Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2015 LEWENSWETENSKAPPE V2 MEMORANDUM PUNTE: 150 Hierdie memorandum bestaan uit 9 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 A  1.1.2 C  1.1.3 A  1.1.4 D  1.1.5 C  1.1.6 A  1.1.7 A  1.1.8 D  1.1.9 D  1.1.10 B  (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Proteïen  1.2.2 oRNS/RNA  / oordrag-RNS 1.2.3 Waterstofbinding  1.2.4 Gepunktueerde ewewig  1.2.5 Ribosoom  1.2.6 Urasiel  1.2.7 Transkripsie  1.2.8 Ribose  (8 x 1) (8) 1.3 1.3.1 Slegs A  1.3.2 Slegs B  1.3.3 Slegs B  1.3.4 Slegs A  1.3.5 Slegs A  1.3.6 Beide A en B  (6 x 2) (12) 1.4 1.4.1 ʼn Diagrammatiese voortstelling  wat die verwantskap tussen verskillende spesies toon.  (2) 1.4.2 Australopithecus afarensis  (1) 1.4.3 Homo sapiens  / moderne mens (1) 1.4.4 Australopithecus africanus,  Homo habilis,  Homo erectus  (Enige 2 x 1) (2) 1.4.5 (2,0  – 0,5 ) = 1,5 miljoen jaar gelede (Aanvaar 1.8 en 1.9 vir Homo erectus) (3) 1.4.6 Homo erectus  (1) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 3 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 Metafase I – chromosome kom as homoloë pare na die ewenaar Metafase II – individuele chromosome lê op die ewenaar  (1) 2.1.2 18 min  (1) 2.1.3 (28 min – 18 min) = 10 min  (2) 2.2 2.2.1 Verwys na alle DNS/DNA  in ʼn organisme insluitend sy gene.  (2) 2.2.2 Dit is ʼn gedeelte van DNS/DNA met ʼn spesifieke volgorde van basisse  wat dien as die instruksies vir die vervaardiging van ʼn spesifieke proteïen.  (2) 2.2.3 Reguleer die chromosoomstruktuur  Reguleer proteïensintese. / Reguleer die hoeveelheid en kwaliteit van die proteïene wat vervaardig word. (2) 2.2.4 (a) 95%  (1) (b) Word gemaak van herhaalde volgorde/nie-koderende streke en sy funksie is nog nie bekend nie.  (1) 2.2.5 Aantal gene op die ander chromosoom = 24 000  – (2 965 + 231)  = 20 804  gene OF = 24 000 – 3 196  = 20 804  gene (3) 2.3 2.3.1 A – chromosoom  B – sentromeer  C – chromatied  D – chiasma /chiasmata (4) 2.3.2 Oorkruising  (1) 2.3.3 Bring genetiese  variasie voor.  (2) 2.3.4 CHROMOSOOM NA OORKRUISING ʼn Dubbele string chromosoom / Stringe verbind met sentromeer Bewys van oorkruising aangetoon  Opskrif  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 2.4 2.4.1 Dit vervoer aminosuur / lysien na die bRNS/bRNA.  UUS (antikodon) bind met AAG (kodon) op bRNS/bRNA.  Aminosuur / lysien (op die oRNS/oRNA) vorm ʼn peptiedbinding met die polipeptiedketting  om ʼn proteïen te vorm. oRNS/oRNA is nou vry om na die sitoplasma terug te keer (om met ander lysien/aminosuur te bind).  (Enige 3 x 1) (3) 2.5 2.5.1 Groot getal eiers word vervaardig , wat betroubaarheid verbeter  eenvoudige voedingstof-medium  wat koste bespaar  merke op mannetjie/grootte van wyfie maklik om te identifiseer  kort voortplantingstyd  resultate word vinnig verkry  (Enige 2 x 2) (4) 2.5.2 P1 Fenotipe Wit-oog mannetjie X Rooi-oog wyfie Genotipe Xr Y X XR XR  Meïose   Gamete Xr ; Y XR ; XR  Bevrugting F1 Genotipe XR Xr ; XR Xr ; XR Y ; XR Y  Fenotipe: 2 Rooi-oog wyfies en 2 Rooi-oog mannetjies  (6) 2.5.3 Mannetjies het een alleel (nie chromosoom) so sal slegs een resessiewe alleel die fenotipe toon maar wyfies benodig twee resessiewe allele om die fenotipe te toon.  (Enige 2 x 1) (2) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 5 VRAAG 3 3.1 3.1.1 P1 Fenotipe Swart kort pels x Wit lang pels  Genotipe BbSs x bbss Meiose   Gamete BS ; Bs ; bS ; bs x bs ; bs ; bs ; bs  (OF slegs 1 bs) Bevrugting F1 Gamete BS Bs bS bs bs BbSs Bbss bbSs bbss  bs BbSs Bbss bbSs bbss bs BbSs Bbss bbSs bbss bs BbSs Bbss bbSs bbss (6) 3.1.2 Fenotipe: 1 swart kort pels; 1 swart lang pels  1 wit kort pels; 1 wit lang pels  (2) 3.2 3.2.1 Meeste mense  het ʼn swak kennis van GM-voedsel  Slegs ʼn klein persentasie glo dat hulle die kennis het van GM voedsel.  (3) 3.2.2 Mense in landelike gebiede sou minder kundig wees  ten opsigte van GM-voedsel omdat hulle minder geleerd is en het minder toegang tot kennis.  (2) OF Mense in landelike gebiede is meestal boere  dus sal hulle meer kundig wees ten opsigte van GM-voedsel.  3.2.3 Plante wat hulle gene laat manipuleer het om hulle op sommige maniere beter te maak.  (2) 3.2.4 (a)  Dit maak die produksie van medisyne of ander produkte goedkoper.   Plaag- en droogte bestande plante kan geproduseer word.   Oes opbrengs kan verhoog  wat dus voedselsekuriteit kan verhoog.  Die rakleeftyd van vrugte en groente kan verhoog  en daarom word vermorsing verminder. (Enige 2 x 1) (2) (b)  Aanvanklik is dit ʼn duur proses.  Geld kan vir ander noodsaaklikhede gebruik word,  Ons dring teen die natuur in en probeer God speel.   Mag potensiële gesondheidsrisiko’s hê.   Ons is onseker oor die langtermyn effek van die gebruik van GMO’s.  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 3.3 3.3.1 Skedel B  (1) 3.3.2  Skuins voorkop   Prominente wenkbrou-rif   Geen ken   Uitsteek kaak / prognaat  Groot skedel   Skuins gesig   Klein kranium  (Enige 5 x 1) (5) 3.4  Hande vry om gereedskap, voedsel en wapens te dra.   Verminder die blootstelling van hul liggame aan die warm son. / Vinniger afkoeling van die liggaam  Kan verder afstande sien,  bv. oor lang gras  Makliker om voedsel uit bosse en lae takke te versamel.   Regop postuur is makliker vir jag en om te veg.   Langer in lengte om predatore te intimideer.   Makliker om kleintjies te dra.   ʼn Meer effektiewe manier van beweging as om deur takke te swaai.   Vertoon van manlike geslagorgane vir hofmaakgedrag.  (Enige 3 x 1) (3) 3.5.1 Gemiddelde breinvolume van verskillende Gemiddelde breinvolume (cm3) 1600 homoniede 1450 1400 1200 1100 1000 800 575 600 440 450 400 200 0 Hominiede Riglyne vir die assessering van die grafiek Korrekte tipe grafiek 1 Titel van grafiek 1 Korrekte opskrif en skaal van X-as 1 Korrekte opskrif en skaal van Y-as 1 Plot van punte 1 punt: tot 3 stawe korrek geplot 2 punte: al 5 stawekorrek geplot Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 7 LET WEL: Indien die verkeerde grafiek geteken is, sal 1 punt verbeur word vir:  ‘Korrekte’ tipe grafiek. Indien opskrifte vir asse omgeruil is, sal 2 punte verbeur word vir:  ‘Korrekte’ opskrif en skaal vir X- en Y-asse. 3.5.2 Homo sapiens  (1) 3.5.3 Die vroeër homoniede het ʼn kleiner breinvolume gehad.  Soos die homoniede ontwikkel het,  so het hulle breinvolume ook vergroot.  (3) 3.5.4  Verwerk groot hoeveelhede informasie   Ontwikkeling van spraak / kommunikeer  Hoër intelligensie   Vinnige verwerking van inligting   Komplekse gedrag  (Enige 2 x 1) (2) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) AFDELING C VRAAG 4 4.1 Mutasie - Mutasie is enige verandering in die genetiese samestelling  van ʼn organisme. - wat lei na ʼn verandering in die struktuur /volgorde van gene. - Dit beïnvloed die proses van proteïensintese,  wat lei na die vorming van ander proteïen  of geen proteïen gevorm. - Dit lei dan na veranderde kenmerke  in die organisme en ʼn verandering in die fenotipe.  Maks. 6 Gevolge van mutasies - Die gevolge kan skadelik /gevaarlik, onskadelik /neutraal en voordelig  wees. - Dit is die voordelige en soms die skadelike mutasies wat tot genetiese variasie  bydra en - indien die mutasie in ʼn somatiese sel plaasvind,  sal geen genetiese variasie plaasvind  omdat hulle nie oorgeërf word nie. - Indien die mutasie in ʼn gameet plaasvind  of in selle wat oorsprong gee aan gamete, sal dit na die nageslag oorgedra word. M.a.w. dit moet ʼn oorgeërfde variasie wees vir ʼn sekere kenmerk  Maks. 4 Natuurlike seleksie - Mutasies lei tot evolusie. - Organismes produseer ʼn groot aantal nakomelinge,  met baie variasie tussen die nageslag.  - Sommige van hierdie sal voordelige kenmerke hê om die veranderde omgewing te oorleef.  - Dit maak dit vir hulle moontlik om te oorleef.  - Die voordelige kenmerke word dan na hulle nageslag oorgedra,  wat dan na die vorming van ʼn nuwe spesie  lei / spesialisasie vind plaas. - Die met ongunstige kenmerke  sal nie by die omgewing aanpas nie en sal dan uitsterf / uitsterwing. Maks. 7 (17) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 9 Assessering vir die voorlegging van die opstel Kriteria Relevansie (R) Logiese volgorde (L) Begrip (C) In hierdie Slegs inligting Logiese vloei in die Mutasies, sy opstel relevant tot antwoord met gevolge en mutasies, sy verwysing na hoe invloed op gevolge en invloed mutasies lei tot variasie, op variasie en variasie, en natuurlike natuurlike natuurlike seleksie seleksie verduidelik. seleksie en word gegee. evolusie word met duidelike begrip verduidelik. Punt 1 1 1 Sintese (3) TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief