Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL) LEPHEPHE LA PELE (P1) DIBATSELA 2019 TLHAHLO YA GO SWAYA MEPUTSO: 80 Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 9. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 2 DBE/Dibatsela 2019 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO POTŠIŠO YA 1 Tlhahlo ya go swaya tekatlhaologanyo • Ka lebaka la gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o fošagetšego le tša diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di fetoša tlhalošo goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go laetšwa). • Hlokomologa mantšu a molekwa ao a šomišitšego go tšwa malemeng a šele, gomme o se mo fokoletše meputso ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge go le bjalo, lentšu leo le tšwago malemeng a šele gomme le šomišitšwe sengwalweng, ebile le nyakega karabong, le amogelwe. • Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e fiwago moputso. • Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO. Lebaka goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago. • Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe. • Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši, swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela. • Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana. • Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo. 1.1 1.1.1 Poledišano. (1) 1.1.2 • Dikuranta. • Diradio. • Dikhamera. • Megala. • Dilapthopo. • Disathalaete. • Diroboto. • Dithelebišene. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.1.3 • Go fetiša molaetša. • Go bjala boitshepo. • Go goroša tlhompho. • Go tšweletša segwera. • Go aga botho. • Go tliša bokgoni. • Go hwetša tsebo. (TŠE THARO fela.) (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 3 DBE/Dibatsela 2019 NSC – Tlhahlo ya go swaya 1.1.4 Ke sa go se homole/Go botšiša ge a sa kwešiše. (1) 1.1.5 • Bokgwari bja tšhomišo ya polelo. • Bokgabo bja go bolela. • Go aga baetapele ba ka moso • Go tšea sephetho. • Bokgabo bja go bolela. • Go fetiša molaetša. • Go hwetša phetolo ya ka pejana. • Go tšweletša mošomo gabotse. (2) (TŠE PEDI fela) 1.1.6 Ke roboto. (1) 1.1.7 a) Motho yoo a ka rego a le tlaišegong gomme a se tsome thušo, o tlo no fela a le fao tlaišegong gobane go se motho yoo a tsebago gore o tlaišegong, le gore o tsoma thušo. b) Motho o swanetše go botšiša ge a nyaka thušo. (2) 1.1.8 (Dikarabo tša maleba di tla amogelwa) • O be a rata diphenkgišano. • Ge a paletšwe o be a sa nolege moko. (2) 1.1.9 • Sathalaete e re sedimoša ka tša boso. • Roboto e laola batho le difatanaga mebileng. (2) 1.1.10 a) Ga a nyame felafela/ga a fele maatla/ga a felelwe ke tshepo. (2) b) Ka pejana/ka lebelwana/ka bjakwana. 1.1.11 • Motho mang le mang o na le tokelo ya go ntšha maikutlo ntle le letšhogo. • Molaotheo o gatelela gore le ge o na le bolokologi bja polelo ga se wa swanela go kweša ba bangwe bohloko ka polelo ya gago. • Fela ga go yo a swanetšego go dira tše ka tsela ye e lego kgahlanonong le mabaka a a itšego a Molaotheo wa Ditokelo. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.1.12 (Barutwana ba tla fa dikarabo tša go fapana.) Ee • Di ba thuša go oketša tsebo yeo ba e fiwago ke barutiši. • E dira dinyakišišo. • Di ba thuša go nyaka mešomo. Aowa • Bana ge ba sa bonwe ba di šomiša bošaedi. • E ruta bana mekgwa ya go se loke. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 4 DBE/Dibatsela 2019 NSC – Tlhahlo ya go swaya 1.1.13 Ke kgopolo. • Motho o tswala le bokgoni. • Ka go no ekiša fela, motho o a tšwelela. Ke ntlha. • Motho wa go tšwafa ga a ke a tšwelela. • O ka se be le selo ge o dutše fase o sa šome. (2) 1.2 1.2.1 • Setšo sa Bapedi, Batswana, Mathosa, Batsonga, Maindia, Maswatsi, Basotho, Mazulu le Matebele. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.2.2 D/Letšatši la bohwa. Ka ge go laetšwa meaparo ya ditšo tša go fapafapana tša Maafrika-Borwa. (2) 1.2.3 Seswantšho se se laetša gore Afrika-Borwa ke ya batho bohle bao ba dulago go yona/Botee bja Maafrika-Borwa/Afrika-Borwa e bopilwe ka merafe ya go fapafapana. (1) 1.2.4 (Tlhalošo/Phahlelo ya go kwagala e tla putswa.) Aowa, go sa no ba le kgethologanyo go ya ka semerafo. (1) PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 5 DBE/Dibatsela 2019 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B: KAKARETŠO POTŠIŠO YA 2 Mokgwa wa go swaya kakaretšo: Ge go swaiwa go tla hlokomelwa dintlha tše bohlokwa gomme gwa tlogelwa tša go hloka mohola. Kakaretšo e swanetše go swaiwa ka mokgwa wo o latelago: Tlhahlo ya go swaya kakaretšo. • Kabo ya meputso o Dintlha = 7 o Polelo = 3 o Palomoka=10 • Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a šomišitše mantšu a tlhalošo. o 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1 o 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2 o 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3 • Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a ditsopolwa. o Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša, ga a fiwe moputso wa polelo. o Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka mantšu a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo. HLOKOMELA Palo ya mantšu • Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego. • O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a bontšhitše palo yeo e sego ya maleba. • Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano fela ka godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se šetšego sa kakaretšo. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 6 DBE/Dibatsela 2019 NSC – Tlhahlo ya go swaya Hlokomela: Amogela dintlha ka moka tšeo di tšwago temaneng. Ditsopolwa Mantšu a tlhalošo 1 'ga se a swanela go fetola ka pela 1 Tšea nako go araba. ...' 2 'letswalo la motho le bolela le 2 Itshole go tšeo o bego o nagana go di yena gomme bogale bja dira. fokotšega.' 3 'Tloga kgauswi le seo se go 3 Katoga motho yo a go kgopišitšego. befedišitšego.' 4 'Medirwana e ka go thuša go 4 Šoma mešomošongwana ye mengwe go fokotša pefelo gomme moya wa itebatša seo se go kgopišitšego. boela sekeng.' 5 'Ge o ka thekga ditho wa 5 Iphe nako ya go gopodišiša bothata gore naganiša ka seo se ka bago se o tle o kwešiše gabotse taba yeo. hlotše phapano ...' 6 '... itšhidulla ka 6 Ka go itšhidulla o ka fediša pefelo yeo o mekgwanakgwana ya go fapana nago le yona. ge o boa o tla ba o na le mafolofolo.' 7 'Go ithuta go tšea dikeletšo tša ba 7 Tšea maele o tla thušega. bangwe di ka thuša go fenya pefelo ...' Palo ya mantšu:61 PALOMOKA YA KAROLO YA B: 10 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 7 DBE/Dibatsela 2019 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO POTŠIŠO YA 3 Tlhahlo ya go swaya karolo ya C. • Mopeleto o Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto o fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu. o Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego o swanetše go šetšwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa polelo yeo e lekwago. o Mo go lekwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba. • Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko a a feletšego go ya le ka taelo. • Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo. 3.1 Batho bohle/Batho ka moka. (1) 3.2 ... bao ba ithatago. (1) 3.3 • Seswantšho. • Fonte ye kgolo. • Tlhakakgolo. • Mongwalo wo o kotofaditšwego. (TŠE PEDI fela.) (2) 3.4 B/Go hlohleletša bareki. (1) 3.5 • Nomoro ya mogala. • Lefelo la thekišo. (2) 3.6 • E laetša gore theko ke ye nnyane. • Go laetša gore di a rekega. • Ga di ture/bitše mašeleng a mantši. (E TEE fela.) (1) 3.7 • Sepedišega – Moreki o sepela ga bonolo ka tšona. • Rekega – Moreki o lefela tšhelete ye nnyane. (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 8 DBE/Dibatsela 2019 NSC – Tlhahlo ya go swaya POTŠIŠO YA 4 4.1 Meetse/Senotšididi. (1) 4.2 Kwetleng! (1) 4.3 Eupša. (1) 4.4 • Letlakala la go ngwalela. • Letlapa la go ngwalela. • Moaparo. • Ka mokgwa wo ba dutšego ka gona. (E TEE fela) (1) 4.5 Makalo. O itshwere seledu/molomo. (1) 4.6 B/Lethuši, le thuša lediri/ga le kgone go ema ka bolona/go ikema. (2) 4.7 O tloga o šoma ka bokgwari eupša dikomiki tše ga di re lekane. (1) 4.8 Maikutlo a manyami. (1) [10] POTŠIŠO YA 5 5.1 5.1.1 Matšatšing/Lehono – Lehlathi la nako. (2) 5.1.2 Wo – kgato ya pele. (2) 5.1.3 • Tshwantšhanyo/Papišo. - Go bapetšwa dilo tše pedi e lego ditshitswana le dibetša. (2) 5.1.4 • Le šomile bjalo ka lekopanyi. - Meetse a a fela sedibeng sa gešo - fela ya lediri. - Ke fela ke mmona a feta – fela ya lethuši. - O fela pelo ka batho - fela ya seka. ( E TEE fela.) (2) 5.1.5 Madi + mabe. Leina + lehlathi. (2) 5.1.6 Phatlalatša/Gašanya/Tšitlanya. (2) 5.1.7 Ke batho ka moka bao ba lemogago bohlokwa bja go lahlela ditšhila ka moo. (1) 5.1.8 Gagwe. Ditshitswana. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1 9 DBE/Dibatsela 2019 NSC – Tlhahlo ya go swaya 5.2 5.2.1 Tlou e tla/tlo rwala tawana. (1) 5.2.2 Di. (1) 5.2.3 • A/Leekiši. - Le laetša gore go fiša kudu ka maatla. - Le laetša gore go fiša go feta tekano. (E TEE fela.) (2) 5.2.4 • Nokeng. - O mmethile nokeng ka leswika - Setho sa mmele. - Go nokeng ga gagwe nama e bile ga go fetišiša tekano - Go fa dijo tatso/mohlodi. (2) [20] PALOMOKA YA KAROLO YA C: 40 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 80 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe