Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
KEREITI 12
LWETSE 2021
DISAENSE TSA BOPHELO P2
TATAISO YA HO TSHWAYA
MATSHWAO: 150
Tatayiso yena ya ho tshwaya e na le maqephe a-10.
Skip to contentAll 2021 papers 


_hlayiso.com_--ba98751d-3865-44f0-a283-45a85ee22b81/v1-a064c478344352d73bb6/card.webp)


View all





Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 Memo
Grade 12 Life Sciences Paper 2 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2021 (Sesotho), 10 pages. Read online or download the free PDF.
Life Sciences · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2021 · sesotho. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Life Sciences
- Grade
- Grade 12
- Language
- Sesotho
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2021
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 10
- File size
- 275.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 10
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2021
Questions in this paper
- Question 1.1GENETICS AND INHERITANCE20 marks
- Question 1.2GENETICS AND INHERITANCE8 marks
- Question 1.3GENETICS AND INHERITANCE6 marks
- Question 1.4DNA: THE CODE OF LIFE8 marks
- Question 1.5EVOLUTION8 marks
- Question 2.1MEIOSIS8 marks
Show all 15 questions
- Question 2.2GENETICS AND INHERITANCE7 marks
- Question 2.3GENETICS AND INHERITANCE15 marks
- Question 2.4MEIOSIS9 marks
- Question 2.5GENETICS AND INHERITANCE11 marks
- Question 3.1GENETICS AND INHERITANCE9 marks
- Question 3.2EVOLUTION10 marks
- Question 3.3EVOLUTION12 marks
- Question 3.4EVOLUTION12 marks
- Question 3.5EVOLUTION7 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LWETSE 2021)
MELAWO MOTHEO E EMAHANG TSHWAWO TSA BOPHELO
1. Haeba ho fanwa ka lesedi le fetang la dimaraka tse fanweng
Emisa ho tshwaya ha matshwao a hodimo a fihletswe ebe o beha mola wa wavy
le 'max' ka lehlakoreng le letona la letsoho le letona.
2. Haeba, ho etsa mohlala, ho hlokahala mabaka a mararo mme ho fanwe ka
a mahlano
Tshwaya tse tharo tsa pele ho sa tsotelehe hore na kaofela kapa tse ding di
nepahetse / di fosahetse.
3. Haeba tshebetso yohle e fanwa ha ho hlokahala feela karolo ya yona
Bala tsohle mme o fane ka dimaraka karolo e amehang
4. Haeba tshebetso yohle e fanwa ha ho hlokahala feela karolo ea yona Bala
tsohle mme o fane ka dimaraka karolo e amehang.
5. Haeba ho etsa tabole ho hlokahala, empa ho fanwe ka lirapa
Baithuti ba tla lahlehelwa ke dimaraka ka ho se kenye tabole.
6. Haeba ditshwantshwo di fanwa ka ditlhaloso ha ditlhaloso li hlokahala
Baithuti ba tla lahlehelwa ke dimaraka.
7. Haeba ditjhate tsa phallo di fanwa ho fapana le ditlhaloso Baithuti ba tla
lahlehelwa ke dimaraka.
8. Haeba tatellano e sithabeditswe mme dihokela ha di utlwahale Moo
tatellano le dihokela di nepahetseng, fana ka dimaraka. Ha tatellano le dihokela
di fosahetse, o se ke wa fana ka dimaraka.Haeba tatellano le dikgokahano di
nepahala hape, qalella ho fana ka dimaraka
9. Dikgutsufatso tse sa tsejweng
Amohela haeba e hlalositswe pele. Haeba e sa hlaloswa, o se ke wa fana ka
dimaraka ka kgutsufatso e sa tsejweng, empa fana ka dimaraka karolong e
setseng haeba e nepahetse.
10. Dinomoro tse fosahetseng
Haeba karabo e dumellana le tatellano e nepahetseng ya dipotso, empa ho
fanwe ka nomoro e fosahetseng, hwa amoheleha.
11. Haeba puo e sebedisitsweng e fetola moelelo o rerilweng
Se ke wa amohela.
12. Diphoso tsa mopeleto
Haeba e tsebahala, amohela karabo, ha feela e sa bolele ho hong ho Saense ea
Bophelo kapa haeba e sa tsamaellane le maemo.
13. Haeba mabitso a tlwaelehileng a fanwa ka mantsee
Amohela, ha feela e ka amohelwa kopanong ea naha ea dipuisano.
14. Haeba ho botswa feela tlhaku, empa ho fanwa ka lebitso feela (le ka tsela e
fapaneng) Se ke wa fana ka dimaraka
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LWETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 3
15. Haeba dikarolo di sa fanwe ka ditekanyo
Baithuti ba tla lahlehelwa ke dimaraka. Tataiso ea ho tshwaya e tla fana ka
matshwao bakeng sa di-unit ka thoko.
16. Ela hloko kutlwisiso ya karabo, e ka buwang ka tsela e fapaneng
17. Tlhaloso
Dipapiso tsohle (ditshwantsho, digrafo, di tabole jj) di tlameha ho ba le
Sehlooho
18. Ho fetola khoutu ya dipuwo tsa semmuso (dipolelo le dikhopolo) Lentswe
le le leng kapa a mabedi a hlahang (dipuong) ka puwo efe kapa efe ya
semmuso ntle le puwo ya tekolo ya moithuti e sebelisitsweng haholo ho
dikarabo tsa haye a lokela ho fuwa tlotla, hayeba e nepahetse. Lesupa le
tsebahalang ka puwo ya semmuso e loketseng le lokela ho botswa. Sena se
sebetsa lipuwong tsohle tsa semmuso.
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
4 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LWETSE 2021)
KAROLO A
POTSO 1
1.1 1.1.1 C
1.1.2 D
1.1.3 A
1.1.4 B
1.1.5 D
1.1.6 A
1.1.7 C
1.1.8 B
1.1.9 B
1.1.10 B (10 x 2) (20)
1.2 1.2.1 Phenotype
1.2.2 Autosomes
1.2.3 Chiasmata /chiasma
1.2.4 Gene
1.2.5 Transcription
1.2.6 Cloning
1.2.7 Homologous chromosomes
1.2.8 Locus (8)
1.3 1.3.1 B fela
1.3.2 Ka bobedi A le B
1.3.3 B fela (6)
1.4 1.4.1 Meiosis (1)
1.4.2 Metaphase 1 (1)
1.4.3 (a) B (1)
(b) F (1)
(c) D and E
(Tshwaya tsa pele tsepedi feela) (2)
1.4.4 4 / tse ne (1)
1.4.5 Sperm / (not gamete)/ spermatozoa (1)
1.5 1.5.1 Million years ago (1)
1.5.2 (a) C /A (1)
(b) A (1)
(c) B (1)
1.5.3 Dikhopolo tse fapaneng tse amanang le ho iphetola hwa dintho di
nile tsa lekwa le ho netefatswa ka mora nako / e bile le diteko tse
maloa me e tseheditswe ke bopaki (1)
1.5.4 - Biogeography
- Genetics
- Modification by descent/homologous structures
(Tshwaya tse THARO feela) (Efe kapa efe 3 x 1) (3)
KAKARETSO YA KAROLO A: 50
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LWETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 5
POTSO 2
2.1 2.1.1 A – Centromere (1)
2.1.2 DNA Replication (1)
2.1.3 - Molek'hule ya DNA ya phutholoha
- Le unzips / khefu e fokolang ya haedrojene
- Khwele ka ngwe e sebetsa jwalo ka ditempele
- Di nucleotide tsa mahala tse phaphametseng ka hara nucleoplasm
- Ikopanye le sehlopha sa bona sa tlatsetso / base pair / (TA; CG)
- Ho etsa dikhwele tse pedi tse tswanang tsa DNA
(Efe kapa efe 4 x 1) (4)
2.1.4 - Hlahisa dikopi tse pedi hantle tsa disele / DNA / dichromosome
- Hore sele e ngwe le e ngwe e ncha e entsweng ka mitosis e na le
diphatsa tsa lefutso / dipalo tse lekanang hantle le DNA jwalo ka sele
ya motswadi / dichromosome (2)
2.2 2.2.1 Seta 2 (1)
2.2.2 Lihlopha( di bands) tsohle tsa lesiya tse sa dumellaneng le ntate 2 di
bapisa mme 2
KAPA
Mekwallo yohle ya DNA ya ngwana e tswana le ya ntate 2 le mme
2
KAPA
Dihlopha tsa batswadi ba bang ha di tswane le dihlopha tsohle tsa
lesiya (2)
2.2.3 Madi
sele ya letlalo or nama ya motho
sele ya moriri
mathe
Tshwaya tse pedi feela (Efe kapa efe 2 x 1) (2)
2.2.4 Bopaki ba bayoloji dipatlisisong tsa forensiki / diketsahalo tsa
botlokotsebe / khetholla dinokwane
Ho batla batho ba lahlehileng
Khetholla batho ba shweleng / liphoofolo
Ho khetholla mathata a diphatsa tsa lefutso
Disele tse lumellanang bakeng sa ho fetiswa ha setho
Ho theha dikamano tsa lelapa
Tshwaya tse PEDI feela (Efe kapa efe 2 x 1) (2)
2.3 2.3.1 Sebopeho sa sekele(sickle) disele tse khubelu tsa madi di baka tšitiso
methapong ya madi e lebisang ho senyeheng ha ditho tsa bohlokoa
/ tsamayisa oksijene e nyane e lebisang ho eneji e nyane / anaemia (1)
2.3.2 Stem cell ke disele tse sa khethollweng tse nang le monyetla wa ho
theha disele kapa setho sefe kapa sefe (2)
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
6 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LWETSE 2021)
2.3.3 (a) CUU (1)
(b) Glycine (1)
(c) Haeba Thymine e fetoha Adenine
- MRNA / codon e tla ba GUG sebakeng sa GAG
- TRNA / anticodon e tla ba CAC sebakeng sa CUC
- Ka hona, amino acid e tla ba Valine
- sebakeng sa Glutamine (4)
2.3.4 P1 Phenotype Tona e x Motho e motshehadi
tlwahelehilen ya tlwahelehileng
g
Genotype HH x Hh
Meiosis
G/gamete H, H x H, h
s
Fertilisation
F1 Genotype HH ; HH ; Hh ; Hh
Phenotype Tsohle tse Tlwahelehileng
Ba na le 0%* monyetla wa ho ban a lefu la
P1 and F1
Meiosis and fertilisation efe kapa efe 5 + *1 e ya o tlama
KAPA
P1 Phenotype Tona e x Motho e motshehadi
tlwahelehilen ya tlwahelehileng
g
Genotype HH x Hh
Meiosis
G/gametes H, H x H, h
Fertilisation
F1 Gametes H h
H HH Hh
H HH Hh
Correct genotypes
Phenotype Tsohle tse Tlwahelehileng
Ba na le 0% * monyetla wa ho ban a lefu la
P1 and F1
Meiosis and fertilisation *1 e ya o tlama + efe kapa efe 5 (6)
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LWETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 7
2.4 2.4.1 Karyogram / Karyotype (1)
2.4.2 - Dichromosome pair 23 ho na le
- dichromosome tse pedi X / XX / dichromosome di lekana ka
boholo (2)
2.4.3 - Hobane ho na le dihlopha tse medi tsa dichromosome / 46
dichromosomes / ke dipalo tsa diploid / homologous
- eseng sehlopha se le seng sa dichromosome / eseng
dichromosome tse 23 / eseng haploid (2)
2.4.4 Down’s Syndrome / trisomy 21 (1)
2.4.5 - Dihomologous chromosome tsa bo-21
- o seke wa arola / non-disjunction
- Sena se tla lebisa ho gamete e le ngwe e nang le dikopi tse pedi
tsa dichromosome 21
- Ha gamete ena e kopana le gamete e tlwahelehileng
- zygote e hlahiswang e tla ba le kopi e eketsehileng ya
chromosome dikopi tse 21 / 3 tsa chromosome 2
(Efe kapa efe tse 3 x 1) (3)
2.5 2.5.1 Dihybrid Cross (1)
2.5.2 Ho na le ditshobotsi tse pedi tse fapaneng – ho croswa (1)
2.5.3 (a) bbtt (2)
(b) Ka bobedi e Ntšo ebile ha ho na di patches tse tshweu
KAPA
Motswadi 1 – O motsho ebile ha ho na ditshwantsho tse
tshweu
Motswadi 2 – O motsho ebile ha ho na ditshwantsho tse
tshweu (2)
2.5.4 - Kaha jase e ntsho e laolwa ke allele e ka sehloohong
- katsana e ka ba homozygous / BBtt kapa heterozygous / Bbtt (2)
2.5.5 - Di alleles tse pedi tse mabapi le di homologous chromosomes di
arohane
- nakong ya sebopeho sa meiosis / anaphase / gamete, e le hore
- ho na le allele e le ngwe feela ya para ka ngwe e teng ho gamete
/ bana o ka fumana mokhelo o le mong ho motswadi ka mong (3)
[50]
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
8 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LWETSE 2021)
POTSO 3
3.1 3.1.1 (Kerafo e bontsha) palo ya dihlopha tsa monarch butterfly ho tloha
1994 ho fehlela 2010 (1)
3.1.2 (a) Tshebediso ya sebolayalehola (herbicides) (1)
(b) Palo ya dihlopha tsa monarch butterflies (1)
3.1.3 - Palo ya monarch butterfly colonies e fokotsehile ho tloha ka
1996
- pele dibolaya lehola di sebediswa ka 1998. (2)
3.1.4 - Selo seo DNA / genome ya sona e fetotsweng(modified)
- ho hlahisa tshobotsi e lakatsehang (2)
3.1.5 - Tlhodisano e nyane ya dijalo le lehola / ho tla ba le yield e ngata
- ho lebisang keketsehong ya phaello ya dihwai (farmers) (1)
3.2 3.2.1 Ho ne ho se na dijo tse lekaneng hore ba ka di ja (1)
3.2.2 - Mekholutswane a ne a arotswe ke metsi
- mme ka hona, ho ne ho se na ho nyallana (2)
3.2.3 - Sehlekehlekeng sena ho na le phapang ka boholo ba
Gymnodactylus amarali / mekhodutswane
- Mekholutswane e meng e ne e na le dihlooho tse nyane ha tse
ding di ne di na le dihlooho tse kholoanyane
- Ha ho ne ho na le bohlwa (termites) bo bongata dihlekehlekeng
- Tse nang le dihlooho tse nyane di shwele hobane ba ne ba ka ja
feela bohlwa(termites) bo bonyenyane
- Tse nang le dihlooho tse kholo ba pholohileba ne ba ka ja
bohlwa bo boholo ba ile ba ikatisa mme ba fetisa semelo sa bona
sa dihlooho tse kholoho bana ba bona
- Qetellong ha nako e ntse e feta ho ile ha ba le karolo e kholo ya
mekholutswane ledihlooho tse kholoanyane
(Efe kapa efe 5 x 1) (5)
3.2.4 - Haeba mefuta ya dihlekehleke e ka kopana le mefuta ya naha
- me ba hlahisa peo e nonneng (fertile) ke mofuta o tshwanang /
haeba ba etsa jwalo
- ha e hlahise bana ba nonneng (fertile), ha se mofuta o tshwanang (2)
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LWETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 9
3.3 3.3.1 Homo sapiens (1)
3.3.2 - ho kgona ho lla / loma / hlafuna
- lijo tse tala raw (2)
3.3.3 Tabole
Batho Korilla
1. Cranium e kholo /boko 1. Cranium e nyane /boko
2. Sefahleho se sephara/ 2. Sefahleho se sekameng /
Moepa wa phatla o tlase Phatla matswapong haholo
Ho ya morao Ka morao
3. Maporogo a phatla a 3. Metse e meholo e mengata
manyane e phatlalalitswe phatlalatsa
phatlalatsa
4. Mahlahare a nyane 4. Mahlahare e hlahella
haholo (less protruding haholwanyane jaws /
jaws) / Prognathous prognathous
5. Mohlahare o tlase o na le 5. Mohlahare o tlase ha o na
sediba-ntshetswa pele hantle ntshetswa pele
chin chin
(Tshwaya tsa pele tse THARO fela) Tabole + (Efe le efe 3 x 2) (7)
3.3.4 - Lesela(thumb) le hanyetswang
- Matsoho a potolohang ka bolokolohi
- Manonyeletso a litsweng a lumella ho potoloha ha forearm
- Potoloha matsoho bonyane 180 °
- (Flat) manala ho fapana le manala / menwana e hlobotseng
- Dinomoro tse hlano / pentadacty
(Tshwaya tsa pele tse PEDI fela)
(efe kapa efe 2 x 1) (2)
3.4 3.4.1 - Australopithecus
- Ardipithecus (2)
3.4.2 4 mya (1)
3.4.3 (4,5 – 1) = 3,5 my (2)
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
10 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LWETSE 2021)
3.4.4 - Foramen magnum e se e fihlile botlaaseng ba lehata / e se e
le pele haholo e le hore hlooho e ka tshwarwa e eme hantle.
Cord / boko o lesapong la mokokotlo (spinal cord) le ka
tsamayellana le boko (brain) / mokokotlo ho kenella lehata ka
lehlakoreng le leng
- Boemo ba senyepa sa pelvic bo sutumelletse tlase / tlase
meleng wa mmele wa mmele kahoo ho loketse ho jara boima
ba holimo mmele
- The noka e se e bōpehileng jwaloka kopi / sephara le e
khutswanyane e leng etsa hore ho loketse ho jara bokong /
boima ba 'mele wa ka holimo / bakeng sa kabo e molemo ya
boima ba mele e ka holimo
- Mokokotlo o ile wa fetoha sebopeho sa S / kholo e kholo ya
mapolanka mokokotlong bakeng sa ho leka-lekanya hantle / ho
tshehetsa boima ba mele bo holimo
Tshwaya tsa pele tse PEDI fela (Efe le e fe 2 x 2) (4)
3.4.5 (a) Australopithecus africanus (1)
(b) Sterkfontein Caves (1)
(c) Robert Broom / John T Robinson (1)
3.5 3.5.1 Batho ba sejwale-jwale ba simolohile Afrika ebe ba fallela
dikhonthinenteng tse ding (2)
3.5.2 Fossil evidence
mitochondrial DNA / mtDNA
Tshwaya tse PEDI feela (2)
3.5.3 Americas (1)
3.5.4 (200 000 – 45 000) years = 155 000 years (2)
[49]
KAKARETSO YA KAROLO B: 100
KAKARETSO YOHLE: 150
Tokelo ya kopollo e ileditswe Phetla
Study this subject
Recommended for this subject

Errata
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2021 Errata

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 QP (Afr)

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 QP
_hlayiso.com_--ba98751d-3865-44f0-a283-45a85ee22b81/v1-a064c478344352d73bb6/card.webp)
Memorandum
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 Memo (Afr)

Memorandum
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2014 Memo (Eng)

Question paper
Life Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2021 QP
More from Grade 12 Life Sciences

Question paper
Life Sciences Grade 12 KZN March Test 2025 Question Paper

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Mpumalanga Mock 2025 Memo

Question paper
Life Sciences Grade 12 P1 Mpumalanga Mock 2025 QP

Question paper
Life Sciences Grade 12 P1 North West Mock 2025 QP

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Free State June 2024 Memo

Memorandum