Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA LE-12
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2018
UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA
AMAMAKI: 80
Le memorandamu inamakhasi angama-32 sekuhlangene nerubhrikhi.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Skip to contentAll 2018 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)




isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Memo
Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2018, 32 pages. Read online or download the free PDF.
Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isizulu. Memorandum, 32 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiZulu HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isizulu
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 32
- File size
- 562.2 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 32
This exam
NSC November Exam 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 4Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 5Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions10 marks
- Question 7Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Show all 12 questions
- Question 11Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 13Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 15Ubuciko / Literature (Set Works)50 marks
- Question 17Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 19Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 21Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
IMIYALELO YOKUMAKA LELI IPHEPHA
1. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
(Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
omfushane encwadini eyodwa/efanayo)
2. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, izinkondlo
ezimiselwe, maka kuphela ezimbili zokuqala.
3. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
omfushane kanye nomude uphenduliwe.
4. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
uyayiyeka eyesibili.
5. Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
izinombolo zikhonjiswe imemo.
6. Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.
7. Imibuzo emide
Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
Sebenzisa irubhrikhi eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
ombuzo omude walowo ohlolwayo.
8. Imibuzo emifushane
Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.
9. Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI. Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikona
okunikezwa amamaki.
10. Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
UMBONO/IQINISO. Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikona okunikezwa
amamaki.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE
'UGQOZI' – BW Vilakazi
Impendulo yakho mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Makuchazwe imifanekisomqondo kanye nomoya wenkondlo.
• Makuxoxwe ngekhono lembongi ngokutshenziswa kwemifanekisomqondo
ukugqamisa umoya wenkondlo.
• Makuvezwe uvo lwakho (Isiphetho)
Isingeniso
Imifanekisomqondo yilawo magama/isigejane samazwi othi uma uhaya inkondlo
kwakheke isithombe emqondweni salokhu imbongi ekushoyo.
La magama angathinta izinzwa (eyokubona, eyokuzwa, eyokunambitha, eyokuthinta
kanye neyokuhoga), izifengqo, amagama acebile kanye nezimo zokukhuluma (izisho
nezaga).
Umoya wenkondlo sibheka isimo imbongi eyayikuso ngenkathi ibhala le nkondlo.
Yimizwa imbongi eyayizama ukuyidlulisa ngale nkondlo. Kule nkondlo imbongi iveza
umoya oxubile, wokulangazelela / wokufisa / wokuthemba nokujabula.
Umzimba
Imbongi isebenzise le mifanekisomqondo elandelayo ukugqamisa umoya wale
nkondlo.
Ibinza loku-1
Umoya otholakala kuleli binza owokulangazelela / owokufisa / owokuthemba
'Ngakhuleka laze layoshona' imbongi isebenzise umfanekisomqondo wokuzwakalayo.
Imbongi yayilangazelela/ifisa/inethemba imile ikhuleka, ingaphendulwa muntu laze
layoshona.
Ibinza lesi-2
Umoya otholakala kuleli binza owokujabula / wokuncoma, 'Kwafika kim' uMkabayi
emuhle'. Imbongi isebenzise umfanekisomqondo wokubonakalayo/ (inzwa yokubona).
Imbongi yayijabule ngoba yabona isibonakaliso sikaMkabayi emuhle. Iphinde
yasebenzisa umfanekisomqondo wokubonakala, 'Ngabon' umlind' masango evula'.
Imbongi iveza umoya wenjabulo ngoba yabona kuvuleka amathuba okwethweswa
amandla obumbongi. 'Kwangen' emakhalen' am' iphunga.' Umfanekisomqondo
wokuhogelekayo oveza umoya wokujabula nokweneliseka njengoba isingaphakathi
esigodlweni. Wangithatha phansi wangiphonsa phezulu- Wazinika isikhathi
sokuyibukisisa imbongi, kungathi kukhona ayefuna ukukufunda kuyo.
Ibinza lesi-3
‘Ngangena ngishwaben’ ulimi’ - Umfanekisomqondo wokubonakalayo (oyisisho)
wayekhungathekile/ebuka ngokumangala waze wahluleka nawukukhuluma.
Imbongi isebenzise umfanekisomqondo wokubonakalayo, 'Ngenaba ngazicabanga
ngiyinkosi'. Imbongi isebenzise isingathekiso ukuveza umoya wokujabula.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
Ibinza lesi-4
Imbongi isebenzise umfanekisomqondo wokubonakalayo, 'Ngawabon' evaliwe
noDukuz' esefile'. Imbongi iveza umoya wokukhathazeka uma ibona ukuvaleka
kwamasango okuchaza ukuvaleka kwamathuba okuqeqeshelwa ubumbongi. Iphinde
isebenzise ihaba, 'Lwagcwala umlom' ulimi lwami'. Imbongi ichaza ukuthi
inokukhathazeka ngenxa yokuthi iyahluleka ukukhuluma.
Ibinza lesi-5
Imbongi isebenzise umfanekisomqondo wokuzwakalayo, 'Namhla kangikwaz'
ukuthula'. Imbongi ijabule ngoba ulimi seluqaqekile. Iphinde yasebenzisa isingathekiso
'... imikhonto' emele izinkondlo okuwumfanekisomqondo wokuzwakalayo, 'Vuk' ubong'
indaba yemikhonto! UMkabayi uyamvusa, umnika amandla okuhaya nokubhala
izinkondlo. Umvusa ngisho ebusuku kwesikabhadakazi ukuba enze lo msebenzi
wokubhala izinkondlo. 'Nank' umthwal' engakwethwesa wona. Umthwalo imbongi
ingathekisa umsebenzi onzima okwakumele iwenze wokubhala izinkondlo. Ibinza
liveza umoya wokutusa okhonjiswa imbongi ngalolu gqozi / amandla esinawo okuhaya
izinkondlo.
ISIPHETHO (UVO LOHLOLWAYO)
Imbongi iphumelele ukusivezela imifanekisomqondo ukusethulela umoya wale nkondlo
ngokusebenzisa izinzwa, ihaba nesingathekiso.
(Impendulo mayibhalwe njenge-eseyi)
(Nezinye izibonelo ezithinta imifanekisomqondo ziyokwemukelwa.) [10]
UMBUZO 2: UMBUZO OMFUSHANE
'KWANDONGAZIYADUMA' – EJ Mhlanga
2.1 Isigqi esisheshayo.√ Nakuba yonke imigqa ivalekile/inezimpawu zokuloba
kodwa ngenxa yokweqiwa konkamisa kanye nomoya wokujabula okuleli binza
kwenza isigqi sisheshe.√ (2)
2.2 Imbongi ikhalela amaqhawe akwaZulu adlula emhlabeni√ angazange athole
ukuhlala kahle/ukuganwa ngoba ezama ukulwela isizwe sakwaZulu ukuze
ahlonishwe.√ (2)
2.3 Leli binza liqukethe umoya wokuncoma / wokutusa / wenjabulo.√ Ngakho-ke
lo mugqa ulekelele ukuba kuqondwe ukuthi intsha ishiye impilo yasemakhaya
yaya ezikhungwini zemfundo ephakeme yafunda, yahlabana ngeziqu.√ (2)
2.4 Imbongi ihlose ukugcizelela injabulo noma ukuthakasa okukhonjiswa abantu
uma sebethole ukukhanya ngenxa yemfundo nemisebenzi yayo emihle.√√ (2)
2.5 Indikimba yale nkondlo igqamisa imfundo / ulwazi√. Imbongi isebenzise
isingathekiso ubumnandi bobisi oluchaza ubumnandi bemfundo kanye
nesifaniso 'okwensengwakazi okuveza ukuthi imfundo yasezikhungweni
zemfundo iphakeme ijulile futhi isabalele.√ (2)
[10]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)
'NGIZW' UTHANDO' – JM Sikakane
3.1 Ukwenzasamuntu / Isenzasamuntu.√ Uthando aluyena umuntu kodwa uma
selukungenile luyakwazi ukukwenzisa izinto obungacabangi ukuthi
ungazenza.√ (2)
3.2 Okufanayo uthando oluhlukumezayo/olusanganisayo/olumenza angakwazi
ukuzicabangela.√ Ebinzeni lesi-4 imbongi ithi ayikwazi nokulala/ubuthongo
buyaphela ngenxa yalolu thando kanjalo ebinzeni lesi-8, ithi lolu thando
luyenzisa izinto eziningi ingabe isakhombisa ukucabanga.√ (2)
3.3 Ifanangwaqa u- 'ng' lilekelele ngokuletha umgqumo omnandi√ oveza ukuthi
yimbongi uqobo lwayo ezwa uthando osuluwumthwalo, ayisakwazi
nokugxilisa ingqondo emsebenzini ewenzayo.√ (2)
3.4 Imbongi ihlose ukugqamisa ukuthi inothando olujulile oluyidla ngaphakathi
engeke ikwazi nokuxoxela noma ichazele omunye umuntu ngalo ngoba
kungenzeka ukuthi lowo muntu angaluqondi lolu thando.√√ (2)
3.5 Imbongi isisebenzise kahle isenzukuthi, 'cwaka' esichaza ukuthula ungasho
lutho nhlobo kodwa lapha sinokuphikisana nokuchazwa yiso√ ngoba akukho
ukuthula kuye, uyakhuluma ngaphakathi kuyena ngenxa yalolu thando
aluzwayo ukugqamisa ukuthi inothando olukhulu oluyidlayo/uthando oluzwiwa
yiyo yodwa.√ (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)
'NKOSI SIKELELA I-AFRIKA' – CT Msimang
4.1 Ukuxhumana okumaphakathi√
Udondolo lwabo yithemba,
Ukholo lwabo luwubhoko√ (2)
4.2 Le migqa iqukethe umqondo wokuthi abantu base-Afrika le mbongi ekhuluma
ngabo bakhuluma ngobunye/ngokuzwana / ngokubumbana√ njengoba
bebaningi / beyizinhlanga ezahlukene kodwa bakhombisa ubudlelwano
obuhle bokubumbana bakhuluma ngazwi linye.√ (2)
4.3 Ukusetshenziswa kwezimpawu zokuloba emigqeni eminingi yale nkondlo
kube nomphumela wokuthi isigqi sinense.√ Lezi zimpawu zokuloba zigqamisa
ukukhathazeka kwembongi.√ (2)
4.4 Impindwa isebenze ukulekelela ofundayo ukuba aqonde ukuthi impindwa
iyagcizelela / idala isigqi.√ Imbongi inxusa / icela/incenga uNkulunkulu ukuba
abusise i-Afrika ukuze kuphele ububi nokungezwani okwenzeka e-Afrika.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
4.5 Esikhathini esiningi imithandazo yabantu iyafika eNkosini kuphele
nokuhlupheka kwabo njengoba leli binza lisho ukuthi zonke izinkinga
ezikhungethe i-Afrika ziyophela kube khona intokozo engapheli ngenxa
yemithandazo ebilokhu ibhekiswe kuMdali. Imbongi igcina ngamazwi
okunxusa uMdali ukuthi akayibusise i-Afrika ukuze ihlale ibumbene.√√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
[10]
KANYE
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUSHANE
'NGIYAZITHOBA' – Wm V Ngiba
5.1 Ngifis' okwentuthwane.√
Isifaniso. √ (2)
5.2 Ithoni yokukhathazeka / yokuphelelwa yithemba / yokubalisa√ njengoba
imbongi ikhombisa ukungabi nalutho / ukweswela / ibukelwa phansi nakuba
kunjalo iyabekezela / inethemba.√ (2)
5.3 Isimo sokukhuluma silekelele ukukhombisa ukuthi imbongi ingumuntu
ozithobile / ophansi futhi osebenza kanzima / ngokuzikhandla nakuba isimo
sempilo yayo singesihle neze.√√ (2)
5.4 Imbongi isebenzise impindwa ‘Ngiyazithoba' ngenhloso yokugcizelela
ukuhlonipha okudlulele kwalo muntu√ njengoba eziphoqa enokuzenzisa
ngenxa yesimo sokungakwazi ukuzilwela nokudlulisa imizwa yakhe noma
ebona ukubandlululwa nokugqilazwa kodwa akasho lutho
kwabamhlukumezayo.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
5.5 Imbongi iphumelele kahle ekusebenziseni izimpawu zokuloba ezidale ukuthi
isigqi sale nkondlo sinense.√ Imbongi iyabalisa / ikhathazekile ngesimo
sokuhlukumezeka ezithola ikuso ingenakwenza lutho ngenxa yengcindezelo
ngokobuzwe bayo.√ (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
UMBUZO 6: UMBUZO OMUDE
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
• Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isakhiwo senoveli.
• Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
• Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo sale noveli.
Ukuchazwa kwesakhiwo
• Isakhiwo siwukubumbeka kwendaba (umumo wendaba) ukusuka ekuqaleni kuze
kufike ekugcineni.
• Isakhiwo sehlukaniswe amazinga amathathu: isingeniso, umzimba nesiphetho.
Isingeniso
• Esingenisweni sethulelwa umlingiswa osemqoka, inkinga abhekene nayo eba
yisisusa sodweshu kanye nesizinda.
• Umhlengi / UMahlengi nguye umlingiswa osemqoka inkinga yakhe ukuthi
unemizwa yokuthanda abantu abanobulili obufana nobakhe (abesilisa) okuyisisusa
sodweshu. Lokhu kumenze waze wathatha isinqumo sokuyoshintsha ubulili abe
nguMahlengi.
• Umbhali usivezela indawo yaseThekwini lapho indaba izogxila khona. Umhlengi /
Mahlengi naye uhlala eThekwini lapho indaba iqala khona ibuye futhi iphele khona.
Umzimba
Emzimbeni sibheka ukubhebhetheka kodweshu, isixakaxaka kuze kufike
kuvuthondaba.
Ukubhebhetheka kodweshu
• UMahlengi ushelwa uXolani Mpanza ngemuva kokubonana kwabo emhlanganweni
wosomabhizinisi abasafufusa kanti unalo isoka lakhe uNdumiso noXolani uganiwe.
• Ulungile, inkosikazi kaXolani ixabana noXolani uma eseqala ukubona ukuthi
kukhona okungahambi kahle lapha kumyeni wakhe.
Isixakaxaka
• UNdumiso, isoka likaMahlengi liyasola ukuthi uMahlengi usenomunye umuntu
athandana naye.
• UNdumiso uqhutshwa isikhwele uze ugcina eseshaya uXolani.
• UNontobeko uziphonsa emotweni kaNkululeko emuva kokwaliwa uMhlengi.
• UNontobeko uthandana noNkululeko, ubuye uyamala ngobusuku obandulela
usuku lomshado. UNkululeko uyazibulala ngenxa yalokho.
• UNontobeko uthungatha uMhlengi eGcilima ugcina esehamba noNgidi
ukuyothungatha uMhlengi eThekwini.
• UNdumiso uhlela itulo lokuyobamba inkunzi uNgidi ukuze athole imali yokulobola
uMahlengi.
• Izingane zikaXolani zisha nendlu ngenkathi uXolani evakashele uMahlengi ngoba
wazikhiyela endlini.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
Uvuthondaba
• Uvuthondaba siluthola lapho uNgidi, uNontobeko uNomalanga, noXolani befika
efulethini lapho kuhlala khona uMhlengi.
• Bathola izindaba ezibathusayo zokuthi uMhlengi useziguqule waba ngumuntu
wesifazane.
• UXolani naye uyathuka uma ezwa ukuthi uMahlengi ubengumuntu wesilisa.
Isiphetho
Umbhali uyiphethe kahle indaba yakhe ngovuthondaba. Umfundi usala nemibuzo
eminingi engqondweni yakhe ngokwasala kwenzeka emuva kwalesi sigameko.
Uvo lohlolwayo
Umbhali ukwazile ukusebenzisa ikhono lokubumba isakhiwo sale noveli. Amazinga
anikezelana kahle ukusuka esingenisweni kuze kuyofinyelela esiphethweni
esiwuvuthondaba. Imfihlo yomlingiswa onguMhlengi / Mahlengi yokushintsha ubulili
igcina ivele obala.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Namanye amaphuzu asekela impendulo ayokwamukeleka) [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
7.1 Umoya wothando,√ uXolani uze kuMahlengi waze washiya nezingane zodwa
ngoba esehluleke ukuzibamba efisa ukumbona noma imizuzwana nje.√ (2)
7.2 Umlandi usitshela ngemizwa yomlingiswa onguMahlengi kanye noXolani√
ukuthi uMahlengi wayethukile uma ezwa ukuthi uXolani ushiye izingane
zodwa kanti futhi wayesenemizwa yothando ngoXolani, uXolani uvula izingalo
usanganiswa uthando ayesenalo ngoMahlengi.√ (2)
7.3 • Ucabanga ukuthi ikhadi lebhizinisi aqeda kulinikezwa nguMahlengi
alithathe noma alishiye phezu kwetafula abuye anqume ukulithatha.√
• Ucabangana noMahlengi, ahluleke ukugxilisa umqondo emsebenzini
wakhe agcine enqume ukuwuyeka njengoba wayeselokhu enza
amaphutha.√
• Ucabanga ukushayela uMahlengi ucingo kepha unokungabaza ngenxa
yokuthi akazi ukuthi uzothini kuye. (3)
7.4 Bobabili banothando lweqiniso lukaMhlengi/Mahlengi.√ UNdumiso akaziboni
ephila impilo yothando ngaphandle kukaMahlengi uze uthatha isinqumo
sokuyobamba inkunzi ukuze amlobole√ kanti uNontobeko akaziboni
eqhubeka nempilo ngaphandle kukaMhlengi uze athathe isinqumo sokuba ale
uNkululeko ahambe ayofuna uMhlengi yize amlaxaza.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
7.5 Umbhali uhlose ukuxwayisa ukuthi akumele uvumele uthando lukubuse uze
wenze izinto ezingakufaka ezinkingeni√ njengoba uNdumiso wagcina
enodlame washaya uXolani, wabulala uNyambose ngenkathi eyobamba
inkunzi kwaNgidi wagcina ngokuboshwa√ kanti uNkululeko wathatha
isinqumo sokuzibulala emuva kokuba aliwe nguNontobeko.√ (3)
7.6 Bobabili bangabantu besilisa kodwa abangabuki izinto ngokufana uma kuyiwa
kwezothando.√ UMandla wayekholelwa ekutheni uma ungumuntu wesilisa
kumele ushele umuntu wesifazane√ kanti uMhlengi wayesethathe isinqumo
sokulandela imizwa yakhe yokuthanda abantu bobulili obufana nobakhe. √ (3)
7.7 Ubudlelwano besimo senhlalo bugqamisa ukuthi bahleli kamnandi
bayancokolisana / uXolani ukholelwa emithini.√ UXolani nakuba engumuntu
wesilisa kodwa unolwazi lokuthi abantu besifazane uma befuna abantu
besilisa babathande bahamba uMam'unengalo kanye noMgenge abadumile
lapha eThekwini ngomuthi wentando. √ (2)
7.8 Wawuzoba muhle, uNdumiso wayezoqhubeka nempilo akhohlwe uMahlengi
alobole enye intokazi njengoba wayezogcina elitholile iqiniso lokuthi
uMahlengi waziguqula ubulili waba umuntu wesifazane.√√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo)
NOMA
Wawuzoba mubi ngoba wayezogcina ebabambile uMahlengi noXolani bese
eyababulala njengoba ayeshilo kuMahlengi ukuthi uyombulala ngalezi zakhe
uma eke waqoma.√√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
7.9 Ngiyavumelana ngoba uXolani uthe ebona uMahlengi okokuqala akangabe
esagxilisa umqondo wakhe kulokhu ayekuzele emhlanganweni
wosomabhizinisi kuthi noma inkosikazi yakhe isimsola ngokuthi useqonyiwe
kodwa aphike.√ Unquma ukushiya izingane zakhe zodwa endlini aye
kuMahlengi zisale zishe nendlu.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo). (2)
7.10 Umbhali uphumelele kahle ekwethuleni isiphetho kuvuthondaba.√ Umbhali
usishiya nemibuzo okumele siziphendulele thina ngokwenzeka kubalingiswa
emuva kokuba sebethole amaqiniso ngoMahlengi.√ Akekho owaziyo ukuthi
impilo kaNontobeko, kaXolani kanye noNgidi yaqhubeka kanjani.√ (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 8: UMBUZO OMUDE
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
• Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isakhiwo senoveli.
• Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
• Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo sale noveli.
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo.
Ukuchazwa kwesakhiwo
• Isakhiwo siwukubumbeka kwendaba (umumo wendaba) ukusuka ekuqaleni kuze
kufike ekugcineni.
• Isakhiwo sehlukaniswe amazinga amathathu: isingeniso, umzimba nesiphetho.
Isingeniso
• Esingenisweni sethulelwa umlingiswa osemqoka, inkinga abhekene nayo eba
yisisusa sodweshu kanye nesizinda.
• Isisusa sodweshu umcebo kaNomvula okuyizigidi zamarandi awuwine emjahweni
wamahhashi. Inkinga ukuthi akafundile nayo le mali iyamdida kakhulu akakwazi
nokuyifunda.Indaba yokuwina kukaNomvula iphuma emaphephandabeni.
• Lesi sigameko senzeka eThekwini endaweni yaseThusini emajalidini lapho
kusebenza khona uNomvula kanye nesoka lakhe uGenyeza. Kukhona nabanye
abasebenzi abasebenza ezingadini zabelungu. Iningi lalaba basebenzi bahlwempu
njengoba bengaholi imali etheni.
Umzimba
Emzimbeni sibheka ukubhebhetheka kodweshu, isixakaxaka kuze kufike
kuvuthondaba.
Ukubhebhetheka kodweshu
• UGenyeza oyisoka likaNomvula uqala ukuba nesikhwele ngoba uNomvula
esenemali. Ugcina esethela isibhaxu kuwo wonke umuntu osondela kuNomvula.
• UGenyeza uxabana noNomvula ngoba ebona ukuthi abantu abangamaqola
sebefuna ukuqola uNomvula umcebo wakhe kanti uNomvula yena akakuboni
lokhu. Ukhohliseka kalula.
• UChule ongumfundisi-mbumbulu ngobuchule bakhe ugcina emzuzile uMirriam
ukuze azuze umcebo wakhe. Inhlansi yothando iyadaleka ugcina esemlobola,
aphethe ngokushada naye.
Isixakaxaka
• UMaHadebe wazama ukubulala uNomvula ngokubahlanyisa benonina uMaNdelu,
uthumela uMahuzu nakhona uyahluleka ngoba kugcine kufe yena uMahuzu.
• UChule uqala ukuba nesikhwele ngoba kudlala izingoma zikaGenyeza
kumabonakude nasemisakazweni.
• UChule uze uthatha isinqumo sokumbulala uNomvula ukuze umcebo uzogcina
sekungowakhe yedwa.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
Uvuthondaba
• UChule uzama ukubulala uNomvula ulekelelwa uJamu kanye noDaffo kepha
kugcina kufa yena noJamu. UDaffo uyaboshwa umcebo wonke usala kuNomvula.
• UNomvula wabeletha ingane kaChule ayeshone eseyikhulelwe.
Isiphetho
• Le ndaba iphetha ngepholavuthondaba lapho uGenyeza ebuyelana noNomvula.
Baba nendumezulu yomshado bagcina sebenesithabathaba sendlu.
• Umndeni waseMangwaneni uyabuyisana, noMaHadebe uyaxolisa kuNomvula
ngokuzama ukumbulala.
Uvo lohlolwayo
Umbhali ukwazile ukusebenzisa ikhono lokubumba isakhiwo sale noveli. Amazinga
anikezelana kahle ukusuka esingenisweni kuze kuyofinyelela esiphethweni. Inkinga
yomlingiswa onguMirriam/uNomvula neyabantu abafuna ukumqola umcebo wakhe
igcina ixazululekile
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Namanye amaphuzu asekela impendulo ayokwamukeleka) [25]
UMBUZO 9: UMBUZO OMFUSHANE
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
9.1 Umoya wentukuthelo,√ uGenyeza ufuna ukushaya abantu abafuna ukuqola
uMiliyemu njengoba ewine imali kanye nezintatheli nabasemsakazweni
ababengasapheli kwaDicey.√ (2)
9.2 Umlandi usitshela ngentuthukuthelo kaGenyeza njengoba amaqola ayefuna
imali kaMirriam kanjalo nezintatheli nabasemsakazweni.√ Usitshela
nangokufika kukaKhekhe ehamba noJohan Wessels owayedlala isiginci
noGenyeza.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
9.3 • Ucabanga ukuthi umyeni wakhe wayemephulile osizini ngokuhambela
endodakazini yakhe kodwa uMeyili useyayifuna le mali kaNomvula
njengoba ethi kumele alandwe eThekwini.
• Ucabanga ukuthi imali ngeyakhe kanye noNomvula akuyona eyomndeni
wonke babengabanika uma bethanda bangaze babizelwe umndeni.√
• Ufisa sengathi ngabe uNomvula akayiwinanga le mali ngoba isimdalele
amazinyo abushelelezi emndenini kanti yena ubejabulele ukuthi isimo
sakhe sizoguquka emndenini wakhe.√ (3)
9.4 Bobabili babefuna ukuceba ngemali kaNomvula.√ UMaHadebe wathumela
uMahuzu ukuthi ayodlisa uNomvula umuthi ukuze ahlanye bathole umcebo√
kanti UChule wahlela noDaffo ukuthi abulale uNomvula ukuze umcebo wonke
kaNomvula kube ngowakhe.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
9.5 Umbhali uhlose ukweluleka ukuthi kumele waneliswe yilokho okutholile
ungaze wenze izinto ezingakufaka ezinkingeni√ UMaHadebe wafelwa
indodana yakhe uMahuzu ngenxa yomhobholo wokufuna wonke umcebo
kaNomvula naye wagcina egulile walala esibhedlela√ kanti uChule
wacabanga isu lokubulala uNomvula emuva kokubona ukuthi sebezofaka
isehlukaniso, wathenga uDaffo kwagcina ngokuba kufe yena.√ (3)
9.6 UMaSikhakhane unozwelo kanti uMaHadebe akanalo uzwelo.√
UMaSikhakhane unquma ukuthumela intombazane ukube iye koxwayisa
uMaNdelu ukuthi aze angakudli ukudla anikwa khona nokuthi akovuka
ekuseni ayoshayela uNomvula ucingo amxwayise ngobungozi obuzomehlela
njengoba ezothola ucingo oluvela kuMaHadebe lubika ngokufa kwakhe
uMaNdelu.√ UMaHadebe wayenenhliziyo embi, emuva kokuzwa ukuthi
uNomvula uwine izinkulungwane zamarandi wathola umuthi ekhaya
wokuhlanyisa uNomvula ukuze umcebo ube ngowabo noMeyili.√ (3)
9.7 La mazwi agqamisa ukuthi impilo yaseThusini phakathi kwabantu
abamhlophe nabantu abamnyama yayiyinhle.√ Ukuzihasha kukaWessels
phambi kukaGenyeza, ukuphuza umqombothi kanye nokushaya isiginci
kusaveza khona ukuthi uWessels wayengumlungu ongenalo ubandluluilo
kubantu abamnyama. √ (2)
9.8 Yayingaba yimbi, uGenyeza wayengeke adume ngaleyo ndlela, izingoma
zakhe zazingeke zizwakale emsakazweni nakumabonakude zazingeke
futhi zifinyelele kuChule nakuMirriam okwakuzokwenza bagcine
bengabuyelananga.√√ (2)
9.9 Ngiyavumelana ngoba uMeyili ukhombisile ukuthakaselela konke okuhle
abakwenzelwa uNomvula njengoba esebakhele indlu yezitini wabathengela
nesitofu.√ Nakuba ekuqaleni wayenenhliziyo embi, engamthandi uNomvula
wayemxoshile emuva kokutholela ingane ekhaya.√ (2)
9.10 Umbhali uphumelele kahle ekwethuleni isiphetho ngoba izinto ziyaxazululeka
nesimo siphindela njengoba sasinjalo phakathi kukaGenyeza noMirriam.√
Umbhali uphethe ngokuveza impilo kaNomvula noGenyeza ukuthi baphinda
bathandana bashada√ njengoba uChule wagcina ngokuciphizwa yimoto wafa,
uDaffo wagwetshwa iminyaka. UNomvula wathola wonke umcebo kaChule
nendlu.√ (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 10: UMBUZO OMUDE
KUNJALO-KE – ME Wanda
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
• Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isakhiwo senoveli.
• Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
• Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo sale noveli.
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo.
Ukwethulwa kwesakhiwo
• Isakhiwo siwukubumbeka kwendaba (umumo wendaba) ukusuka ekuqaleni kuze
kufike ekugcineni.
• Isakhiwo sehlukaniswe amazinga amathathu: isingeniso/isethulo, umzimba
nesiphetho.
Isingeniso
• Esingenisweni sethulelwa umlingiswa osemqoka, inkinga abhekene nayo eba
yisisusa sodweshu kanye nesizinda.
• Kule noveli sethulelwa umlingiswa osemqoka onguDumazile Kheswa osanganisa
uthisha wakhe, uthisha uMoloi ngobuhle.
• Inkinga abhekene nayo ukuhluleka ukubhekana nesimo sokuhletshwa ngoMemu
ngento angayenzanga yokuthandana nothisha uMoloi okuyisisusa sodweshu.
• Le ndaba yenzeka esikoleni saseZenzele eMbumbulu, lapho uDumazile agcina
esexoshiwe ngenxa yokukhuleliswa uMoloi.
Umzimba
Emzimbeni sibheka ukubhebhetheka kodweshu, isixakaxaka kuze kufike
kuvuthondaba.
Ukubhebhetheka kodweshu
• Udweshu lwangaphakathi ludla uDumazile aze agcine emtshelile uthisha uMoloi
ngodaba lokuhletshwa ngomemu mayelana ngokweshelwa nguthisha.
• UMiss Hlophe uxabana noDumazile bebanga uthisha uMoloi.
• UDumazile uyakhulelwa, uyaxoshwa esikoleni.
• uNozulu uxosha uDumazile noMaNdovela emzini wakhe ngendaba yokukhulelwa
kukaDumazile.
Isixakaxaka
• Umqashi kaDumazile, uSithole uxabana nowakwakhe uMaNzimande kubangwa
amahlebezi okuthandana kukaDumazile noSithole.
• USithole uthenga umuzi eMafezini eMlazi, uhlala noDumazile.
• UDumazile ushada noMtalaselwa bayaqhubeka bahlala endlini eyathengwa
uSithole.
• UDumazile uphinde ubonana noMoloi khona lapha.
• USithole ulwa noMoloi kwaze kwafika izintatheli.
• UDumazile noMthovovo bashisa isitolo sikaSithole.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
• UMtalaselwa uxabana nabazali bakhe bebanga ukuthi akafuni ukwakha eduze
kwasekhaya.
• UDumazile uxabana nomamezala wakhe umsola ngokuthakatha.
• Kushayana oyise bezingane zikaDumazile emzini kaDumazile.
Uvuthondaba
• UDumazile usesibhedlela ugulela ukufa, ulalele umsakazo uzwa ngokufa kwabo
bonke abantu besilisa alala nabo. Emuva kwalokho uvuma izono zakhe
kumfundisi, uxolisa kubazali bakhe nakumamezala wakhe ngakwenzile ngemuva
kwalokho uyashona.
Isiphetho
Umbhali uphethe le ndaba ngebohlololo esilithola lapho kunomngcwabo kaDumazile.
Leli bohlololo ligqamisa ukubuyisana phakathi komndeni wakwaKheswa nowakaZuma
uma bengcwaba indodakazi yabo ngesizotha bebambisene.
(Abafundi bangasebenzisa namanye amaphuzu.)
Uvo lohlolwayo
Konke lokhu okubaliwe kukhombisa ikhono lombhali ekwethuleni isakhiwo senoveli.
Uphumelele kahle ukubumba isakhiwo sale noveli. Amazinga esakhiwo anikezelana
kahle ukusuka esingenisweni kuze kufinyelele esiphethweni esiyibohlololo.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Namanye amaphuzu asekela impendulo ayokwamukeleka) [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUSHANE
KUNJALO-KE – MJ Wanda
11.1 Umoya wentukuthelo.√ UKheswa udinwe ukufika kukaDumazile ebusuku
ehamba noSithole sebephethe ingane.√ (2)
11.2 Umlandi usitshela ngokwenzeka esiqeshaneni ukushweleza kukaSithole
okumenze wakhokha inhlawulo.√ UDumazile uthatha usana lwakhe ulugonisa
uyise walo uphuma endlini uyobona uLerato.√ (2)
11.3 • Ucabanga ngomemu noMisi ababekhuluma ngaye ngodaba lukathisha
uMoloi.√
• Ucabanga ukuthi inkinga abhekene nayo yokuhletshwa omemu ngodaba
lukaMoloi angayitshela bani njengoba lo gogo ahlala ekhaya lakhe
enguphoshozwayo.√
• Ucabanga ukuthi angathandana kanjani nothisha ebe eyingane yesikole
nokuthi kumele amtshele uthisha uMoloi ukuthi akayithandi le nto ayisho
kuyena.√
• Ucabanga ukuthi kumele akhombise labo abamzondela ize ukuthi
usezomqoma-ke uthisha uMoloi ukuze bamzondele into eyiqiniso.√
• Ucabanga uMiss Hlophe othi makahlukane nothisha uMoloi ekubeni yena
efunga egomela ukuthi ngeke ahlukane nothisha.
(Okuthathu kwalokhu) (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
11.4 Bobabili bathathelwa uDumazile abantu babo ababathandayo/Bobabili
bathathela izinto phezulu.√ UMisi Hlophe wagcina ngokuxabana noDumazile
esikoleni ngenxa yokuqonywa kukaMoloi nguDumazile√ kanjalo
uMaNzimande waxabana noDumazile emuva kokutshelwa uLizy ukuthi
uDumazile uthandana noSithole.√ (3)
11.5 Umbhali uhlose ukusiluleka / ukusibonisa ngokuthi kumele uthembeke kulowo
othandana naye.√ UMoloi washiya inkosikazi yakhe ekhaya eGoli waba
nobudlelwane nabantu abahlukene ekuthe ekugcineni washona ngenxa
yokugula.√ USithole washiya inkosikazi yakhe wayohlala noDumazile,
waphelelwa umcebo, waboshwa, wagcina ngokushona ngenxa yokugula.√ (3)
11.6 UMaNdovela noDumazile bakholelwa emandleni ezinyanga nemithi√
UMaNdovela wagcaba uDumazile ngomuthi owawufike noyise uKheswa
ewuthathe enyangeni uGubeshe ukuze kwelashwe ukudumba kwezinyawo.
UMaNdovela wamcebisa ukuthi makaye enyangeni uMakhwashube ukuze
amqinise akhiphe isichitho esizomqedela umsebenzi kwaSithole.√ (3)
11.7 La mazwi agqamisa ukuthi isimo senhlalo kwaKheswa simuncu.√ Umlingiswa
onguKheswa uthukuthelele uSithole okhombisa ukudelela ngokuzifikela yena
noDumazile indodakazi kaKheswa isiphethe ingane kaSithole bengazi. Lokhu
ukubona njengokudelela umuzi wakoKheswa.√ (2)
11.8 Wawuzoba muhle, wayezovuka azithathe / azisole bese eqhubeka nokufunda
nokuziphatha kahle ngokweziyalo zabazali bakhe mhlawumbe agcine
esethole umuntu omthanda ngokweqiniso, ashade naye.√√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
11.9 Ngiyavumelana ngoba uMaShandu ukwazile ukukhuluma emgcwabeni
ngomakoti wakwakhe onguDumazile mayelana nezenzo zakhe
ebezingezinhle azenze kuye lapho ayembize nangomthakathi.√ Nakube
babengazwani engamfuni kepha wathi uyamxolela akambambeli magqubu.√ (2)
11.10 Umbhali uphumelele kahle ekwethuleni isiphetho ngebohlololo ngoba
umndeni kaDumazile nomndeni kaMtalaselwa uyabuyisana.√ Umbhali
uphethe ngenkulumo kaMaShandu enkonzweni yomngcwabo lapho exolela
khona uDumazile yize babengezwani ngoba uDumazile embize
ngomthakathi.√ Emuva komngcwabo umfowabo kaMnumzane Zuma
wabonga kubantu ababesingathile wacela ukuba abantu badlule ekhaya
beyogeza izandla.√ (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 12: UMBUZO OMUDE
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
• Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isakhiwo senoveli.
• Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
• Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo sale noveli.
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa impumelelo yombhali
ekubumbeni isakhiwo.
Ukwethulwa kwesakhiwo
• Isakhiwo siwukubumbeka kwendaba (umumo wendaba) ukusuka ekuqaleni kuze
kufike ekugcineni.
• Sehlukaniswe amazinga amathathu: isingeniso/isethulo, umzimba nesiphetho.
Isingeniso
• Esingenisweni sethulelwa umlingiswa osemqoka, inkinga abhekene nayo eba
yisisusa sodweshu kanye nesizinda.
• Isisusa sodweshu ukufika kukaNjini Cele ongumalume kaBafana Ngubane ofika
emzini kaBafana eMlazi engalindelwe ngenhloso yokuzocelela izingane
zikadadewabo kaBafana, uLinono ngoba bebulawa yindlala yasemakhaya
eMpaphala.
• UBafana uyenqaba ukuthatha izingane zikaLinono ngoba ezibona ephila impilo
engcono kunephilwa eMpaphala.
(Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye amayelana nesakhiwo
kule noveli)
Umzimba
Emzimbeni sibheka ukubhebhetheka kodweshu,isixakaxaka kuze kufike
kuvuthondaba.
Ukubhebhetheka kodweshu
• UCele ubuyela emuva eMpaphala engasizakalanga ngoba uBafana
engasemukelanga isicelo sakhe sokuthatha izingane zikaLinono.
• UPoppie akazifuni izingane zasemakhaya.
Isixakaxaka
• UMaXakushe ubikela uBafana ukuthi u-Euthenasia usemqedile ngokweba imali
yakhe.
• UPoppie uxosha uMaXakushe ngoba ethi ubengabikeli ngani yena ngodaba luka-
Euthenasia nemali.
• UBafana uya kwa-Farook ukuyobuza ngezimpahla ezithengwa ngu-Euthenasia.
• U-Euthenasia untshontsha imoto ka-Miss Hawkins uya nayo eLindelani
• UPoppie uthengela o-Euthenasia imoto ngaphandle kwemvume kaBafana.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
• UBafana uyahamba ekhaya e-La Lucia, ubuyela ekhaya eMlazi.
• UPoppie ufika emsebenzini, untshontsha izincwadi zikaBafana.
• UBafana ugcina ngokuhluleka ukuza emsebenzini, unikwa izimali zakhe,
uphelelwa umsebenzi.
• UBafana uhlala kwaMaMthunzi eNyukhasela, ulinyalelwa imoto yakhe.
• UMgwazeni umfowabo ka-Prisca usabisa uBafana ngokuthi uma eqhubeka
nokuvula icala uzombulala.
• UBafana ugcina ngokuhamba eNyukhasela, uhlala kwaMashu kwaMaMsibi
ongumhlolikazi noyithwasa.
• UBafana ushayisa imoto kamakhelwane uSibeko agcine ngokuyalelwa uMaMsibi
ukuthi akaphindele ekhaya kubo ukuyolungisa amabhadi anawo.
Uvuthondaba
• Uvuthondaba lutholakala lapho uBafana ecishe eziphosa olwandle ngemoto,
kwasiza ukuqhamuka kwendiya elakhuluma ngokuya esihogweni kwabantu
abazibulalayo.
• UBafana ufika eMpaphala; umalume wakhe uCele uyamamukela ngokumxhawula.
Isiphetho
Umbhali uphethe le ndaba ngebohlololo. UBafana noMaMthimkhulu bagcina behlala
eMfangidelile, badayisa umuzi wabo ose-La Lucia. Umndeni wonke waxolelana
wabuyisana.
(Umfundi angasebenzisa nabanye abalingiswa namaphuzu ukuphendula umbuzo)
Uvo lohlolwayo
Konke lokhu okubaliwe kukhombisa ikhono lombhali ekwethuleni isakhiwo senoveli.
Uphumelele kahle ukubumba isakhiwo sale noveli. Amazinga esakhiwo anikezelana
kahle ukusuka esingenisweni kuze kufinyelele esiphethweni. UCele nomndeni
waseMpaphala bamukela uPoppie noBafana, babatholela nemisebenzi abazoyenza.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Namanye amaphuzu asekela impendulo ayokwamukeleka) [25]
UMBUZO 13: UMBUZO OMFUSHANE
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
13.1 Umoya wokuncenga/woxolo.√ UNgubane uyaxolisa uma uThathezakhe
ekhombisa intukuthelo ngenkathi ebiza igama lakhe sakulinqamulela.√ (2)
13.2 Umbhali usitshela ngemizwa yokucasuka namagqubu kaThathezakhe
njengoba ebona ukuthi uBafana usazithwele namanje usaqhubeka nalokhu
ayekwenza ngesikhathi besafunda ekolishi nasOngoye.√ UBafana ukhombisa
imizwa yokukhathazeka njengoba eze kuThathezakhe ukuzofuna usizo
ngomuzi wakhe kanti uThathezakhe yena uzojika agxeke yena ngokuziphatha
kwakhe.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
13.3 • Ucabanga ukuthi kungani uPoppie wayeshiye iBhayibheli ayelinikezwe
ngunina.
• Ucabanga amazwi unina awasho kuPoppie mhlazane ebavakashele
okokugcina ekhaya labo eMlazi asefezeka njengamanje.
• Ucabanga ngezinto ayezifundise izingane zakhe kodwa lezo zinto
zaphuhluka esandleni.
• Ucabanga ngencwadi i-Basic Psychological Needs ekhuluma ngezidingo
ezintathu.
(Okuthathu kwalokhu) (3)
13.4 Bobabili basiza ekwakheni umndeni wakwaNgubane.√ UThathezakhe
ucebisa uNgubane mayelana nokuthi kumele aguqule inqubo abaphila ngayo
nomndeni wakhe ibe nobuntu√ kanti umethiloni Mkhize ucebisa uPoppie
ukuthi makabe nobuntu athathe izingane zikadadewabo kaNgubane nakuba
kungezona ezakhe.√
(Nezinye izimpendulo ezinembhayo) (3)
13.5 Umbhali uhlose ukweluleka/ukubonisa ukubaluleka kokuba nobuntu ngaso
sonke isikhathi.√ UNgubane wayewubukela phansi umndeni wakhe yize naye
wasizwa yiwo, wagcina enezinkinga wabuyela kuwo lowo mndeni wakhe
waseMpaphala.√ UPoppie wayebukela phansi umndeni kaNgubane,
akangafuna nokuthatha izingane zikaLinono ngoba ethi ngezasemafamu
kodwa wagcina ngokuba athathwe yizona izingane zaseMpaphala emafamu.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (3)
13.6 UBen Martin noJohn Ngubane banezinkolelo ezingafani mayelana nezinga
lempilo ephilwa ngabantu basemalokishini.√ UBen Martin ukholelwa ekutheni
kumele kube nokuxhumana phakathi kwabantu abasemalokishini abantulayo
nalabo asebehlala ezindaweni zasemadolobheni futhi abaphila impilo
engcono√ kanti uJohn Ngubane wayekholelwa ukuthi impilo ephilwa
ngabantu basemalokishini abantulayo ayikho ezingeni lakhe ngakho-ke
akakwazi ukuzihlanganisa nabo njengoba ayebacwasa futhi ayeka nokusonta
nabo.√ (3)
13.7 La mazwi agqamisa isimo esingesihle emndenini wakwaNgubane njengoba
umndeni kaNgubane wawususikhombisa uqhekeko ngenxa yobukhulu
phakathi kukaPoppie noNgubane.√ UDokotela uMdlalose ululeka uNgubane
ukuba akaqale azwane nomakhelwane ukuze kube lula ukulungisa uqhekeko
olwase lukhona emzini wakhe. √ (2)
13.8 Wawuzoba mubi, uMelody wayengaqhubeka nokuthola izingane zabanye
abantu hleze agcine ngokugula. Wayengagcina ezilahlile, aduke nezwe,
agcine ezibulele√ njengoba wayeyibhalile incwadi echaza ukuthi ufuna
ukuzibulala.√
(Nezinye izimpendulo ezinembhayo) (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
13.9 Ngiyavumelana ngoba wayelokhu ephokophelele njalo ukuthi umndeni wakhe
uhlale ubumbene, wayekhulise izingane zikadadewabo owashona
uQophitshe, uLinono noBafana kanye nabazukulu bakhe o-Uzithelile
noHlanganisani / wayofunela izingane zikaLinono indawo nempilo engcono
kaBafana ngoba ebona ukuthi amandla aseyabaphelela bona
benoMaKhumalo.√ Waphinde wamukela uNgubane noPoppie uma
sebeshaywe umhlaba yize yena bamhlukumeza bamxosha emzini wabo
ngenkathi ebacela ukuthi bamukele u-Uzithelile noHlanganisani.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
13.10 Umbhali uphumelele kahle ekwethuleni isiphetho esiyibohlololo, akuzange
kube khona imibuzo yokuthi kazi kwagcina kwenzakaleni ngempilo
kaNgubane noPoppie.√ Umbhali unqume ukuqhubeka atshele abafundi
ukuthi kwagcina kwenzakaleni ngomlingiswa omkhulu.√ UNgubane waqhuba
izifundo zakhe zokuphatha amapulazi kanti uPoppie wayakofundisa
eYunivesithi ngakhokhe umbhali ugqamise ukubuyisana komndeni njengoba
sebebonke eMpaphala.√ (3)
[25]
UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi uchaza ukudabuka kwezinto ezithinta impilo
yomphakathi nezici zezilwane ezithile enganekwaneni, izibongo kanye nehubo.
• Ukuphendula umbuzo ngokucaphuna nokwesekela ngokwenganekwane, izibongo
kanye nehubo. Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo enganekwaneni makachaze umlando wokudabuka
kwezici zezilwane ezithile, ezibongweni zikaGcina Mhlophe kanye nehubo.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe aphinde asekele
kusukela ekuqaleni kuze kufike ekupheleni kobuciko bomlomo obunikeziwe.
o Isiphetho sempendulo (Uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nenganekwane, izibongo kanye nehubo. [25]
Ukuchaza umlando wokudabuka kwezinto
Umlando wokudabuka kwezinto ilapho kubhekwa khona imvelaphi yento ethile ethinta
impilo yomphakathi nezici zezilwane ezithile. Kucutshungulwa ukuthi into ethile
yasungululeka kanjani/noma yini eyaholela ekuthini ibe khona. Enganekwaneni ethi;
‘Inkosi yezinyoni’ kunomlando wesici esithinta isikhova iqola kanye nongcede.
Inkosi Yezinyoni
Umlando wesici esithinta isikhova ukuthi kwabangelwa yini ukuba silale emini kanye
nokungezwani phakathi kweqola nongcede.
Nanka amanye amaphuzu anokusetshenziswa ekuphawuleni nasekusekeleni:
• Ukukhononda kwezinyoni ngokuba ibhubesi libe inkosi yazo libe lingazi lutho
ngezinkinga zezinyoni.
• Umyalelo owakhishwa uMdali mayelana nokukhethwa kwenkosi yezinyoni.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
• Umjaho wokusubatha kwezinyoni zibheke esibhakabhakeni.
• Ubuqili bukangcede ukudla umhlanganiso wokundiza.
• Ukuxabana kweqola nongcede kuveza umlando wesici esisenzeka namanje ukuthi
iqola uma libona ungcede liyambulala kabuhlungu limchome othini ngaphambi
kokuba limudle.
• Izinyoni zijaha ungcede, ungcede ungena emgodini.
• Isikhova siqapha umgodi lapho kungene khona ungcede,siyazumeka bese
ungcede ephuma kube wukusinda kwakhe.
• Izilwane ziyacasuka zijaha isikhova.
• Kwaqala lapho ukuthi isikhova silale emini ngoba sicashela ezinye izilwane
besesikwazi ukukhululeka ebusuku.
• Nanamuhla alukho uxolo phakathi kwesikhova nezinye izinyoni kanjalo noxolo
phakathi kweqola nongcede.
Uvo lohlolwayo: Le nganekwane isifundisa ngomlando wezici zezinyoni ezithile,
okungukuxabana kweqola nongcede kanye nokulala kwesikhova emini ngoba sesaba
ezinye izinyoni.
Izibongo ZikaGcina Mhlophe.
Nanka amanye amaphuzu anokusetshenziswa ekuphawuleni nasekusekeleni
• UGcina Mhlophe njengengqalabutho/njengomuntu obenguyena owokuqala
wesifazane ekuhayeni, ekuxoxeni nasekuqambeni ubuciko bomlomo.
• Ukhulisa, axwayisa kanye afundise izinto ezithile.
• Ukuncoma/Ukutusa uGcina ngokukhulisa imisebenzi yobuciko bomlomo.
• Ukuvezwa kukaGcina njengomuntu onamakhono ehlukahlukene nokuziqhenya
njengom-Afrika.
• Ukufaniswa kukaGcina nekhiwane elingenazimpethu ngoba uthi emuhle
ngaphandle ebe emsulwa/engenasici ngaphakathi.
• Ukusizakala kwabantu abaningi ngolwazi olujulile abaluthola kuGcina.
• Ukuwela kukaGcina nokuhamba i-Afrika yonkana ayoxoxa izinganekwane.
• Imisebenzi kaGcina emithonjeni ejulile yolwazi ehlukahlukene.
• UGcina ukwazi ukuhlalisana nabantu futhi unothando.
• Ugcine eseshade nomlungu kodwa waqhubeka nokuziqhenya ngobuzwe bakhe.
Uvo lohlolwayo: Lezi zibongo zifundisa ngomlando othinta impilo yabantu okunguGcina
Mhlophe kanye nokufundisa nokuhlalisana kwakhe nabantu.
Noma kunzima
Nanka amanye amaphuzu anokusetshenziswa ekuphawuleni nasekusekeleni.
• Ihubo liveza imvelaphi yamahubo aculwa ngabantu uma bekhononda ngezinto
ezithile emsebenzini noma ngezinto ezithinta impilo yabo.
• Ihubo likhombisa isibindi nokuzinikela.
• Abasebenzi bakhombisa ukuthi noma kungaba nzima kangakanani kodwa bazoya
lapho bephikelele khona.
• Bazokwenza lokho asebehlose ukukwenza bengavinjelwa muntu.
Uvo lohlolwayo: Leli hubo lifundisa ngemvelaphi yamahubo athinta abasebenzi uma
benento ethile abakhononda ngayo. [25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 15: UMBUZO OMFUSHANE
IZINGANEKWANE: 'AMAHLAYA ALALA INSILA'
15.1 Umxoxi uqala ngokuthi kwesukasukela ... Abalaleli bathi cosu! √
Isethulo siveza umlingiswa osemqoka onguVelaphansi. Isizinda kusendulo
ngesikhathi sokubusa kwenkosi uShaka kwaZulu. Isisusa sodweshu
wukuphelelwa kukaVelaphansi ngamahlaya.√ (2)
15.2 Ayesephelile amahlaya noma ecabanga do ukufika kanti kwakungamele
adlale ngezindlebe zenkosi axoxe ihlaya elidala.√√ (2)
15.3 Lesi sisho sichaza ukudelela√ Sixhumana ngokuthi esikhundleni sokuxoxa
ihlaya uVelaphansi waletha amaqaqa amabili ayizifele enuka ngokwedlulele
lokho okwacusula uShaka ngoba ebona ukuthi uyamdelela.√√ (3)
15.4 Lobu buciko bomlomo buqhathanisa umlando wokulwa.√ Enganekwaneni
kuxoxwa ngokuhlaselwa nokufa kwabantu abangenacala ngokuyalelwa
nguShaka√ kanjalo nakuleli hubo kunamabutho aholwa izinduna, ehlasela
abantu ngokuyalelwa yiNkosi yamaZulu.√ (3)
15.5 Lesi saga sichaza ukuthi ungabomdelela umuntu ngoba umbona emncane.√
Amabutho enkosi uShaka adelela abantu bakwaNzimande√ kanti azothi
eselwa nawo awanqobe ngokusebenzisa ukulwa ngobuhlakani eginqela
amabutho kaShaka ngamatshe, kwafa amaningi amabutho.√ (3)
15.6 Ngiyazwelani noVelaphansi ngoba wayengusomahlaya ezisungulela izinto
ayengahlekisa ngazo iLembe njengoba ayengacabanganga ukuthi ihlaya
alenzayo lalingagcina lithukuthelise iNkosi ize ithathe isinqumo sokumbulala
nomndeni wakhe.√ Ngangizobona ukuthi uma ngingenawo amahlaya kumele
ngikhulume iqiniso. √
(Nezinye izimpendulo ezinembayo)
NOMA
Angizwelani ngoba isenzo sikaVelaphansi sokuletha amaqaqa njengendlela
yokwenza ihlaya sasibonisa ukwedelela inkosi.√ Ngangiyoya enkosini
ngiyazise ukuthi amahlaya asengiphelele kube yiyo inkosi ethatha isinqumo
ngalokho. (2)
15.7 Izithupha ziya egwayini.√√ (2)
15.8 Umyalezo walezi zibongo uthi; Uma unolwazi oluningi njengodokotela
uSibongile Zungu kumele ulidlulisele kwabanye.√ ngakho-ke lo mugqa
ugqamisa ubuningi babantu abasizakala ngokuthola ulwazi kudokotela
uSibongile.√ (2)
15.9 Nin' enadlel' encazeni!
Nin' eniphakel' umyen' odengezini,√
Imbongi isebenzise ukuxhumana siqalo u-Nin' okugcizelela indlela ababedla
futhi bephaka ngayo ukudla.√ Lezi zithakazelo zikhuluma ngabo bonke
abantu bakwaZwane.√ (3)
15.10 Indikimba imayelana nokuphila/ukuziphilisa.√ Leli hubo likhumbuza abantu
ukuthi ubuhle bomuntu bubonwa abanye abantu emini.√ Ngakho-ke abantu
kumele basebenze kusakhanya ukuze baphile babebahle/mabavuke
basebenze kusakhanya ukuze bangalambi.√ (3)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 25
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU C: UMDLALO
UMBUZO 16: UMBUZO OMUDE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa indawo, inkathi kanye nesimo
senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
• Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
• Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
• Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe mayelana
nempumelelo yombhali yokwethula isizinda salo mdlalo. [25]
Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda salo mdlalo:
Isingeniso
Isizinda sehlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
• Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo, okungaba
indawo yasemakhaya noma emadolobheni.
• Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi, okungaba inkathi
yamanje noma yakudala.
• Isimo senhlalo: Lapha kubhekwa indlela abantu abaphilisana ngayo/abahlalisana
ngayo.
Umzimba
Indawo:
• Indaba yalo mdlalo yenzeka ezindaweni ezahlukahlukene. Le ndaba yenzeka
endaweni yasedolobheni elokishini kwaChappies eMandeni.
o EDark City ilapho kuhlala khona uMdaluli Memela nomndeni wakhe kanye
noChivenga. Yilapho uMdaluli ehlukumeza khona uChivenga nomndeni wakhe.
• KwaDukuza:
o UHeshane usebenza ehhovisi loMnyango wezaseKhaya ukhohlisa uHlengiwe
ngokuthi uzomtholela umsebenzi.
o UChivenga ugwazela uHeshane ukuba amenze isakhamuzi.
o UChivenga ulaliswe esibhedlela ngenxa yokuphathwa isitapamnwana
o UMbhebhezeli uvakashela uChivenga esibhedlela umtshela ukuthi uyamazi
umuntu omgulisile.
• ESundumbili: (esiteshini samaphoyisa)
o UMaMlanduli uvakashela uMdaluli esiteshini samaphoyisa emuva kokuba
eboshiswe uLondiwe kade eshaya uMaMlanduli naye uLondiwe.
o UMdaluli uxolisa kuChivenga ukuthi umshayile kanye nakumadodakazi akhe
ngokubahlukumeza.
Inkathi/Isikhathi
• Le ndaba yenzeka esikhathi samanje.
o UMdaluli usebenza efemini, ugcina ediliziwe ngoba isivalwa.
o Iphoyisa uZayeka usebenza esiteshini samaphoyisa esikhona elokishini
laseMandeni.
o UZenyezile ungosonhlalakahle osize izingane zikaMdaluli ngenkinga
yokuhlukunyezwa.
o ULondiwe ufunda esikhungweni semfundo ephakeme, iMangosuthu.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
Isimo senhlalo/sezinto:
• Isimo senhlalo siqala kunokuthula, uMdaluli ehleli kahle nomndeni wakhe,
encokola, ejabule bexoxa ngemfundo yezingane. Isimo siyaguquka siba muncu
emveni kokudilizwa kukaMdaluli emsebenzini.
o UMdaluli uba nodlame, uhlukumeza umndeni wakhe, okuholela ekutheni agcine
eseboshwa.
o UMdaluli uba nomona ngempumelelo kaChivenga emsebenzini wakhe,
okugcina ngokuba azame ukumkhinyabeza ngomuthi nokumlalela unyendle
amlimaze.
o Ekugcineni kuba nenhlansana yethemba lokuthi kuzobuya ukuthula emndenini
kaMdaluli emuva kokuxolelana esitokisini.
o Kufika uZenyezile onguSonhlalakahle nezindaba ezibuhlungu zokubhubha
kwabantu abaningi ngesikhathi kuzamazama umhlaba eSudan lapho
ayevakashele khona uMdaluli.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda.)
Isiphetho (uvo lohlolwayo)
Umbhali uphumelele kahle ukwethula isizinda salo mdlalo. Indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo kuyakholeka futhi kuyahambelana nenkathi yamanje.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.) [25]
UMBUZO 17: UMBUZO OMFUSHANE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
17.1 Ithoni iveza inhlonipho/ukuzwelana.√ UChivenga noMbhebezeli babizana
ngegama elithi mfowethu yize bengazalani beqala nokubonana/uChivenga
ubiza uMbhebhezeli ngokuthi Mdluli/uMbhebhezeli uzwelana noChivenga
ezinhlungwini ezimphethe njengoba esesibhedlela.√ (2)
17.2 Indawo yasemadolobheni esibhedlela√ uMbhebhezeli uzobona uChivenga
esibhedlela umtshela nokuthi uphuma elokishini laseDark City eMandeni.√ (2)
17.3 UMbhebhezeli uthi engumngani kaMdaluli avakashele uChivenga esibhedlela
amtshele ukuthi bewumphakathi bazowa bevuka naye√ nakuba bekunguye
uMbhebhezeli obegqugquzela uMdaluli ukuthi athakathe uChivenga.√
Uphinde atshele uChivenga nokuthi lesisi sifo esimphethe senziwe ngabantu
futhi uyamazi umuntu omthakathile.√ (3)
17.4 UChivenga ushela uHlengiwe ngoba efuna ukuba isakhamuzi noHlengiwe
agcine emqomile.√ UChivenga waya eMnyangweni wezaseKhaya kuHeshane
wamnxenxa ukuthi amenzele incwadi yomshado ngokuthatha umazisi
kaHlengiwe amthembise umsebenzimbumbulu.√ UHlengiwe ugqigqa
eMnyangweni wezaseKhaya ukuyobheka ipasi lakhe, wathola ukuthi
useshadiswe nomuntu angamazi.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
17.5 Lwaluzobhebhetheka udweshu.√ ngoba uMdaluli wayezoqhubeka
nokuhlukumeza uChivenga aze agcine ehambile uChivenga endaweni. √√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo)
NOMA
Lwalungeke lusaqhubeka.√ ngoba uManqina wayezokhuluma noMdaluli
ambonise ukuthi kwakungafanele axazulule inkinga yakhe ngokushaya
uChivenga ngaleyo ndlela bagcine sebexolelene.√√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (3)
17.6 Umbhali uhlose ukubonisa ukuthi empilweni ziba khona izikhathi ezinzima
ngakho-ke akufanele singabantu silahle ithemba√ njengoba uMdaluli
wayesekhumbula ukuthi unekhono lokwakha izindlu okwakuzoba
yisisombululo sokuxosha ikati eziko njengoba wayengasasebenzi.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
17.7 Umbhali uveza ukubaluleka kokuhlalisana kwabantu bakhelene√ njengoba
uManqina wafika wazochazela uMaMlanduli ngokudilizwa kwabo
emsebenzini.√ Wafika masishane ukuzolamula ngenkathi kunokuxabana
emndenini wakwaMemela futhi wacebisa uMdaluli ngezindlela ezamukelekile
zokuxazulula izinkinga zomndeni.√ (3)
17.8 Indikimba yalo mdlalo imayelana nokucwaswa kwabokufika.√ Kulesi
siqeshana uChivenga njengoba esesibhedlela uthakathwe nguMdaluli ngenxa
yokumcwasa njengoba ayemthathela umsebenzi wokwakha izindlu.√ (2)
17.9 Ngiyavumelana ngoba akazange akhombise ukucabangela umndeni wakhe
uma esehlela uhambo lwakhe lokuyovakashela eSudan, nakuba uMaMlanduli
wayemesekile kukho konke okungalungile ayekwenza.√√
NOMA
Angivumelani ngoba wabachazela ukuthi uhambo lwakhe lokuya eSudan
uyofunda okuningi okunye kwakho kwakuzoba ukubuya eseyindoda eqotho
ekwazi ukubheka umndeni wayo.
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
17.10 Angizwelani naye ngoba wayengenalo ilungelo lokuhlukumeza umndeni
wakhe ngenxa yokwehluleka ukumelana nezinkinga zakhe√ okwagcina kube
nomphumela wokuthi aboshwe.√ Ngangingakhulumisana nenkosikazi yami
ngezinkinga zami ngithole namacebo angcono.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo)
NOMA
Ngiyazwelana naye ngoba wayehluleka ukubhekana nengcindezi
yokuphelelwa umsebenzi√ njengoba wayebhekene nezikweledu eziningi
nezidinga imali eningi njengasekolishi likaLondiwe.√ Ngangingahamba
ngiyofuna usizo kubeluleki bezengqondo ngiqhubeke ngifune umsebenzi.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (3)
[25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 25 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 18: UMBUZO OMUDE
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
QAPHELA:
Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa indawo, inkathi kanye nesimo
senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
• Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
• Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
• Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe mayelana
nempumelelo yokwethulwa kwesizinda salo mdlalo. [25]
Isingeniso
Isizinda yilapho indaba yenzeka khona. Isizinda sehlukaniswe izingxenye ezintathu
kanje:
• Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo, okungaba
indawo yasemakhaya noma emadolobheni.
• Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi, okungaba inkathi
yamanje noma yakudala.
• Isimo senhlalo: Lapha kubhekwa indlela abantu abaphila ngayo, indlela
abahlalisana ngayo nokuthi isisusa sodweshu asinawo yini umthelela
ekuhlalisaneni kwabo.
Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda salo mdlalo:
Umzimba
Indawo:
• Indaba yalo mdlalo yenzeka ezindaweni ezahlukahlukene. Le ndaba yenzeka
endaweni yasemakhaya endaweni yeNkosi uSalimani, eMshwathi kanye
nasendaweni yasedolobheni okuseMgungundlovu.
• eTsheni:
o Inkosi uSalimani ubiza imbizo ukuze atshele isizwe ngesinqumo sikahulumeni
sokuklanywa kabusha kwemingcele.
o INkosi uSalimani udingida udaba nabafowabo lokuboshwa kwamabutho akhe
ngoba ahlaselwe abantu bakaMgqabuli.
• Inkantolo yaseMshwathi:
o INkosi uSalimani wayebizwe nguZithulele emtshela ngodaba lokuklanywa
kwemingcele.
o INkosi uSalimani wetheswa icala lokuthi abantu bakhe bahlasele abantu
bakaMgqabuli.
• Inkantolo yaseMgungundlovu:
o Inkosi uSalimani liyamthetha icala lokuhlaselwa kwamabutho
akwaVimbingwenya ngabantu bakwaMgqabula.
Inkathi/Isikhathi
• Le ndaba yenzeka esikhathini sezinguquko kusanda kufika abelungu.
o Abelungu bafika bezogoba amadlangala ezweni leNkosi uSalimani
o Izinduna zeNkosi ezingoMphiliphili, uNgoza noNgejeni baguqula. Imiqondo
bagcina sebengamambuka baphendukela iNkosi uSalimani.
o USomtsewu noZithulele bangenisa imithetho kahulumeni yokuklanywa kabusha
kwemingcele nokusabisa iNkosi uSalimani.
o Amacala okulwa kwabantu basemapulazini kanye nabeNkosi uSalimani aqulwa
ezinkantolo eMshwathi kanye naseMgungundlovu.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 26 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
Isimo senhlalo:
• Isimo senhlalo siyaguquguquka siyashuba kubangwa imingcele kanye nezwe. Kulo
mdlalo izinto aziyihambeli kahle iNkosi uSalimani nabantu bayo ngenxa yodaba
lwemingcele. Abantu benkosi uSalimani abahlalisene kahle nabelungu,
bayacwaswa bathi imfuyo yabantu beNkosi uSalimani ithelela imfuyo yakobelungu
ngezifo futhi izalisa izinkomazi zabo uhlobo olungasile lwezinkomo. Kukhona
nokuhlalisana kahle kwabantu beNkosi uSalimani.
o Abantu bakaMgqabula bahlasela amabutho emzini kaMcondo ekuholele
ekuboshweni kukaNomehlo.
o Inkosi uSalimani uhlonipha bonke abantu ngoba uyababiza bonke embizweni
ngisho nabesifazane imbala.
o Bala ukulandela amasiko nemikhuba yesintu njengokususa ubuthi okhambeni
lotshwala njengoba sithola kwenza uNomehlo.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda.)
Isiphetho (uvo lohlolwayo)
Umbhali uphumelele kahle ukwethula isizinda salo mdlalo. Indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo kuyakholeka futhi kuyahambelana nenkathi yenguquko. Lapho
abamhlophe babezithathela imihlaba yabantu abamnyama ngobuqili.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Namanye amaphuzu asekela impendulo ayokwamukeleka) [25]
UMBUZO 19: UMBUZO OMFUSHANE
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
19.1 Ithoni iveza inhlonipho.√ Inkosi uSalimani akababizi ngamagama abafowabo
kepha njalo usebenzisa igama elithi bafowethu/Inkosi uSalimani ubabiza
ngezithakazelo/abafowabo bayamthopha ngokuthi bamthakazele.√ (2)
19.2 Indawo yasemakhaya√ njengoba uSalimani usemzini wakhe eTsheni lapho
ehlezi esililini sakhe kukhona nomancishana owemboziwe/njengoba kufika
abafowabo kaSalimani bakhuleka esangweni.√ (2)
19.3 UMphiliphili uhlangana noZithulele yize eyinduna yenkosi elokhu emthenga
ngemali nangezinkomo.√ Akalikhulumi iqiniso uma ebuzwa inkosi uSalimani
ukuthi bebexoxa ngani noZithulele.√ Akakhethanga ubhontshisi omnyama
kepha wakhetha omhlophe ohambisana noHulumeni.√ (3)
19.4 USalimani wabiza imbizo enkulu ukuthi isizwe sonke siphelele kuyonqunywa
mayelana nokuwelwa koMngeni.√ USalimani wakhipha izikhamba ezimbili
mayelana nokuthi abantu bavote kanjani. Babezokhetha ubhontshisi
omhlophe ababezohambisana nabelungu noma bakhethe omnyama uma
bezohambisana nenkosi uSalimani.√ Emuva kokuba icala lemingcele
limlahlile uSalimani, walidlulisela icala enkantolo enkulu yaseMgungundlovu.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 27 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
19.5 Lwalungaba lubi lubhebhetheke ngoba kwakuzoba nempi kuchitheke igazi√
njengoba uSalimani inhliziyo yakhe yayibuhlungu ngokuthi ingxenye yezwe
lakhe lithathiwe uHulumeni kanye namabutho akhe aboshiwe ngokungelona
iqiniso.√√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (3)
19.6 Umbhali uhlose ukusixwayisa ngezimpisi ezigqoke isikhumba semvu√
njengoba abelungu bafika ngokuthi bazohlala isikhathi esincane uSalimani
wabanika indawo yokuba bakhe izindlu bathi bazozishiyela abantu kepha
bagcina sebeziklamele imingcele ngokuthanda kwabo.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
19.7 Umbhali uveza ukuthi wonke umuntu unelungelo lokuvikeleka√ njengoba
uZithulele wayengenazo izinduna namabutho kodwa wayekwazi
ukubathumela onongqayi eNkosini uSalimani ukuba bahambise imiyalezo.√
Kwakumenza abe nesibindi sokusho lokho akuthunywe nguHulumeni yize azi
ukuthi kwakungavusa uthuthuva ngoba azi ukuthi unabavikeli.√ (3)
19.8 Indikimba yalo mdlalo imayelana nombangazwe.√ Lesi siqeshana sigqamisa
indikimba lapho uSalimani ebiza umhlangano wesizwe sonkana kanye
namabutho ukuyohlangana noZithulele mayelana nodaba lokuklanywa
kabusha kwemingcele olwalungamphathi kahle uSalimani ngoba le mingcele
ababeyifuna yayithatha nezwe lakhe.√ (2)
19.9 Ngiyavumelana ngoba uSalimani wagcina ephumelele enkantolo
yaseMgungundlovu, zaxazululeka izinkinga ezazidalwa ngabelungu zokufuna
ukuthatha indawo yakhe ngobuqili.√ UHulumeni kaSomtsewu wayalelwa
inkantolo ukuba akhokhe zonke izindleko zecala.√ (2)
19.10 Angizwelani naye ngoba wayengenalungelo lokuhlukumeza amalungelo
abantu√njengoba wayethunywe uHulumeni ukuba aklame indawo kaSalimani
ngobuqili.√Ngangingamukela isinqumo senkantolo, ngicebise uHulumeni
ngezindlela ezingcono zokuthola izwe ngaphandle kobuqili.√
NOMA
Ngiyazwelana naye ngoba kwakumele asebenze ngokulandela imiyalelo
kaHulumeni owayemqashile ngokwethembeka.√ Ngangingambonisa
uHulumeni ngobungozi bale nto ayenzayo.√ Hleze naye uHulumeni
wayengabona amaphutha akhe aguquke ekwenzeni izinto.√ (3)
(25)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 28 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 20 (UMBUZO OMUDE)
UBHUKU LWAMANQE – EJ Mhlanga
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
o Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nempumelelo yokwethulwa kwesizinda salo mdlalo. [25]
Isingeniso
Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda salo mdlalo.
Isizinda sehlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
• Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo, okungaba
indawo yasemakhaya noma emadolobheni.
• Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi, okungaba inkathi
yamanje noma yakudala.
• Isimo senhlalo: Lapha kubhekwa indlela abantu abaphila ngayo, indlela
abahlalisana ngayo nokuthi isisusa sodweshu asinawo yini umthelela
ekuhlalisaneni kwabo.
Umzimba
Indawo:
• Indaba yalo mdlalo yenzeka ezindaweni ezahlukahlukene. Le ndaba yenzeka
endaweni yasedolobheni eGoli.
• Ibhange iForum:
o Ilapho kusebenza khona uPhindisiwe.
o UNkululeko nabangani bakhe oMaqoma noSikela babamba inkunzi ebhange
ngokusizwa uPhindisiwe.
• Emzini kaMathonsi:
o UNkululeko ufika kwaMathonsi uyofuna unkosikazi wakhe uPhindisiwe nengane
yakhe uZiphozonke.
o UNkululeko ubuyela emzini kaMathonsi nobufakazi bokuthi yena uganwe
nguPhindisiwe ngokusemthethweni ngokuba abakhombise incwadi yomshado
kanye nesithombe zomshado.
o UThamsanqa ufika kubo ukuzolalela insambatheka ayitshelwa ngoMathonsi
yokuthi kunomlisa ogama lakhe kunguNkululeko Gubhela ozofuna uZiphozonke.
• EPhumula Section:
o UThamsanqa uxabana noPhindisiwe babanga ukuthi ngubani obeshaye ucingo
futhi yini le angafuni ukumtshela khona.
o UPhindisiwe uphendula kabi uMaMhlongo ngoba ecabanga ukuthi uNkululeko.
• Ehhovisi likaThamsanqa:
o UThamsanqa uxoxa nomngane wakhe uNkumbulo umtshela ngezinkinga
abhekene nazo.
• KwaZibuseni enkantolo:
o ONkululeko bayagwetshwa ngamacala okuthumba uSarah, ukuntshontsha imali
yasebhange, ukwenza isitifiketi somshado somgunyathi.
o UPhindisiwe uyagwetshwa ngokuntshontsha imali yasebhange.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 29 DBE/Novemba 2018
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
Inkathi/Isikhathi:
• Le ndaba yenzeka enkathini yamanje lapho sekwande khona izenzo
zobugebengu.
o UNkululeko wenza isitifiketi nesithombe somshado somgunyathi.
o UNkululeko uvezela oMathonsi isibhamu.
o UNkululeko utshela uPhindisiwe ukuthi inkulumo yabo uyiqophe
kumakhalekhukhwini.
o UMathonsi noNkululeko bakholwa emasontweni angefani.
o UThamsanqa unommeli ambikela izinto.
o Kuqulwa icala likaNkululeko, uMaqoma, uSikela kanye noPhindisiwe mayelana
nokuqola ibhange.
Isimo senhlalo/sezinto:
• Isimo senhlalo kulo mdlalo siyaguquguquka siyashuba/sibasihle. Kukhona
oNkululeko abaziphilisa ngobugebengu kanye nomndeni wakwaMathonsi ophila
ngokubambisana.
o UNkululeko uxabana noPhindisiwe ufuna babuyelane, ufuna noZiphozonke
njengoba ephuma ejele.
o UPhindisiwe ufihlela uThamsanqa ukuthi uZiphozonke ingane kaNkululeko.
o UThamsanqa nomndeni wakhe bangabantu abaya esontweni njalo
ngoLwesithathu ukwethamela izinkonzo zabashadikazi.
o Umndeni wakwaMathonsi ukhathazekile ngenxa yodaba olufike noNkululeko
okwenza bangakwazi ukulala, banqume ukushayela uThamsanqa ucingo ukuze
bezomazisa ngalolu daba.
o UPhilisiwe uyalutheka ugcina efuna ukubulala uThamsanqa ukuze athole imali
yomshwalense namanye amafa.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda.)
Isiphetho (uvo lohlolwayo)
Umbhali uphumelele kahle ukwethula isizinda salo mdlalo. Indawo, inkathi kanye
nesimo senhlalo kuyakholeka futhi kuyahambelana nenkathi yamanje nendawo
yaseGoli. Lapho ubugebengu bandile bubandakanya nabantu besifazane.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Namanye amaphuzu asekela impendulo ayokwamukeleka) [25]
UMBUZO 21 (UMBUZO OMFUSHANE)
UBHUKU LWAMANQE – EJ Mhlanga
21.1 Ithoni iveza intukuthelo eyayikhonjiswa uMathonsi.√ UNkululeko wayefike
kwaMathonsi elethe ubufakazi bokuthi ngempela wayeshadile noPhindisiwe
owayengumakoti wakaMathonsi.√ (2)
21.2 Indawo yasemadolobheni-eGoli/emzini kaMathonsi.√ UMathonsi uhlezi
elawunji emzini wakhe eGoli kufika uNkululeko naye ongowakhona eGoli
ephethe ubufakazi bencwadi yomshado phakathi kwakhe noPhindisiwe.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 30
SCE – Imemorandamu
21.3 UNkululeko uphuma ejele ufuna enye imali usongela uPhindisiwe ngokuthi
uzokhipha izimfihlo.√ Uphoqelela uPhindisiwe noMakhangela ukuba bavume
ukuthi ungumyeni wakhe.√ Utshela uPhindisiwe ukuthi akavume kubulawe
uThamsanqa ebe azi kahle ukuthi ekugcineni uzobulala uPhindisiwe.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (3)
21.4 UPhindisiwe waqoma uNkululeko ngoba efuna imali ngenkathi uThamsanqa
esahambe ngokomsebenzi.√ Wathola uZiphozonke emshadweni kube
kungeyena okaThamsanqa.√ UPhindisiwe wayengalikhulumi iqiniso
mayelana nomuntu owayelokhu emshayela ucingo.√ (3)
21.5 Lwalungagcina lulubi ngoba uThamsanqa wayengagcina ebulewe
uNkululeko√ njengoba uMaKhangela wathi uzombizela izikhondlakhondla
ezedlula yena uma eqhubeka nokufuna imali yakhe.√√ (3)
21.6 Umbhali uhlose ukubonisa ukuthi kumele ukwazi ukumela isinqumo
osithathayo empilweni√ njengoba uPhindisiwe athandana noNkululeko
ngenxa yokuhluleka ukulinda nokuthanda imali.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
21.7 Umbhali uhlose ukusixwayisa/ukusibonisa ukuthi uma kwenzeka isigameko
esithile kubakhona laba bantu abasibonayo isigameko kodwa bangaziwa
muntu bese begcina bebe ngofakazi/uhlose ukuthi kube khona omunye
umuntu ozobikela amaphoyisa ngobugebengu obenzakalayo√ njengoba lo
muntu ongaziwa wathi uma ebona ubugebengu kwaba nguye oshayela
amaphoyisa okwaholela ekuboshweni kukaNkululeko, abangani bakhe kanye
noPhindisiwe.√√ (3)
21.8 Indikimba yalo mdlalo imayelana nobugebengu obuhleliwe/uthando lwemali.√
Lesi siqeshana sigqamisa le ndikimba lapho uNkululeko njengoba ebuyela
kwaMathonsi elethe ubufakazi bencwadi yomshado-mbumbulu afuna
ukubhidliza ngayo umshado kaPhindisiwe ukuze athole imali.√ (2)
21.9 Ngiyavumelana ngoba uPhindisiwe emuva kokugwetshwa wambuka
uThamsanqa wachiphiza izinyembezi wabe esemnika iphepha ayebhale kulo
inkondlo exolisa futhi ezisola.√√ (2)
21.10 Angizwelani naye ngoba wayengenalungelo lokuntshontsha imali
yasebhange√ njengoba ayecabanga ukuthi uzophila kahle, akhokhe
izikweletu zakhe eziningi.√ Ngangingeke ngithathe enye imali, ngangizolinda
kuvulwe ibhange bese ngibatshele abaqashi konke okwenzekile.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo)
NOMA
Ngiyazwelana naye ngoba wayenengcindezi/ukhwantalala yokuthi kwakumele
akhokhele izikweletu zakhe eziningi√ njengoba wayengasabambisene
ngokomshado noThamsanqa.√ Ngangiyokwamukela isigwebo enginikwa
sona ngiguqule izindlela zokuziphatha.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo) (3)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 25
AMAMAKI ESEWONKE: 80
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 31 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOLIMI LWASEKHAYA
ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INKONDLO [AMAMAKI AYI-10]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 5–6 4 3 2 0–1
-Ukuhunyushwa -Ukhombisa ulwazi -Isihloko usihlaziye -Ukuhunyushwa -Akanalo nhlobo ulwazi
Ukuhunyushwa kwesihloko okunzulu ngesihloko futhi ngokugculisayo kwesihloko akugculisi lwesihloko
kwesihloko -Amaphuzu amahle usihumushe kahle -Akhona amaphuzu kahle -Akukho nhlobo
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu ahlukene -Impendulo echaza amahle asekela isihloko -Kuthukela kuvela okuhambisana
ukusekela kanye asekelwe kabanzi ngokwenelisayo -Amanye amaphuzu amaphuzu asekela nenkondlo
nokuqonda kabanzi kubhekiswe enkondlweni -Amanye amaphuzu asekeliwe kodwa isihloko -Ohlolwayo akanalo
ithekisthi. -Ulwazi oluhle kakhulu anembayo kodwa ubufakazi bubuye -Ulwazi lwenkondlo nhlobo ulwazi
lwenkondlo. awasekeliwe onke bungagculisi kwenye alugculisi kahle. lwenkondlo.
6 AMAMAKI ngendlela elindelekile inkathi
-Ulwazi lwenkondlo -Ulwazi lwenkondlo
luhle. olugculisayo.
ISAKHIWO KANYE 4 3 2 1 0–1
NOLIMI -Isakhiwo esihleleke -Isakhiwo esihleleke -Kukhona nokho -Isakhiwo sikhombisa -Isakhiwo asihlelekile
kahle kakhulu kahle futhi amaphuzu ukuhleleka kwesakhiwo amaphutha ezingeni kahle neze
Isakhiwo, ukugeleza -Amaphuzu ahleleke ageleza ngokulandelana -Amaphuzu awagelezi lokuhleleka -Ulimi lunamaphutha
okuhlelekile kahle kakhulu futhi kahle futhi awahlelekile -Amaphuzu awahlelekile amaningi kanye
kwamaphuzu kanye athungelana kahle -Ukugeleza -Amaphutha olimi ngokugculisayo nesitayela esingagculisi
nokwethula kakhulu kwamaphuzu ayingcosana, ithoni -Ulimi lunamaphutha neze.
Ulimi, ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye kuyalandeleka kanye nesitayela amaningi
nesitayela nesitayela kukhombisa -Ulimi, ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
esisetshenzisiwe ukuvuthwa komqondo, nesitayela kuhle. ngokugculisayo. akugculisi kahle.
embuzweni omude. kuyaheha futhi kushaya
emhlolweni
4 AMAMAKI -Ulimi, ukupelwa
kwamagama kanye
nezimpawu zokuloba
akunamaphutha nhlobo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 32 DBE/2018
SCE – Imemorandamu
ISIQEPHU B KANYE NESIQEPHU C: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INOVELI KANYE
NOMDLALO [AMAMAKI ANGAMA-25]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo enembayo -Ukhombisa ukuqonda -Ukuhumusha isihloko -Ukuhunyushwa -Ulwazi oluncane
Ukuhunyushwa -Impendulo enhle kanye nokuhumusha ngokugculisayo; kwesihloko akugculisi kakhulu lwesihloko
kwesihloko kakhulu isihloko kahle akuzona zonke kahle; kuthukela kuvela -Umzamo ontekenteke
Amaphuzu anobunzulu, -Ukuhunyushwa -Impendulo echaza izingxenye ezicaciswe amaphuzu asekela wokuphendula umbuzo
ukusekela kanye kwesihloko okunzulu ngokwenelisayo kabanzi isihloko ngokucacile -Amaphuzu awanelisi
nokuqonda kabanzi -Amaphuzu ahlukene -Amanye amaphuzu -Kunamaphuzu ambalwa -Amaphuzu ambalwa nhlobo
ithekisthi. anembayo nokusekela anembayo kodwa amahle asekela isihloko asekela isihloko -Ohlolwayo akanalo
okunembayo akusiwo wonke -Amaphuzu ambalwa -Amaphuzu amancane nhlobo ulwazi lwenoveli/
15 AMAMAKI okususelwe embhalweni asekelwe ngendlela asekeliwe, kodwa ahambisana nesihloko lobuciko bomlomo/
-Ulwazi oluhle kakhulu elindelekile ubufakazi bubuye -Ulwazi oluncane lomdlalo.
lwenoveli/lobuciko -Ulwazi lwenoveli/ bungagculisi lwenoveli/ lobuciko
bomlomo/lomdlalo. lobuciko bomlomo/ -Ulwazi olungenele bomlomo/lomdlalo.
lomdlalo luyabonakala. lwenoveli/lobuciko
bomlomo/lomdlalo.
ISAKHIWO KANYE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
NOLIMI -Isakhiwo silandelana -Isakhiwo esihle kanye -Isakhiwo siyabonakala -Isakhiwo sikhombisa -Ukungabibikho
kahle kakhulu namaphuzu ahleleke kancane amaphutha ekuhlelweni kwesakhiwo esihleliwe
Isakhiwo, ukugeleza -Isingeniso kanye kahle -Ukugeleza kanye kwaso kuphazamisa ukugeleza
okuhlelekile nesiphetho okuhle -Isingeniso, isiphetho nokulandelana -Amaphuzu awahlelekile kwamaphuzu
kwamaphuzu kanye kakhulu kanye nezinye izigaba kwamaphuzu kahle -Amaphutha olimi kanye
nokwethula -Amaphuzu abekeke kuhleleke kahle kuyabonakala, kodwa -Amaphutha olimi nesitayela esingalungile
Ulimi, ithoni kanye kahle kakhulu futhi -Amaphuzu ageleza kunamaphutha agqamile kwenza lo mbhalo
nesitayela athungelana kahle kahle -Amaphutha olimi -Ithoni nesitayela ungabi yimpumelelo
esisetshenzisiwe -Ulimi ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye ambalwa, ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
embuzweni omude. nesitayela kukhombisa nesitayela kuhle. nesitayela ngokungafanele kusetshenziswe
ukuvuthwa, esisetshenzisiwe -Ukuhleleka kwezigaba ngokungafanele
10 AMAMAKI kuyancomeka futhi sifanelekile kunamaphutha. -Ukuhleleka kwezigaba
kushaya emhlolweni. -Izigaba eziningi kunamaphutha.
zibhaleke kahle.
UKWABIWA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWAMAMAKI
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo
More from Grade 12 isiZulu HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)
Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper