Life Sciences Grade 12 P2 NSC June 2022 Question Paper (Afr)

Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN LEWENSWETENSKAPPE V2 2022 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 15 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 2 DBE/2022 SS/NSS INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies aandagtig deur voordat jy die vrae beantwoord. 1. Beantwoord AL die vrae. 2. Skryf AL die antwoorde in die ANTWOORDEBOEK. 3. Begin die antwoord op ELKE vraag boaan 'n NUWE bladsy. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 5. Bied jou antwoorde volgens die instruksies by elke vraag aan. 6. Maak ALLE sketse met 'n potlood en die byskrifte met blou of swart ink. 7. Teken diagramme, tabelle of vloeidiagramme slegs wanneer dit gevra word. 8. Die diagramme in hierdie vraestel is NIE noodwendig volgens skaal geteken NIE. 9. MOENIE grafiekpapier gebruik NIE. 10. Jy moet 'n nieprogrammeerbare sakrekenaar, gradeboog en passer gebruik waar nodig. 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 3 DBE/2022 SS/NSS AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde op die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A tot D) langs die vraagnommers (1.1.1 tot 1.1.10) in die ANTWOORDEBOEK neer, bv. 1.1.11 D. 1.1.1 Die komponente van 'n DNS/DNA-molekuul wat die kode verskaf vir proteïensintese is die … A suikers. B fosfate. C waterstofbindings. D stikstofbasisse. 1.1.2 Gedurende watter fase van meiose begin spoeldrade vorm? A Profase B Metafase C Anafase D Telofase 1.1.3 'n Individu het Down-sindroom. In die kariotipe is daar 'n abnormale getal chromosome by chromosoompaar … A 13. B 18. C 21. D 23. 1.1.4 'n Individu wat 'n identiese alleel van beide ouers ontvang, word as … beskryf. A homologies B dominant C homosigoties D heterosigoties 1.1.5 'n Plantspesie het 'n diploïede chromosoomgetal van 12. Watter EEN van die volgende is die haploïede chromosoomgetal vir hierdie spesie? A 24 B 12 C 6 D 36 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 4 DBE/2022 SS/NSS 1.1.6 Oorerwing deur veelvuldige (meervoudige) allele in genetika verwys na … A twee allele wat twee eienskappe beïnvloed. B meer as twee allele wat een eienskap beïnvloed. C een alleel wat meer as een eienskap beïnvloed. D meer as twee allele wat twee eienskappe beïnvloed. 1.1.7 Watter EEN van die volgende is 'n voortplantingisolerings- meganisme? A Teling/Broei op dieselfde tyd van die jaar B Steriele nakomelinge C Plantaanpassing by dieselfde bestuiwers D Verbeterde bevrugting 1.1.8 Normale menslike ovums het … A 22 outosome en 'n X-chromosoom. B 23 outosome en 'n X-chromosoom. C 22 outosome en 'n Y-chromosoom. D 23 outosome en 'n Y-chromosoom. 1.1.9 Watter EEN van die volgende vind by mitose maar NIE by meiose plaas nie? A Twee selle word aan die einde van die verdeling gevorm B Oorkruising vind plaas C Homoloë chromosome rangskik op die ewenaar D Sentriole vorm by die pole van die sel Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 5 DBE/2022 SS/NSS 1.1.10 Die grafiek hieronder toon die persentasie ooreenkoms tussen menslike (Hu)-DNS/DNA en die DNS/DNA van sommige Afrika- aap-spesies. 120 Persentasie ooreenkoms met 98 96 100 94 80 72 60 menslike DNS/DNA 40 20 0 Sjimpansee Langarmaap Resus-aap Nagapie (Ch) ('Gibbon') (Rm) ('Galago') (Gi) (Ga) Tipe Afrika-aap Watter EEN van die volgende filogenetiese stambome verteenwoordig die inligting in die grafiek die beste? A B Hu Ch Gi Ga Hu Ga Rm Gi Ch Rm Gemeenskaplike voorouer Gemeenskaplike voorouer C D Ga Rm Ch Hu Gi Gi Rm Ch Hu Ga Gemeenskaplike voorouer Gemeenskaplike voorouer (10 x 2) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 6 DBE/2022 SS/NSS 1.2 Gee die korrekte biologiese term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die term langs die vraagnommers (1.2.1 tot 1.2.10) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.2.1 Verdeling van die sitoplasma van 'n sel gedurende meiose 1.2.2 Die suikermolekuul teenwoordig in 'n RNS/RNA-nukleotied 1.2.3 Die posisie van 'n geen op 'n chromosoom 1.2.4 Die proses waartydens 'n DNS/DNA-molekuul 'n presiese kopie van homself maak 1.2.5 Ongedifferensieerde selle wat gestimuleer kan word om in enige tipe liggaamsel te ontwikkel 1.2.6 Mendel se beginsel wat verklaar dat 'n organisme twee faktore bevat/het wat skei sodat elke gameet slegs een van hierdie faktore bevat 1.2.7 Die evolusieteorie wat verwys na lang tydperke waar spesies nie verander nie, afgewissel deur kort tydperke waar vinnige verandering plaasvind 1.2.8 'n Ineengestrengelde netwerk van DNS/DNA en proteïen wat in die nukleus (selkern) voorkom 1.2.9 Die natuurlike vorm van die DNS/DNA-molekuul 1.2.10 Die fase in die selsiklus waartydens selgroei plaasvind (10 x 1) (10) 1.3 Dui aan of elk van die stellings in KOLOM I van toepassing is op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A EN B of GEENEEN van die items in KOLOM II nie. Skryf slegs A, slegs B, beide A en B of geeneen langs die vraagnommers (1.3.1 tot 1.3.3) in die ANTWOORDEBOEK neer. KOLOM I KOLOM II 1.3.1 'n Groep soortgelyke organismes A: Bevolking wat op 'n bepaalde tyd op 'n B: Spesie bepaalde plek voorkom met die vermoë om te kan kruisteel 1.3.2 Die manipulering van biologiese A: Biogeografie prosesse om menslike behoeftes B: Biotegnologie te bevredig 1.3.3 Het die struktuur van die A: Francis Crick DNS/DNA-molekuul ontdek B: James Watson (3 x 2) (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 7 DBE/2022 SS/NSS 1.4 By tamatieplante is lang (hoë) stingels (T) dominant oor kort stingels (t) en rooi vrugte (R) is dominant oor geel vrugte (r). 'n Boer kruis 'n homosigotiese lang (hoë), geel tamatieplant met 'n plant wat heterosigoties vir beide eienskappe is. 1.4.1 Noem hierdie tipe genetiese kruising. (1) 1.4.2 Gee die genotipe van 'n homosigotiese lang (hoë), geel tamatieplant. (2) 1.4.3 Maak 'n lys van die genotipes van AL die moontlike gamete vir 'n plant wat heterosigoties vir beide eienskappe is. (4) (7) 1.5 Hemofilie is 'n geslagsgekoppelde resessiewe eienskap (Xh). Die stamboomdiagram hieronder toon die oorerwing van hemofilie in 'n familie. P Q R S T U 1.5.1 Noem wat die vierkante in 'n stamboomdiagram verteenwoordig. (1) 1.5.2 Gee die getal: (a) Generasies wat in hierdie stamboomdiagram verteenwoordig word (1) (b) Nakomelinge van individue P en Q (1) 1.5.3 Gee: (a) Slegs die LETTERS van vrouens met hemofilie (2) (b) Die genotipe van individu R (2) (7) TOTAAL AFDELING A: [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 8 DBE/2022 SS/NSS AFDELING B VRAAG 2 2.1 Die diagram hieronder verteenwoordig een sel in 'n fase van meiose. C A B 2.1.1 Identifiseer die fase van meiose. (1) 2.1.2 Gee EEN waarneembare rede vir jou antwoord op VRAAG 2.1.1. (2) 2.1.3 Identifiseer struktuur: (a) A (1) (b) B (1) 2.1.4 Beskryf die rol van deel B in die beweging van chromosome tydens meiose. (2) 2.1.5 Teken 'n benoemde diagram van struktuur C soos dit in die finale fase van hierdie meiotiese deling sal voorkom. Toon die korrekte ingekleurde gedeeltes. (4) (11) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 9 DBE/2022 SS/NSS 2.2 Die diagram hieronder verteenwoordig die proses van proteïensintese in 'n sel. W X Y Z UACGUAAGCCCUGUCCUU ribosoom 2.2.1 Noem die proses wat plaasvind by: (a) W (1) (b) Y (1) 2.2.2 Identifiseer: (a) Organel X (1) (b) Molekuul Z (1) 2.2.3 Noem TWEE plekke in 'n sel waar DNS/DNA aangetref word behalwe in die nukleus (selkern). (2) 2.2.4 Beskryf die proses by W. (7) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 10 DBE/2022 SS/NSS Die tabel hieronder toon sommige oRNS/tRNA-antikodons met hulle ooreenstemmende aminosure. oRNS/tRNA-ANTIKODON AMINOSUUR CAG Valien GAA Leusien AUG Tirosien GGA Prolien UCG Serien CAU Valien 2.2.5 Noem die: (a) DNS/DNA-basisdrietal wat vir serien kodeer (1) (b) Eerste TWEE aminosure waarvoor daar deur molekuul Z in die diagram gekodeer word (die molekuul word van links na regs gelees) (2) 2.2.6 Wat word die verandering in die volgorde van stikstofbasisse in 'n DNS/DNA-molekuul genoem? (1) 2.2.7 Die kodon CUU (laaste kodon) op molekuul Z het na CCU verander. Verduidelik die effek wat dit op hierdie spesifieke proteïenmolekuul sal hê. (3) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 11 DBE/2022 SS/NSS 2.3 'n Familie wou die biologiese vader van 'n seun identifiseer. Die moeder van die seun is bekend. Bloedgroepe en DNS/DNA-profiele van die moeder, die seun en twee mans is gebruik om vaderskap vas te stel. Die data hieronder toon die resultate van die twee prosedures. BLOEDGROEPE Moeder Seun Man 1 Man 2 O B AB B DNS/DNA-PROFIELE Moeder Seun Man 1 Man 2 2.3.1 Verduidelik waarom vaderskap van die seun nie vasgestel kon word deur slegs bloedgroepe te gebruik nie. (5) 2.3.2 Wie is die biologiese vader van die seun volgens die DNS/DNA-profiele? (1) 2.3.3 Verduidelik jou antwoord op VRAAG 2.3.2. (3) 2.3.4 Noem EEN ander gebruik van DNS/DNA-profielsamestelling. (1) (10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 12 DBE/2022 SS/NSS 2.4 Die diagram hieronder toon die oorerwing van blomkleur by leeubekkieplante. Die twee allele wat blomkleur beheer is rooi (R) en wit (W). gekruis met Rooi Wit Pienk 2.4.1 Noem die tipe dominansie wat deur die leeubekkieplante getoon word. (1) 2.4.2 Gee 'n rede vir jou antwoord op VRAAG 2.4.1. (2) 2.4.3 'n Tuinier kruis twee leeubekkieplante wat pienk blomme het. Gebruik 'n genetiese kruising om die verhouding van die verwagte fenotipes in die nageslag aan te dui. (6) (9) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 13 DBE/2022 SS/NSS VRAAG 3 3.1 Diagramme A en B toon die ventrale (onder-) aansig van die skedels van twee organismes. Die diagramme is NIE volgens skaal geteken NIE. A B foramen magnum 3.1.1 Watter diagram verteenwoordig die skedel van 'n tweevoetige organisme? (1) 3.1.2 Gee EEN waarneembare rede vir jou antwoord op VRAAG 3.1.1. (2) 3.1.3 Tabuleer TWEE waarneembare verskille tussen die bokake in diagramme A en B wat tendense in menslike evolusie verteenwoordig. (5) 3.1.4 Verduidelik die betekenis van die vorm van die ruggraat wat met die skedel in diagram B geassosieer word. (2) (10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 14 DBE/2022 SS/NSS 3.2 Die onkruiddoder glifosaat word gebruik om onkruid in mielielande te beheer. Die onkruiddoder maak die onkruid dood, maar dit kan ook die mielieplante doodmaak. Daar is gevind dat sommige onkruid weerstand teen glifosaatbehandeling ontwikkel het. Wetenskaplikes het 'n ondersoek gedoen om die ontwikkeling van glifosaatweerstand by die onkruid vas te stel. Die onkruid is elke jaar vanaf 2009 tot 2016 met dieselfde konsentrasie glifosaat behandel en die persentasie glifosaat-weerstandige onkruid in die mielieland is jaarliks aangeteken. Die resultate word in die tabel hieronder getoon. JAAR GLIFOSAAT-WEERSTANDIGE ONKRUID (%) 2009 10 2010 20 2011 32 2012 42 2013 53 2014 58 2015 65 2016 65 3.2.1 Beskryf die verandering in glifosaat-weerstandigheid gedurende die tydperk van die ondersoek (3) 3.2.2 Bereken die persentasie vermeerdering in glifosaat-weerstandige onkruid van 2010 tot 2015. Toon AL jou berekeninge. (3) 3.2.3 Wetenskaplikes het die geen vir glifosaat-weerstandigheid uit die onkruid geïsoleer en dit gebruik om die mielieplante geneties te manipuleer. Verduidelik die ekonomiese voordeel daarvan om mielieplante weerstandig teen glifosaat te maak. (3) 3.2.4 Trek 'n staafgrafiek om die resultate van die eerste vier jaar van die ondersoek te toon. (6) (15) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 15 DBE/2022 SS/NSS 3.3 'n Bevolking akkedisse op 'n eiland, Eiland A, was baie goed aangepas om hoofsaaklik insekte te eet. Wetenskaplikes het vyf volwasse pare van hierdie akkedisspesie na 'n naburige eiland, Eiland B, verskuif. Hier het hulle voortgeplant en 'n nuwe bevolking gevorm. Eiland B het 'n groot hoeveelheid plante met taai veselagtige blare en minder insekte. Blootstelling aan hierdie nuwe omgewing het moontlik tot gevolg gehad dat die akkedisse evolusie ondergaan het. Ses-en-dertig jaar later het wetenskaplikes na Eiland B teruggekeer om verdere ondersoeke op die akkedisbevolking daar te doen. Hulle het waargeneem dat die kaakgrootte van die akkedisse toegeneem het. Wetenskaplikes het ook die maaginhoud van die akkedisse ontleed en gevind dat dit hoofsaaklik plantaardig was. Hulle het ook bevestig dat die twee bevolkings steeds aan dieselfde spesie behoort het. 3.3.1 Beskryf hoe die wetenskaplikes kon bevestig dat daar 'n verandering in die kaakgrootte van die akkedisse van Eiland A en die akkedisse van Eiland B was. (3) 3.3.2 Verduidelik hoe die groter kake van die akkedisse op Eiland B struktureel geskik was om taai veselagtige blare te eet. (3) 3.3.3 Hoe het die wetenskaplikes vasgestel dat die twee bevolkings akkedisse op albei eilande steeds aan dieselfde spesie behoort? (2) 3.3.4 Verduidelik die moontlike effek wat die evolusie van die akkedisse op biodiversiteit het. (2) 3.3.5 Gebruik Darwin se teorie van natuurlike seleksie om die evolusie van akkedisse met groter kake te verduidelik. (7) (17) 3.4 Die 'Uit Afrika'-hipotese is een verduideliking van die evolusie van die moderne mens. 3.4.1 Gee die 'Uit Afrika'-hipotese. (2) 3.4.2 Noem die familie waaraan die moderne mens behoort. (1) 3.4.3 Watter genetiese bewyse word gebruik om die 'Uit Afrika'-hipotese te ondersteun? (1) 3.4.4 Beskryf hoe fossielbewyse gebruik word om die 'Uit Afrika'- hipotese te ondersteun. (4) (8) [50] TOTAAL AFDELING B: 100 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou