Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2015 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2015 LEWENSWETENSKAPPE V2 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur *LFSCA2* Hierdie vraestel bestaan uit 15 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies sorgvuldig deur voordat die vrae beantwoord word. 1. Beantwoord AL die vrae. 2. Skryf AL die antwoorde in die ANTWOORDEBOEK neer. 3. Begin elke VRAAG op ʼn NUWE bladsy. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik word. 5. Indien antwoorde NIE volgens instruksies van elke vraag aangebied word NIE, sal kandidate punte verloor. 6. Maak ALLE sketse met potlood en byskrifte met blou of swart ink. 7. Teken diagramme, tabelle en vloeidiagramme SLEGS wanneer dit gevra word. 8. Die diagramme in hierdie vraestel is NIE noodwendig volgens skaal geteken NIE. 9. Jy mag NIE grafiekpapier gebruik NIE. 10. Jy mag ’n nieprogrammeerbare sakrekenaar, gradeboog en passer gebruik. 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10), byvoorbeeld 1.1.11 D. 1.1.1 Wat is die genotipe van egtelende plante? A Homosigoties B Heterosigoties C Dihibried D Monohibried 1.1.2 Watter van die volgende is die wetenskaplike naam vir die moderne mens? A Homo erectus B Homo africanus C Homo sapiens D Homo habilis 1.1.3 Watter van die volgende dui die proses van DNS/DNA-replisering in die korrekte volgorde aan? A DNS/DNA dubbele heliks string skei komplimentêre basisse paar af twee DNS/DNA dubbele helikse B Twee DNS/DNA dubbele helikse stringe skei komplimentêre basisse paar af DNS/DNA dubbele heliks C Stringe skei twee dubbele helikse komplimentêre basisse paar af DNS/DNA dubbele heliks D DNS/DNA dubbele heliks stringe skei twee DNS/DNA dubbele helikse komplimentêre basisse paar af 1.1.4 Die teenwoordigheid van sproete is ʼn dominante kenmerk. ʼn Moeder van ʼn kind het geen sproete en die vader is heterosigoties vir sproete. Wat is die waarskynlikheid dat hierdie kind sproete sal hê? A 25% B 75% C 100% D 50% Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 1.1.5 Watter wet/te word deur die diagram hieronder uitgebeeld? (i) Wet van gebruik en onbruik (ii) Wet van oorerwing van verkrygde kenmerke (iii) Wet van dominansie A i, ii en iii B slegs i en ii C slegs i D slegs i en iii Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 5 1.1.6 Die stamboomdiagram hieronder toon die oorerflikheid van ʼn geslagsgekoppelde siekte wat deur ʼn geen met twee allele, A en B, beheer word. Bestudeer die diagram en beantwoord die vrae wat volg. Watter Punnettdiagram is ʼn korrekte voorstelling van die kruising tussen die P1 ouers? A A B A AA AB B AB BB B B b A AB Ab a aB ab C B B A AB AB A AB AB D B B B BB Bb b Bb Bb 1.1.7 Identiese tweeling kinders het dieselfde genotipe. Waarom is daar klein verskille tussen die fenotipes van identiese tweeling kinders? A Die omgewing beïnvloed die uitdrukking van gene. B Sommige gene is nie dominant nie. C Beide ouers is homosigoties vir hierdie fenotipes. D Beide ouers is heterosigoties vir hierdie fenotipes. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 1.1.8 Watter van die volgende is ʼn korrekte identifisering van die verwantskap tussen allele, chromosome en gene? A Gene bevat chromosome en allele. B Chromosome bevat gene maar nie allele. C Allele word in chromosome aangetref maar nie in gene nie. D Gene is deel van chromosome en het verskillende allele. 1.1.9 Veranderinge wat belangrik is in menslike evolusie teenoor tweevoetigheid: 1. Vergroting van die brein 2. Maak van werktuie 3. S-vormige werwelkolom 4. Foramen magnum meer na ʼn vorentoe-posisie A 1, 2, 3 en 4 B slegs 1, 2 en 3 C slegs 1, 2 en 4 D slegs 1, 3 en 4 1.1.10 Die wetenskaplike wat die Taungskedel (Australopithecus africanus) in 1924 ontdek het: A Robert Broom B Raymond Dart C Phillip Tobias D Mary Leakey (10 x 2) (20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 7 1.2 Gee die korrekte biologiese term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (1.2.1–1.2.10) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.2.1 Die struktuur wat gevorm word wanneer baie aminosure aan mekaar verbind 1.2.2 Die struktuur waarop die antikodon vir proteïensintese aangetref word 1.2.3 Die verbindings tussen stikstofbasisse in ʼn DNS/DNA 1.2.4 ʼn Proses waardeur nuwe spesies in ʼn kort tydjie gevorm word, waar vinnige veranderinge deur natuurlike seleksie plaasvind 1.2.5 Die organel in ʼn sel waarop proteïensintese plaasvind 1.2.6 Die stikstof basis wat slegs in RNS/RNA aangetref word 1.2.7 Die sintese van bRNS/bRNA vanaf DNS/DNA 1.2.8 Die soort suiker wat in RNS/RNA aangetref word (8 x 1) (8) 1.3 Dui aan of elk van die stellings in KOLOM Ι van toepassing is op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A EN B of GEENEEN van die items in KOLOM II nie. Skryf slegs A, slegs B, beide A en B of geeneen langs die vraagnommer in die ANTWOORDEBOEK neer. KOLOM Ι KOLOM ΙΙ 1.3.1 ʼn Verduideliking vir iets wat in die natuur A: Teorie waargeneem is en ondersteun word B: Hipotese deur feite, modelle en wette 1.3.2 Die aantal chromosome in ʼn normale A: 23 Chromosome mens se liggaam B: 46 Chromosome 1.3.3 Hulle werk het ons bewus gemaak van A: Darwin hoe gene oorgeërf word B: Mendel 1.3.4 Die DNS/DNA in die nukleus van ʼn nie A: Chromatien verdelende sel B: Chromosoom 1.3.5 Die bewyse wat gebruik word om die A: Mitochondriese ‘Uit-Afrika-hipotese’ te ondersteun deur DNS/DNA die navolging van die vroulike geslag B: Y-chromosoom 1.3.6 Beïnvloed die oorerflikheid van A: Kodominansie bloedgroepe B: Veelvuldige allele (6 x 2) (12) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 1.4 Bestudeer die filogenetiese boom hieronder en beantwoord die vrae wat volg. 1.4.1 Definieer ʼn filogenetiese boom. (2) 1.4.2 Watter organisme word gesien as die gemeenskaplike voorouer? (1) 1.4.3 Watter organisme het die grootste kraniale grootte? (1) 1.4.4 Noem TWEE spesies wat tussen 1,5 en 2 miljoen jaar gelede geleef het. (2) 1.4.5 Bereken die tydverskil tussen die evolusie van Homo erectus en Homo sapiens. (Toon al jou bewerkings.) (3) 1.4.6 Watter organisme – Homo erectus of Homo habilis − is die naaste verwant aan die moderne mens? (1) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 9 AFDELING B VRAAG 2 2.1 Die grafiek hieronder toon inligting oor die beweging van chromatiede in ʼn sel wat net begin het met metafase II. 2.1.1 Noem EEN verskil tussen metafase I en metafase II. (1) 2.1.2 Wat is die tydsduur van metafase II in die sel? (1) 2.1.3 Gebruik lyn X om die tydsduur van anafase II in die sel te bereken. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 2.2 Lees die uittreksel en beantwoord die vrae wat volg. MISTERIEUSE DNS/DNA Die genoom is die totale DNS/DNA van alle mense. Die menslike genoom het 20 000−25 000 gene en die gemiddelde geen het ongeveer 3 000 basisse. Die gene vorm slegs 2% van die menslike genoom en die res van die DNS/DNA bestaan uit nie-koderende streke. Sommige van hulle word gebruik om chromosoomstrukture en die kwantiteit en kwaliteit van proteïene wat gemaak is, te reguleer. Die funksie van die 50% van die DNS/DNA, bestaande uit herhaalde rye en wat bekend is as ‘junk DNS/DNA’, is nog nie bekend nie. Sommige wetenskaplikes verskil van bostaande siening. Volgens dr. Carolyn Hancock, maak gene 5% van die menslike genoom uit. [Bron: Aangepas uit: http://www.ornl.gov] 2.2.1 Definieer die term genoom. (2) 2.2.2 Wat is ʼn geen? (2) 2.2.3 Lys TWEE funksies van nie-koderende DNS/DNA. (2) 2.2.4 (a) Watter persentasie van DNS/DNA, volgens dr. Carolyn Hancock, word as ‘junk (rommel) DNS/DNA’ beskou? (1) (b) Waarom word dit ‘junk (rommel) DNS/DNA’ genoem? (1) 2.2.5 John se genoom bestaan uit 24 000 gene. Indien sy eerste chromosoom 2 965 gene het en sy Y chromosoom het 231 gene, bereken die totale aantal gene op sy ander chromosome. (Toon alle bewerkings.) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 11 2.3 Die diagram hieronder verteenwoordig ʼn proses wat tydens meiose plaasvind. Bestudeer die diagram en beantwoord die vrae wat volg. 2.3.1 Voorsien byskrifte vir die dele genommer A, B, C en D. (4) 2.3.2 Noem die proses in meiose wat in die diagram geïllustreer word. (1) 2.3.3 Noem EEN belangrikheid van die proses genoem in VRAAG 2.3.2. (2) 2.3.4 Teken ʼn diagram van struktuur gemerk A, om sy voorkoms onmiddellik na die proses soos in VRAAG 2.3.2 genoem te wys. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 2.4 Die diagram hieronder verteenwoordig ʼn molekuul van oordrag RNS/RNA waaraan ʼn aminosuur, lisien geheg is. Molekuul van oRNS/tRNA waaraan lisien geheg is Lisien (amino- suur) U U S Verduidelik die funksie van oRNS/tRNA-molekuul in bostaande diagram. (3) 2.5 Vroulike-vrugte vlieë is ongeveer 2,5 mm lank. Manlike vlieë is kleiner en besit ʼn kenmerkende swart kol op hul liggame. Vroulike vlieë lê tot soveel as 400 eiers, wat tot volwassenes binne 7 tot 14 dae ontwikkel. Vrugte-vlieë sal oorleef en voortplant in klein flesse wat ʼn eenvoudige voedingsmedium met baie suikers bevat. 2.5.1 Gebruik die inligting hierbo om TWEE redes te verduidelik waarom die vlugte-vlieë ʼn nuttige organisme is om genetiese kruisings mee te bestudeer. (4) 2.5.2 Manlike vrugte-vlieë het die geslagschromosoom XY en die vroulike vlieë het die XX. In vrugte-vlieë word die geen vir oogkleur op die X chromosoom gedra. Die alleel vir rooi oë (R) is dominant oor die alleel vir wit oë (r). ʼn Wit-oog mannetjie word met ʼn homosigotiese rooi-oog wyfie gekruis. Gebruik ʼn genetiese kruising om die nageslag van die F1 aan te dui. (6) 2.5.3 Verduidelik waarom manlike vrugte-vlieë meer geneig as vroulike vrugte-vlieë is om ʼn fenotipe wat deur ʼn resessiewe alleel gevorm word aan te toon. (2) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 13 VRAAG 3 3.1 In marmotte is swart pels teenwoordig as gevolg van ʼn dominante geen B en wit pels as gevolg van ʼn resessiewe geen b. Kort pels is as gevolg van ʼn dominante geen S en lang pels as gevolg van ʼn resessiewe geen s. ʼn Teler doen die volgende kruising: BbSs x bbss. 3.1.1 Gebruik ʼn genetiese kruising en bepaal die fenotipe van die ouers en moontlike genotipes en fenotipes van die nageslag. (6) 3.1.2 Gee die fenotipe en verhouding van die nageslag. (2) 3.2 ʼn Wetenskaplike navorsing was in ʼn stedelike gemeenskap gedoen. Mense was gevra om hul kennis ten opsigte van geneties gemodifiseerde voedsel op ʼn skaal van 1 tot 5 te beoordeel. ʼn Telling van 1 beteken dat hulle kennis swak is en ʼn telling van 5 beteken dat hulle kennis goed is ten opsigte van geneties gemodifiseerde voedsel. Die tabel hieronder dui die data aan wat versamel was. Vlakke van 1 2 3 4 4 kennis Swak Gemiddelde Uitstekend kennis kennis e kennis % mense wat ondervra was 40 31 22 5 2 3.2.1 Watter gevolgtrekking kan gemaak word uit die data wat ingesamel was? (3) 3.2.2 Voorspel die gevolgtrekking indien dit in ʼn landelike gebied gedoen was. (2) 3.2.3 Skryf ʼn verduideliking neer wat die wetenskaplikes kon gegee het vir geneties gemodifiseerde voedsel. (2) 3.2.4 Gee TWEE argumente elk: (a) Ten gunste vir die gebruik van geneties gemodifiseerde voedsel (2) (b) Teen die gebruik van geneties gemodifiseerde voedsel (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 14 LEWENSWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2015) 3.3 Bestudeer die twee skedels hieronder en beantwoord die vrae wat volg. 3.3.1 Watter skedel (A of B) is die van ʼn nie-menslike primaat? (1) 3.3.2 Lys VYF waarneembare eienskappe/redes vir jou antwoord in VRAAG 3.3.1. (5) 3.4 Lys DRIE voordele vir tweevoetigheid. (3) 3.5 Die tabel hieronder toon die gemiddelde breinvolume van verskeie homoniede. Bestudeer die tabel en beantwoord die vrae wat volg. HOMINIED GEMIDDELDE BREINVOLUME (CM3) Australopithecus afarensis 440 Australopithecus africanus 450 Homo habilis 575 Homo erectus 1 100 Homo sapiens 1 450 3.5.1 Teken ʼn staafgrafiek om die gemiddelde breinvolumes van die verskeie homoniede te toon. (6) 3.5.2 Watter homonied het die grootste breinvolume? (1) 3.5.3 Beskryf die verhouding tussen die hominiedevolusie en breinvolume. (3) 3.5.4 Noem TWEE voordele van ʼn groter breinvolume. (2) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2015) LEWENSWETENSKAPPE V2 15 AFDELING C VRAAG 4 4.1 Beskryf hoe mutasies en die gevolge daarvan die variasie verhoog, sowel as die impak wat dit op natuurlike seleksie het. (17) Sintese (3) LET WEL: GEEN punte sal toegeken word vir antwoorde in die vorm van vloeidiagramme of diagramme nie. TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief