CAPE WINELANDS EDUCATION
DISTRICT
isiXhosa HL
Paper 1
SURVIVAL GUIDE
Skip to contentStudy guide
isiXhosa HL P1 Survival Kit
Grade 12 Isixhosa Paper 1 study guide, 14 pages. Read online or get the free PDF download.
Publisher: WCED Study Guides
Isixhosa · Grade 12. Study guide, 14 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Study guide
- Paper
- 1
- Publisher
- WCED Study Guides
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 14
- File size
- 519.4 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 14
Document textSearch extracted text and jump to a page.
IZAKHI NEMIGAQO
YOKUSETYENZISWA
KOLWIMI
IMIYALELO EYA KUBAFUNDI
Eli phepha LINAMACANDELO AMATHATHU:
0o ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda (30) o ICANDELO B:
Isishwankathelo (10) o ICANDELO C: Ulwimi (30)
[70]
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA (30)
UMBUZO 1
1.1 ISICATSHULWA A (Indlela yokuphendula isicatshulwa)
• Fundisisa isicatshulwa ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo ebuziweyo.
• Phendula ngawakho amazwi kwimibuzo efuna izimvo zakho.
2
Ukuzilungiselela uviwo
• Phendula ngokwendlela abiwe ngayo amanqaku. Musa ukubhala into eninzi xa
kubuzwe umbuzo ofuna impendulo enye ecacileyo.
• Kwimpendulo efuna ucaphule okanye uchonge, sebenzisa iimpawu zocaphulo: “ ”
Akukho manqaku kwiimpendulo ezifana no-EWE okanye u-HAYI,
NDIYAVUMELANA okanye ANDIVUMELANI, YINYANI okanye BUBUXOKI, xa
zingalandelwa sisizathu.
1.2 ISICATSHULWA B (Okubonwayo)
• Yiqwalasele ngocoseleleo imifanekiso phambi kokuba uphendule imibuzo
ebhekisele kuyo.
• Amalungu omzimba akwimifanekiso ngawona athetha lukhulu kwaye ngawona
anika intsingiselo ecacileyo.
• Yonke imibuzo ibhekisele kumfanekiso ngamnye.
• Kumele ukwazi ukuwuphendula umbuzo ofuna uthelekise nofuna wahlule
isicatshulwa esiyitekisi nesicatshulwa esingumfanekiso.
UMSEBENZI
Phendula isicatshulwa kwiphepha lokuzivavanya.
3
Ukuzilungiselela uviwo
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO (10)
UMBUZO 2
• Funda ngocoselelo ISICATSHULWA osinikiweyo ukuze usilandele.
• Shwankathela ngawakho amazwi ungacaphuli njengoko kubhaliwe kwitekisi,
kodwa ugawulahli umxholo.
• Impendulo yakho mayingadluli kumagama awabelweyo.
• Shwankathela ngomhlathi kuphela.
UMSEBENZI
Phendula isishwankathelo kwiphepha lokuzivavanya.
ICANDELO C: UKUSETYENZISWA KOLWIMI (30)
UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO
4
Ukuzilungiselela uviwo
UMSEBENZI
Phendula isibhengezo kwiphepha lokuzivavanya
5
Ukuzilungiselela uviwo
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
UMSEBENZI
Phendulaikhathuni kwiphepha lokuzivavanya
6
Ukuzilungiselela uviwo
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI
5.1 IZAKHI ZAMAGAMA (Izimaphambili, ingcambu nezimamva)
• Isimaphambili – Um ntu.
• Yazi ngokubanzi imisebenzi yezimamva.
Umzekelo:
Umntwana – ubuncinane ngokuzalwa
Intabakazi - ukubonisa isandiso
5.2 IZIMELABIZO
Yazi ngokubanzi iindidi nemisebenzi yezimelabizo
1. Sinokuma njengentloko yesivakalisi.
Umzekelo: Bona batya ukutya okumnandi.
2. Sinokuma njengenjongosenzi yesivakalisi.
Umzekelo: Abantu bafuna eyona intle.
3. Sinokulandela emva kwesibizo.
Umzekelo: Izinja ezi zizinto zokugcinwa.
4. Sinokwandulela isibizo.
7
Ukuzilungiselela uviwo
Umzekelo: Bonke abafundi baziphumelele iimviwo.
5. Sinokuma sodwa endaweni yesibizo.
Umzekelo: Ezine zityiwe zizinja.
5.3 IZENZI NGOKUBANZI
5.3.1 Amaxesha ezenzi:
IXESHA IMO EMFUTSHANE IMO ENDE
1. Ixesha langoku Utitshala ufunda incwadi. Utitshala uyafunda.
(Isenzo senzeka ngoku)
2. Ixesha elidlulileyo Utitshala ufunde incwadi. Utitshala ufundile.
(Isenzo senzeke sadlula)
Inkomo ityebe kakhulu. Inkomo ityebile.
3. Ixesha elimiyo
(Imeko yangoku esaza
kuqhubeka)
4. Ixesha elizayo Umama uza kubuya (elisondeleyo).
(Isenzo esingekenzeki) Umama uya kubuya (elibhekeleyo)
5. Ixesha eladlulayo Ubhuti wahamba.
(Isenzo esenzeka kudala-dala) Usisi waliphumelela ngowama-2009 iBanga le-12.
5.3.2 IMO EVUMAYO NEMO ELANDULAYO
IMO EVUMAYO KWIZENZI IMO ELANDULAYO KWIZENZI
Utitshala ufunda incwadi Utitshala akafundi ncwadi
Utitshala ufunde incwadi Utitshala akafundanga ncwadi
Utitshala wafunda incwadi Utitshala akazange afunde ncwadi
8
Ukuzilungiselela uviwo
5.3.3 IZIXANDO NEMISEBENZI YAZO
1. Imisebenzi yesixando sokwenzisa:
• Sibonisa ukubangela ukuba umntu enze into ethile:
Umzekelo: UAsive ulilisa usana.
• Sibonisa ukuba umntu uncedisa omnye ekwenzeni into ethile:
Umzekelo: USisa uthuthisa uNombi iinkuni.
2. Imisebenzi yesixando sokwenzana:
• Sibonisa ukwenziwa kwesenzo ngabantu ababini, omnye komnye:
Umzekelo: UZodwa noLundi bachobana iintwala.
• Sibonisa isenzo esenzeka calanye:
Umzekelo: UKhwezi usoloko eleqana noNosipho.
3. Imisebenzi yesixando sokwenzeka:
• Sibonisa ukuba into ethile inako ukwenzeka:
Umzekelo: Luyabhaleka olu viwo noxa ndingafundanga nje.
4. Imisebenzi yesixando sokwenzeka:
• Ukubonakalisa ukuba into ethile yenzelwa omnye umntu:
Umzekelo: UNomsa uthungela usana ilokhwe.
• Ukubonakalisa ukwenziwa kwento egameni lomnye:
Umzekelo: Umfana umela uyise ematyaleni.
5. Imisebenzi yesixando sokwenziwa:
• Ukubonakalisa ukuba intloko yesivakalisi yiyo ekwenziwa kuyo isenzo
esithile ngumenzi:
Umzekelo: Ikati ilunywa yinja.
Usana lutyiswa ngumama.
9
Ukuzilungiselela uviwo
5.3.4 IINTLOBO ZEZENZI
Izenzi zahlulwe zaba ziintlobo ezahlukeneyo ezizezi zilandelayo:
1) Uhlobo lokuqondisa - Umfundi ufunda incwadi.
2) Uhlobo lokuyalela - Hambani naye umntwana.
3) Uhlobo lokukhankanya - Ukuhamba kukubona.
4) Uhlobo lokuqhubeka - Uhamba ethetha yedwa
5) Uhlobo lolandelelwano/ lokuqoshelisa – Uvuka ahlambe atye ahambe.
5.4 IZICHAZI NEMISEBENZI YAZO
Isibaluli, isiphawuli, isimnini, isichazi sokukumbi.
Umsebenzi wazo:
Zichaza izibizo - Abafundi abade bayabaleka.
Zichaza izimelabizo - Ezi zibomvu ziyabukeka.
Zilandela izibizo - Inyama endala iyanuka.
Zandulela izibizo - Abamhlophe abantu banemali.
Zinokuzimela zodwa - Emnyama ifile.
Ziyabanga - Incwadi yam ikrazukile.
5.5 UKWAKHIWA KWESIVAKALISI
5.5.1 INTLOKO NENJONGOSENZI
Umzekelo: Umama upheka ukutya
Ngubani owenzayo? (Umama) - intloko/ umenzi
Wenza ntoni? (upheka) - isenzi/ isivisa
Kwintoni? (ukutya) - injongosenzi/ umenziwa
10
Ukuzilungiselela uviwo
# Isivakalisi siyakwazi ukuthabatha iinjongosenzi ezimbini – injongosenzi ethe ngqo
nengathanga ngqo:
Umzekelo: Umama ucheba usana intloko.
Umama - intloko/ umenzi ucheba
- isenzi/ isivisa usana -
injongosenzi engathanga ngqo intloko -
injongosenzi ethe ngqo
5.5.2 IZIVUMELANISI
• Esentloko - Abafundi babhala uviwo.
• Esenjongosenzi - Utitshala uyabafundisa abafundi.
• Isakhi sokuzenza - Abafundi bayaziculela.
5.6 IZIHLOMELO
Isihlomelo ligama elicacisa isichazi okanye isenzi (njani?, nini?, phi?).
IINDIDI ZEZIHLOMELO
1. Isihlomelo sendawo/ isalathandawo (phi?) - Ndiya esikolweni.
2. Isihlomelo sobunjani (njani?) - Uthetha kakubi.
3. Isihlomelo sexesha (nini?) - Sivuka kusasa sihlambe.
5.7 IZIHLANGANISI
Izihlanganisi ngamagama adibanisa izivakalisi azenze zibe sisivakalisi esinye.
Umzekelo: UNomsa uya esikolweni. UNomsa uyagula (nangona) = UNomsa uya
esikolweni nangona egula.
5.8 IZIFANEKISOZWI NEMISEBENZI YAZO
1. Zandulelwa sisenzi u-thi:
Umzekelo: Wathula wathi cwaka akubuzwa imibuzo.
11
Ukuzilungiselela uviwo
Zicacisa isenzi:
Umzekelo: Amehlo abantu ayojonge ntshoo kulo ngozi imasikizi.
2. Zicacisa/ ziqaqambisa isichazi (umbala):
Umzekelo: Ingca iluhlaza yaka. Ukhwele imoto emnyama thsu.
5.9 IZIFINYEZO
Isifinyezo ligama elishunqulelweyo ze ekupheleni kubekwe isingxi.
Mnumzana - Mnu.
Nkosazana - Nkszn.
Nkosikazi - Nkskz.
5.10 IZITHETHANTONYE (IZIFANOKUTHI) NEZICHASI
IGAMA ISITHETHANTONYE ISICHASI
Ichule Igcisa Iqhitala
Isityebi Isigwili, isinhanha, ingingi Ihlwempu
5.11 IZIBANJALO
Izibanjalo zilolunye udidi lwesivisa. Sinezi ndidi zezibanjalo:
1) Izibayiyo - Uqaqanjelwa yintloko.
2) Izibanjani - Oku kutya kushushu. 3)
Izibandawo - Naba abafundi abaculayo 4)
Izibanayo - Utata unemoto.
5) Izibanjalo zokwaba – Elowo nalowo uzohamba ngemoto yakhe.
12
Ukuzilungiselela uviwo
5.12 INTETHO-NGQO NENGXELO-NTETHO
Intetho-ngqo luqobo lwamazwi athethwa ngumntu enjengoko enjalo. La mazwi
afakwa kwiimpawu zocaphulo (“ ”). Ingxelo-ntetho yingxelo malunga nento ethethwe
ngumntu. Azikho iimpawu zocaphulo.
Intetho-ngqo Ingxelo-ntetho
“Hambani bantwana bam.” utsho uSive. USive uthi mabahambe abantwana bakhe.
“Ndiyayithanda inyama yam emnandi.” Umama uthe uyayithanda inyama yakhe
utshilo umama. emnandi.
5.13 AMAGATYA
Umntu ophethe ikwayala kufuneka athenjwe ngabazali.
Inani Igatya Ulwalamano/ unxulumano
A Umntu kufuneka athenjwe ngabazali Igatya eliyintloko
B ophethe ikwayala Igatya lobalulo elichaza igatya
eliyintloko ku-A
UMSEBENZI
Yonwabela ukuphendula ulwimi kwiphepha lokuzivavanya
13
Ukuzilungiselela uviwo
Study this subject
Notes, quizzes and topic questions for Grade 12 Isixhosa.
Recommended for this subject
More papers and memos for this grade and subject.

/isiXhosa%20P2%20Survival%20Kit--361f694d-4d84-41ae-aceb-587a6f954dd1/v1-3976f26a6bb57d10120b/card.webp)
/isiXhosa%20P3%20Survival%20Kit--cb57cd21-f81b-4577-973c-88bd71ab9cee/v1-27aaad82b618f4bfb5d2/card.webp)