LIFE SCIENCES P2 MEMO GR12 SEPT 2025 AFR

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2025 LEWENSWETENSKAPPE V2 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 11 bladsye. Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

2 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2025) BEGINSELS MET BETREKKING TOT DIE NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntekenning gegee word Hou op merk nadat maksimum punte verkry is en trek ʼn kronkellyn en dui ‘maks- punte’ in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis en vyf word gegee Merk net die eerste drie, ongeag of almal of sommige korrek/nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs ʼn deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis word, maar beskrywings word gegee Aanvaar indien die verskille/ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word, maar paragrawe word gegee Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. As geannoteerde diagramme aangebied word, terwyl beskrywings vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme in plaas van beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verloor. 8. Indien die volgorde vaag is en skakelings nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie kredieteer nie. As volgorde en skakelings weer korrek is, gaan voort om te kredieteer. 9. Onherkenbare afkortings Aanvaar indien dit aan die begin in die antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die onherkenbare afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoord die korrekte volgorde van die vrae pas, maar die verkeerde nommer word gegee, is dit aanvaarbaar. 11. Indien taal wat gebruik word, die bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, mits dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit buite konteks is. 13. Indien gewone name gegee word in terminologie Aanvaar, mits dit by die nasionale memobesprekingsvergadering aanvaar is. 14. Indien slegs die letter vereis word, maar slegs die naam gegee (en andersom) Moenie kredieteer nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/SEPTEMBER 2025) LEWENSWETENSKAPPE V2 3 15. As eenhede nie in mate aangedui word nie Kandidate sal punte verbeur. Nasienriglyne sal afsonderlik punte vir eenhede aandui. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word. 17. Opskrif Alle illustrasies (diagramme, grafieke, tabelle, ens.) moet ʼn opskrif hê. 18. Vermenging van amptelike tale (terme en konsepte) ʼn Enkele woord of twee wat in enige amptelike taal voorkom anders as die leerders se assesseringstaal voorkom waarin die meeste van sy/haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word indien dit korrek is. ʼn Nasiener wat in die relevante vaardig is, moet geraadpleeg word. Dit geld vir alle amptelike tale. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

4 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2025) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 C ✓✓ 1.1.2 C ✓✓ 1.1.3 D ✓✓ 1.1.4 B ✓✓ 1.1.5 C ✓✓ 1.1.6 D ✓✓ 1.1.7 A ✓✓ 1.1.8 D ✓✓ 1.1.9 D ✓✓ 1.1.10 A ✓✓ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 DNS-profiel ✓ 1.2.2 Nukleoplasma ✓ 1.2.3 Onvolledige ✓ dominansie 1.2.4 Geografiese ✓ versperring 1.2.5 Aanpassing by verskillende bestuiwers ✓ 1.2.6 Hemofilie ✓ 1.2.7 Ewekansige ✓ paring 1.2.8 Gepunktueerde ekwilibrium ✓ (8 x 1) (8) 1.3 1.3.1 Slegs A ✓✓ 1.3.2 Slegs A ✓✓ 1.3.3 Slegs A ✓✓ (3 x 2) (6) 1.4 1.4.1 (a) (diagram) 1 ✓ (1) (b) (diagram) 2 ✓ (1) 1.4.2 Oorkruising ✓ (1) 1.4.3 Profase 1 ✓ (1) 1.4.4 Somatiese ✓ (1) 1.4.5 (a) Vier ✓/4 (1) (b) Twee ✓/2 (1) 1.4.6 Vier ✓/4 (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/SEPTEMBER 2025) LEWENSWETENSKAPPE V2 5 1.5 1.5.1 Dihibriede ✓kruising (1) 1.5.2 DDLl ✓ (1) 1.5.3 (a) Donker veerkleur met kort sterte ✓✓ (2) (b) Volledige ✓dominansie (1) 1.5.4 (Ouer) 1  (1) 1.5.5 (Beginsel van) Segregasie ✓ (Beginsel van) Onafhanklike sortering ✓ (Merk slegs eerste TWEE) (2) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

6 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2025) VRAAG 2 2.1 2.1.1 (a) DNS-replisering ✓ (1) (b) Transkripsie ✓ (1) 2.1.2 Nukleus ✓ (1) 2.1.3 Interfase ✓ (1) 2.1.4 - Elke tRNS dra ʼn spesifieke aminosuur ✓ - Wanneer die antikodon op die tRNs ✓ - By die kodon op die bRNS ✓pas - Dan bring tRNS die vereiste aminosuur na die ribosoom ✓ - Aminosure word deur peptiedbindings aan mekaar geheg ✓ - Om die vereiste proteïen te vorm ✓ (Enige 5 x 1) (5) 2.1.5 - DNS verskaf die genetiese kode vir proteïensintese ✓ - wat na molekule R/bRNS gekopieer word, ✓ dra die gekodeerde boodskap (2) 2.1.6 (a) ACG AUG UCC ✓✓ (2) (b) Treonien ✓✓ (2) 2.2 2.2.1 Chromosoom ✓ mutasie (1) 2.2.2 (a) 44 ✓ (1) (b) 3 ✓/drie (1) 2.2.3 XYY ✓ (1) 2.2.4 ʼn Persoon met Downsindroom sal: - DRIE /3 chromosome op posisie 21✓ hê en - twee/2 gonosome ✓ in plaas van drie - In Jakob-sindroom is daar TWEE/ ✓2 chromosome (3) 2.2.5 - Nie-disjunksie vind plaas ✓/ chromatiede skei nie - Op posisie 23 ✓ - Tydens anafase II ✓ - ʼn Spermsel het ʼn ekstra chromosoom ✓/2 chromosome op chromosoom 23/ XY-gonosoom - Die abnormale spermsel bevrug ʼn normale eiersel ✓/ - Wat lei tot ʼn sigoot met DRIE ✓/3 gonosome/XYY/47 chromosome (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/SEPTEMBER 2025) LEWENSWETENSKAPPE V2 7 2.3 2.3.1 (a) Vrou met bloedgroep B ✓ (1) (b) IA IB ✓ (1) 2.3.2 Twee ✓/2 (1) 2.3.3 - As die kind alleel IA van Lisa en alleel IB van Jade erf ✓ - Sal die kind se bloedgroep AB wees ✓ - As die kind alleel i erf van elke ouer ✓ - Sal die kind se bloedgroep O ✓ wees (Enige 3) (3) 2.3.4 P1 Fenotipe Bloedgroep AB x Bloedgroep O ✓ Genotipe IAIB ✓ x ii ✓ Meiose G/gamete IA , IB x i, i ✓ Bevrugting F1 Genotipe IAi; IA i ; IB i ; IBi ✓ Fenotipe 2 Bloedgroep A : 2 Bloedgroep B Hulle het ʼn 0% ✓*kans om ʼn kind met bloedgroep O te hê. OF P1 Fenotipe Bloedgroep AB x Bloedgroep O ✓ manlik/pa vroulik/moeder Genotipe IA i ✓ x IBi ✓ Meiose G/gamete IA , i x IB , i✓ Bevrugting Gamete IA IB F1 i IA i IB i i A I i IB i Korrekte genotipes ✓ Fenotipe 2 Bloedgroep A : 2 Bloedgroep B Hulle het ʼn 0% ✓*kans om ʼn kind met bloedgroep O te hê. P1 en F1 ✓ Meiose en bevrugting ✓ Enige 5 + *1 Verpligtend (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

8 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2025) 2.4 2.4.1 (a) Eiersel ✓ (1) (b) Uterus ✓ (1) 2.4.2 63,3 ✓x 395 ✓ = 250 ✓ beeste gekloon 100 (3) 2.4.3 - Meer beeste sal soortgelyke allele ✓/dieselfde genotipe vir alle eienskappe hê - Variasie sal afneem ✓ (2) 2.4.4 - Meer spier-/vleisproduksie ✓ - Hoë melkproduksie ✓/kwaliteit - Beter vleisgehalte ✓ - Weerstand teen siektes ✓ (Enige 3 x 1) (3) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/SEPTEMBER 2025) LEWENSWETENSKAPPE V2 9 VRAAG 3 3.1 3.1.1 Sub-Sahara Afrika ✓ (1) 3.1.2 - Versuim om gevalle aan te meld ✓ - Gebrek aan/swak toetsfasiliteite ✓ (Merk slegs eerste EEN) (Enige 1) (1) 3.1.3 - Wyfies benodig twee resessiewe allele op elke X-chromosoom om aan kleurblindheid te ly ✓ - As daar ʼn dominante alleel op die X-chromosoom is, sal dit die uitdrukking van ʼn resessiewe alleel op die ander X-chromosoom oorskadu in ʼn wyfie wat nie kleurblind is nie. ✓ (2) 3.1.4 % Voorkoms van mans met kleurblindheid in Afrika en Asië streke % voorkoms van mans met 12 10 10 8 8 6 5 kleurblindheid 4 3 2 0 Oos-Asië Suid-Asië Middel/Noord Sub-Sahara Afrika Afrika Gebied/Streek Riglyn vir die assesering van die grafiek KRITERIA UITBREIDING PUNT Tipe grafiek (T) Staafgrafiek geteken 1 Opskrif van grafiek (C) Albei veranderlikes ingesluit 1 Asse: Byskrifte (L) X- en Y-as korrek gemerk met eenhede 1 Skaal vir X- en Y-as (S) - Gelyke spasies en breedte van stawe vir X-as - Korrekte skaal vir Y-as 1 Plot van koördinate (P) - 1 tot 3 vereiste koördinate korrek 1 geplot 1 - Al 8 koördinate korrek geplot 2 - Al 4 vereiste koördinate korrek geteken. (6) Histogram of lyngrafiek geteken - Verloor punte vir tipe grafiek en vir skaal Getransponeerde asse - Kan volle krediet kry, as asse-byskrifte ook omgeruil word en stawe horisontaal is - As byskrifte nie ooreenstem nie, los dan punte vir byskrifte en skaal - Kontroleer of die plot korrek is vir die gegewe byskrifte Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

10 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2025) 3.2 3.2.1 - Kulturele ✓ bewyse - Fossiel ✓bewyse (Merk slegs eerste TWEE) (2) 3.2.2 - Taung-kind ✓ - Mev. Ples ✓ - Little foot ✓ (Merk slegs eerste TWEE) (Enige 2 x 1) (2) 3.2.3 Mousterian gereedskap ✓ (1) 3.2.4 Drie ✓/3 (1) 3.2.5 (a) Homo habilis ✓ (1) (b) Eerste om gereedskap te gebruik ✓ (1) 3.2.6 - Toename in breingrootte het gelei tot - verhoogde intelligensie wat lei tot - die ontwikkeling van komplekse gereedskap ✓ (3) 3.3 3.3.1 (a) LCT-geenmutasie ✓ (1) (b) Laktose verdraagsaamheid ✓ (1) 3.3.2 Diskontinue ✓ variasie (1) 3.3.3 - 470 individue was gebruik ✓ - Individue was van verskillende etniese groepe ✓ - Individue was van drie verskillende Afrika-lande ✓/Kenia, Tanzanië en Soedan (3) 3.3.4 - Hoeveelheid ✓ van laktose-oplossing - Konsentrasie ✓ van laktose-oplossing (Merk slegs eerste TWEE) (2) 3.3.5 - Om die basislyn vas te stel ✓ - Sodat stygings in bloedglukosevlakke laktase-aktiwiteit toon ✓/ dui laktoseverdraagsaamheid aan (2) 3.3.6 - Volg die DNS van die deelnemers op chromosoom 2 ✓ / Bepaal die volgorde van nukleotiede op DNS - Om mutasies op die LCT-geen te identifiseer ✓/ Vergelyk met normale DNS / laktose-onverdraagsame individue. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/SEPTEMBER 2025) LEWENSWETENSKAPPE V2 11 3.4 3.4.1 Grootskaalse oorbevissing ✓ (1) 3.4.2 - Die mutasie is nuttig ✓/voordelig het gelei tot ʼn verminderde liggaamsgrootte wat nie vir visvang gemik is nie - Aangesien dit die oorlewingskanse van die Atlantiese kabeljou sal verhoog ✓ (2) 3.4.3 - Daar was genetiese variasie in die kabeljoupopulasie ✓ - Sommige het mutasies op die GHR-gene ervaar wat tot kleiner liggaamsgrootte en vinniger rypwordingskoerse gelei het, Ander het nie ✓ - Toe oorbevissing plaasgevind het ✓ - Het kabeljou sonder die mutasie op die GHR-gene/groter liggaamsgroottes en stadiger rypwordingstempo’s gesterf ✓ - Diegene met die mutasie op die GHR-gene/kleiner liggaamsgroottes en vinniger rypwordingsyfers het oorleef ✓ - en voortgeplant ✓ - en die alleel met mutasies op die GHR-gene/kleiner liggaamsgrootte en vinniger rypwordingsyfers aan hul nageslag oorgedra ✓ - die volgende generasie het ʼn groter persentasie kabeljouvisse met mutasies op die GHR-gene ✓/kleiner liggaamsgroottes en vinniger rypwordingstempo’s (Enige 7) (7) 3.5 3.5.1 Uit Afrika ✓ hipotese (1) 3.5.2 - Moderne mense het hul oorsprong in Afrika ✓ en toe - na ander vastelande ✓/res van die wêreld gemigreer (2) 3.5.3 - Kleiner skedelgrootte ✓ - Foramen magnum is in ʼn (meer) agterste posisie ✓ van die skedel - Prominente/groot wenkbroue-riwwe ✓ - Uitstaande kake ✓/prognaat - Reghoekige verhemelte ✓ (Merk slegs eerste DRIE) (Enige 1) (3) 3.5.4 Wieg van die Mensdom ✓ (1) [50] TOTAAL AFDELING B: 100 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.