Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
KEREITE YA 12
LOETSE 2021
DISAENSE TSA BOPHELO P2
MATSHWAO: 150
NAKO: Dihora tse 2½
*LSSES2*
Pampiri ena ya dipotso e na le maqephe a-18.
Skip to contentAll 2021 papers 





View all





Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 QP
Grade 12 Life Sciences Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2021 (Sesotho), 18 pages. Read online or download the free PDF.
Life Sciences · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2021 · sesotho. Question paper, 18 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Life Sciences
- Grade
- Grade 12
- Language
- Sesotho
- Document type
- Question paper
- Year
- 2021
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 18
- File size
- 842.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 18
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2021
Questions in this paper
- Question 1.1GENETICS AND INHERITANCE20 marks
- Question 1.2GENETICS AND INHERITANCE8 marks
- Question 1.3GENETICS AND INHERITANCE6 marks
- Question 1.4DNA: THE CODE OF LIFE8 marks
- Question 1.5EVOLUTION8 marks
- Question 2.1MEIOSIS8 marks
Show all 15 questions
- Question 2.2GENETICS AND INHERITANCE7 marks
- Question 2.3GENETICS AND INHERITANCE15 marks
- Question 2.4MEIOSIS9 marks
- Question 2.5GENETICS AND INHERITANCE11 marks
- Question 3.1GENETICS AND INHERITANCE9 marks
- Question 3.2EVOLUTION10 marks
- Question 3.3EVOLUTION12 marks
- Question 3.4EVOLUTION12 marks
- Question 3.5EVOLUTION7 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
DITAELO LE DIKELETSO
Bala ditaelo tsena ka hloko pele o araba dipotso.
1. Araba potso KAOFELA.
2. Ngola dikarabo BUKENG ya DIKARABO o e fanweng.
3. Qala Karabo E NNGWE le E NNGWE leqepheng le LETJHA.
4. Nomora dikarabo tsa hao jwalo ka ha dipotso di nomorilwe pampiring ya dipotso.
5. Ngola dikarabo tsa hao ho ya ka ditaelo tsa potso ka NNGWE.
6. Meralo YOHLE e etswe ka pensele e leibelwe ka pene e ntsho kapa e bolou.
7. Etsa meralo, ditheibole kapa ditjhate tsa phallo moo ho tshwanelang.
8. Meralo pampiring ena ya dipotso ha e a latela ditekanyo.
9. O SE KE wa sebedisa pampiri ya kerafo.
10. O ka sebedisa khalkhuleitha e sa programuwang, diprotractara mmoho le
dikhampase moo ho hlokahalang.
11. Dipalo tsohle di raundelwe ho dibaka tse PEDI tsa desimale.
12. Ngola ka mongolo o makgethe mme o balehang.
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 3
KAROLO YA A
POTSO YA 1
1.1 Dikarabo tse fapaneng di fanwe e le dikarabo tsa dipotso tse latelang. Kgetha
karabo e nepahetseng o ngole feela tlhaku (A–D) pela nomoro ya potso
(1.1.1–1.1.10) BUKANENG YA DIKARABO, mohlala 1.1.11 D.
1.1.1 Ke tlhaloso efe e tsamaelanang le sebopeho sa tlhaho sa molekhule ya
DNA?
A e na le sugar-phosphate frame.
B e double-stranded.
C e na le sebopeho se helix.
D e na le complementary nucleotides.
1.1.2 Ditshwantsho tse ka tlase di bontsha mekgahlelo e fapaneng ya
meiosis.
Tatellano e nepahetseng eo mekgahlelo e etsahalnang ka yona ...
A 1, 2, 3.
B 3, 2, 1.
C 1, 3, 2.
D 2, 1, 3.
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
4 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
1.1.3 Cystic Fibrosis ke pherekano ya tlhaho hape lefutso la pherekano ena
le bontshitswe dayakeramong ya pedigree e ka tlase.
Ke efeng ya tse latelang e hlalosang phenotype ya motho X?
A Monna ya sa amehang
B Monna ya amehileng
C Mosadi ya sa amehang
D Mosadi ya amehileng
1.1.4 Dihlekehlekeng tsa Galapagos ho na le mefuta e 13 ya dithaha
dihlekehlekeng tse fapaneng. Boramahlale ba dumela hore kaofela di
tswa ho moholo-holo a le mong ya tswang naheng e kgolo.
Ke lefe ho a mang a mabaka a latelang a bakileng mohato wa pele ho
ntlafatso ya mefuta e 13 ya dithaha ho tswa ho moholo-holo a le mong?
A Ho tswala ka dinako tse fapaneng tsa selemo
B Ho arohana ka mawatle ka mokgwa wa Jeokerafi
C Producing infertile offspring
D Natural selection
1.1.5 Moriri o haraneng o mongata ho feta moriri o otlolohileng. Mosadi ya
homozygous bakeng sa moriri o haraneng o nyalana le mona ya
homozygous bakeng sa moriri o otlolohileng.
Ke difeng di chances tsa ho fumana ngwana ana le moriri o straight?
A 25%
B 50%
C 100%
D 0%
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 5
1.1.6 Monna wa madi a Sehlopha A le mosadi wa madi a Sehlopha O ba
na le ngwana mmoho.
Ke genotype efe ho tse latelang e ka bang ya ngwana wa bona?
A Ii
B IA IB
C IA IA
D IB i
1.1.7 Ke efe e le NNGWE ho tse latelang e etsehang ka meiosis ya pele?
A Dichromatids di arohana ho ya mahlakoreng a fapaneng
B Disele tse tshwanang tse-haploid di a etsahala
C Non-disjunction
D DiAlleles tsa gene di a kopana(fused)
1.1.8 Ke efe e le NNGWE ho tse latelang e leng nnete ka mitochondrial
DNA (mtDNA)?
A E feta ho tswa ho ntate ho ya ho ngwana
B E ka sebediswa ho tseba leloko la basadi
C E ka sebediswa ho tseba baholo-holo ba banna ba basadi
D E bontsha hore baholo-holo ba banna ba ne ba le Afrika
1.1.9 Haemophilia ke lefu la pherekano le amanang le bong bathong.
Ntate le mora wa hae ka bobeli ba na le haemophilia, empa mme o
tlwaelehile. Mofuta wa hae wa genotype e tla ba …
A XhXh.
B XHXh.
C XHXH.
D XhY.
1.1.10 20% ya dibeisi tsa naetrojene molekhuleng ya DNA ke adenine. Ke
diperesente tse kae tsa dibeisi tseo e leng guanine?
A 20%
B 30%
C 40%
D 60%
(10 x 2) (20)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
6 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
1.2 Fana ka lentswe le nepahetseng la tlhaho (biological term) bakeng sa
tlhaloso ka NNGWE ho tse latelang. Ngola feela lentswe pela nomoro ya
potso (1.2.1–1.2.8) BUKENG YA DIKARABO.
1.2.1 Producing infertile offspring
1.2.2 Dichromosome tseo eseng tsa bong
1.2.3 Ntlha eo dichromatids di kopanang nakong ya phetano (crossing over)
1.2.4 Karolo ya molekhule ya DNA e khethollang tšobotsi e itseng
1.2.5 Porosese eo ka wona mRNA e hlahiswang ka hara nucleus nakong
ya synthesis ya protheine
1.2.6 Tlhahiso ya setshwantsho se tshwanang ka kakaretso sa sephedi ka
tshebediso ya bioteknoloji
1.2.7 Di-chromosome tse nale the same gene
1.2.8 Sebaka seo jene e itseng e fumanwang ho sona ho chromosome
(8 x 1) (8)
1.3 Bontsha hore na ditlhaloso tse KHOLOMONG YA I di sebetsa ho A FEELA
B FEELA, A LE B kapa HA EYO ho dintho (items) tse ho KHOLOMO YA II.
Ngola A feela, B feela, A le B kapa ha e yo pela nomoro ya dipotso
(1.3.1–1.3.3) BUKENG YA DIKARABO.
KHOLOMO YA Ι KHOLOMO YA ΙΙ
1.3.1 Mofuta oa lefa moo ho se nang di- A: Co-dominance
alleles tse pedi tse matla ho feta
tse ding mme ho hlahisoa mofuta B: Incomplete dominance
oa dipakeng oa phenotype
1.3.2 Mohlala wa mekhanisimo ya A: Mokgwa wa Species-
reprodakshene isolation specific courtship
B: Ho thibelwa ha
fethiliseishene
1.3.3 Nomoro ya di-allele tse controlang A: Tse pedi
group ya madi a motho B: Tharo
(3 x 2) (6)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 7
1.4 Setshwantsho se ka tlase se bontsha sele ka nako ya ho aroarohana ha sele.
A D
E
B
F
C
G
1.4.1 Bolela mofuta wa sele e arotsweng setshwantshong se ka holimo. (1)
1.4.2 Hlwaya mokgahlelo wa karokarohano ya sele eo setshwantso sena
se emelang. (1)
1.4.3 Fana ka TLHAKU / DITLHAKU tse emetseng:
(a) sebopeho se tsamaisang di-chromosome / chromatids dipalong
nakong ya karokarohanohano ya sele (1)
(b) karolo e ikarabellang bakeng sa ho etsa dispindle fibres (1)
(c) DI-chromatid tse PEDI tse tswanang (2)
1.4.4 Ke dichromosome tse kae tse tla fumanwa ka seleng ya moradi
(daughter cell) ka nngwe qetellong ya karokarohano ya sele ena. (1)
1.4.5 Fana ka lebitso la disele tse tla hlaha mofuteng ona wa karohano ya
sele ho e tona. (1)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
8 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
1.5 Ditshwantsho tse ka tlase di emetse mehopolo e meraro e hlahisitsweng
mabapi le mekhanisimo ya evolushene.
IDEA 10 MYA 5 MYA PRESENT
A
B
C
1.5.1 MYA e emetse eng? (1)
1.5.2 Fana ka LENGOLO la setshoantsho (A, B kapa C) se ka emelang
hantle:
(a) punctuated equilibrium (1)
(b) Tlhaloso ya Lamarck ya ho iphetola ha lintho haeba ho bile le
phetoho ya tikoloho 10mya (1)
(c) Tlhaloso ya Charles Darwin ya ho iphetola ha lintho (1)
1.5.3 Ke hobaneng ha ‘Theori ya Evolushene e nkuwa e le theori ya
mahlale/saense? (scientific theory) (1)
1.5.4 Bolela dibaka tse THARO tse fanang ka bopaki ba evolushene. (3)
KAKARETSO YA KAROLO A: 50
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 9
KAROLO YA B
POTSO YA 2
2.1 Dintshwantsho tse ka tlase di bontsha mekgwa e mebedi ya di- chromosome.
A
Setshwantsho 1 Setshwantsho 2
2.1.1 Fana ka leibele (label) ya A. (1)
2.1.2 Hlwaya porosese e lebisitseng ho sebopeho sa chromosome e
emetsweng ke setshwantsho sa 2. (1)
2.1.3 Hlalosa porosese e boletsweng ho POTSO YA 2.1.2. (4)
2.1.4 Fana ka mabaka a PEDI a hore hobaneng tshebetso e hlalositsweng
ho POTSO 2.1.3 e le bohlokwa. (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
10 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
2.2 Tsunami e senya toropo e lebopong la lewatle Japane. Kamora moo ngwana
o a pholoswa. Dihlopha tse tharo tsa batswali di re di lahlehetswe ke lesea ho
tsunami. Diteko tsa DNA di entswe ka dihlopha tse tharo tsa batswadi le lesea.
Ka tlase ke diphetho tsa diteko tsa DNA:
2.2.1 Ke sete efe ya batswadi (sete ya 1, 2 kapa 3) eo e leng batswadi ba
ngwana ba tlhaho? (1)
2.2.2 Fana ka lebaka la Karabo ya hao ho POTSO ya 2.2.1. (2)
2.2.3 Bolela mehloli (sources) e MEBEDI ya DNA eo mapolesa a ka e
sebedisang ho etsa porofaele ya DNA. (2)
2.2.4 Fana ka mesebetsi e meng e MEBEDI ya ho porofaelwa ha DNA ntle
le e boletsweng kaholimo. (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 11
2.3 Protheine e diseleng tse kgubelu tsa madi e tsamayisang oksijene mading e
bitswa hemoglobin-A. Ha mutheishene e etsahala ho jene ya hemoglobin-A,
thymine e nkelwa sebaka ke adenine. Sebakeng sa ho hlahisa hemoglobin-A
e tlwaelehileng jene ya mutheishene e hlahisa haemoglobin-S. Sena se etsa
hore disele tse kgubedu tsa madi di tielane mme di bōpehe jwaloka
sekele(sickle), di felle ka lefu la disele tse sekele. Disele tse kgubelu tsa madi
tse bopehileng jwaloka sekele(sickle) di baka tshitiso methapong ya madi. Ha
jwale pheko e le nngwe feela bakeng sa lefu la disele tse sekele ke ho fetisa
mooko wa masapo(bone marrow transplant). le kalafo ya sele ya stem.
Setshwantsho se ka tlase se bontsha sebopeho sa sele ya madi le tatellano ya
DNA ya hemoglobin-A (sele e tlwahelehileng ya madi) le hemoglobin-S (sele
ya madi e bopehileng jwaloka sekele.
2.3.1 Hobaneng ha lefu la sele yasekele le le kotsi? (1)
2.3.2 Disele tsa stem ke eng? (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
12 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
2.3.3 Sebedisa theibole e ka tlase ho araba dipotso tse latelang.
Amino Acid tRNA anticodon
Leucine GAA
Lycine CUU
Glycine GGA
Glutamic acid GAG
Histidine GUA
Methionine UAC
Proline CCU
Valine CAC
Glutamine CUC
(a) Fana ka anticodon ya amino acid 6. (1)
(b) Fana ka lebitso la amino acid 1. (1)
(c) Hlalosa hore na mutheishene ena e ama tatellano ya amino acid
jwang. (4)
2.3.4 Phallo ea hemoglobin-A e matla ho feta H ea hemoglobin-S (h). Monna
ea homozygous bakeng sa hemoglobin-A o na le ngoana ea nang le
mosali ea heterozygous. Sebelisa sefapano sa lefutso ho bontsha
monyetla oa hore ba be le ngoana ea nang le hemoglobin-S. (6)
2.4 Ditshwantsho tse ka tlase di bontsha di-chromosome diseleng tsa batho ba
babedi.
2.4.1 Bolela mofuta wa setshwantsho se bontshitsweng ka hodimo. (1)
2.4.2 Bolela hore na hobaneng ho ka fihlela qeto ya hore setshwantsho sa
A ke sa mosadi. (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 13
2.4.3 Bolela hore na hobaneng ditshwantsho tse ka hodimo di bontshang
di-chromosome tsa sele ya somatic eseng gamete. (2)
2.4.4 Bolela lefu la pherekano leo motho wa B a nang le yona. (1)
2.4.5 Hlalosa sesosa sa lefu le bo boletsweng ho POTSO 2.4.4. (3)
2.5 Dikatseng, dijene tse pedi ho diautosome tse fapaneng di na le di alleles tse
latelang.
B: mmala wa letlalo o montsho T: ha ho na matheba a masweu letlalong
b: mmala wa letlalo o mothokwa t: matheba a masweu letlalong
Dikatse tse pedi di kopane ka thobalano (mated). Madinyane a tsona a
leshome le metso e tsheletseng a ne a e-na le diphenotype tse latelang tse
bontshitsweng ka tlase ho 9 : 3 : 3 : 1.
Phenotype A Phenotype B Phenotype C Phenotype D
mmala wa letlalo e ntsho e nale mmala wa letlalo e mothokwa e nale
o montsho matheba a masweu o mothokwa matheba a masweu
2.5.1 Bolela mofuta wa sekere (cross) se emetsweng mona. (1)
2.5.2 Fana ka lebaka la karabo ya hao ho POTSO 2.4.1. (1)
2.5.3 (a) Jenotype ya phenotype D ke efe? (2)
(b) Phenotype ya batswadi? (2)
2.5.4 Hlalosa hore na hobaneng madinyane ohle tse a le matsho le
matheba a masweu letlalong a se na genotype e tshwanang. (2)
2.5.5 Bolela molao wa Mendel wa segregation (Mendel’s principle of
segregation) (3)
[50]
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
14 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
POTSO YA 3
3.1 Dijalo tse ding tsa poone di fetotsoe ka diphatsa tsa lefutso hore di sebetsane
le sebolayalehola. Sena se bolela hore ha sehoai se fafatsa mobu oa sejalo
sa hae ka sebolayalehola ho bolaea mofoka, poone e ke ke ea ameha. Semela
sa milkweed ke lehola le holang dipakeng tsa dijalo tsa poone. Serurubele se
behela mahe semeleng sa milkweed. Bacha ba fepa makhasi a semela sa
milkweed.
Bo-rasaense ba batlisitse hore na tshebediso e eketsehang ya meriana e
bolaeang dikokoana-hloko e ama palo ya dihlopha tsa serurubele sa monarch
tshimong ya lijalo.
Ba leme lijalo tsa poone tse hananang le sebolayalehola ho tloha ka 1994 ho
fihla ka 2010. Ho tloha ka selemo sa 1998 ba ile ba qala ho sebelisa ditlama
tse bolaeang mofoka. Selemo se seng le se seng ba ne ba bala palo ea
dihlopha tsa serurubele.
Kerafo e ka tlase e bontsha data eo ba e bokelletseng ho tloha 1994 ho isa
2010.
3.1.1 Fana ka sehlooho bakeng sa kerafo (graph) e kahodimo. (1)
3.1.2 Hlwaya:
(a) Independent variable (1)
(b) Dependent variable (1)
3.1.3 Ho tswa ho kerafo fana ka bopaki ba hore na hobaneng
dibolayalehola, di ka bewa molato ka lebaka la ho fokotseha ha palo
ya dirurubele (monarch butterflies) (2)
3.1.4 Sephedi se lokisitsweng ka dijene (Genetically Modified organism) ke
eng? (2)
3.1.5 Fana ka monyetla o le MONG wa moruo oa tsebeliso ya dijalo tsa
poone tse thibelang dikokoana-hloko e ka bang le ona ho molemi. (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 15
3.2 Bala qotso e ka tlase.
Naheng ya Brazil ho ka fumanwa mefuta e mengata ya mekgodutswane e
jang bohlwa ( termite- eating lizards).
Bohlwa ke dikokonyana tse nyane tse tshwanang le marwana.
Li fapana ka boholo.
Mekgodutswane e meholo e nang le dihloho tse kgolo e ka ja
mefuta e fapaneng ya bohlwa bo kenyeletsang bohlwa bo boholo.
Ka 1996 letamo la Brazil le ile la tlala haholo, metsi a etsa dihlekehleke tse
ngata.
Ho ile ha eba le kgaello ya dijo mme mekgodutswane e meholo ya shwa
dihlekehlekeng, hobane ho ne ho se na dijo tse lekaneng hore di phele.
Empa mekgodutswane o menyane, Gymnodactylus amarali, e ile ya kgona
ho phela. Ho ne ho e-na le bohlwa bo bongata boo e neng e ka e ja.
Empa ho ne ho e-na le bothata: Mekgodutswane ya Gymnodactylus amarali
e ne e na le dihlooho tse nyane mme bohlwa bo bong bo ne bo batla bo
lekana le bona ka boholo. Le ha ho le jwalo, mekgodutswane e meng e ne e
na le dihlooho tse kgolwanyane mme e ne e kgona ho ja bohlwa bona.
Ha bo-rasaense ba etela dihlekehleke tsena dilemo tse 15 hamorao ba ile
ba fumana hore mekgodutswane ya Gymnodactylus amarali dihlekehlekeng
tsena e na le dihlooho tse kgolo ka diperesente tse nne ho feta tse
fumanwang naheng e kgolo.
3.2.1 Bolela hore na ke hobaneng ha mekgodutswane e e meholo e sa ka
ya phela dihlekehlekeng tse nyane. (1)
3.2.2 Hobaneng ho ne ho se phallo ya dijene (gene flow) dipakeng tsa
dihlopha tse fapaneng tsa mekgodutswane ka mora difloods tsa 1996? (2)
3.2.3 Sebedisa theori ya Darwin ya kgetho ya tlhaho (natural selection) ho
hlalosa hore na hobaneng palo ya mekgodutswane ya Gymnodactylus
amarali dihlekehlekeng e na le dihlooho tse kgolo. (5)
3.2.4 Hlalosa hore na ho ka pakwa jwang hore mofuta wa mokgodutswane
dihlekehlekeng tse fapaneng ke mofuta o tshwanang le wa naheng e
kgolo. (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
16 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
3.3 Ditshwantsho tse ka tlase di bontsha di skull sa motho le sa gorilla.
Diagram A Diagram B
3.3.1 Fana ka scientific name ya organism ho Setshwantshong A. (1)
3.3.2 Hlalosa hore na hobaneng meno a le maholo lehateng le
Setshwantshong B (2)
3.3.3 Ntle le boholo ba meno, thathamisa diphapang tse ding tse THARO
tse bonahalang pakeng tsa lehata la motho le gorilla. (7)
3.3.4 Thathamisa dintho tse pedi tse tshwanang ka sebopeho sa monna le
gorilla. (2)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
(EC/LOETSE 2021) DISAENSE TSA BOPHELO P2 17
3.4 Setshwantsho se ka tlase se emetse kgoneho ya evolushene e ka bang teng
ya batho, hammoho le nako ya evolushene ya bipedalism, tshebediso ya
majwe le tshebediso ya mollo.
Bipedalism
A. ramidus Use of tools
Used Fire
A. afarensis
A. africanus
H. erectus
H. neanderthalensis
H. sapiens
5 4 3 2 1 Present
Millions of years ago
Australopithecus Homo Ardipithecus
species species species
3.4.1 Bolela genera mofuta e MEBEDI o neng o na le bipedal empa o sa
sebedise mollo. (2)
3.4.2 A. afarensis e bile teng neng? (1)
3.4.3 Ho nkile nako e kae hore mefuta ea hominin e qale ho sebelisa mollo
kamora hore e be le bipedal? (2)
3.4.4 Hlalosa liphetoho tse peli tsa masapo tse etsahetseng ho thusa
bipedalism. (4)
3.4.5 Mrs Ples ke fosili ya hominin e fumanweng Afrika e ka Borwa ka1947.
(a) Fana ka lebitso le felletseng la saense la Mrs Ples. (1)
(b) Mrs Ples o fumanwe kae Afrika e ka Borwa? (1)
(c) Bolela rasaense a le MONG ya sibollotseng Mrs Ples. (1)
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Downloaded from hlayiso.com
18 DISAENSE TSA BOPHELO P2 (EC/LOETSE 2021)
3.5 Mmapa o ka tlase o bontsha tshimoloho le motsamao wa batho ba pele ho
latela hypothesis ya ‘Out of Africa’. Dilemo tsa difosili tsa kgale ka ho fetisisa
tse fumanweng kontinenteng ka nngwe le tsona di bontshitswe ka tlasa lebitso.
3.5.1 Bolela hypothesis ya ‘Out of Africa’. (2)
3.5.2 Fana ka mela e MEBEDI ya bopaki e sebedisitsweng ho tshehetsa
hypothesis ya Out of Africa. (2)
3.5.3 Ho ya ka mmapa, ke khontinente efe e bileng ya ho qetela ho etswa
kolone (colonised) ke batho ba pele? (1)
3.5.4 Phapano ke efe dilemong tsa difosili tsa kgale ka ho fetisisa tse
fumanehang Afrika le tse fumanwang Europe? Bontsha dipalo
TSOHLE tsa hao. (2)
[50]
MATSHWAO OHLE A KAROLO YA KAROLO B: 100
MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 150
Difuperweng tsa pampiri ena di se sebediswe ntle ho tumello Phetla
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 QP (Afr)

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2021 QP

Errata
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2021 Errata

Question paper
Life Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2021 QP

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 NSC June 2021 Question Paper (Eng)

Question paper
Life Sciences Grade 12 P2 NSC November 2021 QP (Afr)
More from Grade 12 Life Sciences

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 Memo (Afr)

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 1 Free State Mock 2025 Memo

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Free State Mock 2025 Memo

Memorandum
Life Sciences Grade 12 Paper 2 Gauteng Mock 2025 Memo

Memorandum