Agricultural Sciences Grade 12 Eastern Cape Mock 2013 QP

Downloaded from hlayiso.com Province of the EASTERN CAPE EDUCATION NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2013 LANDBOUWETENSKAPPE V2 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur *AGRSA2* Hierdie vraestel bestaan uit 14 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (SEPTEMBER 2013) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Beantwoord ALLE vrae van BEIDE AFDELINGS A en B. 2. AFDELING A (VRAAG 1) moet op die aangehegte ANTWOORDBLAD beantwoord word. 3. Plaas jou ANTWOORDBLAD van AFDELING A (VRAAG 1) binne-in jou ANTWOORDEBOEK. 4. AFDELING B (VRAE 2 tot 4) moet in die ANTWOORDEBOEK beantwoord word. 5. Begin elke vraag van AFDELING B op ʼn NUWE bladsy. 6. Lees die vrae versigtig en maak seker jy antwoord wat gevra word. 7. Nommer die antwoorde volgens die nommeringstelsel wat in die vraestel gebruik word. 8. MOENIE die antwoorde OPBREEK NIE. 9. Skryf netjies en leesbaar.

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) LANDBOUWETENSKAPPE V2 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die antwoord en maak ʼn kruisie (X) in die blokkie (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10) op die aangehegte ANTWOORDBLAD. GEEN PUNTE SAL TOEGEKEN WORD AS MEER AS EEN ANTWOORD GEMERK WORD. Voorbeeld: A B C D 1.1.1 Watter EEN van die volgende is NIE ʼn faktor om in bemarkings- beplanning te oorweeg NIE? A Wanneer om te verkoop. B Beweegbaarheid om die produk betyds na die beste mark te vervoer. C Die mark wat die beste sal wees om die produk aan te lewer. D Kontantvloei om te verseker dat daar genoeg geld vir roetine prosesse sal wees. 1.1.2 ʼn Kenmerk van ʼn bevolking van geel blomknoppe op roosplante het skielik weer in ʼn blomkweker se tuin herverskyn. Die beste genetiese beskrywing daarvoor sal ... wees. A erflikheid B atavisme C oorkruising D erfdwang 1.1.3 Jy het op die volgende templaat in ʼn kommersiële boerdery se kantoor afgekom. Kommoditeit Jan Feb. Maart April Mei Junie Julie Aug. Sept. Melk Mielies Uie Kropslaai Ertjies Kies die geskikste titel vir die templaat. A Produksieproses beplanning B Plaaswerkers beplanning C Bywoningsregister van plaaswerkers D Prioriteitsbeplanning

Downloaded from hlayiso.com 4 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (SEPTEMBER 2013) 1.1.4 Watter tipe kapitaal word deur die beeste in die prentjie voorgestel? A Vaste kapitaal B Bedryfskapitaal C Beweegbare kapitaal D Geeneen van bogenoemde 1.1.5 Die genetiese eienskappe van ʼn organisme word beheer deur eenheidsfaktore wat in pare voorkom. Mendel se eenheidsfaktore in moderne genetika word ... genoem. A gene B allele C gamete D poligene. 1.1.6 ʼn Graad 12-leerder word ʼn rekenaarprogram gegee wat statistieke gebruik om die genetiese data van beeste te analiseer ten einde hul ware genetika en vervolgens hulle teelwaarde te skat. Hierdie program kan ʼn ... wees. A stamboomkeuringsprogram B biometriese program C suiwerlyn program D doods-program. 1.1.7 Die Wet op die Volhoubare Gebruik van Landbouhulpbronne (2003) is gemik op … A ploeg van ongerepte grond. B brandgevaar veiligheidsaspekte. C agteruitgang van natuurlike hulpbronne en volhoubare bestuur van hulpbronne op plase. D toestemming om houtplantasies en landerye te vestig.

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) LANDBOUWETENSKAPPE V2 5 1.1.8 Die proses hieronder dui ... aan. A kruisbestuiwing B agro-bakterieë tumefensis C oorkruising D hergekombineerde gene 1.1.9 Die prys van ʼn produk word deur die interaksie tussen Vraag en Aanbod bepaal. Die letter A dui ... aan. A PRYS HOEVEELHEID A vraagkromme B ekwilibrium/ewewigsprys C aanbodkromme D surpluskromme 1.1.10 ʼn Tradisionele manier van identifisering en die kies van ʼn dier vanaf die veld vir teeldoeleindes na gelang van die manier waarop dit optree. A Inteel B Stoetseleksie C Stamboomseleksie D Massaseleksie (10 x 2) (20)

Downloaded from hlayiso.com 6 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (SEPTEMBER 2013) 1.2 In die tabel hieronder word ʼn beskrywing en TWEE moontlike antwoorde gegee. Besluit of die beskrywing in KOLOM B verband hou met slegs A, slegs B, beide A en B of GEEN van die antwoorde in KOLOM A nie. Maak ʼn kruisie (X) in die blokkie (A−D) lands die vraagnommer (1.2.1–1.2.5) op die aangehegte ANTWOORDBLAD. Voorbeeld: KOLOM A KOLOM A A: radio Voorbeeld/e van ʼn advertensie B: televisie Antwoord: Hierdie stelling verwys na: Slegs A Slegs B A en B Geen A B C D KOLOM A KOLOM B 1.2.1 A: 58XY chromosome Somatiese selle van ʼn bul B: 58XX chromosome 1.2.2 vis wat geprosesseer moet Primêre goedere A: word B: hout in die woud 1.2.3 A: selfbestuiwende gewasse Heterosigoties B: kruisbestuiwende gewasse 1.2.4 eksterne oorsake van Ligsensitiwiteit, siektes, klimaat, A: variasie voeding B: interne oorsake van variasie 1.2.5 A: produksie verandering Produseerder groothandelaar kleinhandelaar verbruiker B: terugvoeringskringloop (5 x 2) (10)

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) LANDBOUWETENSKAPPE V2 7 1.3 Gee EEN TERM/WOORD/FRASE vir elk van volgende beskrywings. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (1.3.1–1.3.5) op die aangehegte ANTWOORDBLAD neer. 1.3.1 Die verwantskap tussen ʼn verandering in prys en die verandering in vraag vir die gewas 1.3.2 Die bedrag geld wat ʼn bank of finansieringsinstelling hef vir die uitleen van kapitaal 1.3.3 ʼn Eenvoudige werktuig of tabel wat gebruik word om die waarskynlikheid te bepaal dat die nageslag ʼn spesifieke genotipe sal weergee 1.3.4 ʼn Organisme se DNS word met gene van ʼn ander organismes gemeng 1.3.5 ʼn Tipe seldeling wat lei tot die vorming van vier haploïede dogterselle (gamete) uit een diploïede ouersel (5 x 2) (10) 1.4 Verander die ONDERSTREEPTE WOORD(E) in elk van die volgende stellings om hulle WAAR te maak. Skryf die toepaslike woord(e) langs die vraagnommer (1.4.1–1.4.5) op die aangehegte ANTWOORDBLAD neer. 1.4.1 Bemarkingstrategieë word deur die behoeftes van produseerders gedryf. 1.4.2 Allele is ʼn groep individue wat eenders lyk en kan teel met mekaar om ʼn vrugbare nageslag te produseer. 1.4.3 Erfdwang vind plaas wanneer die struktuur van ʼn geen verander. 1.4.4 Die program wat daarop gemik is om die sekuriteit van eiendomsreg van mense wat in landelike en buitestedelike gebiede grond bewoon te verbeter, word die herstel van grondregte genoem. 1.4.5 Die ruilhandelstelsel van bemarking word bestuur en gekontrolleer deur direkteure wat deur die lede verkies word. (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45

Downloaded from hlayiso.com 8 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (SEPTEMBER 2013) AFDELING B Begin hierdie VRAAG op ʼn nuwe bladsy. VRAAG 2: LANDBOUBESTUUR 2.1 ʼn Jong agronoom (landboukundige) is deur tradisionele boere in diens geneem om hul boerderyprojek te bestuur. Die landboukundige het ʼn deeglike begrip van die belastingsstelsel van Suid-Afrika. Hy/Sy het geweet wanneer om fondse te leen en wanneer om dit te investeer/belê. Hy/Sy het hul visioen aan die boere verduidelik en hy/sy was altyd bereid om te luister wat die boere aan hom/haar vertel het. 2.1.1 Noem TWEE bestuursvaardighede in die scenario wat die landboukundige getoon het. (2) 2.1.2 Stel ʼn gepaste rol vir die landboukundige op die plaas voor. (1) 2.1.3 Dui DRIE bestuursvaardighede wat hy/sy kan gebruik om die totale mislukking van die boerdery-onderneming te beheer of te verhoed. (3) 2.2 ʼn Groep leerders het katoen verbou om te verkoop. Na die oes en gradering van die katoen, het hulle vergader om die hanteringsprosesse waardeur rou katoen gaan, te bespreek. 2.2.1 Voorspel VIER aspekte wat die middelpunt van hul bespreking kan wees. (4) 2.2.2 Stel DRIE manier voor hoe die regering ʼn ondersteunende omgewing vir jong boere kan skep. (3) 2.2.3 Onderskei tussen landbouvoorsieningskoöperasies en landbou- bemarkingskoöperasies. (4) 2.2.4 Noem DRIE beperkinge wat tradisionele plaasbestuurders voor te staan kan kom met gewasproduksie in Suid-Afrika. (3)

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) LANDBOUWETENSKAPPE V2 9 2.3 Die prys van ʼn produk is ʼn groot bepalende faktor in die hoeveelheid van goedere wat geproduseer word. Hieronder is ʼn numeriese tabel van die hoeveelheid aartappels geproduseer teenoor uitgesoekte pryse. PRYS HOEVEELHEID AARTAPPELS VOORSIEN R1 12 R2 22 R3 42 R4 52 R5 65 2.3.1 Gee ʼn gepaste ekonomiese term vir die onderstreepte woorde. (2) 2.3.2 Teken ʼn lyngrafiek van die data in VRAAG 2.3. (4) 2.3.3 Beskryf die tendens wat blyk uit die grafiek. (2) 2.3.4 Dui die prys aan waar die produseerders gereed sal wees om die meeste van hul produkte aan die mark te voorsien. (1) 2.4 Die rol van wetgewing in verband met landboubemarking kan in drie hooffunksies verdeel word. 2.4.1 Noem enige TWEE funksies van bemarkingswetgewing in Suid-Afrika en gee EEN voorbeeld van elk. (4) 2.4.2 Verduidelik kortliks die term “bemarkingskanaal”. (2) [35]

Downloaded from hlayiso.com 10 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (SEPTEMBER 2013) VRAAG 3: PRODUKSIEFAKTORE EN BESTUUR Begin hierdie VRAAG op ʼn skoon bladsy. 3.1 Daar is ʼn reeks wetgewings wat bestuur en werkers in Suid-Afrika beheer en kontroleer. Die prentjie hieronder illustreer die aksies van werkers. Ons eis lone in lyn met inflasie 3.1.1 Beskryf die optrede van die plaaswerkers in die prentjie in VRAAG 3.1. (1) 3.1.2 Noem die arbeidswetgewing wat die werkers se optrede in die prentjie in VRAAG 3.1.1 toelaat. (1) 3.1.3 Identifiseer VIER bestuursbeginsels wat produseerders sal bystaan om hul uitset in ʼn mededingende mark te verhoog. (4) 3.1.4 Gee TWEE basiese elemente in besluitneming. (2) 3.2 Regverdige toegang tot landbougrond sluit in grondherverdeling en grond- herstelprogramme. Grondherverdeling spreek die onregte van die verlede aan deur die hervorming van toegang, besit en eiendomsreg. Die sukses van so ʼn grondhervormingsbeleid vereis aksie deur die regering. 3.2.1 Som DRIE aksies op wat die regering kan neem om die grond hervormingsbeleid ʼn sukses te maak. (3) 3.2.2 Noem TWEE maniere om regverdige toegang tot landbougrond te verkry uit die scenario in VRAAG 3.2. (2) 3.2.3 Onderskei tussen private en gemeenskaplike grondbesit. (2)

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) LANDBOUWETENSKAPPE V2 11 3.3 Identifiseer DRIE redes om die veldtog teen die verspreiding van MIV en Vigs op landbouondernemings te regverdig. (3) 3.4 ʼn Plaasbestuurder het ʼn staat opgestel vir sy/haar toekomstige inkomste en uitgawes van sy/haar onderneming. Die staat sluit die volgende in: Lone aan werkers R28 000,00 Verkoop van tamaties R36 000,00 Vervoer van bemesting R 1 750,00 Rente van krediteure R 3 500,00 3.4.1 Gee ʼn gepaste beskrywing van die onderstreepte woorde in die scenario in VRAAG 3.4. (1) 3.4.2 Trek ʼn inkomste en uitgawe staat op deur die inligting in VRAAG 3.4 te gebruik. (6) 3.4.3 Bereken die boer se verwagte wins of verlies in VRAAG 3.4. (2) 3.5 Bestudeer die illustrasie hieronder en beantwoord die vrae wat daarop gebaseer is. 3.5.1 Identifiseer die bemarkingstelsel wat in die prentjie geïllustreer word. (1) 3.5.2 Som VIER voordele op van die bemarkingstelsel wat in VRAAG 3.5.1 geïdentifiseer word. (4) 3.5.3 Noem DRIE faktore wat vraag bepaal. (3) [35]

Downloaded from hlayiso.com 12 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (SEPTEMBER 2013) VRAAG 4: BASIESE LANDBOU-GENETIKA Begin hierdie VRAAG op ʼn skoon bladsy. 4.1 Genetiese gemodifiseerde voedsel is nou beskikbaar in jou plaaslike winkelgroep. Die meeste Amerikaners wil dit nie hê nie en baie glo dat dit gevaarlik is. ʼn CBS-meningsopname het gevind dat 53 persent van Amerikaners nie voedsel sal koop as hulle weet dat dit geneties gemodifiseer is nie. [Vrylik vertaal: Bron: www.newsmaxhealth.com] 4.1.1 Stel DRIE redes voor om te regverdig waarom 53 persent van Amerikaners nie genetiese gemodifiseerde voedsel sal koop nie. (3) 4.1.2 Verduidelik hoe jy ʼn mikro-inspuiting sal gebruik om ʼn plant geneties te modifiseer. (3) 4.1.3 Gee VIER tradisionele metodes van seleksie van diere in Suid- Afrika. (4) 4.2 Die grafiek hieronder toon die variasie in die hoogte van braaikuikens op ʼn plaas. 4.2.1 Lei die tipe variasie af wat deur die grafiek voorgestel word. (1) 4.2.2 Dui die aantal hoenders met die lengtereeks 60–69 cm aan. (1) 4.2.3 Noem DRIE genetiese oorsake wat die variasie in die hoogte van die braaikuikens kan voortbring. (3) 4.2.4 Noem die veranderlikes wat deur X en Y in die grafiek voorgestel word. (2)

Downloaded from hlayiso.com (SEPTEMBER 2013) LANDBOUWETENSKAPPE V2 13 4.3 ʼn Wetenskaplike het twee eende gekruis. Die manlike eend het die BB (swart) gene en die vroulike eend het bb (wit) gene. 4.3.1 Teken ʼn Punnett-vierkant om die kruising te toon. (4) 4.3.2 Definieer die volgende terminologieë: (a) Genotipe (1) (b) Fenotipe (1) 4.3.3 Uit die lys van die kenmerke hieronder, dui die kenmerk aan wat as kwalitatief beskou kan word:  Oogkleur van die nageslag  Hoogte van die nageslag  Gewig van die nageslag (1) 4.4 Groei is ʼn verhoging in die grootte en kompleksiteit van ʼn plant of dier. Dit verander ʼn saailing of ʼn kind/kleintjie na ʼn volwassene wat tot reproduksie in staat is. Veroudering aan die ander kant is die geleidelike agteruitgang van ʼn organisme nadat dit volwassenheid bereik het. 4.4.1 Noem DRIE invloede van veroudering op diereproduksie. (3) 4.4.2 Identifiseer DRIE interne faktore wat die groeipotensiaal van diere kan beïnvloed. (3) 4.5 Hormone is stowwe wat deur die liggaam geproduseer word om die veranderings in die liggaam te reguleer en te kontroleer. Verskeie hormone is betrokke in die regulering van groei in beide plante en diere. Hieronder is ʼn lys van hormone wat groei in plante en diere reguleer. 4.5.1 Gee DRIE hormone uit die lys hieronder wat groei in plante reguleer. Androgene Gibberiliene Ouksiene Somatotrofien Tiroksien Sitokiniene (3) 4.5.2 Noem die klier wat vir die afskeiding van somatotrofien verantwoordelik is. (1) 4.5.3 Gee die manlike geslagshormoon wat in die testis van manlike diere geproduseer word. (1) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150

Downloaded from hlayiso.com 14 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (SEPTEMBER 2013) ANTWOORDBLAD LANDBOUWETENSKAPPE V2 NAAM EN VAN: AFDELING A VRAAG 1.1 VRAAG 1.2 1.1.1 A B C D 1.1.2 A B C D 1.2.1 1.1.3 A B C D 1.1.4 A B C D 1.2.2 1.1.5 A B C D 1.1.6 A B C D 1.2.3 1.1.7 A B C D 1.1.8 A B C D 1.2.4 1.1.9 A B C D 1.1.10 A B C D 1.2.5 (10 x 2) (20) (5 x 2) (10) VRAAG 1.3 VRAAG 1.4 1.3.1 1.4.1 1.3.2 1.4.2 1.3.3 1.4.3 1.3.4 1.4.4 1.3.5 1.4.5 (5 x 2) (10) (5 x 1) (5) 45