Life Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2015 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2015 LEWENSWETENSKAPPE V1 MEMORANDUM PUNTE: 150 Hierdie memorandum bestaan uit 9 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2015) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 A  1.1.2 C  1.1.3 B  1.1.4 C  1.1.5 B  1.1.6 C  1.1.7 A  1.1.8 D  1.1.9 C  1.10 C  (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Prostaatklier  1.2.2 Vagina  1.2.3 Alzheimer se siekte  1.2.4 Skrotum  1.2.5 Akrosoom  1.2.6 Eutrofikasie / Alge-bloei (6 x 1) (6) 1.3 1.3.1 Slegs B  1.3.2 Slegs A  1.3.3 Geeneen  1.3.4 Slegs A  1.3.5 Beide A en B  1.3.6 Slegs B  1.3.7 Slegs A  (7 x 2) (14) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V1 3 1.4 1.4.1 nie-skeiding  van chromosome (1) 1.4.2 Anafase 1  (1) 1.4.3 12  (1) 1.4.4 5 (1) 1.4.5 6 (1) 1.5 1.5.1 A = Lewer;  B = Pankreas  (2) 1.5.2 (i) Insulien  (1) (ii) Glukagon  (1) 1.5.3 B (1) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2015) AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 Hormoon A – Luteïniserende hormone / LH Hormoon B – Estrogeen  (2) 2.1.2 Dag 12  (1) 2.1.3 ʼn Skielike styging in die luteïniserende hormoon / LH-vlakke veroorsaak dat die ryp Graafse follikel oopbars  om die ovum / eiersel vry te stel. (2) 2.1.4 Hormoon A  (1) 2.1.5 - Geen verdikking van endometrium sal voorkom - gevolglik sal menstruasie nie plaasvind nie.  OF - Geen LH word vrygestel  daarom - sal geen ovulasie plaasvind.  (Enige 1 x 2) (2) 2.1.6 - Ontwikkeling van borste  - Ontwikkeling van heupe  - Ontwikkeling van pubiese hare  (Merk slegs EERSTE EEN) (Enige 1 x 1) (1) 2.2 2.2.1 Die lens word minder konveks;  bly dieselfde soos die potlood verder van die oog beweeg.  OF Die lens word meer konveks  soos die potlood verder van die oog beweeg.  (2) 2.2.2  Die hoeveelheid lig.   Gebruik dieselfde potlood.   Gebruik dieselfde oog.   Die tyd wat dit neem om op die potlood te fokus.  (Enige 2 x 1) (2) 2.2.3 Herhaal die ondersoek.  (1) 2.2.4  Akkommodasie van die oog.   Die siliaarspier trek saam.   Die siliaarliggaam beweeg nader aan die lens.   Spanning op die suspensoriese ligamente neem af.   Die lens word meer konveks.   Die breekkrag van die lens verhoog.   ʼn Duidelike beeld word op die retina gevorm.  (Enige 5 x 1) (5) 2.2.5 (a) Versiendheid  / Hipermetropie (1) (b) Dra ʼn bril met konvekse lense.  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V1 5 2.2.6 Pupil  (1) 2.3 2.3.1 A – Krista  B – Makula  (2) 2.3.2  Skielike veranderinge in spoed en rigting  veroorsaak  dat die endolimf binne die halfsirkelvormige kanale beweeg  en die  beweging van die endolimf stimuleer   die reseptore bekend as kristae  binne die ampullas wat aan die basis van elke halfsirkelvormige kanaal geleë is.   Wanneer die rigting van die kop verander   stimuleer swaartekrag  die reseptore bekend as makulae  binne die sakkulus en utrikulus.  Binne die kristae en makulae word die stimuli na senuwee- impulse omgeskakel.   Die impulse word deur die gehoorsenuwee   na die serebellum vervoer.   Die serebellum stuur impulse na die spiere om balans te herstel. (Enige 5 x 1) (5) 2.4 2.4.1    (3) 2.4.2 420  dele per miljoen  (2) 2.4.3  Verbranding van fossielbrandstowwe   Vulkaniese uitbarstings   Ontbinding van organiese stowwe   Respirasie   Ontbossing  (Merk slegs EERSTE TWEE) (Enige 2 x 1) (2) 2.4.4 - Meer hitte word vasgevang as gevolg van die verhoogde CO2- konsentrasie in die atmosfeer  en - en veroorsaak die verhoogde kweekhuis-effek,  - wat uiteindelik lei tot ʼn toename in die atmosferiese temperatuur,  - en dus verhoogde aardverwarming.  (4) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2015) VRAAG 3 3.1 3.1.1 59 miljoen ton x 10% = 5,9 miljoen ton  59 miljoen – 5,9 miljoen = 53,1 miljoen ton  (3) 3.1.2 1% + 13% + 4% + 6% + 8%  = 34%  (2) 3.1.3  Genereer organiese bemesting vir boerdery.   Genereer goedkoop gas  (metaan) vir huishoudelike doeleindes. (Merk slegs EERSTE EEN) (Enige 1) (1) 3.1.4  Diere wat siektes oordra gebruik hierdie plekke as habitat  weens die gereelde beskikbaarheid van voedsel. (1)  Stortingsterreine stel onaangename reuke vry wat lugbesoedeling veroorsaak.  Die ontbinding van die afvalstowwe kan giftige stowwe in die lug en water vrystel  en gesondheidsprobleme veroorsaak. (Merk slegs EERSTE TWEE) (Enige 2 x 1) (2) 3.2 3.2.1 Om die effek van swaartekrag op die groeirigting van wortels te bepaal.  (1) 3.2.2 Groeibeweging van ʼn deel van ʼn plant  in reaksie op ʼn eksterne stimulus.  (2) 3.2.3 Die glasfles was bedek met foelie  om die invloed van lig op die groeirigting uit te sluit.  (2) 3.2.4 Ouksiene  (1) 3.2.5  Wanneer ʼn wortel horisontaal geplaas word versamel die ouksiene aan die onderkant,  waarskynlik as gevolg van swaartekrag.   ʼn Hoë konsentrasie van ouksiene inhibeer groei in wortels.   Die oneweredige verspreiding van ouksiene veroorsaak ʼn ongelyke groei van die wortel met die bokant wat vinniger groei.  Die wortel buig dus afwaarts in die rigting van swaartekrag.  (5) 3.3 3.3.1 A (1) 3.3.2  Bloedvate wat verwyd.   Afskeiding van sweet deur die sweetkliere.  (2) 3.3.3 Hipotalamus  (1) 3.3.4  Die drink van warm tee verhoog die liggaamstemperatuur;   wat die sweetkliere stimuleer;   om meer sweet af te skei.   Die verdamping van die oortollige sweet   koel die liggaam af.  (Enige 4 x 1) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V1 7 3.4 3.4.1 Rugmurg  (1) 3.4.2 (a)  Die funksionering van dié organe word deur die serebrum beheer   via kraniale senuwees wat direk vanuit die brein ontwikkel.  (3) (b) Die pituïtêre klier skei hormone  direk in die bloed af.  (2) 3.5 3.5.1  Die fetus sal nie voedingstowwe vanaf die ma ontvang en sal dus nie groei nie.   Uitskeidingsstowwe vanaf die fetus sal in die amniotiese vloeistof versamel en ʼn giftige omgewing vir die fetus skep.   Die fetus sal nie suurstof vanaf die ma ontvang  wat lei tot die dood weens versmoring/geen sellulêre respirasie vir groei.  Koolstofdioksied afkomstig van die fetus sal in die amniotiese vloeistof versamel  wat ʼn giftige omgewing vir die groei van die fetus skep.  (Enige 2 x 2) (4) 3.5.2 - ʼn Hoë vlak van die hormoon progesteroon  - inhibeer die afskeiding van FSH.  - dus sal geen follikel ontwikkel.  (3) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2015) AFDELING C VRAAG 4 Refleksaksie: ʼn Vinnige, outomatiese respons op ʼn stimulus. (2) Meganisme van refleksaksie  Die skielike en onverwagse kontak met die spinnekop stimuleer   die reseptore  en  senuwee impulse word genereer.   Die impulse word langs die dendriete  selliggaam en akson van sensoriese neurone gelei.   Baie sensoriese neurone kombineer om ʼn sensoriese senuwee  te vorm  en vervolgens word die impulse via die sensoriese senuwee na die spinale senuwee gelei,  na die  spinaal ganglion  in die dorsale wortel van die spinale senuwee.  In plaas daarvan om na die brein gelei te word,   word impulse direk aan die verbindingsneuron oorgedra  en  aan dendriet, selliggaam en akson van die motoriese neurone oorgedra.   Aangesien baie motoriese neurone deel vorm van die spinale senuwees  word impulse langs die ventrale wortel van die spinale senuwee  na die effektore  (spiere) gelei waar dit  ʼn vinnige reaksie soos uit die stoel duik met ʼn harde gil veroorsaak  om die potensieel gevaarlike toestand teen te werk.   ʼn Vinnige reaksie teen ʼn gevaarlike stimulus word ʼn refleksaksie genoem.   Impulse na die brein word effens vertraag   om waardevolle tyd te bespaar in die beskerming van die liggaam teen moontlike gevaar. (Enige 7) (7) Rol van adrenalien om die “veg of vlug”-respons te verhoog  Verhoog die tempo en diepte van asemhaling sodat meer suurstof vinnig verkry kan word   Veroorsaak dat die lewer meer glukogeen in glukose omskakel sodat meer energie deur die verhoogde sellulêre respirasie vrygestel word.   Verhoog die tempo van die hartklop en bloeddruk sodat bloed met meer glukose na die skeletspiere en brein vervoer word.   Bloedvate van die spiere, hart en brein verwyd sodat bloed met meer glukose en suurstof na hierdie dele vervoer word.   Bloedvate van die spysverteringkanaal en vel vernou sodat minder bloed na hierdie dele vervoer word en meer bloed beskikbaar gestel word vir die funksionering van die brein, hart en skeletspiere   Verhoog metabolisme van die selle in die brein en skeletspiere sodat meer energie vrygestel word vir spieraktiwiteite en helder denke.   Verhoog tonus van skeletspiere sodat dit meer effektief kan funksioneer.  (Enige 4 x 2) (8) [17] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V1 9 ASSESSEER AANBIEDING VAN OPSTEL KRITERIA Relevansie (R) Logiese volgorde (L) Omvattend (C) Algemeen Alle inligting voorsien Feite is in ʼn logiese Alle aspekte wat deur is relevant tot die volgorde gerangskik. die opstel vereis word onderwerp. is voldoende aangespreek. In hierdie Slegs inligting relevant Die meganisme van Die definisie, opstel tot die definisie, refleksaksie in die meganisme van meganisme van korrekte volgorde refleksaksie met ten refleksaksie en rol van beskryf en die effek minste 4 effekte van die hormoon van adrenalien is adrenalien en die adrenalien om die toepaslik op ʼn logiese betekenis van elk “veg of vlug” respons manier verbind met voldoende bespreek. te verhoog is die refleksaksie. bespreek. (Geen irrelevante inligting.) PUNT 1 1 1 Inhoud (17) Sintese (3) TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief