Life Sciences Grade 12 P2 NSC June 2015 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFKAAT-EKSAMEN LEWENSWETENSKAPPE V2 2015 MEMORANDUM PUNTE: 150 Hierdie memorandum bestaan uit 11 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 2 DBE/2015 SSE – Memorandum BEGINSELS MET BETREKKING TOT NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word. Hou op merk nadat die maksimum punte verkry is en trek 'n kronkellyn en dui 'maks' punte in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld drie redes vereis en vyf word gegee. Merk net die eerste drie ongeag daarvan of almal of sommige korrek/nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs 'n deel vereis word. Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis, maar beskrywings word gegee. Aanvaar indien die verskille/ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word en paragrawe word gegee. Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. As geannoteerde diagramme aangebied word in plaas van beskrywings wat vereis word. Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word. Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde vaag en skakelings nie sin maak nie. Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Nie-erkende afkortings. Aanvaar indien dit aan begin van antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die nie-erkende afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer. Indien die antwoorde die regte volgorde van die vrae pas, is dit aanvaarbaar. 11. Indien die taal wat gebruik word die bedoelde betekenis verander. Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute. Aanvaar as dit herkenbaar is, met die voorbehoud dat dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit buite konteks is. 13. Indien gewone name gegee word in terminologie. Aanvaar, indien dit by die nasionale memobespreking aanvaar is. 14. Indien slegs letter vereis word en slegs die naam word gegee (en anders om). Geen krediet nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 3 DBE/2015 SSE – Memorandum 15. As eenhede van mate nie aangedui word nie. Memorandum sal afsonderlike punte vir eenhede aandui, behalwe waar dit in vraag gegee is. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word. 17. Opskrif. Alle illustrasies (soos diagramme, tekeninge, grafieke, tabelle, ens.) moet van 'n opskrif voorsien word. 18. Vermenging van amptelike tale (terme/konsepte). Slegs 'n enkele woord of twee in enige ander amptelike taal anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy/haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. 'n Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, behoort geraadpleeg te word. Dit geld vir alle amptelike tale. 19. Geen veranderinge mag aan die goedgekeurde memorandum aangebring word nie. In uitsonderlike gevalle sal die Provinsiale Interne Moderator, met die nasionale Interne Moderator beraadslaag (en die Eksterne Moderator waar nodig). 20. Slegs memorandums wat die handtekeninge van die Nasionale Interne Moderator en UMALUSI-moderatore bevat en deur die Departement van Basiese Onderwys via die provinsies versprei word, mag gebruik word tydens opleiding en tydens die nasienperiode. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 4 DBE/2015 SSE – Memorandum AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 A 1.1.2 C 1.1.3 A 1.1.4 C 1.1.5 B 1.1.6 A/B 1.1.7 B 1.1.8 A (8 x 2) (16) 1.2 1.2.1 Onvolledige dominansie/(kodominansie) 1.2.2 Geslagsgekoppelde 1.2.3 Homoloë chromosome 1.2.4 Aminosure 1.2.5 Kodominansie 1.2.6 Stamselle /(meristematiese) 1.2.7 Oorgangs(fossiel)  1.2.8 Resessiewe 1.2.9 Monohibriede (9 x 1) (9) 1.3 1.3.1 Geen 1.3.2 Slegs A 1.3.3 Slegs A 1.3.4 Beide A en B (4 x 2) (8) 1.4 1.4.1 (a) RrTT (1) (b) rrtt (1) 1.4.2 RT rT (2) 1.4.3 (a) Rooi vrugte, kort (1) (b) Rooi vrugte, hoog (1) 1.4.4 RRTT (2) (8) 1.5 1.5.1 Profase II/Telofase I (1) 1.5.2 (a) D- sentriool/sentrosoom (2) (b) B- chromosoom (2) (c) E- sentromeer (2) 1.5.3 (a) 4 (1) (b) 2 (1) (9) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 5 DBE/2015 SSE – Memorandum AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 'n Groep organismes van dieselfde spesie wat kan kruisteel om vrugbare nakomelinge te produseer (2) 2.1.2 - Oorkruising - Ewekansige rangskikkingvan chromosome - Onafhanklike sortering/ ewekansige segregasie/ Meiose ewekansige sortering - Mutasies - Toevallige bevrugting /ewekansige bevrugting - Ewekansige paring (Sien slegs eerste VIER na) (Enige 4) (4) 2.1.3 (a) Spesiasie (1) (b) - Die rotsagtige eiland* / geografiese versperring - het die visse in twee bevolkings verdeel - met verskillende omgewingstoestande aan elke kant - elke groep ondergaan onafhanklik natuurlike seleksie - en ontwikkel verskillend - Elke groep word genotipies - en fenotipies verskillend - wat kruistelingtussen hulle voorkom wat lei tot die vorming van 'n nuwe spesie *1 verpligte + enige 5 (6) (13) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 6 DBE/2015 SSE – Memorandum 2.2 P2 Fenotipe Grys mannetjie x Albinowyfie Genotipe Gg x gg Meiose G/gamete G, g x g, g Bevrugting F2 Genotipe Gg; Gg; gg; gg  Fenotipe 2 grys konyne : 2 albinokonyne  Fenotipiese verhouding van nageslag is *1 : 1 P 2 en F 2  Meiose en bevrugting *1 verpligte + enige 6 OF P2 Fenotipe Grys mannetjie x Albinowyfie Genotipe Gg x gg Meiose Gamete G g Bevrugting g Gg gg g Gg gg 1 punt vir korrekte gamete 1 punt vir korrekte genotipe F2 Fenotipe 2 grys konyne : 2 albinokonyne  Fenotipiese verhouding van die nageslag is *1 : 1 P 2 en F 2  Meiose en bevrugting *1verpligte + enige 6 (7) 2.3 2.3.1 (a) DNS/DNA -molekule (1) (b) Aminosuur (1) 2.3.2 Transkripsie (1) 2.3.3 - Die volgorde van die stikstofbasisse op molekule W/DNS/DNA sal verander - Dit sal 'n ooreenstemmende verandering op die molekule X /mRNS/mRNA - Die aminosuur wat deur die tRNS/tRNA gebring word sal verskil (4) - En 'n ander proteïen word gevorm (1) 2.3.4 (a) UCU (b) Arginien ; Metionien ; Glisien (Moet in korrekte volgorde wees) (3) (11) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 7 DBE/2015 SSE – Memorandum 2.4 2.4.1 Die gebruik/nie gebruik van DNS/DNA-bewyse verhoog/verlaag die getal persone wat skuldig bevind word aan misdade OF Die gebruik/nie gebruik van DNS/DNA-bewyse het geen effek op die skuldig- bevinding van persone aan misdade nie (2) 2.4.2 Getal persone skuldig bevind/gevang (1) 2.4.3 44 – 25 = 19 (2) 2.4.4 - Meer kriminele word skuldig in die ondersoek bevind wanneer DNS/DNA-bewyse gebruik word - DNS/DNA gevind op die misdaadtoneel - kan vergelyk word met die DNS/DNA-databasis - wat dit makliker/vinniger - maak om verdagtes vir die misdaad te identifiseer enige (4) (9) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 8 DBE/2015 SSE – Memorandum VRAAG 3 3.1 3.1.1 - Predatore kan dit verwar - met A. ochlea - wat ‘n slegte smaak het (3) 3.1.2 - Daar was variasie tussen H. deceptor vlinders - Sekere vlinders het nie dieselfde vertoon as A. ochlea nie - Die wat nie dieselfde gelyk het as A. ochlea nie is deur die predatore geëet/sterf - Sommige het dieselfde voorkoms as A. Ochlea vlinder gehad - Minder van hierdie vlinders is deur predatore geëet - en meer van hulle het oorleef - Die geen is oorgedra na hulle nageslag - Meer vlinders het in die volgende geslag dieselfde voorkoms as A. ochlea gehad Enige 6 (6) 3.1.3 - In natuurlike seleksie is die omgewing/natuur die dryfkrag/seleksiekrag terwyl in kunsmatige seleksie is die mens die dryfkrag - Natuurlike seleksie vind plaas in reaksie op aanpasbaarheid by die omgewing terwyl kunsmatige seleksie 'n reaksie is op die bevrediging van menslike behoefte  - Natuurlike seleksie vind plaas binne in 'n spesie terwyl kunsmatige seleksie een of meer spesies kan insluit (Sien slegs eerste EEN na) (Enige 1 x 2) (2) (11) 3.2 3.2.1 Filogenetiese stamboom (1) 3.2.2 (a) 2 (1) (b) 7 (1) 3.2.3 - A. boisei en A. robustus deel 'n meer onlangse - gemeenskaplike voorouer (2) 3.2.4 Homo habilis (1) 3.2.5 Taung-kind A. africanus Mev. Ples Karabo/A. sediba Little foot/A. prometheus (Sien slegs eerste TWEE na) Enige 2 (2) 3.2.6 - Die oudste fossiele van Homo/Homo habilis/Homo erectus - word slegs in Afrika gevind  - Die jonger fossiele van Homo/Homo erectus - is gevind in Afrika en ander dele van die wêreld - Dit impliseer dat die vroegste Homo sp. in Afrika geëvolueer het/Homo erectus het uit Afrika gemigreer Enige 3 (3) (11) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 9 DBE/2015 SSE – Memorandum 3.3 3.3.1 A en D (2) (Sien slegs eerste TWEE na) 3.3.2 - Die pelvis is wyd/bekervormig - Om die gewig van die organisme wat regop loop te ondersteun (2) 3.3.3 Diagram A - Die foramen magnum is sentraal geleë/meer vorentoe geposisioneer onder die skedel - sodat die werwelkolom onder die skedel uitkom - vir tweevoetigheid enige 2 Diagram B - Die foramen magnum is geleë aan die agterkant van die skedel - sodat die werwelkolom van agter die skedel uitkom - vir viervoetige beweging enige 2 (4) 3.3.4 Diagram A Diagram B Geleidelike buiging /C- Reghoekige/U-vormige kaak vormige kaak Klein kake Groot kake Klein slagtande /(tande) Groot slagtande/(tande) Geen diastema/Minder spasies Diastema teenwoordig/Groter tussen die tande spasies tussen die tande Tabelformaat 1 (Sien slegs eerste DRIE na) Enige 3 x 2 = 6 (7) 3.3.5 Vrylik roterende arm Rotasie rondom die elmbooggewrig Rotasie rondom die handgewrig Kaal vingerpunte/naels in plaas van kloue Lang boarms Opponerende duime Vyf vingers (Sien slegs eerste DRIE na) Enige 3 (3) (18) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 10 DBE/2015 SSE – Memorandum AFDELING C VRAAG 4 Mutasies • 'n Mutasie verwys na 'n vinnige verandering • in die genetiese samestelling van 'n individu • 'n Geen mutasie • veroorsaak 'n verandering in die struktuur van die DNS/DNA in 'n geen • 'n Chromosoomafwyking • veroorsaak 'n verandering in die normale struktuur/getal chromosome • Skadelike/dodelike mutasie • veroorsaak genetiese afwykings/kenmerke wat die oorlewing van 'n organisme verlaag Enige 5 (5) Genetiese afwykings • Hemofilie • Bloed stol nie • Omdat die proteïen vir bloedstolling nie gevorm word nie • Kleurblindheid • Die persoon kan nie tussen verskillende kleure onderskei nie • As gevolg van die afwesigheid van die proteïen in die fotoreseptore  • Albinisme • Die afwesigheid van pigment in die vel • as gevolg van die afwesigheid van die proteïen wat melanien vervaardig • Down-sindroom  • Die persoon het 'n ekstra kopie van chromosoom 21 • as gevolg van nie-verdeling gedurende meiose. (4 x 3) (12) Inhoud: (17) Sintese: (3) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 11 DBE/2015 SSE – Memorandum ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Kriteria Relevansie (R) Logiese volgorde (L) Volledigheid (C) Algemeen Alle inligting Idees is in 'n Alle aspekte is voorsien is relevant logiese/oorsaak-effek voldoende aan die onderwerp volgorde aangespreek In die opstel Slegs inligting Inligting aangaande Minstens twee tipes aangaande mutasies en verwante mutasie; en twee mutasies en die genetiese afwykings is genetiese afwykings is verwante genetiese logies verduidelik. ten volle bespreek. afwykings is gegee. (geen irrelevante inligting). Punt 1 1 1 TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou