MECHANICAL TECH (Welding) GR12 MEMO SEPT2018_Afr.pdf

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2018 MEGANIESE TEGNOLOGIE: SWEIS- EN METAALWERK NASIENRIGLYN PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 16 bladsye.

2 MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) (EC/SEPTEMBER 2018) VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (GENERIES) 1.1 D✓ (1) 1.2 C✓ (1) 1.3 D✓ (1) 1.4 D✓ (1) 1.5 D✓ (1) 1.6 B✓ (1) [6] VRAAG 2: VEILIGHEID (GENERIES) 2.1 Onveilige toestande: • Werk teen onveilige spoed.  • Slyp sonder skermbril.  • Roekeloosheid en speel in die werkswinkel.  • Verspil vloeistof op die vloer.  • Smeer/skoonmaak van bewegende dele. • Los klere dra naby bewegende dele. • Slyp aan die kant van die slypwiel. (Enige 4 x 1) (4) 2.2 Assessering van noodhulpsituasie: • Omgewingswaarneming.  • Sigbare tekens en simptome.  • Aanwysers tot diagnose. • Belangrike funksies. • Stop ernstige bloeding. • Onmiddellike behandeling van hartstilstand. (Enige 2 x 1) (2) 2.3.1 Voordele van produkuitleg: • Hantering van material is beperk tot ʼn minimum  • Tydsduur van vervaardigingsiklus word verminder • Produksiebeheer is byna outomaties. • Groter gebruik van ongeskoolde arbeid is moontlik. • Minder totale inspeksie word benodig. • Minder totale vloeroppervlakte is benodig per produksie-eenheid. (Enige 2 x 1) (2) 2.3.2 Voordele van prosesuitleg van masjiene: • Hoë masjiengebruik omdat meer as een produk vervaardig word. • Beter toesig as gevolg van die subverdeling van prosesse.  • Minder steurings in die vloei van werk wanneer masjiene foutief raak.  • Verlaag toerustingkoste weens die feit dat een masjien meer as een produk kan vervaardig.  • Beter beheer oor totale vervaardigingskoste.  • Meer buigsaamheid in die produksieproses.  (Enige 2 x 1) (2) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) 3 VRAAG 3: MATERIAAL (GENERIES) 3.1 Doel van dopverharding: Die doel is om ʼn harde laag oor ʼn taai kern te lewer.  (2) 3.2 Faktore van hardheid: • Werkstukgrootte  • Afkoeltempo  • Koolstofinhoud  (3) 3.3 Vier soorte afkoelmediums: • Water en sout (‘brine’)  • Kraanwater  • Soutvloeistof  • Gesmelte lood  • Oplosbare olie en water • Olie  (Enige 4) (4) 3.4 Redes vir verharde staal om getemper te word: Om brosheid te verminder  en om die werkstuk ʼn meer fynkorrelrige struktuur te gee  (2) 3.5 Toets op materiaal: Tipe toets Sagte staal Hoëspoed staal Gietyster Klanktoets Medium metaalagtige Lae ring klank  Dowwe klank  klank  (3) [14] VRAAG 4: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE (SPESIFIEK) 4.1 D✓ (1) 4.2 C✓ (1) 4.3 B✓ (1) 4.4 D✓ (1) 4.5 A✓ (1) 4.6 C✓ (1) 4.7 B✓ (1) 4.8 B✓ (1) 4.9 A✓ (1) 4.10 B✓ (1) 4.11 D✓ (1) 4.12 D✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

4 MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) (EC/SEPTEMBER 2018) 4.13 B✓ (1) 4.14 D✓ (1) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) 5 VRAAG 5: TERMINOLOGIE (MAATVORMS, ROL EN BUIGINGS) (SPESIFIEK) 5.1 Voordele van tralielêer: Tralielêers is gewoonlik baie stewig  en gee goeie krag vir gewigverhoudings oor lang spanne.  (2) 5.2 Berekening op basketbalhoepel: Gemiddelde Ø = Buite Ø – Staafdikte Gemiddelde Ø = Binne Ø + Plaatdikte Gemiddelde Ø = 380 + 16 mm = 396 mm Gemiddelde omtrek = 𝜋 × 𝑔𝑒𝑚𝑖𝑑𝑑𝑒𝑙𝑑𝑒 𝜃 = 𝜋 × 396 = 1 244,23  = 1 244 mm  (4) 5.3 Sweissimbool:     (2)   5.4 Maatsolder:  Dit is ʼn baiebelangrike deel van ʼn strukturele werkswinkel,  gewoonlik weg van die hoofwerkswinkel waar stilte en beter liggeriewe beskikbaar is.  (2) 5.5 Doel van kaplat: Om die dakbedekkings te ondersteun  (2) 5.6 Sketse van verskillende maatvorms: 5.6.1 Flensmaatvorms  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

6 MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) (EC/SEPTEMBER 2018) 5.6.2 Strookmaatvorms  (3) 5.6.3 Ribmaatvorms  (3) 5.7 Basiese beginsels van afmerkwerk: • Meet akkuraat  • Wys alle besonderhede  • Krasmerke moet duidelik sigbaar wees • Gebruik ʼn prikpons om lyne duideliker en permanent te maak (Enige 2 x 1) (2) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) 7 VRAAG 6: GEREEDSKAP EN TOERUSTING (SPESIFIEK) 6.1 6.1.1 Bankslyper Funksie: Dit word gebruik om growwe kante van voorwerpe te verwyder  en om voorwerpe kleiner te slyp, en om voorwerpe te fatsoeneer. (2) 6.1.2 Kraggedrewe guillotine Funksie: Om plate te sny  (2) 6.1.3 Kragsaag  Funksie: Dit word gebruik om groot dele van metaal rofweg te sny voordat dit verder verwerk of gebruik word in die vervaardiging.  (2) 6.1.4 Voetstukboorpers  Funksie: Gebruik om ʼn wye verskeidenheid materiale te boor, insluitend ysterhoudende en nie-ysterhoudende metale en saamgestelde plastiek.  (2) 6.1.5 Hidrouliese pers  Funksie: Om komponente, soos laers of busse, in meganiese toestelle te installeer of te verwyder  (2) 6.1.6 Oksi-asetileen toerusting  Funksie: Om gassweis of snywerk te aktiveer met behulp van die oksi-asetileen vlam.  (2) 6.2 Boorgroottes: 6.2.1 8 mm 6, 8 mm moet geboor word  (1) 6.2.2 10 mm 8, 5 mm moet geboor word  (1) 6.3 Kragsaag Die lem is gespan in die raam en sny in ʼn voor- en agteruitwaartse beweging wat soortgelyk is aan dié van ʼn ystersaag.  (1) 6.4 Tipe roller Piramiede buigrolle  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

8 MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) (EC/SEPTEMBER 2018) 6.5 Snybeperkings van plasmasnyers: Vlamsnyers kan tot 38 mm dik sny  Rekenaarbeheerde vlamsnyers kan tot 150 mm dik plate sny  (2) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) 9 VRAAG 7: KRAGTE (SPESIFIEK) 7.1 7.1.1 RR: RL X 8 = (10 x 2) + (6 x 5)  = 20 + 30 = 50  RL = 6,25 N  RL: RR X 8 = (6 x 3) + (10 x 6)  = 18 + 60 = 78  RR = 9,75 N  (6) 10 N B 6N C G A H F E 2000 2000 4000 RL D RR FIGUUR 7.1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

10 MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) (EC/SEPTEMBER 2018) 7.1.2           (10) 7.2 Definisies: Vormverandering: Is die verhouding tussen die verandering in lengte en die oorspronklike lengte en word as ʼn konstante uitgedruk.  (2) Spanning: Dit is ʼn eksterne krag wat op ʼn voorwerp toegepas word. Krag per eenheidsarea.  (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) 11 7.3 𝐿𝑎𝑑𝑖𝑛𝑔 Spanning = 𝐴𝑟𝑒𝑎  60 𝑋 103 = 45 𝑋 45  106 60 𝑋 103 𝑋 106 =  45 𝑋 45 60 𝑋 109 =  2025 = 29 629 629,63 Pa  OF = 29,63 MPa 𝑆𝑃𝐴𝑁𝑁𝐼𝑁𝐺 E =  𝑉𝑂𝑅𝑀𝑉𝐸𝑅𝐴𝑁𝐷𝐸𝑅𝐼𝑁𝐺 29 629 629,63 =  150 𝑋 109 Vormverandering = 1,975308 x 10−3  𝑉𝐸𝑅𝐴𝑁𝐷𝐸𝑅𝐼𝑁𝐺 𝐼𝑁 𝐿𝐸𝑁𝐺𝑇𝐸 Vormverandering = 𝑂𝑂𝑅𝑆𝑃𝑅𝑂𝑁𝐾𝐿𝐼𝐾𝐸 𝐿𝐸𝑁𝐺𝑇𝐸  = 1,975308 x 10−4 X 2 m  Verandering in Lengte = 3,95 x 10−4 = 0,395 mm  (13) [33] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

12 MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) (EC/SEPTEMBER 2018) VRAAG 8: HEGTINGSMETODES (SPESIFIEK) 8.1 Nie-destruktiewe toetse: • Kleurvloeistof deurdringingtoets  • X-straal toets  • Ultrasoniese toets  (3) 8.2 Kerfbreektoets (‘nick-break test’): • Sny deur die middel van die sweislas met ʼn ystersaag.  • Sny moet ongeveer 6,5 mm diep wees.  • Plaas die steekproef op twee staalstutte.  • Gebruik ʼn sleehamer om die monster te breek deur dit te slaan in die sone waar jy die saagsnitte gemaak het.  • Die sweismetaal wat in die breek blootgestel word, moet heeltemal gesmelt wees en moet vry wees van slakinsluiting en geen gasholtes groter as 1,6 mm bevat nie.  • Daar moet nie meer as een porie of gassak per vierkante sentimeter wees nie. (5) 8.3 Faktore van ʼn goeie boogsweis: • Die oppervlaktoestand  • Die beweegsnelheid  • Die sweisstroom  • Die boogspanning  • Die hoek van die vlamsnyer/elektode/skudplaat (Enige 4 x 1) (4) 8.4 Sweisdefekte: • Onvolledige indringing/penetrasie  • Gebrek aan samesmelting  • Poreusheid  • Ondersnyding  • Vervorming/Verdraaiing • Krake • Spatsel • Slakinsluiting (Enige 4 x 1) (4) 8.5 Metodes om spanning te verminder: Klopwerk.  Beheerde verwarming, gevolg deur gekontroleerde verkoeling.  (2) 8.6 Sweisspatsel: Dit is die klein druppels van gesmelte materiaal wat by of naby die sweisboog ontwikkel word.  Dit word algemeen beskou as ʼn lastigheid en is ʼn kritieke faktor om te oorweeg wanneer ʼn aanwending ontwikkel word. (2) 8.7 Rede vir spatsel: ʼn Versteuring in die gesmelte sweispoel tydens die oordrag van die draad in die sweislas,  waar die spanning te laag is of die stroomsterkte te hoog is.  (2) 8.8 Oksi-asetileen sagtestaal vlam: Neutrale vlam.  (1) [23] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) 13 VRAAG 9: HEGTINGSMETODES (SPANNING EN VERVORMING) (SPESIFIEK) 9.1  (9)   9.2 Tipe krake: • HAS (Hitte-invloedskring) krake  • Senterlyn krake. • Krater krake  • Dwars krake  (4) 9.3 Kriteria vir vrybuigtoets: Dit meet buigbaarheid/rekbaarheid van die sweisdeposito en die hitte- invloedsring-area langs die sweislas.  Dit word gebruik om die persentasie verlenging van die sweismetaal te bepaal.  (2) 9.4 Voordele van vloeibare kleurstof oor X-straal of ultra-soniese toets: • Goed vir ysterhoudende en nie-ysterhoudende metale  • Lae koste  • Maklik om aan te wend en te interpreteer  • Minimale opleiding benodig (Enige 3 x 1) (3) [18] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

14 MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) (EC/SEPTEMBER 2018) VRAAG 10: INSTANDHOUDING (SPESIFIEK) 10.1 Resultate van ʼn gebrek aan smering: Oorlading  Wrywing  (2) 10.2 Definisie van wrywing: Vryf van een deel  teen ʼn ander  (2) 10.3 Oorlading: Oormatige laste op masjienonderdele  Om ʼn masjien teen ʼn hoër koers te dryf as waarvoor dit ontwerp is  (2) 10.4 Gevolge van oorlading van ʼn guillotine: Die sny van plate met oormatige dikte of hardheid sal beide die lem-  en hidrouliese stelsel beskadig, wat tot duur skade sou lei  (2) [8] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

(EC/SEPTEMBER 2018) MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) 15 VRAAG 11: TERMINOLOGIE (ONTWIKKELING) (SPESIFIEK) 11.1 11.1.1 𝑛 𝑋 30 A – B : (1 – 2) =  12 94,26 = 12  = 7,85  (3) 11.1.2 (A – 1) : X – 1 = √(𝑜𝑥 − 𝑅)2 + ℎ2  = √(45 − 15)2 + 502  = 73,65  (3) 11.1.3 (1 – a) = √(37,52 + 322 + 502 ) = 70,2  (4) 11.1.4 2–a = √(45 − 15 𝐶𝑜𝑠300 + (45 – 15 Sin 300 + 502 ) = √(322 + 37,52 + 502 ) = √4930,25  = 70,2  (4) 11.1.5 a - 3 = √(45 − 15 𝐶𝑜𝑠300 + (45 – 15 Sin 300 + 502 ) = √(322 + 37,52 + 502 )  = √4930,25  = 70,2  (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

16 MEGANIESE TEGNOLOGIE (SWEIS- EN METAALWERK) (EC/SEPTEMBER 2018)                (15) [33] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief