Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA LE-12
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
FEBRUWARI/MASHI 2015
IMEMORANDAMU
AMAMAKI: 80
Le memorandamu inamakhasi angama-23.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Skip to contentAll 2015 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)




isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo
Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 23 pages. Read online or download the free PDF.
Isizulu Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · isizulu. Memorandum, 23 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiZulu HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isizulu
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 23
- File size
- 486.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 23
This exam
NSC Supplementary Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
IMIYALELO YOKUMAKA LELI PHEPHA
1. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
(Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo omfushane
encwadini eyodwa/efanayo)
2. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.
3. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emfushane noma emibili emide
esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
omfushane kanye nomude uphenduliwe.
4. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
uyayiyeka eyesibili.
5. Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
izinombolo zikhonjiswe imemo.
6. Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.
7. Imibuzo emide
Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
ombuzo omude walowo ohlolwayo.
8. Imibuzo emifushane
Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.
9. Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI. Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikona
okunikezwa amamaki.
10. Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
UMBONO/IQINISO. Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikona okunikezwa
amamaki.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
UMBUZO 1: (UMBUZO OMUDE)
Ngingephile Ngaphandle Kwakho – P Ngubo
Impendulo mayibhekiswe kokulandelayo:
• Amasu obunkondlo yilokho imbongi ekusebenzisa ukucacisa nokuveza
ekushoyo enkondlweni yayo. Lokhu kungaba izimpawu zokuloba, ubude
nobufushane bemigqa, imvumelwano, impindwa, ifanamsindo, ukuxhumana,
umoya, umqondo wenkondlo nokunye.
• Isigqi siwumgqumo wenkondlo. Singakhomba ukunensa noma ukushesha.
Isigqi sale nkondlo siyanensa/siyacothoza ngenxa yamasu obunkondlo
asetshenziswe imbongi.
Abahlolwayo bangaphendula babhekise kula maphuzu:
- Kusetshenziswe izimpawu zokuloba eziningi emigqeni yale nkondlo.
Kusetshenziswe ukhefana emgqeni woku-1 ukuya kowesi-3, owesi-7, owe-10
ukuya kowe-11 nowe-13, owe-15 ukuya kowe-17; ungqi emgqeni wesi-4
nowesi-8 kanye nombuzi emgqeni wesi-5 ukuya kowesi-6, nowe-14, nowe-18
kanye nowama-23. Lokhu kusetshenziswa kwalezi zimpawu zokuloba eziningi
kudale ukuba imigqa eminingi ivaleke ngaphandle komugqa wesi-9 nowe-12.
Le migqa eminingi evalekile idale ukuba isigqi sale nkondlo sinense.
- Imigqa eminingi kule nkondlo mide. Ubude bayo bubangelwa inani lamagama
emgqeni ngamunye kanye nobude bamagama asetshenzisiwe. Kunamagama
ama-3 ukuya kwayisi-7 ngaphandle komugqa we-14 onamagama amabili. Lobu
bude bemigqa bulethe isigqi esinensayo kuwo wonke amabinza. Yize emabili
amagama akha umugqa we-14 kodwa made ngakho-ke nawo anomthelela
ekwakheni isigqi esinensayo.
- Umqondo wale nkondlo unomthelela kulesi sigqi esinensayo. Kule nkondlo
imbongi ikhuluma ngokushiywa isithandwa sayo, izibona ingeke iphile
ngaphandle kwaso.
- Umoya wale nkondlo unomthelela kulesi sigqi esinensayo. Le nkondlo inomoya
wosizi. Imbongi iyabalisa ngobuhlungu bokulahlekelwa ithemba layo.
Imbongi iphumelele ukusebenzisa amasu obunkondlo ukugqamisa isigqi kanye
nokucacisa lokho ekushoyo enkondlweni yayo. [10]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 2: (UMBUZO OMFUSHANE)
Ngingumnqobi – NL Luthuli
2.1 • Ngazifojisa kweziny' izingqwele,
Ngaphophothwa zingqwele zakwangqondonkulu,√ (1)
• Inyon'emhloph'esus' imikhaza
Imikhaza yokungazi ezinkomeni zikaZulu. (1)
2.2 • Imbongi inqoba izinkinga eziza ngobuningi√ (1)
• Izinqoba ngokusebenzisa imfundo enayo.√ (1)
2.3 Zimveza njengomuntu ongeyena ugombelakwesakhe/owusizo kwabanye/
ongasizakali ngokuhlupheka kwabanye√ ngoba kuthi uma eseluzuzile ulwazi
wenela bese eludlulisela kwabanye ukuze basizakale. √ (2)
2.4 Ukugqamisa ukuthi ngokufunda kwayo ikwazile ukusiza ababengafundile√
ngokubanika imfundo ukuze bakwazi nabo ukuziphilisa ngayo le mfundo.√ (2)
2.5 IIletha umgqumo nokugcizelela okuveza ukuthi imbongi ikhuluma ngayo.√√ (2)
[10]
NOMA
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)
Ngaphansi Komthunzi – P Ngubo
3.1 • Ukumamfuza.√ (1)
• Ukunwampela.√ (1)
3.2 Imbongi ihlonipha abazali bayo uSonane noMaMtimande √ibuye iyababonga
ngokuyinika ithuba lokufunda ukuze iphile impilo engcono.√ (2)
3.3 Imbongi isebenzise ifanangwaqa uNg- ukugcizelela √ukuthi yayenza into
eyithandayo ifunda ngothando nokuzinikela/yiyona eyayidla amasi
kamnandi.√ (2)
3.4 Kungilekelele ukuba ngiqonde ukuthi imfundo ezuzwe imbongi iyisizile ukuze
ikwazi ukuzivikela kunanoma yisiphi isimo ehlangabezana naso empilweni.√√ (2)
3.5 Ukusetshenziswa kwala magama adwetshelwe kuveza ukucwasa
ngokobuhlanga okungahambisani nomthethosisekelo wakuleli.√ Lezi
zinhlanga yizona ezazaziwa ngokugqilaza abantu ngesikhathi sobandlululo
ikakhulukazi uma bengafundile. √ (2)
[10]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 4: (UMBUZO OMFUSHANE)
Uyobongwa/Uyobongwa Njalo – NL Luthuli
4.1 • Walubamb' usiba kwaphum' izinkondlo.√ (1)
• Esiklwiklwiza ngosiba nxa kuvuk' usinga √ (1)
4.2 Kuwo womabili amabinza kukhulunywa ngabantu asebephumelele
abafundiswa uMathenjwa√ futhi babonga umsebenzi awenzile.√ (2)
4.3 Umqondo oqukethwe yile migqa ukuthi igama likaMathenjwa liyohlala
libongwa njalo yize engasekho emhlabeni.√√ (2)
4.4 Umthelela ukuthi umqondo walokho imbongi ekushoyo emgqeni wama-36
uphelela emgqeni wama-37. Imbongi icelela/incengela uMathenjwa ukuthi
uSomandla amhole kulokho afuna ukukukwenza futhi ambusise.√√ (2)
4.5 Imbongi iphumelele ukusebenzisa impindwa ethi 'bongwa' ngoba leli gama
liphindaphindwe cishe kuwo wonke amabinza.√ Le mpindwa igqamisa imizwa
evezwa abantu ekubongeni uMathenjwa ngemisebenzi yakhe emihle ayenze
kubo√ (2)
[10]
KANYE
UMBUZO 5: (UMBUZO OMFUSHANE)
Yisinqibi – AM Maphumulo
5.1 • Wabona zigazuka/zidebezeka izindebe zakhe.√ (1)
• Wabona zinemifantu echinca igazi.√ (1)
5.2 Umqondo oqukethwe yile migqa ukuthi lo muntu unesisu esishone phakathi
ngenxa yendlala√ futhi uzace kakhulu kuze kubonakala nezimbambo
ngaphandle.√ (2)
5.3 Imbongi isebenzise isifengqo esiyisingathekiso esiletha umfanekisomqondo
wokubonakalayo.√ Singilekelele ukuba ngiqonde ukuthi lo muntu imbongi
ekhuluma ngaye wayenamehlo abomvu kakhulu ayegcwele izinyembezi
okwakungathi ziyigazi.√ (2)
5.4 Iveza ukuthi imbongi ilikholwa, inobuntu futhi inozwelo.√Iyafisa ukumsiza lo
muntu kodwa ayazi ukuthi ingamsiza ngani.√ (2)
5.5 Isimo salesi sinqibi asisihle ngoba sizace kakhulu futhi asigezi ngenxa
yendlala nenhlupheko.√√ (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU B: AMANOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
o Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nesizinda sale noveli.
ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
• Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba
indawo yasemakhaya noma yasemadolobheni.
• Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba
inkathi samanje noma yakudala.
• Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba imithetho, amasiko,
isimo somnotho, esezombangazwe/mbusazwe.
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.
UMZIMBA
Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
edolobheni laseKapa. Ibuye ithuthe iye edolobheni laseThekwini kanye nasezindaweni
ezilizungezile: uMlazi, eNtuzuma kanye nasemakhaya eGcilima.
o EGcilima:
• Le indawo uMhlengi/Mahlengi azalelwa futhi wakhulela kuyo. Uyise uNgidi
wayesahlala khona yize yena wayengasahlali khona ngenxa yesikole kanye
nomsebenzi. Yilapho atshela khona uyise uNgidi ukuthi uyinkonkoni/uyi-gay.
• Yilapho uNdumisa abamba khona uNgidi inkunzi ukuze athole imali
yokulobola uMahlengi/Mhlengi.
• UNontobeko waya eGcilima eyofuna uMhlengi ngethemba lokuthi
uzomthola ukuze babuye bathandane futhi.
o EThekwini:
• UMhlengi/Mahlengi wayefunda ezikoleni zakhona eVukuzakhe naseML
Sultan Technikon.
• EMlazi naseNtuzuma – izindawo lapho uNgidi kanye noNontobeko
abayakuzo ukuyofuna uMhlengi ngemuva kokuhluleka ukumthola efulethini
ababegcine ehlala kulo.
• Indawo uMahlengi/Mhlengi ayenefulethi kuyo ngenkathi esesebenza.
• UMahlengi/Mhlengi wayenebhizinisi le-bed and breakfast nelokucwala
izinwele kuyo le ndawo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
o EKapa:
• Yilapho uMhlengi aguqula khona ubulili waba owesifazane. Wathatha
umazisi omusha waguqula negama lakhe waba uMahlengi.
Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje.
• Abalingiswa abaningi kule ndaba benza izinto ezinhlobonhlobo ezifakazela ukuthi
yenzeka kulesi sikhathi samanje.
• Kukhona abesilisa abathanda abantu bobulili obufana nobabo njengoMhlengi
owagcina ethathe isinqumo sokuthi kungcono aziguqule azenze intombazane.
• Yisikhathi lapho abamnyama abaningi bezimbandakanya futhi bethuthuka
kwezamabhizinisi. Lokhu kufakazelwa ukuthi uXolani unebhizinisi lokuthwala
impahla. UNdumiso ubephila ngokuthola amathenda. UNgidi unamapulazi
aqashe kuwo abantu abamsebenzelayo futhi kukhona nalelo alithengele
uMhlengi.
• Kukhulunywa ngemiqhudelwano emikhulu yomhlaba yezemidlalo njengale Ndebe
yoMhlaba yezi-2010 eyayizoba khona. Kunemiqhudelwano emikhulu yebhola
njengalowo okwakwehlulwe kuwo iqembu le-Orlando Pirates okwagcina kudale
ukuba uNkululeko ashayise uNontobeko ngemoto.
• Abalingiswa abangoXolani, uMahlengi, uNdumiso nabanye bavamile
ukusebenzisa isiNgisi uma bekhuluma.
• Amantombazane ashayela izimoto, njengoNontobeko. Ayabhema, aphuza
utshwala agqoka amabhulukwe njengoMahlengi.
• Ukuthengwa kokudla notshwala emarestorenti anjengoSomething Fishy nePizza
Hut nokulala emahhotela kwandile. UNontobeko noNgidi bangenisa ehhotela
mhla beyothungatha uMhlengi eBlue Waters. UNdumiso naye uma eyobamba
uNgidi inkunzi wangenisa eParidise Holiday Resort.
• Kunabaseshi abazimele abakwazi ukusiza umuntu athole lowo amfunayo
njengoShezi osize uNgidi noNontobeko ukuba bathole uMhlengi.
• Kulalelwa imisakazo ukwethula ezisematheni njengodaba lobugebengu
obabenziwe uNdumiso. UZakithi wezwa udaba lokubanjwa kukaNgidi inkunzi
kanye nokubulawa kukaNyambose emsakazweni. Lokho kwenza ukuba ashayele
amaphoyisa ucingo, kwase kuba ukuboshwa kukaNdumiso.
Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (isikhwele, uthando,
ukuzicabangela wena, isibindi, ubugebengu)
• Ekuqaleni kwendaba sithola uMahlengi noXolani izinto zibahambela kahle
bahambela umhlangano wokuthuthukisa amabhizinisi abo.
• UXolani unamaphupho okukhulisa ibhizinisi lakhe ukuze nomkakhe uLungile
ayeke umsebenzi azomelekelela. Isimo siyaguquka emzini kaXolani ngenxa
yokufika kukaMahlengi empilweni yakhe. Uxabana nenkosikazi yakhe ugcina
eseshelwe umuzi nezingane.
• UMahlengi unesoka lakhe elimthandayo uNdumiso. Siyaguquka-ke isimo uma
uMahlengi esebonana noXolani agcina esethandana naye. Lokho kwadala ukuba
uNdumiso abuyele ebugebengwini ayesezitshele ukuthi uphumile kubo.
• UNkululeko izinto zimhambela kahle njengoba ezoshada noNontobeko kodwa
lokho kuyaguquka uma uNontobeko emtshela ngosuku olwandulela elomshado
ukuthi useyahluleka ukuqhubeka ngenxa yokuthanda uMhlengi. UNkululeko
wagcina ezibulele.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
• UNomalanga izinto zimhambela kahle ngoba sebethembisene umshado noNgidi
kodwa isimo siyaguquka uma uNgidi esethungatha uMhlengi ngaphandle
kokumazisa futhi ayethe usemkhiphile enhliziyweni yakhe.
• UNgidi ubuyelwa ithemba lokwakha kabusha ubudlelwano bakhe noMhlengi
emva kokufika kukaNontobeko ezomfuna. Ekugcineni uyaphoxeka ngoba ufica
ukuthi useze waziguqula ubulili.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)
ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo nenkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Abahlolwayo kulindeleke ukuba babhale impendulo njenge-eseyi) [25]
NOMA
UMBUZO 7: (UMBUZO OMFUSHANE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
7.1 UZakithi.√Wayenzela ukuthi intokazi ingamuzwa ukuthi ucasukile ngoba
kwakukuningi okwakumxaka engqondweni.√ (2)
7.2 Ivezwe ngendlela ebigqoke ngayo,√ ibishaye esincanyana isiketi isho
ngezicathulo ezingamaxhumela.√ (2)
7.3 • Ukuqhamuka kwemoto ethi ayifane neyamaphoyisa.√
• Ukungakwazi ukuvula umsakazo ngoba uZakithi wayezoba nezinsolo.√
• Ukucasulwa uZakithi ekubeni engafuni ukuxoxa.√
(okubili kwalokhu) (2)
7.4 UNdumiso wahambisana noZakithi ngemoto esuka eMargate.√Uthe uZakithi
esegibele itekisi wezwa kuchazwa emsakazweni imoto ebingenazinombolo
nomlisa osolwa ngokubamba inkunzi usomabhizinisi nokubulawa kwensizwa
kuleso sigameko.√UZakithi wase eshayela amaphoyisa ewanikeza umkhondo
ngoNdumiso kwaba ukuboshwa kwakhe.√ (3)
7.5 Umbhali uhlose ukwedlulisa umlayezo othi akukho okufihliwe okungeke
kwembuleke√ ngoba uXolani ugcina ethola ukuthi uMahlengi wayengumuntu
wesilisa.√ NoNontobeko ugcina esesazi isizathu esenza uMhlengi athi
abehlukane.√ (3)
7.6 IIukuluku linomthelela ekwakheni ugqozi lokuqhubeka nokufunda indaba.√
Ofundayo ulangazelela ukwazi ukuthi yini edala ukuba uXolani angagxilisi
ingqondo yakhe kulo mhlangano.√ Nokuthi uzogcina eyile yini ukuyokhuluma
nale ntokazi alokhu eyigqolozele.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
7.7 Wawuzoba mubi ngoba uNgidi wayengambona akhumbule mhla embamba
inkunzi bese azisa amaphoyisa aboshwe uNdumiso.√ Wayengawenqaba
amalobolo ngoba uMahlengi/uMhlengi kuye wayeyindodana engeyena
umuntu wesifazane.√ UMahlengi wayengamala uNdumiso uma ethola ukuthi
le mali alotsholwe ngayo itholakale ngobugebengu bokubamba uyise inkunzi
kwaze kwabulawa noNyambose .√ Wayengazisola ngokufaka uyise enkingeni
ngoba engalitshelanga isoka lakhe ukuthi ungowaphi, kwabani.√ (4)
7.8 Ngiyavumelana ngoba umlingiswa oyindilinga uyaguquguquka ezenzweni
zakhe/uveza izinhlangothi eziningi zobuyena√UNgidi wayesenqumile ukuthi
akasamfuni uMhlengi empilweni yakhe ngoba esemtshele ukuthi uyi-gay.√
Emva kokuhlangana noNontobeko wasiguqula isinqumo sokukhipha uMhlengi
enhliziyweni yakhe kwavuka ukuthi uyindodana yakhe, wahamba
wayomfuna.√ (3)
7.9 Ngiyazwelana nabo ngoba ukwaliwa nokuzibulala kukaNkululeko kwabathela
ngehlazo √futhi bachithakalelwa yizimali ngokulungiselela umshado
ongekho.√ Ngangingamduduza ngimbonise ngokubaluleka kokuqhubeka
nempilo bese ngimfunela usizo kodokotela abaluleka ngokwezengqondo.√ (3)
[25]
NOMA
UMBUZO 8: (UMBUZO OMUDE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
o Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nesizinda sale noveli.
ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
• Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba
indawo yasemakhaya noma yasemadolobheni.
• Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba
inkathi samanje noma sasendulo.
• Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba imithetho, amasiko,
isimo somnotho, esezombangazwe/mbusazwe.
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
UMZIMBA
Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
edolobheni laseThekwini, eThusini, eMlazi kanye nasemakhaya eMangwaneni.
o EMangwaneni:
• Yindawo uNomvula/Mirriam azalelwa futhi wakhulela kuyo. Sithola umndeni
wakubo, unina uMaNdelu, oyisomncane uMeyili, uDininja, uCalalakhe
noBhozimili noninomncane uMaHadebe nabanye abalingiswa.
• Yilapho uChule athumela khona oDaffo ukuba bayomlobolela uNomvula,
bafike bashaywa ngoba bekhoke imali yelobolo ewopondo abangamashumi
amabili nohlwezana.
o EThekwini –eThusini:
• Yilapho uNomvula/Mirriam wayehlala khona futhi esebenzela uDicey
nowakwakhe uBrenda. Wagcina esenomuzi khona esegane uGenyeza.
o EMlazi:
• Yilapho kwakuhlala khona uNomvula ngenkathi eshade noChule. Bakha
nesuphamakethe kwaSicingamazibuko.
Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje kodwa kusenobandlululo kusadingeka izimvume
zokusebenza edolobheni. Kuningi okwenziwa abalingiswa abehlukene kule ndaba
okufakazela inkathi yamanje.
• UNomvula/Mirriam wayedlala umjaho wamahhashi nabelungu bakhe okwamenza
wagcina ewine ipick-six. Wayefunde kancane ngoba wayekwazi ukubhala
incwadi nokushayela imoto.
• Kunomshado wesilungu owabe uphakathi kukaNomvula noChule
owawuhlanganisa amafa.
• Kunabadayisi abanhlobonhlobo esasibabona bezodayisela uNomvula
imishwalense, amafenisha nezimoto emva kokuwina ipick-six.
• Kudlange ubugebengu, njengabefundisimbumbulu abafuna imali yabafelokazi
neyabanye abantu besifazane abayizigwili. UChule waqola uMaDludla imali
ayeyishiyelwe umyeni wakhe uCindi ngokuthi azenze umfundisimbumbulu.
Waqhubeka nalobu bugebengu wafuna imali kaNomvula ngakho ukuzenza
umfundisimbumbulu.
Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (umona, isikhwele, ubuthakathi,
ukubulala noxolo)
• Ekuqaleni kwendaba uNomvula usebenza emajalidini, unesoka lakhe uGenyeza
nalo elisebenza emajalidini. Uwina i-pick six. Uhlangana noChule omthanda
ngendlela uGenyeza angakaze amthande ngayo, bagcina sebeshadile. UChule
uyamjikela usefuna ukubuyela kuMaMkhabela umkakhe ngoba ecabanga ukuthi
uNomvula uzodla ifa labo enoGenyeza. Ugcina ngokushona uChule emva
kokuzama ukubulala uNomvula ukuze lonke ifa lize ngakuyena.
• UMaHadebe uninomncane kaNomvula ufikelwa umona uma ezwa ngomcebo
kaNomvula. Uhlela ukubabulala ngoshevu benoMaNdelu, uma ehluleka uthumela
indodana yakhe uMahuzu owagcina ngokushona. Ekugcineni uNomvula
ushintsha isimo sabo sempilo ngokubakhela umuzi kanokusho (kwaJekiphothi)
emaNgwaneni. Wakhela noyise omncane uDininja isitodlwana.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
• UGenyeza uthandana noNomvula, uhlala ngokumshaya umbhanqa noZodwa.
Unesikhwele kodwa akamshadi.
• Ukuwina kukaNomvula i-pick six kwavusa uGenyeza emaqandeni ngoba
uNomvula wathathwa uChule. Lokho kwenza ukuba uGenyeza avuke azithathe
alolonge ikhono lakhe lokushaya isiginci abe umculi kamasikandi odume umhlaba
wonke.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)
ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo inkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Abahlolwayo kulindeleke ukuba babhale impendulo njenge-eseyi) [25]
NOMA
UMBUZO 9: (UMBUZO OMFUSHANE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
9.1 UGenyeza, √ uNomvula noChule babebanga ingoma eyayingena
ngomsakazo wesilungu.√ (2)
9.2 Zazingqabashiya,√ zidledlemuka.√ (2)
9.3 • Umuzi wabo wawusuphenduke waba inkundla yamacala.√
• UNomvula wadutshwa kwathiwa angabe esalubhada
kwaSicingamazibuko.√
• UChule wayengasazi noma uhlala nomakhelwane noma udadewabo.√
(okubili kwalokhu) (2)
9.4 Ukuboshwa kukaGenyeza efakwa ozankosi√ aze ayolahlwa ezimobeni√
kanye nokukhohliswa kwabantu ngomthandazo.√ (3)
9.5 Uhlose ukwedlulisa umyalezo othi, lapho kukhona uthando nendlela ikhona/
uthando lweqiniso lunendlela yokuphumelela.√ UGenyeza wayenothando
lweqiniso, waqhubeka nokuthanda uNomvula yize wayeseshade noChule.√
Uthando lwakhe lwathola indlela yokufinyelela kuNomvula ngezingoma zakhe
baze bagcina sebeshadile.√ (3)
9.6 IIukuluku linomthelela ekwakheni ugqozi lokuqhubeka nokufunda indaba.√
Ofundayo ulangazelela ukwazi ukuthi malini ebanjwe emjahweni, ibanjwe
ubani. √Ngabe abakwa Dicey bazomnika yonke le mali uNomvula njengoba
kuyibo abaphethe ithikithi lakhe lomjaho wamahhashi noma kukhona
abazomqola yona/ngabe uNomvula uzoyenzani le mali.√ (3)
9.7 Imali kaNomvula yayiyotholwa nguMeyili njengosokhaya noMaNdelu
njengonina omzalayo, uMaHadebe angatholi lutho.√UMeyili
kwakunokwenzeka ayithathe nekaMaNdelu ukuze afeze isifiso sakhe
sokulobola isidudla esithile saseMtshezi.√ Lokhu kwakungenza uMaHadebe
aqhubeke nemizamo yokufuna ukubulala uMaNdelu hleze azame nokubulala
uMeyili. √Uma kuvela ukuthi bonke laba bantu babulawe nguye uMaHadebe
wayeyokhalelwa ngamasongo kaSigonyela.√ (4)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
9.8 Ngiyavumelana ngoba umlingiswa oyindilinga uyaguquguquka ezenzweni
zakhe/uveza izinhlangothi eziningi zobuyena.√UChule weza kuNomvula
ngenhloso yokuzomqola imali ayiwinile. Wamkhohlisa emtshela ukuthi
uyamthanda, wamthatha wayohlala naye eMlazi, kwakheka inhlansi yothando
wafisa ukumenza indlu yokugugela nokuthi amzalele ingane.√ Kuwo lowo
mnyama wakha itulo noDaffo lokubulala uNomvula ukuze yonke imali ibuyele
ngakuyena ngoba ebona ukuthi uNomvula uzoyidla noGenyeza.√ (3)
9.9 Ngiyazwelana naye ngoba akekho umuntu ayexoxisana naye ngalesi simo
ayebhekene naso.√ Wahlukunyezwa uMeyili, uMaHadebe wazama
ukumthakatha nokubulala ingane yakhe.√ Ngangingathatha okungokwami
ngiye kohlala nengane yami ngikhohlwe abantu basemzini abanomona.√ (3)
[25]
NOMA
UMBUZO 10: (UMBUZO OMUDE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
o Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nesizinda sale noveli.
ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
• Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba
indawo yasemakhaya noma yasemadolobheni.
• Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba
inkathi samanje noma yakudala.
• Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba imithetho, amasiko,
isimo somnotho, esezombangazwe/mbusazwe.
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.
UMZIMBA
Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
eMzimkhulu kanye naseThekwini nakwezinyi-izindawo ezilizungezile.
o EMzimkhulu:
• Yilapho kwazalelwa, kwakhulela futhi kwafunda khona uDumazile esikoleni
samabanga aphansi.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
o EMbumbulu:
• Yilapho kwakufunda khona uDumazile eZenzele High School, akakwazanga
ukuphothula ngoba waxoshwa ngenxa yokukhulelwa. Kwakunesiteshi
samaphoyisa lapho oMaNdovela noMaJwara babika khona indaba
yokukhulelwa kukaDumazile ekhuleliswa uMoloi.
o E-Adams Mission:
• Yilapho uDumazile aqala ukusebenza khona emzini nasesitolo sikaSithole.
Waya nasocansini noMthovovo.
o EMlazi (eMafezini):
• Yilapho uDumazile ayehlala khona noSithole emzini owawuthengwe
uSithole.
• Wagcina esethandana naye waze wamtholisa nengane uMtholephi.
• Waqhuba izifundo zobuhlengikazi ehlala kule ndawo.
• Wagcina esehlala noMtalaselwa Zuma umyeni wakhe kulo muzi kaSithole.
• Wabuyelana noMoloi esahlala kuwo lo muzi.
o EThekwini:
• UDumazile uphinde ubonana noMoloi eCity Hall bayabuyelana.
• UMoloi uhlangana noLerato esitolo sezingubo zokugqoka okokuqala lapho
amthengela izimpahla zokugqoka.
o KwaNongoma:
• UDumazile wayelaliswe esibhedlela sakhona ngezinsuku zakhe zokugcina
waze washonela khona.
• Ukushona kukaSithole, kukaMaNzimande, kukaMthovovo, kukaMoloi kanye
noMtalaselwa wakuzwa elele kuso lesi sibhedlela.
o EMid-Illovo kwaJilafohlo:
• Kubo kaMtalaselwa, lapho kwakugane khona uDumazile wagcina
engcwatshelwe khona.
Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje. Kuningi okwenziwa abalingiswa abehlukene
kule ndaba okufakazela inkathi yamanje.
• Sekuvamile ukuthi indawo uma inezikole ezingenawo amabanga aphezulu
izingane ziye koqedela kwenye indawo. Lokhu kubonakala ngokuthi uDumazile
aye kofunda eMbumbulu.
• Izinga lothisha abathandana nezingane zesikole bazikhulelise lenyukile kulesi
sikhathi samanje. Kule noveli kufakazelwa ukuthandana kukathisha uMoloi
noDumazile aze amkhulelise ebe eyingane yesikole.
• Ukufunda yize usuthole abantwana yinto esivame kakhulu kwabesifazane
abaningi. Siyambona UDumazile kule ndaba wathola uLerato noMtholephi
kwayima ezofundela ukuba umhlengikazi.
• Abanye abantu besifazane bashayela izimoto lokho kufakazelwa ukuba nemoto
kukaDumazile kule ndaba.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
• Abanye abantu bayashona ngenxa yokushada nabantu abangathembekile.
UMaNzimande noMtalaselwa babeshade nabantu abangathembekile,
okunguDumazile noSithole, bagcina bechaphazeleka ngegciwane lesandulela-
ngculazi.
• Abanye abantu abachaphazeleke ngaleli gciwane bakholelwa ekutheni
bathakathiwe. UMtalaselwa kwakukholelwa ekutheni uthakathiwe uma eqala
ukugula.
Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (ukungabi nesimilo, ukubambisana
ezinkingeni, ukuthanda izinto, ukungezwani komakoti nomamezala)
• UDumazile ubuya ekhaya esekhulelwe. Lokho kudala ingxabano phakathi
kukaKheswa noMaNdovela ngoba uKheswa wayengafuni ukuthi uDumazile
ayofunda eMbumbulu.
• Kwadingeka ukuba uDumazile ayosebenza ukuze akhulise uLerato.
• Isimo siphinde siyonakala kwaKheswa uma uDumazile esefika ephethe
uMtholephi okuyingane yesibili ayithola engashadile.
• Abazali bakhe bagcina beduduzwe inhlawulo eyakhokhwa uSithole kanye
nokulotsholwa kwakhe uMtalaselwa.
• USithole noMaNzimande bahamba inkantolo yezahlukaniso zemishado.
• USithole ugcina engasenalutho ngokucekelwa phansi uDumazile ngemuva
kokushisa isitolo sakhe.
• UMtalaselwa udumaza abazali bakhe ngokuthatha uDumazile abe unkosikazi
wakhe ebe enezingane ezimbili. Abazali bakhe bebebheke ukuthi uzoganwa
intombi yakhe yakwaZungu ayesenengane nayo.
• UDumazile unuka uninazala ngokuthakatha ingane yabo uSanele okwamenza
anqabe nokuyokwakha umuzi eJilafohlo kubo kaMtalaselwa.
• Isimo emzini kaMtalaselwa noDumazile saqala ukonakala ngenkathi sekubuya
oSithole noMoloi empilweni kaDumazile.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)
ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo nenkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Abahlolwayo kulindeleke ukuba babhale impendulo njenge-eseyi) [25]
NOMA
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
11.1 UDumazile√ kwakwenzelwa ukuba athole ithuba lokuzilahla eNkosini/
ukuvuma izono.√ (2)
11.2 Wayesegula kakhulu engasakwazi ukuzivulela nokuzivalela umsakazo.√√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
11.3 • Wambatha kaningana namadoda abantu.√
• Wahlela ukuba kugqekezwe futhi kushiswe isitolo sikaSithole.√ (2)
11.4 • UDumazile wagula, waphuthunyiswa esibhedlela.√
• Wacela ukuba abizelwe abazali bakhe, umyeni wakhe noMfundisi.√
• Waxolisa kuninazala ngaphambi kokuba ashone.√ (3)
11.5 Umbhali uhlose ukudlulisa umyalezo othi kuhle ukuhamba ngezeluleko
zabazali.√ Ukuba uDumazile akazilahlanga izeluleko zasekhaya ngabe
akazange angene kulezi zinkinga.√√/kubalulekile ukuzivikela kwezocansi
ukuze uhlale uphephile.√UDumazile uye ocansini olungavikelekile noMoloi
wasuleleka ngegciwane lengculazi alithelele uZuma, uMthovovo noSithole,
bagcina beshonile kanye noMaNzimande.√√ (3)
11.6 Ofundayo ulangazelela ukwazi kabanzi ngale ngane enobuhle obubatshazwa
uMoloi.√ Nokuthi benoDumazile bazogcina benze njani ngezinsolo zomemu
ngokuthandana kwabo.√ Nanokuthi njengoba uDumazile ebezwile omemu
bekhuluma ngaye ubezogcina enzenjani. √ (3)
11.7 Wawuzoba mubi ngoba wayengabambezeleka esikoleni ngoba kwadingeka
aphume abheke izingane zakubo.√ Wayengagcina esenokucindezeleka
komqondo nomphefumulo ngenxa yokubheka ikhaya.√ Wayengagcina
eselahlekelwe isimilo njengonina ngoba wayengasekho phansi kweso
labazali.√ Wayengagcina esesebenza umsebenzi wasemajalidini ngenxa
yenhlupheko nokungafundi.√ (4)
11.8 Ngiyavumelana ngoba umlingiswa oyindilinga uyaguquguquka ezenzweni
zakhe/uveza izinhlangothi eziningi zobuyena.√ UMaNzimande wayemlwisa
uSithole ngendaba kaDumazile.√ Ekugcineni uyamxolela uma esebuya
engasenalutho ezocela uxolo.√ (3)
11.9 Ngiyazwelana naye ngoba waqanjelwa amanga nguLizzy okwenza alingeke
ngenxa yobuhle bukaDumazile.√ Walahlekelwa yikho konke anakho,
waboshwa, watheleleka ngegciwane lesandulela ngculazi wagcina
ngokushona.√ Ngangiyoxosha uLizzy ngibhekane nomndeni wami√./
NOMA
Angizwelani naye ngoba wazenza waya kofunela uDumazile umuthi wokuba
amqome, wavumela nenkanuko ukuba imnqobe.√ Washiya umndeni
wayohlala noDumazile√. Ngangiyolalela amazwi kaMaNzimande ngihambise
uDumazile kubo ukuze kube nokuthula ekhaya.√ (3)
(okukodwa kwalokhu) [25]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 25
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU C: IMIDLALO
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa ukuvezwa komdlali
ongummeleli.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze ummeleli.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
o Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nokuvezwa komlingiswa ongummeleli kulo mdlalo.
ISINGENISO
Ummeleli ngumdlali oyiqhawe lomdlalo. Indaba yonke incike kuye. Yize engekho
kwezinye izehlakalo kodwa ziyamthinta ngandlela thize. Indaba yonke imayelana naye.
Ubhekana nenkinga ethile ashikashikeke ezama ukuyixazulula. Kuyenzeka
aphumelele noma ehluleke.
UMZIMBA
Umdlali ongummeleli kulo mdlalo uMdaluli Memela.
Kungasetshenziswa lawa maphuzu ukuphendula umbuzo:
o Unothando.
• Uvezwe njengomdlali onothando nonakekela umndeni wakhe.
• Utholakala ehlezi nomndeni wakhe kuvulandi wakwakhe encokola nawo
kumnandi.
• Ukhokha izindleko zikaLondiwe eKolishi lezobuChwepheshe.
• Ekudilizweni kwakhe emsebenzini uzama ukuvusa ikhono lakhe lokwakha
izindlu ukuze angenise imali ekhaya.
o Uyehluleka ukumelana nezinkinga.
• Uya kuMbhebhezeli ngemuva kokuphupha ukuze amcebise ngephupho
lakhe nangenkathi efike emzini kaSaziwayo Ntenga isikhathi
ababevumelane ngaso sesidlulile, uChivenga esesebenza. Lokho okwadala
ukuba axoshwe.
• Ucela uManqina ukuba achazele uMaMlanduli mayelana nodaba lokudilizwa
kwabo emsebenzini.
o Unodlame nesihluku.
• Uba nodlame ekhaya nasemphakathini. Uduba ukudla akwenzelwe
uMaMlanduli inkosikazi yakhe.
• Ufuna indabandaba ngenkani kumkakhe. Uze ushaya uMaMlanduli
ngemvubu, uphinde ashaye noLondiwe ngempama umdabula umlomo uma
ethi usiza unina.
• Uthembisa uLondiwe nodadewabo ukuthi uzobadubula ngesibhamu uma
ebafica besekhona emzini wakhe ngemuva kokubaxosha.
• Uthakatha aze ashaye uChivenga kabuhlungu ngemolontshisi ngoba ethi
umthathele umsebenzi wokwakha ayewuthenjiswe emzini kaSaziwayo
Ntenga.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
o Uyacwasa.
• Ucwasa ngokobulili kanye nangokobuzwe.
• Uhlukumeza inkosikazi yakhe kanye nezingane ngokubashaya ngoba
egabisa amandla futhi azi ukuthi abanakuziphindiselela.
• Uqhakambisa ilungelo lakhe kunalelo likaMaMlanduli. Utshela uMaMlanduli
ukuthi nenkomo iyalushayelwa ubisi lwayo futhi wamlobola ngakho-ke
angeke amncengele ilungelo lakhe lasemshadweni elisemthethweni.
• Ubiza izingane zakhe ngonoyile.
• Ubiza uChivenga ngekwerekwere.
o Uliqili.
• Ngenkathi uMaMlanduli eyombona ejele wayembiza ngamagama
amteketisayo ethi 'Umtuzatuza wami', 'Isithamoya lami' kanti wenzela ukuba
amncengele kuLondiwe futhi ayomhogelela kuMbhebhezeli maqondana
nokuhlabeka kukaChivenga.
• Waphuma ejele kade eboshiswe uLondiwe wazenza umuntu olibonayo
iphutha lakhe, wacela uMaMlanduli ukuthi ancenge uLondiwe ukuba esule
icala kanti uzothi uma efika ekhaya amxoshe.
o Unoxolo.
• Emva kokuba nodlame kumkakhe, ezinganeni kanye nakuChivenga
uyazehlisa.
• Uyathumela esejele ukuba abizelwe bona, uyaxolisa.
(Kukhona nokunye okuyovezwa ngabahlolwayo)
ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
UMdaluli uvezwe njengomdlali oyindilinga futhi okholekayo kulo mdlalo. Izimo
abhakene nazo kulo mdlalo zimenze waguquguquka. Ubenothando enakekela
umndeni wakhe ngenkathi isimo sezinto simhambela kahle esasebenza. Uthe
angalahlekelwa umsebenzi waguquka wahlukumeza umndeni wakhe kanye namanye
amalungu omphakathi. [25]
NOMA
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
13.1 • UManqina√
• UMdaluli√ (2)
13.2 Babebuya emini uma kuyilanga lwangoLwesihlanu noma kusuke isiteleka.√√ (2)
13.3 Wayefunga ngodadewabo owashona/wayethukile/wayemangele√ ngoba
engayikholwa le nto eyayisanda kushiwo uManqina.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
13.4 • Isiyahluleka ukubhekana nesimo sezomnotho ngenxa yokwehla
kwamandla erandi.√
• Umkhiqizo wefemu awusabonakali.√
• Ukuphela kwamandla efemu ngenxa yesiteleka.√
• Ukubhonculwa kwezikhonkwana zefemu ngokomnotho ngabaxhasi bayo
baphesheya kwezilwandle.√ (4)
13.5 Imveza njengomlingiswa onehlonipho nesineke.√ ngoba ngaso sonke
isikhathi uma ekhuluma noMaMlanduli umbiza ngo'mame',√futhi uzipha
isineke emchazela kahle ngenkinga yokudilizwa kwabo.√ (3)
13.6 Imbangela yokuba khona kukaZayeka njengephoyisa likaHulumeni ukugcina
umthetho, ukuthula nokuvikela umphakathi.√ Uvikele uChivenga nomdeni
kaMemela ngokuthi abophe uMdaluli uma esebhoke ngodlame lwasekhaya
nasemphakathini.√ √ (3)
13.7 Okwenziwa uMdaluli akwehlukile kunokwenziwa abanye obaba abadiliziwe
emsebenzini.√ Uba nolaka, ulahlekelwa ithemba, uhlukumeza umndeni
wakhe nomphakathi.√ kanjalo nabanye obaba abadiliziwe bayakwenza lokhu
baze babulale izingane namakhosikazi.√√/Okwenziwa uMdaluli kwehlukile
kunokwenziwa abanye obaba obadiliziwe emsebenzini.√ Bahlala phansi
babonisane nemindeni yabo.√ Bazame amatoho kanye nezinye izindlela
abangaziphilisa ngazo ukuze baxoshe ikati eziko.√√ (4)
13.8 Sasingafanele ngoba wayesaqhuba udlame lwasekhaya okwakungagcina
ngokuthi lezi zingane zidlwenguliwe noma zihlupheke zigcine
ziyimihambima.√√ (2)
13.9 Lesi sitayela sombhali sokusebenzisa umyalezo oyibika kusakhela isithombe
sokuzokwenzeka kulesi sigcawu.√ Sithola uMdaluli noManqina befika emini
bebuya emsebenzini.√Lokho kwenza ukuba uMaMlanduli ethuke. UManqina
wayezokwelekelela uMdaluli ukuchaza ngokudilizwa kwabo efemini.√ (3)
[25]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa ukuvezwa komdlali
ongummeleli.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze ummeleli.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
o Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nokuvezwa komlingiswa ongummeleli kulo mdlalo.
ISINGENISO
Ummeleli ngumdlali oyiqhawe. Indaba yonke incike kuye. Yize engekho kwezinye
izehlakalo kodwa ziyamthinta ngandlela thize. Indaba yonke imayelana naye.
Ubhekana nenkinga ethile ashikashikeke ezama ukuyixazulula. Kuyenzeka
aphumelele noma ehluleke.
UMZIMBA
Umdlali ongummeleli kulo mdlalo inkosi uSalimani.
Kungasetshenziswa lawa maphuzu ukuphendula umbuzo:
o Wayenesibindi, enobuqhawe futhi wayengabesabi abelungu:
• Akazange esabe ukuphikisa isinqumo uHulumeni ayesesithathile
sokuklanywa kabusha kwemingcele.
• Walumela lolu daba kwaze kwabizwa uSomtsewu ukuba azochazela isizwe
ngalo.
• Washo ngomlomo wakhe ukuthi kunokuba kuwelwe uMngeni amanzi
oMngeni ayophenduka igazi.
o Wayekhaliphile yize wayesekhulile:
• Wayeyazi yonke imingcele yezwe lobabamkhulu bakhe engayibukanga
ebalazweni kanye nomlando wokufika kwabelungu. Ngenkathi ebizelwe
enkantolo eMshwathi wakwazi ukuchazela uZithulele ngemingcele
yendabuko yezwe lakhe engayibukanga ebalazweni njengoZithulele.
• Wenza nesu lokuba kube nokhetho kusetshenziswa ubhontshisi omnyama
nomhlophe ukuze abantu bazikhethele bona ngodaba lokuklanywa kabusha
kwemingcele.
• Akazange adikibale ngokwephucwa uMngeni enkantolo yaseMshwathi
kodwa icala walidlulisela emajajini eMgungundlovu.
• Wagcina ngokubuyiselwa indawo yakhe.
o Wayebusa ngokwentando yeningi:
• Izinqumo ayezithatha wayezixoxa nabafowabo kanye nesizwe sonke.
• Wanikeza ibandla ukuba lithethe icala likaMphiliphili lokuba imbuka.
• Abesifazane nabo babeba ingxenye yezimbizo nokhetho. Ngenkathi kuzoba
nembizo kaSomtsewu noVimbingwenya, wayalela ukuba kumenywe
nabantu besifazane ngoba engakhethi bulili.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
o Wayenozwelo:
• Ngenkathi kuthethwa icala likaMphiliphili emzini wenkosi uSalimani eTsheni,
sithola inkosi uSalimani imbuka sakumdabukela uMphiliphili.
• Wakhuza abafowabo ababefuna ukumudla luhlaza uMphiliphili. Babefuna
ukumhlasela ngamazwi ngesenzo sakhe sokuthula nozungu oSomtsewu
ababelwakhele inkosi.
• Wahlawulisa uMphiliphili izinkabi ezintathu yize induna yakhe uNomehlo
ayibona incane le nhlawulo ngokwakhe wayefenele ukuhlawuliswa izinkabi
ezinhlanu.
o Wayenenkani:
• Yize uZithulele wayesemtshelile ukuthi uHulumeni angase amthathele
izinyathelo ngokuphikisana kwakhe naye mayelana nokugudlulwa
kwemingcele, uSalimani akagudlukanga emazwini akhe kodwa wathatha
abozalo waqonda enkantolo eMshwathi engabiziwe.
• Wenqaba ukukhipha amabutho akhe enkantolo eMshwathi mhla kuthethwa
icala likaNomehlo, wavuma kuphela ngenkathi uZithulele ethi
akawaphungule.
ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
USalimani uvezwe njengomdlali oyindilinga futhi okholekayo kulo mdlalo. Izimo
abhekane nazo kulo mdlalo zimenze waguquguquka. Wayebanolaka nenkani uma
ekhuluma noZithulele noSomtsewu ngodaba lwemingcele. Wayekhombisa inhlonipho,
ubuntu kanye nozwelo uma ekhuluma nabantu besizwe sakhe kanye nabozalo. [25]
NOMA
UMBUZO 16 (UMBUZO OMFUSHANE)
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
15.1 • Isizwe sikaSalimani√
• Abelungu/noHulumeni.√ (2)
15.2 Ukuze amaxoxo abo asheshe ngoba kwakukuningi okwakumele kwenziwe.√√ (2)
15.3 Ukungabizi kukaSalimani uVimbingwenya kuphela kumsizile ngoba lokho
kwenza umphumela wokhetho wakubeka obala ukuthi akubona abantu
bakwaVimbingwenya kuphela abangafuni kuwelwe uMngeni kodwa yizona
zonke izigodi.√√ (2)
15.4 • Wayefuna abantu bacacelwe ukuthi hleze buphele ubuhlobo phakathi
kwakhe noHulumeni.√
• Wayefuna wonke umuntu azizwele ngezindlebe zakhe lokho
okwakuzoshiwo nguSomtsewu.√
• Wayefuna isimame sibekhona ngoba sazi izinseka futhi kuzophiswana
ngekusasa lesingane zaso.√
• Wayazi ukuthi kulaba bantu ababezile embizweni emzini wakhe
kwakukhona abazohamba bayokhuluma amanga ngaye kuSomtsewu.√ (4)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
15.5 Le nkulumo yabo ikhombisa ukumhlonipha √nokuvumelana naye kulokho
akushoyo√ ngoba bambiza ngezibongo nezithakazelo. √ (3)
15.6 Imbangela yokuba khona kukaNongejeni njengehumusha (utoliki)
likaHulumeni kwenza kwaba lula ukuxhumana phakathi kukaHulumeni
wabelungu nabantu abamnyama.√ Lokhu kwakusiza uHulumeni akwazi
ukuqhubeka nezinhlelo zakhe zokuthatha umhlaba engaphazanyiswa inkinga
yolimi, noSalimani wasizakala ngokuhlela izinto zakhe ukuvikela umhlaba
wobabamkhulu bakhe.√ √ (3)
15.7 Okwenziwa inkosi uSalimani ngesikhathi sobandlululo akwehlukile
kunokwenziwa amakhosi abusa ngesikhathi sentando yeningi.√ Zonke
izinqmo azithathayoubonisana nabafowabo kanye nesiziwe sakhe,√
uyabavumela abesifazane babekhona ezimbizweni. √ Uyabhekana nabelungu
akabesabi. √ (4)
15.8 Asikholeki ngoba ijaji alisebenzisanga ibala/ukucwasa lasebenzisa
umthethosisekelo. Lalingeke livune omnyama lilahle omhlophe ikakhulukazi
odabeni oluphathelene nomhlaba lize lihlawulise noHulumeni kaSomtsewu
ngokukhokha zonke izindleko.√ (2)
15.9 Lesi sitayela sombhali sokusebenzisa umyalezo oyibika kusakhela isithombe
sokuzokwenzeka kulesi sigcawu.√ Sithola inkosi uSalimani, abafowabo
nezinduna zayo besenkundleni yokuthethwa kwamacala eTsheni.√
Kuzothethwa icala likaMphiliphili bese kukhulunywa ngamalungiselelo
embizokazi ezobe ihanjelwe uSomtsewu.√ (3)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 25
AMAMAKI ASEWONKE: 80
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 22 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INKONDLO [AMAMAKI AYI-10]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Ukuhunyushwa -Ukhombisa ulwazi -Isihloko usihlaziye -Ukuhunyushwa -Akanalo nhlobo ulwazi
Ukuhunyushwa kwesihloko okunzulu ngesihloko futhi ngokugculisayo kwesihloko akugculisi lwesihloko
kwesihloko -Amaphuzu amahle usihumushe kahle -Akhona amaphuzu kahle -Akukho nhlobo
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu ahlukene -Impendulo echaza amahle asekela isihloko -Kuthukela kuvela okuhambisana
ukusekela kanye asekelwe kabanzi ngokwenelisayo -Amanye amaphuzu amaphuzu asekela nenkondlo
nokuqonda kabanzi kubhekiswe enkondlweni -Amanye amaphuzu asekeliwe kodwa isihloko -Ohlolwayo akanalo
ithekisthi. -Ulwazi oluhle kakhulu anembayo kodwa ubufakazi bubuye -Ulwazi lwenkondlo nhlobo ulwazi
lwenkondlo. awasekeliwe onke bungagculisi kwenye alugculisi kahle. lwenkondlo.
7 AMAMAKI ngendlela elindelekile inkathi
-Ulwazi lwenkondlo -Ulwazi lwenkondlo
luhle. olugculisayo.
ISAKHIWO KANYE -Isakhiwo esihleleke -Isakhiwo esihleleke -Kukhona nokho -Isakhiwo sikhombisa -Isakhiwo asihlelekile
NOLIMI kahle kakhulu kahle futhi amaphuzu ukuhleleka kwesakhiwo amaphutha ezingeni kahle neze
-Amaphuzu ahleleke ageleza ngokulandelana -Amaphuzu awagelezi lokuhleleka -Ulimi lunamaphutha
Isakhiwo, ukugeleza kahle kakhulu futhi kahle futhi awahlelekile -Amaphuzu awahlelekile amaningi kanye
okuhlelekile athungelana kahle -Ukugeleza -Amaphutha olimi ngokugculisayo nesitayela esingagculisi
kwamaphuzu kanye kakhulu kwamaphuzu ayingcosana, ithoni -Ulimi lunamaphutha neze.
nokwethula -Ulimi, ithoni kanye kuyalandeleka kanye nesitayela amaningi
Ulimi, ithoni kanye nesitayela kukhombisa -Ulimi, ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
nesitayela ukuvuthwa komqondo, nesitayela kuhle. ngokugculisayo. akugculisi kahle.
esisetshenzisiwe kuyaheha futhi kushaya
embuzweni omude. emhlolweni
-Ulimi, ukupelwa
3 AMAMAKI kwamagama kanye
nezimpawu zokuloba
akunamaphutha nhlobo.
UKWABIWA 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
KWAMAMAKI
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 23 DBE/Februwari–Mashi 2015
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU B KANYE NESIQEPHU C: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INOVELI KANYE
NOMDLALO [AMAMAKI ANGAMA-25]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo enembayo: -Ukhombisa ukuqonda -Ukuhumusha isihloko -Ukuhunyushwa -Ulwazi oluncane
Ukuhunyushwa 14–15 kanye nokuhumusha ngokugculisayo; kwesihloko akugculisi kakhulu lwesihloko
kwesihloko -Impendulo enhle isihloko kahle akuzona zonke kahle; kuthukela kuvela -Umzamo ontekenteke
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu: 12–13 -Impendulo echaza izingxenye ezicaciswe amaphuzu asekela wokuphendula umbuzo
ukusekela kanye -Ukuhunyushwa ngokwenelisayo kabanzi isihloko ngokucacile -Amaphuzu awanelisi
nokuqonda kabanzi kwesihloko okunzulu -Amanye amaphuzu -Kunamaphuzu ambalwa -Amaphuzu ambalwa nhlobo
ithekisthi. -Amaphuzu ahlukene anembayo kodwa amahle asekela isihloko asekela isihloko -Ohlolwayo akanalo
anembayo nokusekela akusiwo wonke -Amaphuzu ambalwa -Amaphuzu amancane nhlobo ulwazi
15 AMAMAKI okunembayo asekelwe ngendlela asekeliwe, kodwa ahambisana nesihloko lwenoveli/umdlalo.
okususelwe embhalweni elindelekile ubufakazi bubuye -Ulwazi oluncane
-Ulwazi oluhle kakhulu -Ulwazi bungagculisi lwenoveli/umdlalo.
lwenoveli/lomdlalo. lwenoveli/umdlalo -Ulwazi olungenele
luyabonakala. lwenoveli/umdlalo.
ISAKHIWO KANYE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
NOLIMI -Isakhiwo silandelana -Isakhiwo esihle kanye -Isakhiwo siyabonakala -Isakhiwo sikhombisa -Ukungabibikho
kahle kakhulu namaphuzu ahleleke kancane amaphutha ekuhlelweni kwesakhiwo esihleliwe
Isakhiwo, ukugeleza -Isingeniso kanye kahle -Ukugeleza kanye kwaso kuphazamisa ukugeleza
okuhlelekile nesiphetho okuhle -Isingeniso, isiphetho nokulandelana -Amaphuzu awahlelekile kwamaphuzu
kwamaphuzu kanye kakhulu kanye nezinye izigaba kwamaphuzu kahle -Amaphutha olimi kanye
nokwethula -Amaphuzu abekeke kuhleleke kahle kuyabonakala, kodwa -Amaphutha olimi nesitayela esingalungile
Ulimi, ithoni kanye kahle kakhulu futhi -Amaphuzu ageleza kunamaphutha agqamile kwenza lo mbhalo
nesitayela athungelana kahle kahle -Amaphutha olimi -Ithoni nesitayela ungabi yimpumelelo
esisetshenzisiwe -Ulimi ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye ambalwa; ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
embuzweni omude. nesitayela kukhombisa nesitayela kuhle. nesitayela ngokungafanele kusetshenziswe
ukuvuthwa, esisetshenzisiwe -Ukuhleleka kwezigaba ngokungafanele
10 AMAMAKI kuyancomeka futhi sifanelekile kunamaphutha. -Ukuhleleka kwezigaba
kushaya emhlolweni. -Izigaba eziningi kunamaphutha.
zibhaleke kahle.
UKWABIWA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWAMAMAKI
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo

Question paper
isiZulu HL Grade 12 P1 NSC Supplementary 2015 Question Paper
More from Grade 12 isiZulu HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)
Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper