Skip to content
Study guide

isiXhosa HL P1 Survival Kit

Grade 12 Isixhosa Paper 1 study guide, 14 pages. Read online or get the free PDF download.

Publisher: WCED Study Guides

Subject: IsixhosaGrade 1214 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
CAPE WINELANDS EDUCATION DISTRICT isiXhosa HL Paper 1 SURVIVAL GUIDE
IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
IMIYALELO EYA KUBAFUNDI Eli phepha LINAMACANDELO AMATHATHU: 0o ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda (30) o ICANDELO B: Isishwankathelo (10) o ICANDELO C: Ulwimi (30) [70] ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA (30) UMBUZO 1 1.1 ISICATSHULWA A (Indlela yokuphendula isicatshulwa) • Fundisisa isicatshulwa ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo ebuziweyo. • Phendula ngawakho amazwi kwimibuzo efuna izimvo zakho. 2 Ukuzilungiselela uviwo
• Phendula ngokwendlela abiwe ngayo amanqaku. Musa ukubhala into eninzi xa kubuzwe umbuzo ofuna impendulo enye ecacileyo. • Kwimpendulo efuna ucaphule okanye uchonge, sebenzisa iimpawu zocaphulo: “ ” Akukho manqaku kwiimpendulo ezifana no-EWE okanye u-HAYI, NDIYAVUMELANA okanye ANDIVUMELANI, YINYANI okanye BUBUXOKI, xa zingalandelwa sisizathu. 1.2 ISICATSHULWA B (Okubonwayo) • Yiqwalasele ngocoseleleo imifanekiso phambi kokuba uphendule imibuzo ebhekisele kuyo. • Amalungu omzimba akwimifanekiso ngawona athetha lukhulu kwaye ngawona anika intsingiselo ecacileyo. • Yonke imibuzo ibhekisele kumfanekiso ngamnye. • Kumele ukwazi ukuwuphendula umbuzo ofuna uthelekise nofuna wahlule isicatshulwa esiyitekisi nesicatshulwa esingumfanekiso. UMSEBENZI Phendula isicatshulwa kwiphepha lokuzivavanya. 3 Ukuzilungiselela uviwo
ICANDELO B: ISISHWANKATHELO (10) UMBUZO 2 • Funda ngocoselelo ISICATSHULWA osinikiweyo ukuze usilandele. • Shwankathela ngawakho amazwi ungacaphuli njengoko kubhaliwe kwitekisi, kodwa ugawulahli umxholo. • Impendulo yakho mayingadluli kumagama awabelweyo. • Shwankathela ngomhlathi kuphela. UMSEBENZI Phendula isishwankathelo kwiphepha lokuzivavanya. ICANDELO C: UKUSETYENZISWA KOLWIMI (30) UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO 4 Ukuzilungiselela uviwo
UMSEBENZI Phendula isibhengezo kwiphepha lokuzivavanya 5 Ukuzilungiselela uviwo
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI UMSEBENZI Phendulaikhathuni kwiphepha lokuzivavanya 6 Ukuzilungiselela uviwo
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI 5.1 IZAKHI ZAMAGAMA (Izimaphambili, ingcambu nezimamva) • Isimaphambili – Um ntu. • Yazi ngokubanzi imisebenzi yezimamva. Umzekelo: Umntwana – ubuncinane ngokuzalwa Intabakazi - ukubonisa isandiso 5.2 IZIMELABIZO Yazi ngokubanzi iindidi nemisebenzi yezimelabizo 1. Sinokuma njengentloko yesivakalisi. Umzekelo: Bona batya ukutya okumnandi. 2. Sinokuma njengenjongosenzi yesivakalisi. Umzekelo: Abantu bafuna eyona intle. 3. Sinokulandela emva kwesibizo. Umzekelo: Izinja ezi zizinto zokugcinwa. 4. Sinokwandulela isibizo. 7 Ukuzilungiselela uviwo
Umzekelo: Bonke abafundi baziphumelele iimviwo. 5. Sinokuma sodwa endaweni yesibizo. Umzekelo: Ezine zityiwe zizinja. 5.3 IZENZI NGOKUBANZI 5.3.1 Amaxesha ezenzi: IXESHA IMO EMFUTSHANE IMO ENDE 1. Ixesha langoku Utitshala ufunda incwadi. Utitshala uyafunda. (Isenzo senzeka ngoku) 2. Ixesha elidlulileyo Utitshala ufunde incwadi. Utitshala ufundile. (Isenzo senzeke sadlula) Inkomo ityebe kakhulu. Inkomo ityebile. 3. Ixesha elimiyo (Imeko yangoku esaza kuqhubeka) 4. Ixesha elizayo Umama uza kubuya (elisondeleyo). (Isenzo esingekenzeki) Umama uya kubuya (elibhekeleyo) 5. Ixesha eladlulayo Ubhuti wahamba. (Isenzo esenzeka kudala-dala) Usisi waliphumelela ngowama-2009 iBanga le-12. 5.3.2 IMO EVUMAYO NEMO ELANDULAYO IMO EVUMAYO KWIZENZI IMO ELANDULAYO KWIZENZI Utitshala ufunda incwadi Utitshala akafundi ncwadi Utitshala ufunde incwadi Utitshala akafundanga ncwadi Utitshala wafunda incwadi Utitshala akazange afunde ncwadi 8 Ukuzilungiselela uviwo
5.3.3 IZIXANDO NEMISEBENZI YAZO 1. Imisebenzi yesixando sokwenzisa: • Sibonisa ukubangela ukuba umntu enze into ethile: Umzekelo: UAsive ulilisa usana. • Sibonisa ukuba umntu uncedisa omnye ekwenzeni into ethile: Umzekelo: USisa uthuthisa uNombi iinkuni. 2. Imisebenzi yesixando sokwenzana: • Sibonisa ukwenziwa kwesenzo ngabantu ababini, omnye komnye: Umzekelo: UZodwa noLundi bachobana iintwala. • Sibonisa isenzo esenzeka calanye: Umzekelo: UKhwezi usoloko eleqana noNosipho. 3. Imisebenzi yesixando sokwenzeka: • Sibonisa ukuba into ethile inako ukwenzeka: Umzekelo: Luyabhaleka olu viwo noxa ndingafundanga nje. 4. Imisebenzi yesixando sokwenzeka: • Ukubonakalisa ukuba into ethile yenzelwa omnye umntu: Umzekelo: UNomsa uthungela usana ilokhwe. • Ukubonakalisa ukwenziwa kwento egameni lomnye: Umzekelo: Umfana umela uyise ematyaleni. 5. Imisebenzi yesixando sokwenziwa: • Ukubonakalisa ukuba intloko yesivakalisi yiyo ekwenziwa kuyo isenzo esithile ngumenzi: Umzekelo: Ikati ilunywa yinja. Usana lutyiswa ngumama. 9 Ukuzilungiselela uviwo
5.3.4 IINTLOBO ZEZENZI Izenzi zahlulwe zaba ziintlobo ezahlukeneyo ezizezi zilandelayo: 1) Uhlobo lokuqondisa - Umfundi ufunda incwadi. 2) Uhlobo lokuyalela - Hambani naye umntwana. 3) Uhlobo lokukhankanya - Ukuhamba kukubona. 4) Uhlobo lokuqhubeka - Uhamba ethetha yedwa 5) Uhlobo lolandelelwano/ lokuqoshelisa – Uvuka ahlambe atye ahambe. 5.4 IZICHAZI NEMISEBENZI YAZO Isibaluli, isiphawuli, isimnini, isichazi sokukumbi. Umsebenzi wazo: Zichaza izibizo - Abafundi abade bayabaleka. Zichaza izimelabizo - Ezi zibomvu ziyabukeka. Zilandela izibizo - Inyama endala iyanuka. Zandulela izibizo - Abamhlophe abantu banemali. Zinokuzimela zodwa - Emnyama ifile. Ziyabanga - Incwadi yam ikrazukile. 5.5 UKWAKHIWA KWESIVAKALISI 5.5.1 INTLOKO NENJONGOSENZI Umzekelo: Umama upheka ukutya Ngubani owenzayo? (Umama) - intloko/ umenzi Wenza ntoni? (upheka) - isenzi/ isivisa Kwintoni? (ukutya) - injongosenzi/ umenziwa 10 Ukuzilungiselela uviwo
# Isivakalisi siyakwazi ukuthabatha iinjongosenzi ezimbini – injongosenzi ethe ngqo nengathanga ngqo: Umzekelo: Umama ucheba usana intloko. Umama - intloko/ umenzi ucheba - isenzi/ isivisa usana - injongosenzi engathanga ngqo intloko - injongosenzi ethe ngqo 5.5.2 IZIVUMELANISI • Esentloko - Abafundi babhala uviwo. • Esenjongosenzi - Utitshala uyabafundisa abafundi. • Isakhi sokuzenza - Abafundi bayaziculela. 5.6 IZIHLOMELO Isihlomelo ligama elicacisa isichazi okanye isenzi (njani?, nini?, phi?). IINDIDI ZEZIHLOMELO 1. Isihlomelo sendawo/ isalathandawo (phi?) - Ndiya esikolweni. 2. Isihlomelo sobunjani (njani?) - Uthetha kakubi. 3. Isihlomelo sexesha (nini?) - Sivuka kusasa sihlambe. 5.7 IZIHLANGANISI Izihlanganisi ngamagama adibanisa izivakalisi azenze zibe sisivakalisi esinye. Umzekelo: UNomsa uya esikolweni. UNomsa uyagula (nangona) = UNomsa uya esikolweni nangona egula. 5.8 IZIFANEKISOZWI NEMISEBENZI YAZO 1. Zandulelwa sisenzi u-thi: Umzekelo: Wathula wathi cwaka akubuzwa imibuzo. 11 Ukuzilungiselela uviwo
Zicacisa isenzi: Umzekelo: Amehlo abantu ayojonge ntshoo kulo ngozi imasikizi. 2. Zicacisa/ ziqaqambisa isichazi (umbala): Umzekelo: Ingca iluhlaza yaka. Ukhwele imoto emnyama thsu. 5.9 IZIFINYEZO Isifinyezo ligama elishunqulelweyo ze ekupheleni kubekwe isingxi. Mnumzana - Mnu. Nkosazana - Nkszn. Nkosikazi - Nkskz. 5.10 IZITHETHANTONYE (IZIFANOKUTHI) NEZICHASI IGAMA ISITHETHANTONYE ISICHASI Ichule Igcisa Iqhitala Isityebi Isigwili, isinhanha, ingingi Ihlwempu 5.11 IZIBANJALO Izibanjalo zilolunye udidi lwesivisa. Sinezi ndidi zezibanjalo: 1) Izibayiyo - Uqaqanjelwa yintloko. 2) Izibanjani - Oku kutya kushushu. 3) Izibandawo - Naba abafundi abaculayo 4) Izibanayo - Utata unemoto. 5) Izibanjalo zokwaba – Elowo nalowo uzohamba ngemoto yakhe. 12 Ukuzilungiselela uviwo
5.12 INTETHO-NGQO NENGXELO-NTETHO Intetho-ngqo luqobo lwamazwi athethwa ngumntu enjengoko enjalo. La mazwi afakwa kwiimpawu zocaphulo (“ ”). Ingxelo-ntetho yingxelo malunga nento ethethwe ngumntu. Azikho iimpawu zocaphulo. Intetho-ngqo Ingxelo-ntetho “Hambani bantwana bam.” utsho uSive. USive uthi mabahambe abantwana bakhe. “Ndiyayithanda inyama yam emnandi.” Umama uthe uyayithanda inyama yakhe utshilo umama. emnandi. 5.13 AMAGATYA Umntu ophethe ikwayala kufuneka athenjwe ngabazali. Inani Igatya Ulwalamano/ unxulumano A Umntu kufuneka athenjwe ngabazali Igatya eliyintloko B ophethe ikwayala Igatya lobalulo elichaza igatya eliyintloko ku-A UMSEBENZI Yonwabela ukuphendula ulwimi kwiphepha lokuzivavanya 13 Ukuzilungiselela uviwo

Study this subject

Notes, quizzes and topic questions for Grade 12 Isixhosa.

More papers and memos for this grade and subject.