavuka waphathelela
Baleka mfundi kuza kulunga.
3. Umgodlwan' emhlana ubheke phambili
Ungabuyi ngamva ukuz' uqaqambe
Yamkela nalo ukhanyiso lwengqondo
Thabatha nalo ilifa ulinikwa.
4. Baleka mfundi washiywa lixesha
Ngxama mfundi ungaphoswa lithuba
Qiqa uqaphele okuvayo nokuxelelwayo
Gqala izifundo uzinonophele.
5. Isizwe simile silindile
Isizwe sijamile sifuna wena
Isizwe silinde wena mrholi
Sirhole uye naso ezinkwenkwezini.
6. Xa izandla zihlambana
Zicoceka zozibini
Xa kusetyenziswana
Kukhula kokubini.
7. Ncekelela nokuba kunzima
Nyamezela nokuba kulilitye
Nyanzelisa nokuba kuyoyisa
Thobela izifundo wovuya ngomso.
[F. P. Magqashela]
3.2.1 Kwisitanza soku-1 imbongi ithi, "Nanzo iintsimbi zikhala". Ingaba ezi
ntsimbi zezaphi?
Khetha:
(a) zezasecaweni
(b) zezasesikolweni (1)
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 13 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
3.2.2 Kwisitanza sesi-2. Nika isixhobo sokubonga esisetyenziswe yimbongi
kumgca/kumqolo wesithathu. (1)
3.2.3 Kwisitanza sesi-3.
(a) Ucinga ukuba olu khanyiselo lwengqondo ithetha ngalo imbongi
yintoni? (1)
(b) Caphula igama elithetha into enye neli, "uphumelele". (1)
3.2.4 Kwisitanza sesi-4.
(a) Caphula igama elithetha into enye neli, "khawuleza" ngokwalapha
kwisicatshulwa. (1)
(b) Shwankathela ngesivakalisi esinye okuthethwa yimbongi kwesi
sitanza. (2)
3.2.5 Kwisitanza sesi-6. Nika intsingiselo yale miqolo:
"Xa izandla zihlambana
Zicoceka zozibini." (1)
3.2.6 Kwisitanza sesi-7. Uthini umyalezo wembongi kwesi sitanza? (2)
[10]
3.3 Funda lo mbongo ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo:
UNONZWAKAZI
1. 'Owu! Nzwaki ntombi yam,
Wena uthandwa ndim'
Yatsho le nkosana
Ingasaphanyazi imthe ntsho.
2. 'Owu! Nonzwakazi wam, 5
Wena ulithemba lam'
Watsho lo mfo
Ngeengal' emthe khu.
3. Iliso lisela kanene
Litsalwe yintyatyambo 10
Kanye phesheya phaya
Kwanentliziyo yalandela
4. Wabibitheka bethu noNzwaki
Sel' ekruneke nentliziyo
Uwile nawo umoya 15
Eshiyw' enyanyen' ekhedamile
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 14 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
5. Utsibe umtsi wamnye
Watshona naye phakath' elizweni
Limkhweba limbiza, lamthuthuzela
Walibala ngezolo wahleka namhlanje 20
6. Wangcolelwa kalok' umfana
Wakhumbul' emv' ekhaya
'Ndosuka ndiye kubawo
Ndithi kuye ndonile'
Imthimbile naye ingcinga. 25
7. Wabuya kaloku sel' ekhangela
Ezingqaqeni nasezigangeni
Sekuphele nezangotshe
Kambe namabhong' ewile.
8. Uthando kambe lusibhanxa 30
Alukhathalele nakuphoxwa
Nentliziy' ibisanyekile bethu
Nomoy' iwexuwexu ungekancami.
9. Wabuya kaloku yena
Sel' ezel' izicengo 35
Ukuz' aphululw' amanxeba
Emke ngoms' emhle kwakhona.
10. 'Owu! Nzwaki ntombi yami,
Wena unto zonke kum
Nonzwakazi thando lwam 40
Ndamkele Nzwaki mcholi wam'
11. 'Owu! Nzwaki wam nceda,
Ntyatyambo yam yelizwe
Owu! Nzwaki wena uthandwa ndim
Ndofika kunye nawe ekhaya'. 45
[F. P. Magqashela]
3.3.1 Kwisitanza soku-1. Caphula umgca/umqolo othetha ukuba le nkosana
yayimjongile lo mntu ithetha naye. (1)
3.3.2 Kwisitanza sesi-2.
(a) Lo mfo uthi uNzwaki uyintoni kuye? (1)
(b) Ithetha ukuthini imbongi xa isithi, "Ngeengal' emthe khu"? (1)
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 15 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
3.3.3 Kwisitanza sesi-3. Nika isixhobo sokubonga esisetyenziswe yimbongi
kumgca/kumqolo wokuqala. (1)
3.3.4 Kwisitanza sesi-4. Shwankathela ngawakho amazwi okuthethwa
yimbongi kwesi sitanza. (2)
3.3.5 Kwisitanza sesi-6. Nika intsingiselo yeli gama, "Wangcolelwa", kwakubi
okanye wamdaka. Khetha! (1)
3.3.6 Kwisitanza sesi-7. Caphula imigca/imiqolo ibe mibini ebonisa ukuba
lo mfo wayemfuna kuyo yonke indawo uNzwaki. (1)
3.3.7 Kwisitanza 8. Imbongi ithi, "uthando kambe lusibhanxa". Kutheni
imbongi isithi uthando lusibhanxa? (1)
3.3.8 Kwisitanza 9. Chaza ukuba kutheni lo mfo emcenga uNonzwakazi. (1)
[10]
30 amanqaku
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 16 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
ICANDELO D
UMBUZO 4
Jonga lo mfanekiso uze ugqibezele izivakalisi ezilandelayo ngokufaka isezi
okanye isibizo esifanelekileyo.
[Le mifanekiso ithathwe kwincwadi: KwaXhosa zibenza zibutya, ibanga 8]
4.1 Indoda e … ikepusi yamkela iphepha. (1)
4.2 Le ndoda inedyasi emhlophe i … iziqhamo. (1)
4.3 Le nkwenkwe i … incwadi. (1)
4.4 Aba bafundi bakwigumbi loku … (1)
[4]
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 17 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
UMBUZO 5
Bhala kwakhona ezi zivakalisi uze ufakele izimamva ezifanelekileyo. Khetha
kwezi:
-ela, -isa, -wa, -eka, -ana
5.1 Utata u(thenga) iimoto. (1)
5.2 UNancy u(bhala) umama wakhe ileta. (1)
5.3 Le ncwadi iya(funda). (1)
5.4 UThoko noMary baya(betha). (1)
[4]
UMBUZO 6
Bhala kwakhona ezi zivakalisi kwisilanduli.
6.1 Kuyabanda. (1)
6.2 Ngumntwana wam lo. (1)
6.3 Uyazifunda iincwadi zakhe. (1)
[3]
UMBUZO 7
Gqibezela le tafile njengakumzekelo:
Umzekelo: inja Le yinja yam endiyithandayo
Umntu 7.1 ngumntu 7.2 7.3
Ihashe 7.4 lihashe 7.5 7.6
[3]
UMBUZO 8
Bhala kwakhona esi sivakalisi sibe kula maxesha alandelayo.
Abahlali baseKapa bakha amanzi okusela elwandle.
8.1 Ixesha elizayo. (1)
8.2 Ixesha elidlulileyo. (1)
8.3 Ixesha ebelidlula. (1)
[3]
IEB Copyright © 2018 TYHILA
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 18 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
UMBUZO 9
Sebenzisa ezi zibizo ukwakha izalathandawo.
Umzekelo: Idolophu: edolophini.
9.1 Umlambo (1)
9.2 Indlu (1)
9.3 Udonga (1)
[3]
UMBUZO 10
Bhala esi sivakalisi kwingxelo-ntetho:
10.1 UMary: "Ndithanda isikolo." (1)
10.2 USipho: "Ifika nini itreyini?" (1)
10.3 Ipolisa: "Dlamini, khupha lo mntu emotweni!" (1)
[3]
UMBUZO 11
Lungisa amagama akwizibiyeli ngokufakela izivumelanisi ezifanelekileyo ukuze le
intetho ivakale intsingiselo yayo.
11.1 Ndidiniwe (funa) ukulala. (1)
11.2 UMirriam ngumntwana (thandekayo). (1)
11.3 Evenkileni bathengisa isonka (dala). (1)
11.4 NgoMgqibelo siya (Kapa) (1)
[4]
IEB Copyright © 2018
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA Iphepha 19 emaphepheni ali-19
OLONGEZELELWEYO: IPHEPHA I
UMBUZO 12
Bhala kwakhona ezi zibizo uze unike isininzi sesibizo.
12.1 Uzipho (1)
12.2 Isono (1)
12.3 Ilizwe (1)
[3]
30 amanqaku
Ewonke amanqaku: 100
IEB Copyright © 2018
Study this subject
Revise the topics in this paper, then practise them question by question.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

Question paperIEB
Isixhosa FAL Grade 12 IEB Paper 1 2019 Question Paper

Question paperIEB
Isixhosa FAL Grade 12 IEB Paper 2 2019 Question Paper

Question paperIEB
Isixhosa FAL Grade 12 IEB Paper 2 2018 Question Paper

Question paperIEB
Isixhosa FAL Grade 12 IEB Paper 1 2017 Question Paper

Question paperIEB
Isixhosa FAL Grade 12 IEB Paper 2 2017 Question Paper

MemorandumIEB




