Life Sciences Grade 12 P1 Gauteng Mock 2015 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2015 MEMORANDUM VAK: LEWENSWETENSKAPPE V1 (10831)

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN – 2015 LEWENSWETENSKAPPE (Eerste Vraestel) MEMORANDUM BEGINSELS MET BETREKKING TOT DIE NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 2015 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word Hou op merk nadat die maksimum punte verkry is en trek ʼn kronkellyn en dui 'maks'- punte in die regterkantste kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis en vyf gegee word Merk die eerste drie ongeag of almal of sommige korrek/nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses gegee word terwyl slegs ʼn deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings gevra word, maar beskrywings word gegee Aanvaar indien die verskille/ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word, maar paragrawe word gegee Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. Indien geannoteerde diagramme aangebied word as beskrywings vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde deurmekaar is en skakelings nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde en skakelings weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Onherkenbare afkortings Aanvaar indien dit aan begin van antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die onherkenbare afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoord in die regte volgorde van die vrae pas, maar die verkeerde nommer word gegee, is dit aanvaarbaar. 11. Indien die taal wat gebruik word, die bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 1

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, met die voorbehoud dat dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie en ook nie buite konteks is nie. 13. Indien gewone name gegee word in terminologie Aanvaar, indien dit by die nasionale memobespreking aanvaar is. 14. Indien slegs letter vereis word en slegs die naam word gegee (en andersom) Geen krediet. 15. Indien eenhede nie in mate aangedui word nie Kandidate sal punte verbeur. Memorandum sal punte vir eenhede afsonderlik aandui. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat op ʼn ander manier aangebied kan word. 17. Opskrif Alle illustrasies (diagramme, grafieke, tabelle, ens.) moet van `n opskrif voorsien word. 18. Vermenging van amptelike tale (terme en konsepte) Slegs ʼn enkele woord of twee wat in enige ander amptelike taal anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy/haar antwoorde aangebied word, verskyn, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. ʼn Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, behoort geraadpleeg te word. Dit geld vir alle amptelike tale. 19. Geen veranderinge moet aan die nasienriglyne gemaak word sonder om die vakadviseurs te raadpleeg nie. 2

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 D 1.1.2 C 1.1.3 A 1.1.4 B 1.1.5 A 1.1.6 B 1.1.7 C 1.1.8 D (8 x 2) (16) 1.2 1.2.1 Meninges 1.2.2 Konjunktiva 1.2.3 Hipotalamus 1.2.4 Ovum/eiersel 1.2.5 Miliënskede 1.2.6 Gibberelliene 1.2.7 LH/ Luteïniserendehormoon 1.2.8 Monokultuur (8) 1.3 1.3.1 Beide A en B 1.3.2 Slegs A 1.3.3 Slegs A 1.3.4 Beide A en B  1.3.5 Beide A en B  1.3.6 Slegs A  1.3.7 Geeneen 1.3.8 Geeneen (8 x 2) (16) 1.4 1.4.1 A- Versiendheid/ Hipermetropie B- Bysiendheid/ Miopie (2) 1.4.2 (a) C (1) (b) F (1) (c) B  (1) 1.4.3 (a) kring (1) (b) radiale (1) (c) Siliêre (1) 1.4.4 Glasvog (1) 1.4.5 Akkommodasie (1) ( (10) TOTAAL AFDELING A: 50 3

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 Sweetklier (1) 2.1.2 (a) Die sweetklier/ deel A skei meer sweet af wat verdampen tot afkoeling lei van die liggaam. (Enige 2) (2) (b) Die bloedvate vernou / vasokonstruksie vind plaas, veroorsaak dat minder bloed na die vel vloei. dus vloei minder hitte na die veloppervlakte Hitte word bewaar (Enige 2) (2) (5) 2.2 2.2.1 Beheer die basale metaboliese tempo/energieproduksie Beheer die normale funksionering van die hart Beheer die normale funksionering van die senuweestelsel Merk SLEGS die eerste TWEE Enige 2 (2) 2.2.2 (a) Pituïtêre klier /Hipofise (1) (b) TSH/ Tiroïed Stimulerende Hormoon (1) 2.2.3 Die hipofise/pituïtêre klier /Klier X sal aanhoudend TSH afskei/Hormoon A want die teken vir die pituïtêre klier/ klier X om op te hou met die afskeidingvan TSH Is wanneer die tiroksienvlakke hoog is of Vlakke van hormoon A /TSH sal aanhoudend verhoog Omdat lae tiroksienvlakke Klier X stimuleer Om meer van hormoon A af te skei (4) (8) 4

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 2.3 2.3.1 NPH insulien is effektief vir ʼn langer/korter periode tydperkein die beheer van die glukose-absorpsievlakke/ bo 0.4 mg/kg/min as LANTUS insulien OF LANTUS insulien is effektiefoor ʼn langer periode tyd in die beheer van die glukose absorpsievlakke/ bo 0.4 mg/kg/min as NPH insulien Merk eerste EEN alleenlik Enige (1x2) (2) 2.3.2 Diabetes mellitis (1) 2.3.3 Gesondheid/Ouderdom/ Geslag/dieet/fiksheidsvlakke/ bloedglukose vlakke/dieselfde hoeveelheid insulien Merk eerste TWEE alleenlik Enige 2 (2) 2.3.4 Tel op die glukose-absorpsie vir die 10 pasiënte, en deel hierdie waarde deur 10 (2) 2.3.5 21.5/22 ure (aanvaar enige desimaal tussen die twee) (1) 2.3.6 NPH (1) 2.3.7 LANTUS (1) 2.3.8 Die LANTUS beheer die bloedglukose vlakke vir langer tydperke (1) 2.3.9 Insulien verhoog selrespirasie/metabolisme, en daardeur verhoog die glukose-absorpsie deur selle (2) (13) 2.4 2.4.1 (a) B C D H Merk eerste DRIE alleenlik Enige 3 (3) 2.4.2 Stoor sperm tot volwasse (1) 2.4.3 Die afskeidings van klier C veroorsaak dat die semen alkalies is/en laat die sperm toe om in ʼn suur medium te oorleef In die afwesigheid daarvan, sal die sperm beskadig word/doodgaanen sodoende vrugbaarheid verminder of Die afskeidings van klier C veroorsaak beweeglikheid/motiliteit van die sperm In die afwesigheid daarvan sal die sperm nie in staat wees om na die ovum te beweeg nieen sodoende word vrugbaarheid verminder Merk eerste EEN alleenlik (1x2) (2) 5

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 2.4.4 Die sperm sal nie vervoer word na die penis/ Die semen sal nie enige sperm besit nie Sonder sperm, kan bevrugtingnie plaasvind nie en daarom sal swangerskap nie plaasvind nie. (2) 2.4.5 Nee  (1) 2.4.6 Die patogene kan nog steeds deur die afskeidings van die bykomstige kliere deurgaanen kan tydens seksuele kontak oorgedra word. (2) 2.4.7 Die penisdring die vroulike liggaam binne om die manlike gametete deponeer (2) 2.4.8 Aangesien die gamete/embrio binne die vroulike liggaam voorkom is dit beskerm (2) (14) [40] 6

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 VRAAG 3 3.1 3.1.1 (a) Hamer/Malleus (1) (b) Koglea (1) 3.1.2 Die pinna is groot/ tregtervormig/ groewe en riffels om die klankgolwe vas te vang en rigting te gee Die gehoorgang is verleng en silindries Om klankgolwe te gelei  (4) 3.1.3 Die impulse op kop posisie/rigting en spoed sal nie na die serebellum gestuur word nieen daarom sal die persoon se houding en balansbeïnvloed word (2) (8) 3.2 3.2.1 Fototropisme (1) 3.2.2 A, Den E (3) 3.2.3 Die punte word bloot gestel aan lig Die ouksiene beweeg na die donkerkant En lei tot meer seldeling/groei/ verlenging Met die gevolg dat die stingel na die lig toe krom (3) 3.2.4 Dit dien as ʼn kontrole (1) 3.2.5 Ouksien word gevind in stingelpunte OF ouksieneveroorsaak fototropisme (2) (10) 3.3 3.3.1 Deur die toepassing /implementering van beter boerderytegnieke/ besproeiing/ die toepassing van kunsmis (Enige 2) (2) 3.3.2 Droogte/ Wispelturige weerpatrone (Enige 1) (1) 3.3.3 Besproeiing is duur/geen besproeiing vind plaas Daar is ʼn tekort aan groot rivierstelsels (Merk eerste EEN alleenlik) (Enige 1) (1) 3.3.4 Kunsmis word weggespoel in strome/riviere Dra by tot oormatige nitrate/fosfate/eutrofikasie En veroorsaak ʼn alge bloei wat verhoed dat sonligdie dieper- liggende lae van die rivier bereik. Dit veroorsaak dat die plante doodgaanas ʼn gevolg van ʼn afname in fotosintese ʼn Toename in ontbinding lei tot ʼn vermindering in suurstofin die water En as ʼn gevolg gaan die diere ook dood.  (Enige 4) (4) (8) 7

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 3.4 3.4.1 Mass materiale Massa of materials recycled herwin in 2004for en the 2010 years 2004 and 2010 3.5 3.5 3 33 Mass (in millions of tons) Massa (in miljoene ton) 2.5 2.5 2.5 22 1.7 2004 1.5 1.5 2010 1 11 0.8 0.9 0.6 0.4 0.5 0.5 00 Paper Papier Glass Glas Plastic Plastiek Wood Hout Type Tipeof material materiaal RIGLYNE VIR ASSESSERING VAN GRAFIEK Kriteria Verduideliking Punt Korrekte tipe grafiek -Teken twee kolomgrafieke 1 -op een assestelsel Opskrif Sluit beide veranderlikes in, 1 “materiale” en “jare/2004 and 2010” X-as -Korrekte byskrif 1 -Korrekte wyd teen spasies van kolomme Y-as -Korrekte byskrif en eenheid 1 -Korrekte skaal Sleutel Korrekte sleutel wat 2004 en 2010 1 aandui Plot van kolomme 1 punt: 1 to 6 kolomme korrek geplot 2 punte: al 8 kolomme korrek geplot 2 (7) LET WEL: - Indien die verkeerde grafiek getrek is, sal punte verbeur word vir die “korrekte tipe grafiek” - Indien grafieke nie op dieselfde assestelsel getrek word nie, gebruik die kriteria en merk slegs die eerste 8

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 3.4.2 3,0 – 2,5x100 OF 0,5 x 100 2,5 1 2,5 1 = 20%  (2) 3.4.3 Plastiek (1) 3.4.4 - Mense is meer bewus van die bewaring van die omgewing - Daar is finansiëlevoordele vir herwinning dus herwin mense meer - Daar word meer materiaal geproduseeren dus proporsioneel, word meer herwin (Merk eerste TWEE alleenlik) (Enige 2x2) (4) (14) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 9

Downloaded from hlayiso.com 10831/15 AFDELING C VRAAG 4 - Die endometriumwand is vaskulêr/ryklik voorsien met bloedvate - en laat sodoende toe vir voeding van die blastula - die uteruswandbeskerm die ontwikkelende embrio - Die uterusruimte gee spasie vir die ontwikkeling van die fetus - Die chorion en die amnion/amniotiese membraan omring en bied dus beskermingvir die fetus - Die amniotiese vloeistofbeskerm die fetus teen: meganiese beserings/temperatuurwisselingen dehidrasieen dien ook - as ʼn skokabsorbeerder - die chorioniese villiverhoed dat die bloed van die ma en die fetus meng - En groei in die weefsel van die uterus om die plasentate vorm - Die plasenta dien as ʼn fisiese versperring tussen die moeder en die fetusen verhoed die deurgang van skadelike stowwe van die moeder na die fetus - Die plasenta laat die deurgang van voedingstowwe en gassena die fetus toe en verwyder afvalproduktevanaf die fetus - Die plasenta gee oorsprong aan die naelstringwat - Die (naelstring) slagaar bevatwat voedingstowwe vervoer/suurstof na die fetus en die - Die (naelstring) aarwat afvalstowwe verwyderstowwe vanaf die fetus (Enige 17) Inhoud (17) Sintese (3) ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL (SINTESE) Kriteria Relevansie (R) Logiese volgorde (L) Uitgebreid (C) Algemeen Al die inligting voorsien, is Idees is logies/ oorsaak en- Beantwoord alle aspekte relevant vir die onderwerp gevolg volgorde gegee vereis in die opstel In hierdie Slegs inligting oor utenêre Elke struktuur is verbind tot ʼn Strukture verwant aan beide opstel strukture en hul rol in geskikte funksie vir beskerming EN voeding is (Vraag 4.1) beskerming en voeding van beskerming en voeding. bespreek. die embrio en fetus. Ten minste 6 strukture asook geassosieerde funksies is ingesluit. Punt 1 1 1 10