Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA LE-12
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
FEBRUWARI/MASHI 2018
IMEMORANDAMU
AMAMAKI: 80
Le memorandamu inamakhasi angama-37.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Skip to contentAll 2018 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)




isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo
Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 37 pages. Read online or download the free PDF.
Isizulu Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · isizulu. Memorandum, 37 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiZulu HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isizulu
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 37
- File size
- 542.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 37
This exam
NSC Supplementary Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 3Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 5Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions25 marks
- Question 7Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Show all 12 questions
- Question 11Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 13Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 15Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 17Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 19Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 21Ubuciko / Literature (Set Works)130 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Imiyalelo yokumaka leli iphepha
1. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
(Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo omfushane
encwadini eyodwa/efanayo)
2. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.
3. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
omfushane kanye nomude uphenduliwe.
4. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
uyayiyeka eyesibili.
5. Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
izinombolo zikhonjiswe imemo.
6. Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.
7. Imibuzo emide
Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
ombuzo omude walowo ohlolwayo.
8. Imibuzo emifushane
Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.
9. Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI. Isizathu/ukwesekela/ukwenaba yikona
okunikezwa amamaki.
10. Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
UMBONO/IQINISO. Isizathu, ukwesekela/ukwenaba yikona okunikezwa
amamaki.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
'NKOSI SIKELEL'I-AFRIKA' – CT Msimang
Isingeniso:
Umoya wenkondlo uchaza isimo imbongi eyayikuso kanye nomuzwa eyayinawo
ngenkathi ibhala inkondlo. Inkondlo ingaba nomoya owodwa ukusuka ebinzeni
lokuqala kuze kube ibinza lokugcina noma ibe nomoya oxubile. Inkondlo ingaveza
umuzwa wothando, intukuthelo, inzondo, ukugxeka, ukuncoma, ukuncenga, njll.
Umoya oqukethwe inkondlo uvezwa ukukhethwa kwamagama, imifanekisomqondo,
izifengqo, izisho nezaga ezisetshenziswe yimbongi enkondlweni.
Kule nkondlo imbongi isebenzise umoya oxubile. Kukhona umoya wokukhathazeka,
wokubumbana kanye nowethemba.
Umzimba:
Abahlolwayo bangabhekisa kula maphuzu alandelayo:
Ibinza loku-1
Umoya wokukhathazeka emigqeni woku-1 kuya kowesi-3 kanye nomoya wethemba
emgqeni wesi-4 kuya kowesi-6. Emgqeni woku-1 isebenzise igama 'bayasisitheka'
ukuveza indlela abakhungethwe yizinkinga ngayo. Emgqeni wesi-2 usebenzise
isingathekiso 'ijoka' ukugqamisa imithwalo abanayo nokuhlupheka okubakhungethe.
Emgqeni wesi-4 isebenzise isingathekiso 'yithemba' ukugqamisa ukuthi ithemba labo
lisekukholweni kwabo. Emgqeni wesi-5 iphinde yasebenzisa isingathekiso 'luwubhoko'
ukugqamisa umoya wethemba okuwumthandazo ozobatakula kulezi zinkinga abanazo.
Ibinza lesi-2
Imbongi inomoya wethemba iveza ukubekezela abanakho ezinkingeni
ezibakhungethe. Emgqeni we-10 isebenzise isifaniso 'Okwezimv …' ukugqamisa
ukuhlangana kwabantu yize besezinkingeni.
Ibinza lesi-3
Leli binza liqukethe umoya wobumbano/woxolo nokuzwana kwezinhlanga ezahlukene
bonke bayathandaza bacela uxolo. Emgqeni we-13 nowe-15 igcizelela indlela ababona
ngaso linye ngayo nokuthi konke abakwenzayo akubi khona ukuphikisana kukho
benza izinto ngomoya owodwa.
Ibinza lesi-4
Leli binza liqukethe umoya wokukhathazeka ithi imbongi kazi kwakhala nyonini
kubantu bona izinkinga zabo zizwiwa ndawo zonke. Igcizelela ukuthi lezi zinkinga
ezibakhungethe zizwakala macala onke phezulu naphansi.
Ibinza lesi-5
Leli binza liqukethe umoya wethemba. Imbongi ithi nakuba kunjalo bedumele kodwa
abapheli amandla ukuthi ngelinye ilanga kuyoba khona ukusa nokukhanyiseleka
nakubo babone kuphela izinkinga. Isebenzise isingathekiso ukugqamisa ukuphela
kwezinhlupheko e-Afrika.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Ibinza lesi-6
Leli binza liqukethe umoya wendumalo nowethemba, bathi sebehlangene kodwa kufike
isihlava sibaxabanise nanxa kunjalo bayathandaza ukuthi bazwane. Emgqeni wama-
31 kuya kowama-32 isebenzise i-okzimoron. Igcizelela indlela abenza ngayo izinto
ezinhle babuye futhi baphikisane nakho konke okuhle abakwenzayo 'bayahlangana
behlakazwa' ukugcizelela ukuthi kuyenzeka bathi benza into eyodwa kodwa bese
bephinde behlukaniswe.
Ibinza lesi-7
Leli binza liqukethe umoya wethemba wokuthi ngelinye ilanga imikhuleko yabo
iyozwakala iphelelise lokhu kuhlupheka kwabo e-Afrika. Igqamisa ukuthi ukukhala
kwabo kuyophela baqale impilo entsha.Imbongi isebenzise amagama; Zoba yisis' …,
Zohwamukela … kanye nelithi Zoshoqongana … ukugcizelela ukuthi ukuhlupheka
kwabo kuyophela. Emgqeni wama-40 isebenzise isingathekiso '… umvimbi'ukuveza
ukuthi usizi lophenduka izibusiso.
Isiphetho (uvo lohlolwayo):
Imbongi iphumelele kahle ukwethula umoya wale nkondlo ngoba isebenzise amasu
obunkondlo agqamisa umoya oxubile wokukhathazeka, wobumbano/woxolo
nethemba. Imbongi ithi ekugcineni bayophenduleka babusiseke abantu base-Afrika. [10]
NOMA
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)
'NGIZW' UTHANDO' – JM Sikakane
2.1 Lungisa kwezidephil' iziziba,
Lungisibekela ngenkung'ethe khuhle,√
Imvumelwano siqalo.√ (2)
2.2 Ebinzeni lesi-3 liqukethe umqondo wobumnandi nokujabula uma imbongi
iluzwa lolu uthando√ kanti ebinzeni lesi-4 uthando luyayihlupha,
luyayihlukumeza uma iluzwa.√ (2)
2.3 Isimo sokukhuluma siyisenzasamuntu singelekelele ukuthi ngiqonde ukuthi
lolu thando ayikwazi ukuluziba imbongi√ ngoba lilokhu luyihehe luyidonse
njalo.√ (2)
2.4 Isibabazo esithi 'Maye! Maye!' Sigqamisa ithoni yokudabuka√ imbongi
idatshukiswa ukuhlukumezeka ekutholayo lapho isizinikele othandweni
isithola ukuthi alujabulisi njengoba ibilindele kepha luyayihlukumeza.√ (2)
2.5 Imbongi iyisebenzise kahle impindwa 'Ngizw' uthando ...' kahle.√ Igcizelela
imizwa eyahlukehlukene evezwa uthando olukhulu imbongi eluzwayo. √ (2)
[10]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)
'NGIBONGA NGIYANCONCOZA' – Imbongi ayaziwa
3.1 Okweguqa lithath' ubunkunzi√
Lisacij'izimpond' okweklwa√
Okwenzulu yeziziba ngisajula √
(Okubili kwalokhu) (2)
3.2 Imbongi ithi kufanele ubonge uma usiziwe√ njengoba idlulisa ukubonga
nokujabula okukhulu ngosizo elutholile kubaqeqeshi bayo abayifundisile yaze
yagogoda.√ (2)
3.3 Le nkondlo inemigqa emifishane kanye nemide. Lokhu kwenza ukuba isigqi
sisheshe ngoba imbongi ijabule iyabonga√ njengoba ithole ukuqeqeshwa
okunzulu.√ (2)
3.4 Imbongi isebenzise isu lokuphindaphinda igama elithi 'cija' ukugcizelela
ukuqeqeshwa kwalo muntu okukhulunywa ngaye okusezingeni eliphezulu.√√ (2)
3.5 Abaholi bakusasa batholakala ebantwini abancane.Imbongi ibonga abantu
abayiqeqeshile futhi iyathembisa ukuthi nayo izokhula ifane nabo. (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)
AKASEKHO – LTL Mabuya
4.1 Akagoduke kusho ukuthi kulungile/siyavuma angashona√
Ugodukile kusho ukuthi useshonile. √ (2)
4.2 Umoya wendumalo/wokumangala/wokwethuka.√ Imbongi yethukile iyababaza
ayilindele ukuthi angahamba.√ (2)
4.3 Injambamenti iveza ukuthi imbongi ingumuntu wesilisa onothando. Ikhumbula
izinsuku ezimnandi eyazichitha nothandiweyo wayo becula, bedansa futhi
behleka ndawonye.√√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo). (2)
4.4 Imbongi igqamisa ukuthi naye lo muntu sekuseduze ukuthi ahambe futhi
uyakulangazelela ukulandela isithandwa sakhe.√√ (2)
4.5 Lokhu okushiwo imbongi kuyiqiniso ngoba imbongi ikhombisa ubuhlungu
obuzwiwa umuntu osuke eshonelwe. Kulo mugqa umuntu oshonelwe uthatha
isinqumo esibuhlugnu sokuthi naye usefana nomuntu oshonile ngakho-ke
uyazinikela ekufeni ngoba impilo ayikho ngaphandle kwesithandwa sakhe.√√ (2)
[10]
KANYE
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)
'MNTANAMI NGIYOZIQHENYA NGAWE' – ASM Zuma
5.1 Manje uqhoshiqhoshise izinyawana
Phansi kwalesi siphuku.√√ (2)
5.2 Imvumelwano-sigcino ule- iyagcizelela iphinde ilethe ubumnandi uma umuntu
ehaya inkondlo. (2)
5.3 Imbongi isebenzise isizura ukugcizelela ubuhlungu engaba nakho uma
kungenzeka ingane yenze okuphambene nomthetho ikhuzwa ngapha
nangapha.√ Lokhu kudale isigqi ukuthi sinense. √ (2)
5.4 Umoya wothando/wentokozo.√ Ube nomthelela wokuthi ngiqonde ukuthi uma
ingane isencane imsulwa ayinaso nesincane isici. Konke ekwenzayo isuke
ikwenza ngomoya wothando. √ (2)
5.5 Ithoni yokuncenga esetshenziswe kahle iveza amazwi anokuyala/
anokuxwayisa ashiwo umzali enganeni yakhe. Iveza ukuthi uma ingane
ingaqhubeka nokwenza okuhle nokugwema izilingo zomhlaba iyoba
nezibusiso eziningi.√√ (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nesizinda sale noveli.
ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba indawo
yasemakhaya noma yasemadolobheni.
Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba inkathi
yamanje noma yakudala.
Isimo senhlalo: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana ngayo, abenza
ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba (isikhwele, uthando, ukuzicabangela
wena, isibindi, ubugebengu, ukuzwelana)
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.
UMZIMBA
Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
edolobheni laseKapa. Ibuye ithuthe iye edolobheni laseThekwini kanye
nasezindaweni ezilizungezile: uMlazi, eNtuzuma kanye nasemakhaya eGcilima.
EGcilima:
Le indawo uMhlengi/Mahlengi azalelwa futhi wakhulela kuyo. Uyise uNgidi
wayesahlala khona yize yena wayengasahlali khona ngenxa yesikole kanye
nomsebenzi. Yilapho atshela khona uyise uNgidi ukuthi uyinkonkoni/uyi-gay.
Yilapho uNdumiso abamba khona uNgidi inkunzi ukuze athole imali yokulobola
uMahlengi/Mhlengi.
UNontobeko waya eGcilima eyofuna uMhlengi ngethemba lokuthi uzomthola
ukuze babuye bathandane futhi.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
EThekwini:
UMhlengi/Mahlengi wayefunda ezikoleni zakhona eVukuzakhe nase-ML Sultan
Technikon.
EMlazi naseNtuzuma – izindawo lapho uNgidi kanye noNontobeko abaya kuzo
ukuyofuna uMhlengi ngemuva kokuhluleka ukumthola efulethini ababegcine
ehlala kulo.
UMahlengi/Mhlengi wayenefulethi eThekwini ngenkathi esesebenza.
UMahlengi/Mhlengi wayenebhizinisi le-bed and breakfast nelokucwala izinwele
kuyo le ndawo.
EKapa:
Yilapho uMhlengi aguqula khona ubulili waba owesifazane. Wathatha umazisi
omusha waguqula negama lakhe waba uMahlengi.
Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje.
Abalingiswa abaningi kule ndaba benza izinto ezinhlobonhlobo ezifakazela
ukuthi yenzeka kulesi sikhathi samanje.
Kukhona abesilisa abathanda abantu bobulili obufana nobabo njengoMhlengi
owagcina ethathe isinqumo sokuthi kungcono aziguqule azenze umuntu
wesifazane.
Abantu abamnyama abaningi bazibandakanya futhi bayathuthuka
kwezamabhizinisi. Lokhu kufakazelwa ukuthi uXolani unebhizinisi lokuthwala
impahla. UNdumiso ubephila ngokuthola amathenda. UNgidi unamapulazi
aqashe kuwo abantu abamsebenzelayo futhi kukhona nalelo alithengele
uMhlengi.
Kukhulunywa ngemiqhudelwano emikhulu yomhlaba yezemidlalo njengale
Ndebe yoMhlaba yezi-2010 eyayizoba khona. Kunemiqhudelwano emikhulu
yebhola njengalowo okwakwehlulwe kuwo iqembu le-Orlando Pirates
okwagcina kudale ukuba uNkululeko ashayise uNontobeko ngemoto.
Abalingiswa abangoXolani, uMahlengi, uNdumiso nabanye bavamile
ukusebenzisa isiNgisi uma bekhuluma.
Abantu besifazane bashayela izimoto, njengoNontobeko. Bayabhema,
baphuza utshwala bagqoka amabhulukwe njengoMahlengi.
Ukuthengwa kokudla notshwala emarestorenti anjengo-Something Fishy
nePizza Hut nokulala emahhotela kwandile. UNontobeko noNgidi bangenisa
ehhotela mhla beyothungatha uMhlengi eBlue Waters. UNdumiso naye uma
eyobamba uNgidi inkunzi wangenisa eParidise Holiday Resort.
Kunabaseshi abazimele abakwazi ukusiza umuntu athole lowo amfunayo
njengoShezi osize uNgidi noNontobeko ukuba bathole uMhlengi.
Kulalelwa imisakazo ukwethula ezisematheni njengodaba lobugebengu
obabenziwe uNdumiso. UZakithi wezwa udaba lokubanjwa kukaNgidi inkunzi
kanye nokubulawa kukaNyambose emsakazweni. Lokho kwenza ukuba
ashayele amaphoyisa ucingo, kwase kuba ukuboshwa kukaNdumiso.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (isikhwele, uthando,
ukuzicabangela wena, isibindi, ubugebengu, ukuzwelana).
Ekuqaleni kwendaba sithola uMahlengi noXolani izinto zibahambela kahle
bahambela umhlangano wokuthuthukisa amabhizinisi abo.
UXolani unamaphupho okukhulisa ibhizinisi lakhe ukuze nomkakhe uLungile
ayeke umsebenzi azomelekelela. Isimo siyaguquka emzini kaXolani ngenxa
yokufika kukaMahlengi empilweni yakhe. Uxabana nenkosikazi yakhe ugcina
eseshelwe umuzi nezingane.
UMahlengi unesoka lakhe elimthandayo uNdumiso. Siyaguquka-ke isimo uma
uMahlengi esebonana noXolani agcina esethandana naye. Lokho kwadala
ukuba uNdumiso abuyele ebugebengwini ayesezitshele ukuthi uphumile kubo.
UNkululeko izinto zimhambela kahle njengoba ezoshada noNontobeko kodwa
lokho kuyaguquka uma uNontobeko emtshela ngosuku olwandulela
elomshado ukuthi useyahluleka ukuqhubeka ngenxa yokuthanda uMhlengi.
UNkululeko wagcina ezibulele.
UNomalanga izinto zimhambela kahle ngoba sebethembisene umshado
noNgidi kodwa isimo siyaguquka uma uNgidi esethungatha uMhlengi
ngaphandle kokumazisa futhi ayethe usemkhiphile enhliziyweni yakhe.
UNgidi ubuyelwa ithemba lokwakha kabusha ubudlelwano bakhe noMhlengi
emva kokufika kukaNontobeko ezomfuna. Ekugcineni uyaphoxeka ngoba ufica
ukuthi useze waziguqula ubulili.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)
ISIPHETHO (Uvo lohlolwayo)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo nenkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Ohlolwayo angasebenzisa namanye amaphuzu akhona endabeni ukukhombisa ukuthi
indaba uyayazi.)
(Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Ohlolwayo kulindeleke ukuthi abhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.) [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
7.1 Wayenodaba afisa ukuluxoxela uyise uNgidi/Wayefisa ukubuyela ekhaya
ukuze akhulume nobaba wakhe uNgidi ngesinqumo ayesesithathile ngempilo
yakhe.√ (1)
7.2 Ludalwa ukuthi uyazibuza uyaziphendula ukuthi zindaba zini lezi uMhlengi
ayemzela nazo ayefuna ukuzikhuluma ocingweni.√ Ucabanga ukuthi
mhlawumbe umzela namacala okungenza ukuthi axabane naye.√ Ubuye
azikhuze ukuthi uMhlengi usekhulile njengoba esesebenza.√ (3)
7.3 UNgidi ubuyelwa yithemba lempilo emva kokuhlangana noNomalanga
ezihambela ebhishi baze bagcina behlela ukushada.√√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
7.4 La magama agqamisa umoya wokukhathazeka/wokuphelelwa ithemba.√
UNgidi ukhumbula usuku lapho indodana yakhe imtshela izindaba zokuthi
yona iyi-gay. √ Ukhumbula nangendlela akujabulela ngayo ukufika
kwendodana yakhe ngokuyihlangabeza ayivulele nesango.√ Emuva kokuzwa
lezi zindaba aphela onke amathemba aye nayo ngayo wazibona
engaseyilutho. √ (4)
7.5 UNkulululeko washayisa uNontobeko ngemoto bagcina sebethandana.√
Washiya bonke ayethandana nabo wanquma ukuba ashade naye. Kwathi
ngosuku olwandulela umshado uNontobeko wanquma ukumtshela ukuthi
uyahluleka ukuqhubeka nomshado ngoba inhliziyo yakhe isathanda uMhlengi
wabe esemshiya kanjalo.√ UNkululeko wahluleka ukubhekana nosizi
lokwaliwa uNontobeko ngisho nomndeni uzama ukumduduza waqhubeka
wayozikhunga.√ (3)
7.6 Umphumela wawuzoba mubi ngoba uNontobeka wayezohlala nomuntu
angamthandi, inhliziyo yakhe ilokhu ibambelele kuMhlengi bese begcina
behlukanisile.√√
NOMA
Umphumela wawuzoba muhle ngoba uNkululeko wayezomphatha kahle
uNontobeko njengoba ayelazi iqiniso lokuthi uNontobeko wayesenalo
uthando lukaMhlengi bagcine behlezi kahle uNontobeko esekhohliwe
uMhlengi. √√ (2)
7.7 Bobabili babemthanda uMhlengi kodwa benamathemba angefani .√ UNgidi
wayenethemba lokuthi uMhlengi akaqhubekanga nale nto ayemtshele yona
yokuthi uyi-gay√ kanti uNontobeko wayenethemba lokuthi uma emthola
uMhlengi babeyoxoxisana baqhubeke nothando lwabo.√ (3)
7.8 Simveza njengomlingiswa onolaka nongaguquki kulokho akushoyo.√
Nangempela kwaphela isikhathi eside emkhiphile uMhlengi enhliziyweni
yakhe waze waguqulwa ngukufika kukaNontobeko ethi uzobheka uMhlengi.√ (2)
7.9 Ngiyavumelana ngoba uvuthondaba yilapho kufika khona oNgidi efulethini
likaMhlengi bethola amaqiniso ebebengawalindele ngoMhlengi okuthi
uMhlengi sewaziguqula waba uMahlengi.√√ (2)
7.10 Isethulo sale noveli kulapho uMahlengi ebonana noXolani emhlanganweni
wosomabhizinisi abasafufusa, uXolani afikelwe uthando lukaMahlengi.√
Ngokwamagugu akwamukelekile ukungawucabangeli umndeni wakho√
njengoba uXolani wahamba wayobona uMahlengi ngosuku lokuqala.
Wakhohlwa ukuthi kwakumele ahambise izingane emcimbini.√ (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nesizinda sale noveli.
ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba indawo
yasemakhaya noma yasemadolobheni.
Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba inkathi
yamanje noma yakudala.
Isimo senhlalo: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana ngayo, abenza
ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba (isikhwele, uthando, ukuzicabangela
wena, isibindi, ubugebengu, ukuzwelana)
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.
UMZIMBA
Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
edolobheni laseThekwini, eThusini, eMlazi kanye nasemakhaya eMangwaneni.
EMangwaneni:
Yindawo uNomvula/Mirriam azalelwa futhi wakhulela kuyo. Sithola umndeni
wakubo, unina uMaNdelu, uyisemncane uMeyili, uDininja, uCalalakhe
noBhozimili noninomncane uMaHadebe nabanye abalingiswa.
Yilapho uChule athumela khona oDaffo ukuba bayomlobolela uNomvula,
bafike bashaywa ngoba bekhokhe imali yelobolo eyayiwuhlweza lodwa
ngenhloso yokubalutha kanti bazobanjwa.
EThekwini–eThusini:
Yilapho uNomvula/Mirriam wayehlala khona futhi esebenzela uDicey
nowakwakhe uBrenda. Wagcina esenomuzi khona esegane uGenyeza.
EMlazi:
Yilapho kwakuhlala khona uNomvula ngenkathi eseshade noChule. Bakha
nesuphamakethe kwaSicingamazibuko.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje kodwa kusenobandlululo kusadingeka
izimvume zokusebenza edolobheni. Kuningi okwenziwa abalingiswa abehlukene
kule ndaba okufakazela inkathi yamanje.
UNomvula/Mirriam wayedlala umjaho wamahhashi nabelungu bakhe
okwamenza wagcina ewine ipick-six. Wayefunde kancane ngoba wayekwazi
ukubhala incwadi nokushayela imoto.
Kunomshado wesilungu owabe uphakathi kukaNomvula noChule
owawuhlanganisa amafa ngoba uChule wayegaqele umcebo kaMirriam.
Kunabadayisi abanhlobonhlobo esasibabona bezodayisela uNomvula
imishwalense, amafenisha nezimoto emva kokuwina ipick-six.
Kudlange ubugebengu, njengabefundisimbumbulu abafuna imali yabafelokazi
neyabanye abantu besifazane abayizigwili. UChule waqola uMaDludla imali
ayeyishiyelwe umyeni wakhe uCindi ngokuthi azenze umfundisimbumbulu.
Waqhubeka nalobu bugebengu wafuna imali kaNomvula ngakho ukuzenza
Umfundisi mbumbulu.
Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (Umona, isikhwele,
ubuthakathi, ukubulala noxolo)
Ekuqaleni kwendaba uNomvula usebenza emajalidini, unesoka lakhe
uGenyeza nalo elisebenza emajalidini. Uwina i-pick six. Uhlangana noChule
omthanda ngendlela uGenyeza angakaze amthande ngayo, bagcina
sebeshadile. UChule uyamjikela usefuna ukubuyela kuMaMkhabela umkakhe
ngoba ecabanga ukuthi uNomvula uzodla ifa labo enoGenyeza. Ugcina
ngokushona uChule ngenxa yomona emva kokuzama ukubulala uNomvula
ukuze lonke ifa lize ngakuyena.
UMaHadebe uninomncane kaNomvula ufikelwa umona uma ezwa ngomcebo
kaNomvula. Uhlela ukubabulala ngoshevu benoMaNdelu, uma ehluleka
uthumela indodana yakhe uMahuzu owagcina ngokushona. Ekugcineni
uNomvula uyabaxolela bonke ababemonile ushintsha isimo sabo sempilo
ngokubakhela umuzi kanokusho (kwaJekiphothi) emaNgwaneni.
Wakhela noyise omncane uDininja isitodlwana.
UGenyeza uthandana noNomvula, uhlala ngokumshaya umbhanqa noZodwa.
Unesikhwele kodwa akamshadi.
Ukuwina kukaNomvula i-pick six kwavusa uGenyeza emaqandeni ngoba
uNomvula wathathwa uChule. Lokho kwenza ukuba uGenyeza avuke
azithathe alolonge ikhono lakhe lokushaya isiginci abe umculi kamasikandi
odume umhlaba wonke. UGenyeza uyamxolela uNomvula bagcina
ngokushada.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)
ISIPHETHO (Uvo lohlolwayo)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo inkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.) [25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
9.1 Wayedinwe isenzo sikaDicey sokuqabula uMirriam.√ (1)
9.2 Ukusebenzisa igama likamnakwethu kukaGenyeza eqondise kumlungu
kaNomvula.√ Ukubongela umlungu osephuzile naye.√ Ukuphuza kakhulu
utshwala kukaGenyeza okugcine engasakwazi ukuzimela.√ (3)
9.3 Usiphethe ngokukhombisa ukuthi utshwala abuyi ngokuba umafikizolo.√
UGenyeza wazithola esesimweni somlungu ayemhleka ngoba naye wazithola
esephuze ngokweqile engasakwazi ukuhamba.√ (2)
9.4 La magama agqamisa umoya wokubhuqa nendelelo.√ UGenyeza unomoya
wendelelo nokubhuqa. Ubhuqa indoda eziphuzelayo eyabe uma ibheka
iminwe yayo uyibiza ngesigwili.√ Udelela uMirriam umtshela ukuthi naye
uzobe esebala ubala njengendoda uma sekufike imali yakhe√. Uyaqhubeka
nokukhuluma amazwi abhuqayo la encoma khona ukuthi utshwala
ayisabuphuzi isibeka nje izandla ngendlela esiphuze ngayo indoda
yomlungu.√ (4)
9.5 Wavuka ekuseni wapheka isibhuklabhukla senkukhu. Sangadliwa muntu,
wase ebatshengisa ukuthi akunabuthi abufakile ngokuthi ahlephulele uMeyili
ithanga.√ Wajuluka wangabe esaba nasinqe njengoba ushevu
wawusozipheni wawudla ngephutha.Wacela uMeyili ukuthi akamnike ubisi
kodwa alwasiza ngalutho ngoba ushevu wawusumjuqa.√ Waphuthunyiswa
edolobheni kwadokotela kwenziwa izaba. Wase dluliselwa esibhedlela.√ (3)
9.6 Umphumela wawuzoba mubi ngoba kwakungenzeka ukuthi uMirriam kugcine
kufikile ukuthi izinombolo zakhe ziwine i-Pick six bese angaphinde abathembe
abelungu bakhe.
NOMA
Wawuzoba muhle ngoba wayezoqhubeka asebenze kwa-Dicey engalokhu
elandelwa amanqe ayefuna ukumbulala ngoba befuna ukuthola imali
yakhe.√√ (2)
9.7 Bobabili babenothando olungefani ngomcebo kaNomvula.√ Uthando
lukaChule kwakungelona olweqiniso wayeze ngokuzoqola uNomvula efuna
umcebo ube ngowakhe√ kanti uGenyeza wayengafuni abanye abantu
basondele kuNomvula bezodla umcebo kaNomvula.√ (3)
9.8 Simveza njengomlingiswa onozwelo ongathandi ukubona omunye umuntu
ehlekisa ngomunye.√ Njengoba naye uGenyeza bagcina bumhlulile utshwala
wagcina esefana nendoda yomlungu ayehlekisa ngayo.√ (2)
9.9 Ngiyavumelana ngoba upholovuthondaba lulapho isimo sesibuyela njengoba
sasinjalo ekuqaleni.UNomvula ubuyelana noGenyeza, bayashada, bathenga
umuzi eThusini baxolela bonke ababebonile. √√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
9.10 Isethulo sale noveli ngokwamagugu akwamukelekanga ukuthola ingane
ungashadile.√ UNomvula wathola ingane engashadile okwaholela ekutheni
axoshwe ngubaba omncane wakhe uMeyili.√ UNomvula esesebenza
kwaDicey uthandana noGenyeza owayembiza ngezici aphinde amshaye.√ (3)
[25]
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nesizinda sale noveli.
ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba indawo
yasemakhaya noma yasemadolobheni.
Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba inkathi
yamanje noma yakudala.
Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba (isikhwele, uthando,
ukuzicabangela wena, isibindi, ubugebengu, ukuzwelana.
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.
UMZIMBA
Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
eMzimkhulu kanye naseThekwini nakwezinye izindawo ezilizungezile iTheku.
EMzimkhulu:
Yilapho kwazalelwa, kwakhulela futhi kwafunda khona uDumazile esikoleni
samabanga aphansi.
EMbumbulu:
Yilapho kwakufunda khona uDumazile eZenzele High School, akakwazanga
ukuphothula ngoba waxoshwa ngenxa yokukhulelwa. Kwakunesiteshi
samaphoyisa lapho oMaNdovela noMaJwara babika khona indaba
yokukhulelwa kukaDumazile ekhuleliswa uMoloi. UDumazile waqala
ukusebenza emzini nasesitolo sikaSithole e-Adams mission.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
EMlazi (eMafezini):
Yilapho uDumazile ayehlala khona noSithole emzini owawuthengwe uSithole
wagcina esethandana naye waze wamtholisa nengane uMtholephi. Waqhuba
izifundo zobuhlengikazi ehlala kule ndawo.
UDumazile uphinde ubonana noMoloi eCity Hall bayabuyelana.
UMoloi uhlangana noLerato esitolo sezingubo zokugqoka okokuqala lapho
amthengela izimpahla zokugqoka.
KwaNongoma:
UDumazile wayelaliswa esibhedlela sakhona ngezinsuku zakhe zokugcina
waze washonela khona.
EMid-Illovo kwaJilafohlo:
Kubo kaMtalaselwa, lapho kwakugane khona uDumazile wagcina
engcwatshelwe khona.
Isikhathi:
Le ndaba yenzeka esikhathini yamanje. Kuningi okwenziwa abalingiswa
abehlukene kule ndaba okufakazela isikhathi samanje.
Kuyafundwa: UDumazile ufunda amabanga aphansi esikoleni esingakubo
wase eyofunda amabanga aphezulu eMbumbulu.
Othisha bathandana nezingane zesikole. Ukuthandana kukathisha uMoloi
noDumazile aze amkhulelise ebe eyingane yesikole.
Abanye abantu besifazane bashayela izimoto lokho kufakazelwa ukuba
nemoto kukaDumazile.
Isifo sengculazi: Abanye abantu bayashona ngenxa yokubhebhetheka kwesifo
sengculazi. Ukungathembeki kwabalingiswa kule noveli kwenze ukuba kufe
abalingiswa abaningi nababengenacala.
Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (ukungabi nesimilo,
ukubambisana ezinkingeni, ukuthanda izinto, ukungezwani komakoti nomamezala)
UDumazile ubuya ekhaya esekhulelwe. Lokho kudala ingxabano phakathi
kukaKheswa noMaNdovela ngoba uKheswa wayengafuni ukuthi uDumazile
ayofunda eMbumbulu. Kwadingeka ukuba uDumazile ayosebenza ukuze
akhulise uLerato.
Isimo siphinde siyonakala kwaKheswa uma uDumazile esefika ephethe
uMtholephi okuyingane yesibili ayithola engashadile. Abazali bakhe bagcina
beduduzwe inhlawulo eyakhokhwa uSithole kanye nokulotsholwa kwakhe
uMtalaselwa.
USithole noMaNzimande bahamba inkantolo yezahlukaniso zemishado.
USithole ugcina engasenalutho ngokucekelwa phansi uDumazile ngemuva
kokushisa isitolo sakhe.
UMtalaselwa udumaza abazali bakhe ngokuthatha uDumazile abe inkosikazi
yakhe ebe enezingane ezimbili. Abazali bakhe bebebheke ukuthi uzoganwa
intombi yakhe yakwaZungu ayesenengane nayo.
UDumazile unuka uninazala ngokuthakatha ingane yabo uSanele okwamenza
anqabe nokuyokwakha umuzi eJilafohlo kubo kaMtalaselwa.
Isimo emzini kaMtalaselwa noDumazile saqala ukonakala ngenkathi sekubuya
oSithole noMoloi empilweni kaDumazile.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)
ISIPHETHO (Uvo lohlolwayo)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo nenkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.) [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
11.1 Babezobikela uthishomkhulu udaba lokukhulelwa kukaDumazile.√ (1)
11.2 Ukungalekeleli uthishomkhulu ngenkathi kubhoka abazali mayelana
nokukhulelwa kwabafundi.√ Omemu bathi bona abakufundelanga
ukubelethisa, abanalo ikhono lokubelethisa futhi kubucayi.√ (2)
11.3 Uthishomkhulu uthatha isinqumo mayelana nodaba lokukhulelwa
kukaDumazile ukuthi ayolanda abazali bakhe bazochazela umkhandlu
ngokufanele kwenziwe uma eseteta njengoba isikole singenayo
i-ambulensi.√√ (2)
11.4 La magama agqamisa umoya oxubile. UMisi Hlophe unomoya wentukuthelo
ayikhombisa kuDumazile uma embona engaphenduli futhi engambuki
emehlweni uthishomkhulu ngenkathi ekhuluma naye.√√ Uthishomkhulu
unomoya wokuncoma omemu indlela abalusingathe ngalo udaba
lokukhulelwa kukaDumazile nokuthi bakwazi ukuqapha ukuthi izinto zihambe
kahle esikoleni.√√ (4)
11.5 UDumazile waphathwa kabi ukuthi uSithole akamlobolanga.√ Wase efuna
ukuzikhokhela ngokuthi athole imali kaSithole wenza iqhinga lokuthi
ahlangane noMthivovo Mkhize ukuthi amsize bagqekeze babuye bashise
nesitolo sikaSithole.√ Ngebhadi uSithole wayengawukhokhelanga
umshwalense, wangakwazi ukuba akhokhelwe ngokusha kwesitolo sakhe. √ (3)
11.6 Wawuzoba muhle ngoba uMtalaselwa wayezoshadelwa yintombazane
yasendaweni eyayizowuhlonipha umuzi wakhe, angathuthi kubo futhi
angalitholi igciwanei lengculazi njengoba kwenzeka emshadweni wakhe
noDumazile.√√ (2)
11.7 Bobabili babengaziphethe kahle kodwa benothando lukaDumazile.√ UMoloi
wayeshadile, wathandana noMisi Hlophe kanye noDumazile, wagcina
ngokugula washona√ kanti uSithole wayeshadelwe uMaNzimande
wathandana noDumazile wagcina ngokugula naye washona.√ (3)
11.8 Simveza njengomlingiswa obalalelayo abazali.√ Kuthe uma kufika umbiko
wokuthi uDumazile ukhulelwe wamyalela ukuba alande abazali.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
11.9 Ngiyavumelana ngoba upholovuthondaba lulapho kungcwatshwa khona
uDumazile.Umamezala kaDumazile wavuma ukuba ayongcwatshelwa
eJilafohlo nakuba ayembize ngomthakathi. √√ (2)
11.10 Isethulo sale noveli ngokwamagugu sibonisa ukuthi akwamukelekanga
ukuthandana kothisha nezingane zesikole.√ Uthisha uMoloi ushela uDumazile
eyingane yesikole eZenzele.√ UDumazile waxabana noMisi Hlophe
owayekhuleliswe uthisha uMoloi.√ (3)
[25]
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
IMPI YOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nesizinda sale noveli.
ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba indawo
yasemakhaya noma yasemadolobheni.
Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba inkathi
yamanje noma yakudala.
Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba (isimo somnotho,
ukuzicabangela wena, isibindi, amasiko, ukuzwelana, esezombangazwe/
mbusazwe).
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.
UMZIMBA
Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
eThekwini kanye naseShowe nakwezinye izindawo.
EMLAZI
UCele efika eMlazi emzini womshana wakhe uJohn Mbhabhadisi Ngubane.
Ufikele ukuzocela umshana wakhe ukuba azomethula umthwalo wezingane
zikaLinono, uHlanganisani no-Uzithelile.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
ESHOWE-EMPAPHALA
UBafana wakhulela kule ndawo, umalume wakhe uCele noMakhumalo bahlala
kuyo.
U-Euthenasia uyeqa ekhaya uya esikoleni sikaHlanganisani i-BW Vilakazi.
U-Euthenasia wenzelwa isiko umkhulu wakhe uCele, umthela ngenyongo.
UNgubane ubuyela eMpaphala njengokuyalelwa uMaMsibi.
LALUCIA
Iyachuma impilo kaJohn nomkakhe uMaMthimkhulu baze bathenga omunye
umuzi eLa Lucia.
Izingane zabo o-Euthenesia noMelody bafunda ezikoleni eziphambili,
ezibizayo zakhona eLa Lucia ngenhloso yokuthola imfundo engcono
nephambili.
EMANDENI
Kuphela iminyaka emihlanu uJohn Ngubane ephilisa okwemvukuzane
ekhonjwa ngapha nangapha.
Usebenza eMandeni kwa-SAPPI, aphinde akhonjwe emshinini kashukela
eFelixton.
NEWCASTLE
Udlulela eBhalanki ngaseNewcastle.
Emuva kokuthengiswa komuzi waseMlazi, uthenga imoto iLexus.
Uyazinza eMadadeni, udumo luyanda uze ubizwa ngoJohnny uNgubane.
Bayaxabana noMaMthunzi emva kokuba indodakazi yakhe uPrisca igingqa
iLexus ihamba nesoka layo.
Uyashiya kwaMaMthunzi uJohnny
KWAMASHU
UNgubane ulibhekisa kwamngani wakhe ohlala kwaMashu, ogama lakhe
linguGetro Masuku.
UNgubane uhlala izinyanga ezimbili kwaGetro agcine esehlangene nodade
waboGetro, u-Alice.
U-Alice ungumhloli wezikole, abuye abe yithwasa usehlala noNgubane obuye
amhlambele izimpahla zokugqoka.
PHESHEYA-UNITED STATES OF AMERICA
Uhlanganisani, uZithelile kanye noVikizitha baqhuba izifindo zabo phesheya.
Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje. Kuningi okwenziwa abalingiswa abehlukene
kule ndaba okufakazela inkathi yamane.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Ukufunda
U-Euthenasia bafunda esikoleni esixube izinhlanga i-Dr West High.
UHlanganisani no-Uzithelile bafunda eBW Vilakazi.
UPoppie uqhubeka nokufunda i-PHD akanaso isikhathi somndeni wakhe.
UNgubane unikezwa inkampani izincwadi zokuthi azithuthukise njengoba
inkampani ithuthuka.
OHlanganisani, Vikizitha noZithelile bafunda baze bagogoda phesheya.
UVukuzithathe uphindela esikoleni emva kokuba nezingane ezimbili.
Baphila impilo ephambili
UNgubane ugaya izingcezu zikashizi emshinini ufaka ulethisi.
UMaMthimkhulu ufundisa uMelody ukwenza i-french bread.
U-Euthenasia ugqoka izingubo ezibizayo azithenga esitolo esiphambili
esiseThekwini kuGrey Street.
UMelody ugqoka amacici, wenza izinzipho nezinwele esikoleni.
UPoppie ugqoka izingubo ezimfushane emsebenzini futhi uhamba ngekhanda.
UNgubane uhamba ngohlobo oluphambili lwezimoto, wathenga i-mercedes
kanye neLexus.
UPoppie uthengela u-Euthenasia noMelody imoto.
Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (Ukungabi nesikhathi
somndeni, ukungabambisani ezinkingeni, ukuthanda izinto, ukuzwana
kwezingane, ukubukelana phansi, ukuxolelana.
Isimo senhlalo emzini kaBafana Ngubane.
Emzini kaBafana bayizigwili, bafundile, abanabo ubuntu, ababambisene kugcina
kuhlakazeke umuzi.
Ukungemukeleki kukaCele emzini kaBafana.
Ukungabingeleli komakhelwane eMlazi ngabakwaNgubane.
Ukunqaba kukaPoppie ukuthatha izingane zikaLinono.
Ukungalaleli kukaPoppie uNgubane ngodaba lokuqolwa kwemali kaMaXakushe u-
Euthenasia.
Ukuxoshwa kukaMaXakushe ngenxa yokubikela uNgubane udaba kuqala kanti
uPoppie nguyena obheka izingane.
Ukweqa kuka-Euthenasia ekhaya.
Ukuhamba kukaNgubane ekhaya emva kokuba uPoppie ethengele izingane imoto
bengavumelananga wagcina edube ikhaya wabuyela eMlazi.
Ukuphelelwa kukaNgubane umsebenzi emva kokuhluleka ukufunda izincwadi.
Ukuntshontshwa kwemoto kaNgubane uNkebelele kwenza aphelelwe yindawo
kwaMaMthunzi
Ukulimaza imoto kaSibeko nekaMaMsibi kwenza aphelelwe indawo kwaMashu
uNgubane
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Isimo senhlalo eMpaphala
Emzini kaCele eMpaphala bawumndeni oswele kodwa ohleli ngokuzwana, ngokuthula,
bazisa amasiko, bayakholwa, futhi banoxolo.
Ukwamukelwa nokwenzelwa isiphandla kuka-Euthenasia.
Ukwamukelwa kukaNgubane noMaMthimkhulu nokuhlangana komndeni.
Ukungenela kukaZithelile ubukhansela ukuze kusizakale umphakathi wakubo.
Ukukhuliswa kwabazukulu bakaBafana uCele.
Ukufundela kukaBafana umsebenzi wokuba umlimi ukuze engamele amapulazi
oHlanganisani.
(Namanye amaphuzu asekela isizinda ayokwamukelwa)
ISIPHETHO (Uvo lohlolwayo)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo nenkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.) [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)
IMPI YOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
13.1 Wethuswa imiswenko yendodana yakhe ayengazi ukuthi iyithenge ngani futhi
nemali yabe iyithathephi. √ (1)
13.2 Ludalwa ukunyamalala kuka-Euthenasia. √ Wayengakholwa ukuthi
ibhoxongwane elife engozini yemoto kungabe indodana yakhe. √ Uyazibuza
uyaziphendula ukuthi abathinte yini abameli bakhe kodwa wabuye
wazikhuza. √ (3)
13.3 Siphethe ngodweshu lwangaphandle phakathi kukaBafana no-Euthenasia
babanga ukunyamalala kuka-Euthenasia engashongo ukuthi uyaphi.
U-Euthenasia agcine ngokumphendula ukuthi uphuma esikoleni.√√ (2)
13.4 La magama agqamisa umoya wentukuthelo. √ UNgubane uyalela u-Euthy
ukuba ahlale phansi emva kokunyamalala engazi ukuthi ubekuphi.√ U-
Euthenasia kuyamjabulisa ukubona ubaba wakhe ethukuthele. √ Ngokuka
Euthy wayengalindele ukuthi kungaba ubaba wakhe owayengambuza ukuthi
uphumaphi ngoba wayengabakhathalele. √ (4)
13.5 Izinga lenkampani laselithuthuka sekufuneka abanezinga elingcono
ayengenalo uJohn Ngubane.√ Inkampani yamcela ukuba ayozithuthukisa
ngokwezemfundo, wanikwa izincwadi ayezozifunda. Kwafika uPoppie
wazithatha ehhovisi lakhe, wahamba nazo wase emtshela ukuthi
usezishisile.√ Wazama ukuthenga ezinye wathola eyodwa kuzona wase
edikibala wangabe esaya emsebenzini, wagcina ngokubuyisa zonke izinto
zenkampani wesula emsebenzini.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
13.6 Wawuzoba mubi ngoba uPoppie wayengazithandi izingane zikaLinono
kwakwala noma bemncenga emsebenzini ukuthi makazithathe
Wayengathutha noma agcine ehlukanisile emshadweni. √√
NOMA
Wawungaba muhle ngoba uPoppie wayezogcina eseguqukile esezithanda
izingane ngenxa yokuziphatha kukaHlanganisani no-Uzithelile.√√ (2)
13.7 Bobabili basebebadala benobuntu nothando lwezingane zikaBafana,
benenkolelo ethi uma singabantu kumele sisizane.√ UMaXakushe nguyena
owayefundisa izingane umsebenzi wasekhaya abazali bengekho
besemsebenzini √ kanti uCele nguyena owasiza u-Euthenasia
wamthandazela kwanqamuka ukucinana kwesifuba, wamenzela nesiko.√ (3)
13.8 Simveza njengomlingiswa odelelayo/ongahloniphi.√ Uma ubaba wakhe
embuza ukuthi uphumaphi ukamphenduli kuphela uqudula umlomo.√ (2)
13.9 Ngiyavumelana ngoba upholovuthondaba lulapho kubuyisana umndeni
kaCele nokaBafana. UPoppie noBafana badayisa umuzi waseLa Lucia
bayohlala eMpaphala, uBafana wafundela ezolimo uPoppie wathola
umsebenzi wokufundisa.√√ (2)
13.10 Isethulo sale noveli kulapho uBafana exosha umalume wakhe ngoba ethi
akashongo ukuthi uyeza nokuthi akathathe izingane zikaLinono.√
Ngokwamagugu akwamukelekanga ukungazamukeli izingane zikadadewenu
azitholele ekhaya.√ UBafana usekhohliwe ukuthi naye wakhuliswa uyena
umalume wakhe njengoba basebeshonile abazali.√ (3)
[25]
UBUCIKO BOMLOMO
UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
INGANEKWANE:
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulobu buciko bomlomo kubhekwa indawo, inkathi
kanye nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nesizinda salobu buciko bomlomo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba
indawo yasemakhaya noma yasemadolobheni.
Isikhathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngasiphi isikhathi okungaba
isikhathi samanje noma sakudala.
Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba (isimo somnotho,
ukuzicabangela wena, isibindi, amasiko, ukuzwelana, esezombangazwe/
mbusazwe).
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.
UMZIMBA
Indawo
Indawo kule nganekwane iyathutha. Inganekwane yenzeka ezindaweni
ezahlukene. Yenzeka emhlabeni, ehlathini, emgodini, emkhathini kanye
nasesibhakabhakeni.
Izilwane zonke zazihlala ehlathini, yindawo lapho izinyoni zasukela khona
ngelanga lomcintiswano wokubekwa kwenkosi.
Yenzeka nasezulwini lapho uMdali ayehlala khona nalapho izinyoni ezazindiza
zize zifike khona, eyofika khona kuqala yayiyoba yinkosi yezilwane.
Emgodini wemvukuzane kwaba yindawo lapho ungcede abaleka wazithukusa
khona ngenkathi exoshwa yiqola.
Isikhathi
Le nganekwane yenzeka esikhathini sasemandulo.
Izinyoni zazisazwana zonke, Izilwane zisakhuluma, izinyoni zakhuluma noMdali
zikhonondela ukubuswa yibhubesi.
Umdali wanquma ukukhetha inkosi yezinyoni njengesicelo sezinyoni lapho
kwaphumelela ungcede ngobuqili.
Wabaleka ungcede wacasha emgodini wemvukuzane, izinyoni zanquma ukubeka
isikhova ukuthi siqaphe lo mgodi kodwa wazumeka. Wathola ithuba lokubaleka
ungcede.
Kwaqala kanjalo ukuthi isikhova silale emini sikhululeke ebusuku lapho ezinye
izinyoni zisalele.
Isimo senhlalo
Sishubile ngoba izinyoni azanelisekile yisenzo soMdali sokukhetha ibhubesi ukuba
libe yinkosi yazo ngoba aliyazi impilo yezinyoni.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Zathukuthela izinyoni, iqola lathukuthela ngokweqile lafuna ukumbamba limchome
emthini. Kwasuka lapho ukuthi iqola lihlasele ungcede limchome emthini limudle
noma esebolile.
Izinyoni zathukuthela ngoba ukhozi lingawenzanga umsebenzi elaliwunikwe wona
zase zisishaya, sabaleka.
UMdali uthe esekhetha inkosi yazo ingxabano yakhula ngoba ungcede waqokwa
waba yinkosi yezilwane ngobuqili.
Izinyoni zamshaya wabaleka wagcina eseyisitha esikhulu seqola.
Isikhova naso saba yisitha sazo zonke izinyoni ngoba sayeka ungcede ukuba
aphunyuke.
IZIBONGO:
Indawo
Lezi zibongo zenzeka endaweni yaseNingizimu Afrika.
Yenzeka endaweni yasemadolobheni lapho kuhlangana khona izinhlanga eziningi
ezahlukahlukene kepha ezihlala endaweni eyodwa.
Le ndawo yenza abantu bafune ukuziguqula ebuhleni bobuzwe babo baphile
impilo yabanye abantu asebebonakala sengathi bahle.
Isikhathi
Lezi zibongo zenzeka esikhathini samanje lapho sekuneholide lokugubha usuku
lamagugu.
Izinhlanga ezahlukahlukene zithola ithuba lokukhumbula nokugubha ubuzwe bayo.
Kulezi zibongo abantu bathola ithuba lokuba bakhumbule imvelaphi yabo ngoba
iningi labo seliphila ngamasiko ezinye izizwe ikakhulukazi ulimi abalukhulumayo
akusilona olwabo.
Kulezi zibongo abantu sebehliswa isithunzi ngoba baqhathaniswa futhi balindeleke
ukuthi bafane nabakhangisi ababizwa ngamamodeli baze bazinyeze.
Njengoba kulesi sikhathi sekuhlangene izinhlanga lolu suku kukhuthazwa ukuthi
abantu bazigqaje baveze ubuzwe babo ikakhulukazi ngemvunulo yabo.
Yize abantu behlukene bakhuthazwa ukuba bahlalisane ngokuthula ngoba baphila
esikhathini samanje lapho behlala ezweni elilodwa laseNingizimu Afrika
elihlanganise izinhlanga zahlukene. Ezinamagugu ahlukahlukene.
Isimo senhlalo
Isimo senhlalo sinokuthula
Abantu bezinhlanga ezahlukene banikwa ithuba lokugubha amasiko abo.
Ubumbano nenjabulo kuyabonakala ngoba zonke lezi zinhlanga zibumbene yize
zahlukene ziphila ezweni elilodwa.
ISIPHETHO (UVO LOHLOLWAYO):
Isizinda salobu buciko bomlomo sibumbeke kahle kule nganekwane kanye nezibongo.
Indawo nenkathi kanye nesimo senhlalo kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.) [25]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUSHANE)
ISIQESHANA E
IZINGANEKWANE: UNOGWAJA NEBHUBESI
15.1 Onogwaja abaningi bafa besebancane ngakho-ke kufanele bahlakaniphe
basebenzise ingqondo uma besenkingeni.√ (1)
15.2 Bobubili lobu buciko bomlomo bumayelana nokukhathazeka ngenxa
yokufa.√√ Enganekwaneni onogwaja abaphili isikhathi eside ehlathini ngoba
bafa besebancane kanti nakuleli hubo kunokukhathazeka ngenxa yokuncipha
kwabantu ngenxa yokufa.√ (2)
15.3 Lesi sisho sichaza ukuba namandla√ ngakho-ke ezinye izilwane zazazi ukuthi
ibhubesi linamandla uma zingase zilisize lalingagcina lizibulele uma
selikhululekile√ kanti ligcina libuyele esihibeni ngoba lazama ukubulala
abantwana bakanogwaja ngemuva kokuthi elisizile ngokusebenzisa amandla
alo.√ (3)
15.4 Umhobholo awufuneki.√ Ibhubesi lasizwa ngunogwaja kepha lagcina libuyele
esihibeni ngenxa yomhobholo ngoba lafuna ukubulala izingane zakhe
unogwaja owayelisizile.√ (2)
KANYE
ISIQESHANA F
IZINGANEKWANE: INKINGA YESELESELE
15.5 Ubhekene nenkinga yokuhlaselwa yizinduna indlovu kanye nengwenya
ezifuna akhokhe intela.√ (1)
15.6 Amandla nobuqili.√ Iselesele lakhohlisa indlovu lathi seliyikhokhile imali
yentela kanti ULuthuli waphendukela abelungu walelwa abantu bamnyama. √ (2)
15.7 Yixoxo linezindawo eziningi elingaphila kuzo lingabi nankinga, liyaphila
emhlabeni, liphile emanzini liphinde likwazi ukuphila naphansi komhlabathi.√√ (2)
15.8 Ixoxo lathola indlela yokuphunyuka ezinduneni zamakhosi ngokuthi libalekele
emgodini√ okwagcina kwenze ixoxo ukuthi liphile ezindaweni
ezahlukahlukene, emanzini emhlabeni kanye nasemgodini.√ (2)
[15]
KANYE
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIQESHANA G
IZIBONGO, AMAHUBO NEZISHO
15.9 Umkhombi wendlela ayikhathule,
Umhambi wendlela ayikhombile.√
Kugcizelela/kugqamisa ukubonisa kwakhe okufanele bakwenze naye
akufeze, angagcini engakuqedanga ukulwela impumelelo njengoba
ekusungulile.√ (2)
15.10 Lesi sisho sichaza ukuqhubeka nokwenza into noma kunzima.√ La mazwi
abe nomthelela wukuthi u-Albert Luthuli ungomunye wabaholi abasebenza
kanzima ukulwa nobandlululo olugcine lufikise iNingizimu Afrika embusweni
wentando yeningi.√ (2)
15.11 Ukuxhumana kulezi zibongo namahubo kungilekelele ukuba ngiqonde
ubunzima obabubhekene noLuthuli ekukhululeni abantu abamnyama
engcindezelweni. √√ (2)
15.12 Uvezwe njengomuntu ohlakaniphile√ ngoba ukwazile ukuthola indlela
ephusile yokunqoba ngokusebenzisa isikhali esiyimfundo waze wasiza
nabanye abantu ukuze babone indlela yenkululeko enobuhlakani.√ (2)
15.13 Yebo ngoba lesi sisho ukubhekana nesimo esilukhuni.√ Kanjalo no-Albert
Luthuli wayebhekene nesimo esinzima sokulwa nobandlululo e-Afrika ukuze
kube nokuthula. √ (2)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 25
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.
UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo somdlalo.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isakhiwo.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo somdlalo.
ISINGENISO:
Isakhiwo sinamazinga alandelayo:
Isethulo: Yilapho sethulelwa ummeleli, imbangi, isizinda kanye nesisusa
sodweshu.
Ukubhebhetheka kodweshu: Lapha sibheka indlela indaba ekhula ngayo
kususelwa enkingeni evezwe ekuqaleni.
Isixakaxaka: Esinye isigameko/izigameko ezivelayo ebezingekho uma iqala
inkinga yommeleli ezenza kube khona ukungqubuzana kubalingiswa. Esikhundleni
sokuthi ummeleli abhekane nenkinga eyodwa uvele axakwe izinkinga nxa zonke.
Uvuthondaba: Yilapho indaba isuke isisesicongweni. Lapha kusuke sekwenzeka
isehlakalo sokugcina noma esikhulu kummeleli sekumele kube nesixazululo.
Isiphetho: Lapha kusekupheleni kwendaba. Isigameko sokugcina esibuyisela izinto
esimweni esijwayelekile njengoba sasinjalo ngaphambi kwesisusa sodweshu.
Abanye abalingiswa bayaxolelana, bayazisola noma bayabuyisana.
UMZIMBA
Isethulo
Lapha sethulelwa umlingiswa ongummeleli uMdaluli Memela ekhaya lakhe
kwaChappies.
Ubhekene nenkinga yokudilizwa emsebenzini.
Isisusa sodweshu
Iphupho aliphuphile lesiphepho elimxakayo angakwazi ukulichaza. Leli phupho
uze ulixoxela umngani wakhe uMbhebhezeli omeluleka ngokuthi akathenge
UNGQEQE INCWADI YAMAPHUPHO.
Emva kwalokho useyadilizwa emsebenzini ngenxa yokuthi ifemu abesebenza
kuyona isibuyela phesheya.
Lo mdlalo wenzeka elokishini lakwaChappies ngesikhathi samanje lapho
sekunabantu abaningi ababuya kwamanye amazwe njengaseMozambikhwi.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Ukubhebhetheka kodweshu:
UMdaluli emva kokuphelelwa umsebenzi, uzama imizamo yokuziphilisa
nomndeni wakhe kodwa uyehluleka.
UChivenga weshela uHlengiwe elindele isoka lakhe uManqina.
UChivenga unxusa umsebenzi woMnyango wezaseKhaya uHeshane ukuba
benze umgunyathi wokumshadisa noHlengiwe engazi ukuze athole ubuzwe
baseNingizimu Afrika.
Umndeni kaMdaluli uhleli uyazincokolela, uMdalluli uthola ukuthi ubhekene
nesikweletu esiyizinkulungwane ezingama-30 000 zamarandi ekolishi
okufunda kulona uLondiwe.
UMdaluli uba nolaka uma ethola ukuthi uChivenga ambiza ngekwerekwere
usemthathele umsebenzi emzini lapho ebethenjiswe ukwakha khona ngenxa
yokuthi yena uMdaluli ufike ngemva kwesikhathi.
UMdaluli uthakatha uChivenga ngemuva kokubonisana noMbhebhezeli.
UChivenga uyagula uze ulaliswa esibhedlela. o Izinkinga zikaMdaluli ziyanda,
akawatholi amakhasimende azowakhela izindlu.
Isixakaxaka:
UMdaluli uqala uba nodlame emzini wakhe, ukuthula noxolo kuyaphela.
UMdaluli uhlukumeza umkakhe uMaMlanduli ngokuqophisana naye, wala
ukudla aphakelwe kona ekhaya.
UMdaluli ufuna indabandaba ngenkani uze ushaya inkosikazi yakhe
uMaMlanduli phambi kwezingane.
ULondiwe indodakazi yakhe imbizela amaphoyisa, uyaboshwa.
UMdaluli ugcina enza isu lokuncenga uLondiwe ukuthi esule icala.
UMdaluli uphuma ejele uqala ukuhlukumeza izingane uze uzixosha
ngesibhamu.
Izelamani zakwaMemela zibikela uZenyezile onguSonhlalakahle emahhovisi
ezenhlalakahle ngenkinga kanina uMaMlanduli ongafuni ukuthathela uyise
uMdaluli izinyathelo zomthetho.
UMdaluli ulalela uChivenga unyendle ehlathini laseMphekandlubu efokozini
lotshani obude umgokloza umhlane ngemolontshisi umgqema nengozi
ekhanda, uphinda uyaboshwa futhi.
UHlengiwe uvakashela uChivenga osanda kuphuma esibhedlela, umxoxela
ngenkinga anayo yepasi osekuze kwaba amahlandla amathathu libuya
linamaphutha okubhalwa isibongo sikaChivenga.
UChivenga ucela uHlengiwe ukuba angabe esalishintsha ipasi lakhe.
Bayavumelana.
Uvuthondaba
UMdaluli ngenkathi esejele ucela ukubizelwa abantu abonile ukuze axolise
kubona.
Ucela uxolo emndenini wakhe ngodlame lwasekhaya ayelubhekise kuwona.
Bayamxolela.
Ucela uxolo nakuChivenga ngokucishe ambulale.
UChivenga uyamxolela uze uyalesula necala.
Isiphetho
Lo mdlalo uphela ngepholavuthondaba.
Emva kokuthi uMdaluli ephume ejele esexolelwe nayilabo ayebonile uthola
umsebenzi, uthatha iholide uya eSudan.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Kuzamazama umhlaba akwaziwa okwenzeka, okungenzeka ukuthi uMdaluli
wagqibeka.
UMaMlanduli kanye nezingane zakhe bayazibuza bayaziphendula bathi:
'Kudela Owaziyo' ukuthi uMdaluli angabuya eseguqukile yini uma angase
anikwe elinye ithuba lokuphila ngokuthi aphephe engozini yaseSudani.
ISIPHETHO (UVO LOHLOLWAYO):
Umbhali uphumelele kahle ukubumba isakhiwo salo mdlalo. Amazinga esakhiwo
anikezelana kahle ukusuka esingenisweni kuze kufinyelele esiphethweni. Inkinga
uMdaluli abebhekene nayo esingenisweni iyaxazululeka esiphethweni.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.) [25]
UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
17.1 Imisebenzi yakhe isimile njengoba esesibhedlela.√
uxakwe yisifo esimphethe ngoba akazi ukuthi usithole kanjani.√ (2)
17.2 Ithoni yenhlonipho.√ UMbhebhezeli akazalani noChivenga kodwa akamcwasi,
akamthathi njengomuntu odabuka kwelinye izwe.√ (2)
17.3 Uvezwe ngezenzo kanye nangenkulumo yakhe.√ Unobuntu kanye nozwelo
ngoba uvakashela uChivenga esibhedlela uphinde uyamduduza kulesi simo
sokugula, uyamkhuthaza ngokumtshela ukuthi umphakathi uyamthanda
umxazulela nenkinga anayo ngokumtshela ukuthi uyazi ukuthi lesi sifo anaso
usithole kanjani.√ (2)
17.4 Upha amakhosi, izinduna, namakhansela utshwala.√
Ubiza kancane uma akhela abantu izindlu futhi abakhokhise
nangesikweletu.
Unikela umthamo obhekekile esontweni/okweshumi enkonzweni.√
Uhlangana nomsebenzi wezasekhaya kuphuma isitifiketi sokushada
noHlengiwe.√ (4)
17.5 Umbhali uhlose ukuthi ukusitshela ukuthi uma wenzakalelwe into
ebuhlungu/embi akusho lokho ukuthi kumele ukukhiphele kwabanye abantu
lobo buhlungu. √ UMdaluli emuva kokudilizwa emsebenzini uhlukumeza
umndeni wakhe kanye nomphakathi. √ (2)
17.6 ULondiwe akakuvumeli ukuba uyise ahlukumeze umama wabo phambi
kwabo beyizingane.√ ULondiwe ugcizelela ukuba aboshwe uyise nakuba
uMaMlanduli waye mvikela uMdaluli.√ UMdaluli uxosha izingane zakhe emva
kokuba ebuya ejele, uLondiwe uyobikela uSozonhlalakahle ngesenzo
sikayise ngaphambi kokuba baye kohlala komalume.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
17.7 Isigameko esifihlelwe uChivenga ngesokuthi nguyena uMbhebhezeli
ogqugquzela ukucwaswa kukaChivenga umbiza ngekwerekwere√ futhi
ucebisa noMdaluli ukuthi bamxoshe endaweni.√ Nguyena
owayengubhongoza ecebisa futhi egqugquzela uMdaluli ukuthi athakathe
uChivenga uze umbiza nangosathane.√ (3)
17.8 Yebo, kumele umuntu axolelwe emaphutheni awenzile ukuze kube nokuthula
nokuzwana.√ UMaMlanduli njengonkosikazi kaMdaluli ube yisibonelo esihle
ezinganeni ukubonisa ukuzithoba nokuhlonipha uMdaluli.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo zokwamukeleka) (2)
17.9 Ngiyavumelana, izigameko zithathe isikhathi esifushane okungacishe kube
yinyanga.√ UMdaluli uyadilizwa emsebenzini, uhlukumeza umndeni wakhe
kanye noChivenga okwaholela ukuthi aboshwe kabili.√ Uyakhululwa ,
avakashele eSudan lapho kube nokuzamazama komhlaba, akwaziwa ukuthi
usindile yini kulesi sehlakalo.√ (3)
17.10 Umbhali uphumelele kahle ukwethula isikhathi samanje√ ngoba ukubizwa
kwabokufika ngamagama okucwaswa kuvamile esikhathini samanje njengoba
uChivenga ebizwa ngekwerekwere.√ (2)
[25]
UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo somdlalo.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isakhiwo.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo somdlalo.
ISINGENISO:
Isakhiwo sinamazinga alandelayo:
Isethulo: Yilapho sethulelwa ummeleli, imbangi, isizinda kanye nesisusa
sodweshu.
Ukubhebhetheka kodweshu: Lapha sibheka indlela indaba ekhula ngayo
kususelwa enkingeni evezwe ekuqaleni.
Isixakaxaka: Esinye isigameko/izigameko ezivelayo ebezingekho uma iqala
inkinga yommeleli ezenza kube khona ukungqubuzana kubalingiswa. Esikhundleni
sokuthi ummeleli abhekane nenkinga eyodwa uvele axakwe izinkinga nxa zonke.
Uvuthondaba: Yilapho indaba isuke isisesicongweni. Lapha kusuke sekwenzeka
isehlakalo sokugcina noma esikhulu kummeleli sekumele kube nesixazululo.
Isiphetho: Lapha kusekupheleni kwendaba. Isigameko sokugcina esibuyisela izinto
esimweni esijwayelekile njengoba sasinjalo ngaphambi kwesisusa sodweshu.
Abanye abalingiswa bayaxolelana, bayazisola noma bayabuyisana.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 30 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
UMZIMBA:
Isethulo
Lapha sethulelwa umlingiswa ongummeleli uSalimani obhekene nenkinga yokuthi
uHulumeni uthumela uZithulele ukuba amtshele ngodaba lokuklanywa kabusha
kwemingcele yendawo yesizwe sakhe. Yonke ingxabano ekhona kulo mdlalo
izungeza kule nkinga yokuklanywa kabusha kwemingcele. Umdlalo uthi uqala nje
sekukhona ukungezwani phakathi kukaHulumeni wabelungu nabantu abamnyama
ababuswa inkosi uSalimani. Lo mdlalo wenzeka ngesikhathi sakudala,
sobandlululo kusabusa amakhosi, ekufikeni kwabamhlophe bezimisele ukuthatha
izwe lakuleli.
Isisusa sodweshu
Okuyisisusa sodweshu kulo mdlalo ukumenywa kukaSalimani nguZithulele
eMshwathi ukuba azomchazela ngemingcele nokuthi uhulumeni usefuna
ukuba ihlelwe kabusha imingcele.
USalimani ushaya phansi ngonyawo uthi ngeke kwenzeke lokho ngoba izwe
ngelabantu banke hhayi abelungu.
Ukubhebhetheka kodweshu
UZithulele noHulumeni baqhubeka nesinqumo sabo sokusika/sokuklama
kabusha imingcele.
Bahlula ngisho uSalimani, abafowabo, izinduna nesizwe sakhe bezama
ukubamba imihlangano eyahlukene ukuze babonisane ngalolu daba.
Isixakaxaka
USalimani uthola ukuthi enye yezinduna zakhe uMphiliphili isiyimbuka
ihambisana nabelungu bamapulazi.
USalimani usebenzisa ukuhlakanipha ngosuku lokhetho.
UMphiliphili ufaka ubhontshisi omhlophe ngosuku lokhetho okwakuwuphawu
lokuhambisana noHulumeni.
Ngemuva kokuhlawula uMphiliphili utholakala ehamba nabantu
basemapulazini abazohlasela abantu benkosi uSalimani kwaMcondo. Ukhuza
kuphela amabutho kaSalimani ngenkathi kuliwa.
Inkosi uSalimani ungummangalelwa ecaleni labantu bayo abahlaselwe
abakaMgqabula. Ithola isigwebo esiyiphuca uMngeni, uMkhabela
noVimbingwenya.
UNomehlo uyaboshwa ngoba uhubise wavivisa amabutho, ugwetshwa
izinyanga eziyisithupha edonsa kanzima ejele.
Amabutho agwetshwa izinyanga ezintathu, isigwebo silengiswa izinyanga
eziyisithupha engatholakali enecala.
Uvuthondaba
Inkosi uSalimani iphucwa izwe ngeqhinga likaHulumeni lokuthi amangalelwe
ecaleni ayengathintene nalo lokulwa kwabantu bakhe nabakaMgqabula.
Isiphetho
Umdlalo uphetha ngengwijikhwebu. Inkosi uSalimani ithethwa amacala
ibuyiselwa umhlaba wayo ijaji lenkantolo eMgungundlovu. Ibalazwe lemingcele
laseMshwathi liba usizo enkosini uSalimani ngenkathi ijaji lithatha isinqumo.
UHulumeni utholwa enecala lokuthatha imingcele yeNkosi uSalimani,
ukhokhiswa nezindleko zecala.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 31 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIPHETHO (UVO LOHLOLWAYO):
Umbhali uphumelele kahle ukubumba isakhiwo salo mdlalo. Amazinga esakhiwo
anikezelana kahle ukusuka esingenisweni kuze kufinyelele esiphethweni. Inkinga
inkosi uSalimani ebibhekene nayo esingenisweni iyaxazululeka esiphethweni.
(Ohlolwayo mababeke uvo lwabo, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.) [25]
UMBUZO 19 (UMBUZO OMFUSHANE)
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
19.1 UHulumeni useyamephuca ezinye zezindawo zakhe uzinika abelungu
bakubo.√
UHulumeni uthi umngcele ukube awushintshwanga uzamcolo leyo ndawo
ngabe kusengeyabelungu bamapulazi.√ (2)
19.2 Ithoni yentukuthelo.√ Abantu badinwa isenzo sobuqili nobuxoki esenziwa
ngabelungu sokubaphuca umhlaba wabo.√ (2)
19.3 Uvezwe ngenkulumo yakhe enozwelo.√ Unobuntu nozwelo uyakwazi
ukucebisa abantu abasengcupheni yokuthathelwa indawo aphinde abonise
ukukhathazeka kwesizwe sonke naye uqobo yize kungeyona indawo ahlala
kuyona.√√ (2)
19.4 Waqale wabizwa nguZithulele eMshwathi, wabizwa nguSomtsewu
bemcela ukuba angabayekeli kule nkinga yezwe abalibanga
noSalimani.√
UNgoza wamgidlabeza ngopondo abahlanu wathi yisipho sakhe
sikaKhisimuzi asiphiwa nguSomtsewu.√
UMgqabula wathumela indlezane athi umsisela ngalo.√
UMgqabula waphinde wamupha amashumi amabili opondo athi yisipho
sakhe esivela kuHulumeni.√ (4)
19.5 Umbhali uhlose ukubonisa ukuthi izenzo zobuqili aziphumeleli,√ isenzo
sikaHulumeni sokufuna ukuthatha izwe likaSalimani ngobuqili sabhuntsha
kwagcina kunqobe uSalimani.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka) (2)
19.6 UMphiliphili wandise izinkinga embusweni kaSalimani ngoba wavuma
ukuthengwa ngabelungu yize ayeyinduna yenkosi.√ USalimani
wayesabhekene nenkiyankiya yokuvikela izwe lakhe kuHulumeni edinga
ukwesekwa yizinduna zakhe zonke kepha uMphiliphili wayehlanganyela
nabelungu engathembekile eNkosini.√ Wagcina eseseka abelungu
ngokubavotela ukuze bathathe umhlaba kaSalimani.√ (3)
19.7 Isigameko esifihlelwe uZithulele esokuthi uSalimani wanquma ukubiza imbizo
lapho kuzohlangana khona bonke abantu watshela uZithulele ukuthi abantu
mabazikhethele ukuthi bayafuna yini ukuwela uMngeni.√
Wasebenzisa indlela yokuthi bakhethe ngokusebenzisa isu likabhontshisi
omnyama nomhlophe.√
Abathi umngeni awuwelwa bazothatha omnyama bawuphose esikhambeni
kanti abathi mawuwelwe bazophosa omhlophe kwesinye isikhamba.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 32 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
19.8 Yebo, kumele umuntu axolelwe emaphutheni awenzile ukuze kube nokuthula
nokuzwana.√ USalimani njengenkosi wakwazi ukuhola isizwe ngokuthula
ngokuxolela uMphiliphili nakuba eyinduna yakhe kodwa evume ukuthengwa
ngabelungu.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo zokwamukeleka) (2)
19.9 Ngiyavumelana ngoba izigameko zilandelana ngokushesha okukhulu
okungacishe kube yizinsuku noma inyanga okuyisikhathi esifushane.√
UZithulele wazisa uSalimani ukuthi ezinye izindawo zakhe uHulumeni
useyazithatha uzinika abelungu, uSalimani ubonisana nabafowabo kanye
nesizwe sonkana ngalesi sinqumo banquma ukuvota bayaphumelela.√
Kuyaliwa baze bafakane ezinkantolo benoZithulele, uSalimani ligcina
limthethile icala.√ (3)
19.10 Umbhali uphumelele kahle ngoba lo mdlalo wenzeka enkathini yakudala
ngesikhathi senguquko kusanda kufika abelungu√ ababephuca abantu
imihlaba yabo njengoba benza endaweni kaSalimani.√ (2)
[25]
UMBUZO 20 (UMBUZO OMUDE)
UBHUKU LWAMANQE – EJ Mhlanga
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo somdlalo.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isakhiwo.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo somdlalo.
ISINGENISO:
Isakhiwo sinamazinga alandelayo:
Isethulo: Yilapho sethulelwa ummeleli, imbangi, isizinda kanye nesisusa
sodweshu.
Ukubhebhetheka kodweshu: Lapha sibheka indlela indaba ekhula ngayo
kususelwa enkingeni evezwe ekuqaleni.
Isixakaxaka: Esinye isigameko/izigameko ezivelayo ebezingekho uma iqala
inkinga yommeleli ezenza kube khona ukungqubuzana kubalingiswa. Esikhundleni
sokuthi ummeleli abhekane nenkinga eyodwa uvele axakwe izinkinga nxa zonke.
Uvuthondaba: Yilapho indaba isuke isisesicongweni. Lapha kusuke sekwenzeka
isehlakalo sokugcina noma esikhulu kummeleli sekumele kube nesixazululo.
Isiphetho: Lapha kusekupheleni kwendaba. Isigameko sokugcina esibuyisela izinto
esimweni esijwayelekile njengoba sasinjalo ngaphambi kwesisusa sodweshu.
Abanye abalingiswa bayaxolelana, bayazisola noma bayabuyisana.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 33 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
UMZIMBA:
Isethulo
Umdlalo othi, 'Ubhuku Lwamanqe' ungenisa ngokusivezela ummeleli noma umdlali
oqavile onguPhindisiwe ongumshadikazi kwaMathonsi futhi osebenza ebhange
iForum. UPhindisiwe Mathonsi ungummeleli ngoba umdlalo ugxile kuyena.
UPhindisiwe uvezwa anenkinga abhekene nayo. Insizwa ebizwa ngelikaNkululeko
eyayisinqandamathe sakhe noma ishende lakhe phambilini isifuna ukuba
babuyelane bathandane.
Isisusa sodweshu
Okuyisisusa sodweshu imfihlo phakathi kukaPhindisiwe noNkululeko. Kuningi
abakwenza ngasese kodwa uNkululeko asefuna ukukudalula: isib,
UPhindisiwe noNkululeko benza ubugebengu kwashayiseka ngane thizeni
ngemoto yashona. UNkululeko uyena owathwala icala, waboshwa. Wadonsa
iminyaka emithathu. Walahlekelwa nangumsebenzi.
Nanamhlanje akukatholakali ukuthi uPhindisiwe owangumshayeli waleyo
moto.
UNkululeko ufuna ingane yakhe kuPhindisiwe, eyanikezwa uThamsanqa
owayeseshade noPhindisiwe.
Ukubhebhetheka kodweshu
Udweshu luyabhebhetheka ngenkathi uNkululeko eya kwaMathonsi kubazali
bakaThamsanqa eyofuna izingane zakhe kanye nomkakhe owayesiswe
kwaMathonsi. OKaMhlongo noMathonsi bebengazi ukuthi uPhindisiwe
ubenezingane azithola phambilini.
Isixakaxaka
UNkululeko ushaya ucingo ngesifiso sokuthi lophendulwa uPhindisiwe.
Kuphendula uThamsanqa. UNkululeko akakhulumi, uyanxapha kuphela.
UPhindisiwe uphendula ucingo. Bayakhuluma nalo muntu oshaya ucingo.
Besaxoxa oPhindisiwe noNkululeko ngeniyani uThamsanqa, abindeke
uPhindisiwe kwazise ubesathi ubiza uNkululeko ngegama kodwa
wangaliphimisa lonke wathi: 'Ufunani Nku …'
Kuxatshwane, uyalwa manje uThamsanqa ufuna uPhindisiwe aqedele igama
lomuntu obekade kukhulunywa naye. Alisho uPhindisiwe kodwa aqambe
amanga ngobudlelwane phakathi kwakhe nobeshaya ucingo.
UMaMhlongo ushaya ucingo ulubhekisa kuThamsanqa ufuna ukumazisa
ngokuvasha kukaNkululeko. Ngokungazi uPhindisiwe uyaphendula. Akalindi
nokuzwa ukuthi ukhuluma nobani. Ubiza uninazala ngesikhohlakali.
Kubaxake oMathonsi noMaMhlongo lokho.
UNkululeko unikela kwaMathonsi kubo kwaThamsanqa uphethe incwadi
yomshado phakathi kwakhe noPhindisiwe kanye nesithombe esisikwe
ephephandabeni, 'Ifa Lamehlo' okuyisithombe sabo somshado
benoPhindisiwe.
Uvuthondaba
UPhindiswe kanye nezigilamkhuba ezingabangani bakaNkululeko
noNkululeko banikela ebhange ngemuva kokuthatha okhiye ngendluzula
kuSarah. oNkululeko bayayintshontsha imali. Ikhamera iqopha konke.
Iqopha noPhindisiwe eba imali abengayifakanga yonke emshinini we-ATM.
Bagcina ngokuboshwa.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 34 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
Isiphetho
Umdlalo uphetha ngepholavuthondaba bayagwetshwa oPhindisiwe
noNkululeko. UPhindisiwe ubhala incwadi uyaxolisa kuThamsanqa.
UThamsanqa uyayifunda kunqundeka amehlo, ugcina ngokuyibeka esifubeni
sakhe. UThamsanqa ujeqeza emuva ekhumbula amazwi amnandi abawasho
ngenkathi beshada: 'Ebumnandini nasebunzimeni, ebuhleni nasebubini size
sihlukaniswe ukufa …'
ISIPHETHO (UVO LOHLOLWAYO)
Umbhali uphumelele kahle ukubumba isakhiwo salo mdlalo. Amazinga esakhiwo
anikezelana kahle ukusuka esingenisweni kuze kufinyelele esiphethweni. Inkinga
uPhindisiwe abebhekene nayo esingenisweni iyaxazululeka esiphethweni.
(Ohlolwayo mababeke uvo lwabo, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.) [25]
UMBUZO 21 (UMBUZO OMFUSHANE)
UBHUKU LWAMANQE – EJ Mhlanga
21.1 Inkosikazi yakhe uPhindisiwe yayishade kabili.√
Lo muntu usefuna ukuthatha uZiphozonke.√ (2)
21.2 Ithoni yokucasuka.√ UNkumbulo udinwa ukuzwa uThamsanqa omtshela
ukuthi uNkululeko ufuna ingane yakhe noPhindisiswe.√ (2)
21.3 Uvezwe ngenkulumo yakhe.√ uhlakaniphile ukwazile ukulalela inkinga
kaThamsanqa wamxwayisa waphinde wamcebisa nangezinyathelo
angazithatha ukuze asombulule inkinga yakhe.√ (2)
21.4 Wamshayela ucingo emtshela ukuthi amkhokhele imali yakhe.√
Wathumela uKholekile ukuba ahlele noPhindisiwe ukuthi kubulawe
uThamsanaqa ukuze kutholakale imali yomshwalense bese ebulala
uPhindisiwe ukuze uNkululeko athole imali yonke.√
Wacela abangani bakhe oMaqoma ukuthi bamsize ekutholeni le mali
uzobanika ingxenye yemali.√
Watshela uPhindisiwe ukuthi makabize umngane wakhe uSarah ophatha
izikhiye zasebhange okwathi angazithola wayovula ebhange wathatha
imali.√ (4)
21.5 Umbhali uhlose ukubonisa ukuthi izenzo zobuqili aziphumeleli kunalokho
kugcina kuboshwe abantu. Izenzo zikaPhindisiwe zokungathembeki
emendweni wakhe zagcina zimfake ezinkingeni eziningi wagcina
ngokuboshwa kanti noNkululeko naye wagcina ngokuboshwa ngenxa
yamaqhinga akhe okufuna ukuqola uPhindisiwe abhuntsha.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 35 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
21.6 UPhindisiwe unquma ukungathembeki emshadweni wakhe ngokuba nesoka
elinguNkululeko wagcina ethola uZiphozonke.√ UPhindisiwe akafuni
ukutshela uThamsanqa ngezinkinga abhekene nazo kuphela umthela
ngezinyembezi.√ UPhindisiwe uphindela kubo ngaphandle kwemvume. √
UPhindisiwe udelela uThamsanqa ehlangene nomama wakhe uma
uThamsanqa ethi uzomlanda.√
(Okuthathu kwalokhu) (3)
21.7 Isigameko esifihlelwe uThamsanqa esokuthi Isitifiketi somshado phakathi
kukaPhindisiwe noNkululeko kwakuyisitifiketi mbumbulu√ esasenziwe
ngabangani bakhe behlangene nochwepheshe.√ UThamsanqa udidekile
ukuthi njengoba ashada noPhindisiswe nje kanti wayeseke washada yini
ngaphambili.√
(3)
21.8 Yebo, kumele umuntu axolelwe emaphutheni awenzile ukuze kube nokuthula
nokuzwana.√ UThamsanqa njengomyeni kaPhindisiwe abashada benza
izifungo zokuthi bayohlukaniswa ngukufa kwakumele asamukele isixoliso
sikaPhinidisiwe.√
NOMA
Cha, kwakungamele ngoba uPhindisiwe wayesemenze isilima isikhathi eside
wabukisa ngaye emphakathini.√ Ngesikhathi emncenga ukuba akhulume
iqiniso ngokumphethe kabi akazange alikhulume iqiniso kunalokho
waqhubeka nobugebengu obuhleliwe
(Nezinye izimpendulo ezinembayo zokwamukeleka) (2)
21.9 Ngiyavumelana ngoba izigameko zilandelana ngokushesha okukhulu
okungacishe kube yizinsuku noma inyanga okuyisikhathi esifushane.√
UNkululeko uphoqa uPhindisiwe ukuba amkhokhele imali ngenxa
yokumthwalela icala lakhe.√ Uhlasela abazali bakaThamsanqa esizwa
ngabangani bakhe banquma ukwenza ugibe ukuze bathole imali
kuPhindisiwe ngamaqhinga. Amaqhinga akhe awaphumeleli ugcina eboshiwe
kanye naye uPhindisiwe ngokuzama ukuqola ibhange.√ (3)
21.10 Umbhali uphumelele kahle ukwethula isikhathi samanje√ ngoba izigameko
ezinobugebengu zibikwa emaphoyiseni njengoba nodaba lokuhlaselwa
kukaThamsanqa efuna uZiphozonke benquma ukulubika emaphoyiseni.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo zokwamukeleka) (2)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 25
AMAMAKI ESEWONKE: 80
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 36 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
RUBHRIKHI YOLIMI LWASEKHAYA
ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INKONDLO [AMAMAKI AYI-10]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 5–6 4 3 2 0–1
-Ukuhunyushwa -Ukhombisa ulwazi -Isihloko usihlaziye -Ukuhunyushwa -Akanalo nhlobo ulwazi
Ukuhunyushwa kwesihloko okunzulu ngesihloko futhi ngokugculisayo kwesihloko akugculisi lwesihloko
kwesihloko -Amaphuzu amahle usihumushe kahle -Akhona amaphuzu kahle -Akukho nhlobo
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu ahlukene -Impendulo echaza amahle asekela isihloko -Kuthukela kuvela okuhambisana
ukusekela kanye asekelwe kabanzi ngokwenelisayo -Amanye amaphuzu amaphuzu asekela nenkondlo
nokuqonda kabanzi kubhekiswe enkondlweni -Amanye amaphuzu asekeliwe kodwa isihloko -Ohlolwayo akanalo
ithekisthi. -Ulwazi oluhle kakhulu anembayo kodwa ubufakazi bubuye -Ulwazi lwenkondlo nhlobo ulwazi
lwenkondlo. awasekeliwe onke bungagculisi kwenye alugculisi kahle. lwenkondlo.
6 AMAMAKI ngendlela elindelekile inkathi
-Ulwazi lwenkondlo -Ulwazi lwenkondlo
luhle. olugculisayo.
ISAKHIWO KANYE 4 3 2 1 0–1
NOLIMI -Isakhiwo esihleleke -Isakhiwo esihleleke -Kukhona nokho -Isakhiwo sikhombisa -Isakhiwo asihlelekile
kahle kakhulu kahle futhi amaphuzu ukuhleleka kwesakhiwo amaphutha ezingeni kahle neze
Isakhiwo, ukugeleza -Amaphuzu ahleleke ageleza ngokulandelana -Amaphuzu awagelezi lokuhleleka -Ulimi lunamaphutha
okuhlelekile kahle kakhulu futhi kahle futhi awahlelekile -Amaphuzu awahlelekile amaningi kanye
kwamaphuzu kanye athungelana kahle -Ukugeleza -Amaphutha olimi ngokugculisayo nesitayela esingagculisi
nokwethula kakhulu kwamaphuzu ayingcosana, ithoni -Ulimi lunamaphutha neze.
Ulimi, ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye kuyalandeleka kanye nesitayela amaningi
nesitayela nesitayela kukhombisa -Ulimi, ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
esisetshenzisiwe ukuvuthwa komqondo, nesitayela kuhle. ngokugculisayo. akugculisi kahle.
embuzweni omude. kuyaheha futhi kushaya
emhlolweni
4 AMAMAKI -Ulimi, ukupelwa
kwamagama kanye
nezimpawu zokuloba
akunamaphutha nhlobo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 37 DBE/Februwari–Mashi 2018
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU B KANYE NESIQEPHU C: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INOVELI KANYE
NOMDLALO [AMAMAKI ANGAMA-25]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo enembayo: -Ukhombisa ukuqonda -Ukuhumusha isihloko -Ukuhunyushwa -Ulwazi oluncane
Ukuhunyushwa 14–15 kanye nokuhumusha ngokugculisayo; kwesihloko akugculisi kakhulu lwesihloko
kwesihloko -Impendulo enhle isihloko kahle akuzona zonke kahle; kuthukela kuvela -Umzamo ontekenteke
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu: 12–13 -Impendulo echaza izingxenye ezicaciswe amaphuzu asekela wokuphendula umbuzo
ukusekela kanye -Ukuhunyushwa ngokwenelisayo kabanzi isihloko ngokucacile -Amaphuzu awanelisi
nokuqonda kabanzi kwesihloko okunzulu -Amanye amaphuzu -Kunamaphuzu ambalwa -Amaphuzu ambalwa nhlobo
ithekisthi. -Amaphuzu ahlukene anembayo kodwa amahle asekela isihloko asekela isihloko -Ohlolwayo akanalo
anembayo nokusekela akusiwo wonke -Amaphuzu ambalwa -Amaphuzu amancane nhlobo ulwazi
15 AMAMAKI okunembayo asekelwe ngendlela asekeliwe, kodwa ahambisana nesihloko lwenoveli/umdlalo.
okususelwe embhalweni elindelekile ubufakazi bubuye -Ulwazi oluncane
-Ulwazi oluhle kakhulu -Ulwazi bungagculisi lwenoveli/umdlalo.
lwenoveli/lomdlalo. lwenoveli/Umdlalo -Ulwazi olungenele
luyabonakala. lwenoveli/umdlalo.
ISAKHIWO KANYE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
NOLIMI -Isakhiwo silandelana -Isakhiwo esihle kanye -Isakhiwo siyabonakala -Isakhiwo sikhombisa -Ukungabibikho
kahle kakhulu namaphuzu ahleleke kancane amaphutha ekuhlelweni kwesakhiwo esihleliwe
Isakhiwo, ukugeleza -Isingeniso kanye kahle -Ukugeleza kanye kwaso kuphazamisa ukugeleza
okuhlelekile nesiphetho okuhle -Isingeniso, isiphetho nokulandelana -Amaphuzu awahlelekile kwamaphuzu
kwamaphuzu kanye kakhulu kanye nezinye izigaba kwamaphuzu kahle -Amaphutha olimi kanye
nokwethula -Amaphuzu abekeke kuhleleke kahle kuyabonakala, kodwa -Amaphutha olimi nesitayela esingalungile
Ulimi, ithoni kanye kahle kakhulu futhi -Amaphuzu ageleza kunamaphutha agqamile kwenza lo mbhalo
nesitayela athungelana kahle kahle -Amaphutha olimi -Ithoni nesitayela ungabi yimpumelelo
esisetshenzisiwe -Ulimi ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye ambalwa; ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
embuzweni omude. nesitayela kukhombisa nesitayela kuhle. nesitayela ngokungafanele kusetshenziswe
ukuvuthwa, esisetshenzisiwe -Ukuhleleka kwezigaba ngokungafanele
10 AMAMAKI kuyancomeka futhi sifanelekile kunamaphutha. -Ukuhleleka kwezigaba
kushaya emhlolweni. -Izigaba eziningi kunamaphutha.
zibhaleke kahle.
UKWABIWA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWAMAMAKI
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo
More from Grade 12 isiZulu HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)
Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper