NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2023
LIFE SCIENCES P1
AMANQAKU: 150
IXESHA: 2½ iiyure
Eli phepha-mibuzo linamaphepha ayi15.
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





Life Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2023 QP
Grade 12 Life Sciences Paper 1 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2023 (isiXhosa), 15 pages. Read online or download the free PDF.
Life Sciences · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023 · isixhosa. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Life Sciences
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2023
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 682.5 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
Questions in this paper
- Question 1.1HUMAN REPRODUCTION18 marks
- Question 1.2HUMAN REPRODUCTION9 marks
- Question 1.3HUMAN REPRODUCTION6 marks
- Question 1.4HUMAN ENDOCRINE SYSTEM AND HOMEOSTASIS IN HUMANS9 marks
- Question 1.5RESPONDING TO THE ENVIRONMENT (Humans)8 marks
- Question 2.1HUMAN REPRODUCTION9 marks
Show all 16 questions
- Question 2.2HUMAN REPRODUCTION4 marks
- Question 2.3HUMAN REPRODUCTION5 marks
- Question 2.4RESPONDING TO THE ENVIRONMENT (PLANTS)14 marks
- Question 2.5HUMAN ENDOCRINE SYSTEM AND HOMEOSTASIS IN HUMANS7 marks
- Question 2.6HUMAN REPRODUCTION11 marks
- Question 3.1RESPONDING TO THE ENVIRONMENT (Humans)10 marks
- Question 3.2RESPONDING TO THE ENVIRONMENT (Humans)13 marks
- Question 3.3REPRODUCTION IN VERTEBRATES8 marks
- Question 3.4RESPONDING TO THE ENVIRONMENT (Humans)12 marks
- Question 3.5HUMAN ENDOCRINE SYSTEM AND HOMEOSTASIS IN HUMANS7 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 LIFE SCIENCES P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
IMIYALELO NOLWAZI
Funda le miyalelo ilandelayo ngenyameko ngaphambi kokuba uphendule
imibuzo.
1. Phendula YONKE imibuzo.
2. Bhala zonke iimpendulo kwiNCWADI YEEMPENDULO.
3. Qala iimpendulo kumbozo ngaMNYE ekuqaleni kwePHEPHA ELITSHA.
4. Nombola iimpedulo ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
esetyenziswe kweli phepha lemibuzo.
5. Nika iimpendulo zakho ngokwemiyalelo yombuzo ngamnye.
6. Yenza YONKE imizobo ngepensile ulebhelishe ngeinki eblowu okanye
emnyama.
7. Zoba iidayagram, iitheybhile okanye iitshati kuphela xa ucelwa ukuba
wenze njalo.
8. Imibuzo yeli phepha AYIZOTYWANGA ngokwesikeyili.
9. SUKULISEBENZISA iphepha legrafu.
10. Sebenzisa ikhalityhuleyitha engenakulungiswa, iprothekhtha nekhampasi,
apho kukho imfuneko.
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Ukukopa akuvumelekanga Tyhila
(EC/SEPTEMBA 2023) LIFE SCIENCES P1 3
ICANDELO A
UMBUZO 1
1.1 Iindlela ngeendlela ezinokuphendula le mibuzo ilandelayo zinikiwe.
Khetha impendulo wandule ukubhala unobumba kuphela (A–D) ecaleni
kwenombolo yombuzo (1.1.1 ukuya ku1.1.9) kwiINCWADI
yeMPENDULO, umzekelo 1.1.10 D.
1.1.1 Yeyiphi ENYE kwezi gland zomzimba womntu eyiendocine
gland?
A Prostate gland
B Salivary gland
C Thyroid gland
D Sweat gland
1.1.2 Ngezantsi luludwe lwee-effect elenziwa ziihormone.
(i) Iconstriction yemithambo yegazi ekwiskin.
(ii) Libalininzi igazi eliya kwiskin.
(iii) Ikhawulezisa ukutshintshwa kweglycogen ibeyiglucose
(iv) Yehlisa ibreathing rate
Zeziphi kwezi effect eyenziwa yiadrenalin?
A (i), (ii) and (iii) only
B (ii), (iii) and (iv) only
C (iii) only
D (i) and (iii) only
1.1.3 Ubungakanani beglucose yegazi emntwini buchatshazelwa yi …
A thyroxin, glucagon ne adrenalin.
B insulin, glucagon ne adrenalin.
C insulin, aldosterone ne glucagon.
D thyroxin, insulin ne aldosterone.
1.1.4 Yeyiphi indawo kwibrain eprocessa iivisual impulse?
A Cerebrum
B Cerebellum
C Medulla oblongata
D Hypothalamus
1.1.5 Igrommet ifakwa kwitympanic membrane yendlebe …
A ukuze iibacteria ziphume kwindawo einfected.
B ukuze umoya uqhubeke ungena kwimiddle ear.
C ukuze iiear drop ziye ngqo kwindawo einfected.
D ukuzama ukulandelela ihealing process yonke imihla.
Akuvumelekanga ukukopa Tyhila
4 LIFE SCIENCES P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
1.1.6 Yeyiphi indawo yemehlo eneephotoreceptor?
A Sclera
B Choroid
C Retina
D Cornea
1.1.7 Iicontraceptive zisetyenziswa ngamabhinqa amaninzi ukuthintela
ukumitha. Uphando lwaqhutywa ukufumanisa ukuba zisebenza
kangakanani iicontraceptive ezahlukeneyo.
Sesiphi esiNYE kwezi ziphumo zilandelayo esinokusetyenziswa
Ukuze kugqitywe ukuba yeyiphi eyona yona contraceptive
isebenzayo?
A Inani lamabhinqa amithayo.
B Inani lamabhinqa aye angamithi.
C Amatyeli okopha kwamabhinqa.
D Umlinganiselo wegazi ekuphulukanwa nalo ngemenstruation.
1.1.8 Yeyi iindawo yesperm ekhupha ienzyme enyibikilisa imembrane
engaphandle yeovum?
A Acrosome
B Mitochondria
C Nucleus
D Chromatin
1.1.9 Ihuman immuno-deficiency virus (HIV) isuka emntwini onayo iye
komnye umntu ngeebody fluid.
Umntu onayo owenze ivasectomy (ukuqhawulwa kuqhinwe ivas
differentia) usenako ukugqithisa iHI virus xa esabelana ngesondo
kuba …
A usenako ukukhupha isperm esinevirus.
B unako ukukhupha iisecretion ezinevirus ezisuka kwiiaccessory
gland.
C intsalela yomchamo kwiurethra inayo ivirus.
D inwebu yeurethra iphuma nevirus ngexesha lezesoondo
(9 x 2) (18)
Ukukopa akuvumelekanga Tyhila
(EC/SEPTEMBA 2023) LIFE SCIENCES P1 5
1.2 Nika igama lebhayoloji elifanelekileyo endaweni yezi nkcazelo
zilandelayo. Bhala igama kuphela ecaleni kwenombolo yemibuzo (1.2.1
ukuya ku1.2.9) ENCWADINI YEEMPHENDULO.
1.2.1 Itube esongeneyo ngaphandle kweetestis egcina isperms de
Zivuthwe
1.2.2 Utshintsho olwenzeka kwiovary nasesibelekweni sebhinqa
oluthatha iinsuku eziyi28
1.2.3 Indawo yefertilisation
1.2.4 Iicell eziyibhola enesikroba ezisuka kwiovum edevelophayo
1.2.5 Istructure esifumana istimuli ezisuka kwienvironment
1.2.6 Amanzi azalisa indawo ephakathi kwecornea nelens
1.2.7 Iireceptor ezikwicochlea
1.2.8 Indawo yebrain elawula amaqondo ecarbon dioxide egazini
1.2.9 Iqela leendocrine cell kwipancreas ezikhupha i-insulin
(9 x 1) (9)
1.3 Bonisa ukuba inkcazelo ekuKHOLUMNI I ziaplaya kuA KUPHELA, kuB
KUPHELA, kuA noB okanye AKUKHO NANYE kwiiayithem
ezikuKHOLUMNI II. Bhala A kuphela, B kuphela, A noB okanye
ayisebenzi nakanye ecaleni kwenombolo yemibuzo (1.3.1 ukuya ku 1.3.3)
ENCWADINI YEEMPENDULO.
IKHOLAMNI I IKHOLAMNI II
1.3.1 Ihormone yamadoda ekhutshwa A: TSH
ziitestis B: Thyroxin
1.3.2 Iisecondary sexual A: Ukukhula kwamabele
characteristic zamabhinqa B: Ukukhula kwepubic hair
1.3.3 Inwebu ekhusela ibrain A: Germinal epithelium
nespinal cord B: Meninges
(3 x 2) (6)
Akuvumelekanga ukukopa Tyhila
6 LIFE SCIENCES P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
1.4 Idayagram 1, 2, 3 no4 ngezantsi, zibonisa ihomeostatic process emntwini.
C
B
A D
DIYAGRAM 1 DAYAGRAM 2
F
E
DAYAGRAM 3 DAYAGRAM 4
1.4.1 Xela ihomeostatic process emelwe yidayagram engasentla. (1)
1.4.2 Xela iprocess emelwe ngu:
(a) DAYAGRAM 1 (1)
(b) DAYAGRAM 2 (1)
1.4.3 Nika iLETA neGAMA lendawo:
(a) elawula homeostatic process kule dayagram (2)
(b) ebaless active ngemini ebanda kakhulu (2)
1.4.4 Chaza ukubaluleka kweprocess eyenzeka kuDAYAGRAM 4. (2)
Ukukopa akuvumelekanga Tyhila
(EC/SEPTEMBA 2023) LIFE SCIENCES P1 7
1.5 Idayagram engezantsi imele iineuron ezimbini zenervous system yomntu.
A
B
C
DAYAGRAM 1 DAYAGRAM 2
1.5.1 Xela indawo uB. (1)
1.5.2 Xela ii/indawo:
(a) Efumana i-impulses iyihambise iyise kuB (1)
(b) Ehambisa i-impulse esuka kuB (1)
1.5.3 Xela ineuron ekuDAYAGRAM 1. (1)
1.5.4 Nika udidi lweneuron edibanisa ineuron ekuDAYAGRAM 1 no2
kwicentral nervous system. (1)
1.5.5 UDAYAGRAM 2 ubonisa ukukhubazeka kweneuron.
Chaza:
(a) Ukukhubazeka okukwidayagram (1)
(b) Igalelo lokukukhubazeka ekuhambeni kweimpulse (1)
(c) Okanye unike igama elinye loku kukhubazeka (1)
EWONKE AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukukopa Tyhila
8 LIFE SCIENCES P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
ICANDELO B
UMBUZO 2
2.1 Idayagram engezantsi imele istages zedevelopment yelining yesibeleko
ngexesha lemenstrual cycle.
A
2.1.1 Xela:
(a) Indawo uA (1)
(b) Iprocess eyenzeka kwiintsuku eziyi4 zokuqala (1)
2.1.2 Xela iovarian hormone ephezulu ukusuka ku15–28 ezintsukwini. (1)
2.1.3 Cacisa ngokuzathuza ukutyeba kweuterine lining ukusuka ku7–13
ezintsukwini. (6)
2.2 Ezinye pills zokucwangcisa zineprogesterone ephezulu.
Cacisa ngokuzathuza ukuba kutheni ibhinqa elisebenzisa olu didi lwepilisi
lungenakumitha. (4)
2.3 Chaza i-oogenesis. (5)
Ukukopa akuvumelekanga Tyhila
(EC/SEPTEMBA 2023) LIFE SCIENCES P1 9
2.4 Uphando lwaqhutywa ukubonisa igalelo le external stimuli ekukhuleni
kwesityalo.
Ikqubo yaba lolu hlobo:
• Izithole ezintshulayo zabethelelwa kwitissue emanzi kwicwecwe
elithile njengoko kubonisiwe kwidayagram.
• Icwecwe lamiswa vertically upright endlwini emnyama.
• Izithole zazimana ukuncencestshelwa ngamanzi yonke imihla.
• Emva kweentsuku eziyi4, laguqulwa icwecwe labekwa ngohlobo oluku
DAYAGRAM 2. Lagcinwa livertically upright lingashukumi.
• Emva kweveki, ii-observation zenziwa kwabhalwa phantsi icala
esikhule saya kulo istem nengcambu.
Ishoot Turned the disc
entsha A clockwise and
Ingcambu
kept it stationary.
entsha
B
Icwecwe icwecwe
Icwecwe
elingashukumiyo
DAYAGRAM 1 DAYAGRAM 2
2.4.1 Xela ipattern yedistribution yegrowth hormone ku:
(a) A (1)
(b) B (1)
2.4.2 Cacisa ngesizathu esiNYE sokuba kutheni icwecwe laligcinwe
endlwini emnyama. (2)
2.4.3 Zoba idayagram ecacileyo ebonisa ukuba ishoot entsha
nengcambu entsha ezikudayagram 2 zikhule zabheka ngaphi,
emva kweveki. (3)
2.4.4 Cacisa ngokuzathuza ukuba ingcambu entsha ikhule yabheka
ngaphi emva kokuba ibekwe kuDAYAGRAM 2. (7)
Akuvumelekanga ukukopa Tyhila
10 LIFE SCIENCES P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
2.5 Iconcentration yetyuwa egazini ilawulwa yialdosterone.
2.5.1 Xela igland ekhupha aldosterone. (1)
2.5.2 Xela ukuba le gland ikweyiphi isystem yomzimba. (1)
2.5.3 Umntu utya isidlo esinetyuwa eninzi.
Cacisa ngokuzathuza:
(a) Ubungakanani bealdosterone egazini lalo mntu (3)
(b) Icomposition yomchamo (2)
Ukukopa akuvumelekanga Tyhila
(EC/SEPTEMBA 2023) LIFE SCIENCES P1 11
2.6 Uphando lwaqhutywa ukuqonda igalelo lexesha elichithwa kwicell phone
Radiation kwisperm count.
Inkqubo yaba ngolu hlobo:
• I100 yeevolunteer ezingamadoda aphilileyo, angatshayiyo, angaseli
tywala aachongwa
• Abathathi nxaxheba:
- Bohlulwa bangamaqela ayi4 ngokobungakanani bexesha abalichitha
besebenzisa iicell phone zabo ngosuku.
- Banikwa uhlobo olunye lwecell phone emabalusenzise
- Bayalelwa ukuba banxibe impahla yangaphantsi engabaminxiyo ixesha
elingangeveki phambi kokuba kuthathwe isemen
• ISemen yathathwa emntwini ngamnye ebathathini nxaxheba beqela
ngalinye.
• Iaverage yesperm count yeqela ngalinye yaqatshelwa
• Inkqubo yayiphindaphindwa emva kweenyanga ezimbini unyaka wonke.
Iziphumo zophando zibonisiwe kwigrafu engezantsi:
IGRAFU EBONISA IGALELO LEXESHA ELICHITHWA
KWICELL PHONE RADIATION KWISPERM COUNT
100
Iaverage yesperm count yeqelangalinye
90
80
70
60
50
40
(arbitrary units)
Iqela 1 Iqela 2 Iqela 3 Iqela 4
30
20
10
0
0h/day <2hrs/day 2- 4hrs/day >4hrs/day
Ixesha elichithwa kwicell phone radiation ngosuku
(iiyure)
2.6.1 Xela:
(a) I-Independent variable (1)
(b) Idependent variable (1)
Akuvumelekanga ukukopa Tyhila
12 LIFE SCIENCES P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
2.6.2 Mangaphi amayteli ngonyaka abatesta iisample zesemen zeqela
ngalinye labathathi nxaxheba? (1)
2.6.3 Xela ibeNYE indlela abaphandi abaqinisekisa ukuba investigation
ireliable. (1)
2.6.4 Xela zibeNTATHU iivariable ezagcinwa zifana/zingatshintshi
ukuphucula ivalidity yophando. (3)
2.6.5 Sebenzisa iziphumo zegrafu ukubhala iconclusion yophando. (2)
2.6.6 Nika isizathu sokuyalela bonke abathathi nxaxheba ukuba banxibe
impahla yangaphantsi engaminxiyo iveki phambi kokuthatha isemen. (2)
[50]
Ukukopa akuvumelekanga Tyhila
(EC/SEPTEMBA 2023) LIFE SCIENCES P1 13
UMBUZO 3
3.1 Idayagram ibonisa ireflex arc.
A
B Uzipho
Ireceptor
C Ieffector
D
3.1.1 Nika iLETA esendaweni yecentral nervous system. (1)
3.1.2 Umntu wanyahlatywa sisikhonywane elunyaweni, waluphakamisa
ngoko nangoko.
Chaza indlela yereflex action ukusuka ekuhlatyweni kwakhe ukuya
ekuluphakamiseni unyawo lwakhe. (5)
3.1.3 Idayagram engasentla, A, B, C noD zimele iiregion ezahlukeneyo
zenervous system yomntu.
Kwingozi yemoto abantu bafumana iingozi ezahlukeneyo zenervous
system. Esibhedlela ugqirha wasebenzisa ngocoselelo isixhobo
esibuthuntu ukukrwela ngaphantsi iinyawo zesigulana ngasinye
ukuzama ukuqonda ukonzakala kweenerve.
Bhala ILETA echanekileyo kuphela, emele iregion yenervous system
eyonzakeleyo kwisivakalisi ngasinye esingezantsi.
(a) Isigulana sikuva ukukrwelwa kodwa asikwazi kushukumisa
nyawo. (1)
(b) Isigulana asikuva ukukrwelwa, kodwa siyakwazi
ukushukumisa iinyawo zaso. (1)
(c) Isigulana asiva kukwrelwa singakwazi kushukumisa nyawo
Kananjalo (1)
(d) Isigulana asiva kukrwelwa okanye asikwazi kushukumisa
Ingalonamlenze (1)
Akuvumelekanga ukukopa Tyhila
14 LIFE SCIENCES P1 (EC/SEPTEMBA 2023)
3.2 Idayagram engezantsi imele imiddle ear yomntu.
3.2.1 Xela umsebenzi wendawo uA. (1)
3.2.2 Chaza indlela yesound stimulus NEndima edlalwe zindawo
ezifanekileyo ukusuka kwitympanic membrane ukuya
kwicerebrum. (7)
3.2.3 Umoya ongena kwimiddle ear usuka kweliphi ilungu lomzimba? (1)
3.2.4 Cacisa ngokuzathuza ukuba kutheni umoya otyhalelwa kwimiddle
ear usiza ngetube B ungena xa iair pressure ngaphandle
komzimba inyuka. (4)
3.3 Idayagram engezantsi imele amantshontsho amabini agqiba
kuqanduselwa.
A B
3.3.1 Xela udidi lwedevelopment olukuA. (1)
3.3.2 Nika sibesinye isizathu esibonakalayo ngempendulo yakho
ekuMBUZO 3.3.1. (1)
3.3.3 Cacisa zibeNTATHU iimpawu zeprecocial bird ezizivumelayo ukuba
zikwazi ukuphila kwindawo yazo. (6)
Ukukopa akuvumelekanga Tyhila
(EC/SEPTEMBA 2023) LIFE SCIENCES P1 15
3.4 Idayagram engezantsi imele imehlo lomntu oneshort-sightedness.
Object 10 m away
from the eye
3.4.1 Xela eyona indawo yemehlo egoba imitha yelanga. (1)
3.4.2 Nika zibeMBINI iindlela zokukhubazeka kwemehleye ezikhokelela
kwishort-sightedness njengoko kubonakala kwidayagram. (2)
3.4.3 Chaza indlela abona ngayo umntu oneshort-sightedness. (2)
3.4.4 Xela udidi lwelens esetyenziswa xa unesi siphako sokubona. (1)
3.4.5 Itheybhuli engezantsi ibonisa ioccurrence yeshort-sightedness
ebantwaneni abaminyaka iyi12 ubudala emazweni amahlanu.
IGAMA LELIZWE ABANTWANA ABAMINYAKA
IYI12 UBUDALA(%)
Singapore 62
Hong Kong 53
China 50
United States of America 20
India 10
Zoba bar grafu emele idata ekwitheybhuli. (6)
3.5 Umntu wayeswele entlango engenawo namanzi. Kwakufuneka ahambe
umgama omde ukuyozama uncedo. Wayenxanwe kakhulu omile ngenxa
yokubila okugqithisileyo.
Chaza ihomeostatic mechanism egcina amaqondo amkelekileyo amanzi
egazini lakhe. (7)
[50]
EWONKE AMANQAKU ECANDELO B: 100
EWONKE AMANQAKU: 150
Akuvumelekanga ukukopa Tyhila
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Life Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2021 QP

Memorandum
Life Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2016 Memo (Eng)

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 QP (Afr)

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 QP

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2016 QP

Question paper
Life Sciences Grade 12 Eastern Cape Mock 2013 Question Paper
More from Grade 12 Life Sciences

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 Memo (Afr)

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 1 Free State Mock 2025 Memo

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Free State Mock 2025 Memo

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Gauteng Mock 2025 Memo

Memorandum