Sepedi HL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

GRAD E 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA PELE (P1) DIBATSELA 2024 TLHAHLO YA GO SWAYA MEPUTSO: 70 Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 8. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 2 DBE/Dibatsela 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO GO SWAYA TEKATLHAOLOGANYO • Ka lebaka la go re nepo e lebišitšwe go kwešišo, mopeleto le polelo tša go phošagala dikarabong ga tša swanela go šetšwa, ka ntle le ge fela diphošo tša mohuta woo di fetola tlhalošo/kwešišo. Diphošo di swanetše go bontšhwa. Ge molekwa a diriša mantšu a polelo yeo a sa lekwego ka yona, hlokomologa mantšu ao, gomme ge karabo e tšweletšwa gabotse, se mo fokoletše meputso. Le ge go le bjalo, ge lentšu la polelo ye nngwe le dirišwa mo sengwalong gomme le nepiša karabo, gona karabo yeo e tla amogelwa. • Mo go dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša EE/AOWA goba Ke a dumela/Ga ke dumele. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo. • Ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo. • Ge go nyakega dikarabo tša lentšu le tee, gomme molekwa a fa lefoko ka moka, swaya karabo ya nnete ge fela lentšu la nnete/karabo e thaletšwe. • Ge dintlha tše pedi goba tše tharo di nyakega gomme gwa fiwa tše ntši, swaya fela tše pedi goba tše tharo. • Amogela mebolelwana. POTŠIŠO YA 1 1.1 1.1.1 (a) ‘… ba bolawa ke mokhoro.’ (b) ‘… ba topa tša fase.’ (2) 1.1.2 • Ditheko tša godimo tša dijo • Ekonomi ya naga ye e tekatekago • Tlhokego ya mešomo. (3) 1.1.3 Setlaboswana (1) 1.1.4 • Dipanka tša dijo mo Afrika-Borwa di thomile ka 2019. • Mmušo wa Afrika-Borwa o di hlomile gore o kgone go thuša batho ba ba se nago dijo. (2) 1.1.5 Monakhora yo a sa bonego monatlala: Motho wa go khora o lebala ba ba swerwego ke tlala. Seema se ga se gate ka mošito o tee le go hlongwa ga dipanka tša dijo ka mo Afrika-Borwa ka ge morero wa dipanka tše e le go netefatša gore motho yo mongwe le yo mongwe o hwetša dijo. (2) 1.1.6 Ba neela panka ya dijo, dijo le tšhelete go thuša bahloki. (1) 1.1.7 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: • Go lebelelwa ditšhiwana. • Batho ba go se šome. • Go bao ba šomago go lebelelwa ba megolo ya fase. • Go lebelelwa bao ba hwetšago mphiwafela. • (TŠE THARO fela) (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 3 DBE/Dibatsela 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya 1.1.8 • Ba ruta batho mešomo. • Ba nyakela batho madulo. • Ba nyakela batho diaparo. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.1.9 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: • Palo ye e golago ka lebelo ya batho ba ba nago le maswanedi a go hwetša dijo. • Tlhokego ya thekgo ye e lekanego go tšwa mekgatlong ye e fapanego. • Go ka ba le bomenetša bjo bo dirwago ke batho ba ba šomago dipankeng tša dijo. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.1.10 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ke ntlha. • Mmušo wa Afrika-Borwa o abela bahloki dijo. • O fa batho ba ba sa šomego, batšofadi, bagolofadi le bana tšhelete ya mphiwafela. • O lefela dithuto tša barutwana le baithuti dithutong tša godimo. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.2 1.2.1 B/Bobolokelo bja dijo (1) 1.2.2 Seswantšhong sa 3 batho ba fološa dijo go tšwa loring. (1) 1.2.3 SETŠWELETŠWENG SA A temaneng ya 3 go bolelwa ka dipanka tša dijo tše di thušago bahloki mola SETŠWELETŠWENG SA B seswantšhong sa 1 go laetšwa panka ya dijo. (2) 1.2.4 Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana. Mohlala: • Bohodu bo ka fokotšega. • Phepompe e ka fela. • Batho ba ka se sa rata go šoma. • Baamogedi ba ka thoma go di rekiša. (TŠE PEDI fela.) (2) 1.2.5 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Batho ba thuše bahloki Batho ba neele go dipanka tša dijo gore di kgone go thuša bahloki GOBA Motho ke motho ka batho Mmušo o hlomile dipanka tša dijo go thuša batho bao ba hlokago gore le bona ba kgone go ba le tša go iša maleng. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 4 DBE/Dibatsela 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya 1.2.6 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a lethabo Ke thabišwa ke bopelohlomogi bja batho ba go neela dipanka tša dijo gore di kgone go fa bahloki. (2) PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 5 DBE/Dibatsela 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA B: KAKARETŠO POTŠIŠO YA 2 Mokgwa wa go swaya kakaretšo: Kabo ya meputso: D = Dintlha P = Polelo M = Mantšu D = Dintlha tše šupa (7) tše di tšweleditšwego = meputso ye šupa (7) P = Polelo = (3) Palomoka ya meputso: [10] Kabo ya meputso ya polelo • Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3 • Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5 • Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7. Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalollotše dintlha: • 0 ge a ngwalollotše dintlha tše 6–7 • Moputso o 1 ge a ngwalollotše dintlha tše 4–5 • Meputso ye 2 ge a ngwalollotše dintlha tše 2–3. ELA HLOKO: Palo ya mantšu: • Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego. • Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu goba ge a sa bala mantšu gabotse. • Ge palo ya mantšu e feta ao a nyakegago, bala a mahlano ka morago ga ao a nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego. Mohlala wa karabo: Barutwana ba bale ka dihlopha. Ba bale pele ga nako. Ba akaretše dintlha tše bohlokwa ka mantšu a bona. Ba abelane tsebo le barutwana ba bangwe go thuša go kwešiša tshedimošo go feta. Ba diriše maphephepotšišo a mengwaga ya go feta go tlwaela sebopego sa wona. Ba diriše dithušathuto tša go bonwa. Ba ithutele lefelong le le bolokegilego la go ba le seetša. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 6 DBE/Dibatsela 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya DINTLHA KA MOKGWA WA GO DINTLHA KA MANTŠU A MOLEKWA NGWALOLLA 1 'Go bala ka seboka.' 1 Barutwana ba bale ka dihlopha. 2 'Go thoma go ithuta nako e sa le 2 Ba bale pele ga nako. gona'. 3 '… go bohlokwa gore motho a 3 Ba akaretše dintlha tše bohlokwa ka akaretše dikgopolokgolo ka mantšu a mantšu a bona. gagwe.' 4 'Go ruta ba bangwe go thuša motho 4 Ba abelane tsebo le barutwana ba go gatelela tshedimošo ye a bangwe go thuša go kwešiša ithutilego yona le go e otlela hlogong tshedimošo go feta. gore a e gopole gabonolo.' 5 '… go šomiša maphephepotšišo a 5 Ba diriše maphephepotšišo a mengwaga ye e fetilego …' mengwaga ya go feta go tlwaela sebopego sa wona. 6 '… go šomiša dithuši tša go bonwa.' 6 Ba diriše dithušathuto tša go bonwa. 7 'Tikologo ya go ithuta ye e 7 Ba ithutele lefelong le le bolokegilego beakantšwego gabotse, ya go ba le la go ba le seetša. seetša le go hloka lešata e loketše go ithuta.' PALOMOKA YA KAROLO YA B: 10 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 7 DBE/Dibatsela 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO GO SWAYA KAROLO YA C • Mopeleto: o Dikarabo tša lentšu le tee di swaiwe go ba tše di nepagetšego le ge mopeleto o phošagetše, ka ntle le ge phošo e fetola tlhalošo ya lentšu. o Ge karabo e le lefoko le le feletšego, o tlo lahlegelwa ke meputso ya mopeleto ge phošo e tšwelela mo go sebopego sa polelo ye go lekwago ka yona. o Go šomišwe maswaodikga a maleba ge go arabja potšišo ya khutsufatšo. • Dibopego tša polelo di swanetše go nepiša popopolelo, di be di tšweletšwe ka mafoko ao a feletšego/go ya ka taelo. • Mo molekwa a kgethago karabo ya maleba go amogelwe tlhaka goba karabo yeo e ngwadilwego ka botlalo. POTŠIŠO YA 3 3.1 C/Diatla (1) 3.2 Go batho ka moka. (1) 3.3 Seatla • Legoro la 7(Se-) (2) 3.4 • Fonte ye kgolo e tšweletša molaetša wa papatšo/Leina la sebapatšwa/E goga šedi ya bareki. • Fonte ye nnyane e tlaleletša molaetša wa papatšo/E jabetša bareki/E tšweletša mošomo wa sebapatšwa. (2) 3.5 • Se laetša gore sebapatšwa se amana le Tša Maphelo. (1) 3.6 • E bolaya ditwatši tše dintši. (99.9%) (1) 3.7 Balekwa ba tla fa dikgopolo tša go fapana. Mohlala: Ee, • Tirišo ya seswantšho • Tirišo ya fonte ye kgolo. • Tšweletšo ya mebolelwana ya go jabetša: ‘Ka lerotholodi le tee fela, malwetši a tšhaba parapara!’/'Reka Banex Mogwera wa bailatšhila'/'E bolaya 99.9% ya ditwatši' (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1 8 DBE/Dibatsela 2024 NSC – Tlhahlo ya go swaya POTŠIŠO YA 4 4.1 B/Bolokišetšo bja difatanaga (1) 4.2 ‘Mo go tla dikhorane fela.’ (1) 4.3 • Monna o butše molomo go laetša gore o a bolela. • Pudula ya 1 ke ya go bolela. (2) 4.4 Sefatanaga/Senamelwa/Sehlwamolaleng • Se fata naga ge se sepela/se a namelwa/Se hlwa se lekeleditšwe molaleng. (E TEE fela.) (2) 4.5 • Tekanyetšo ya ditefelo e be gona pele difatanaga di ka lokišwa. • Bengdifatanaga ba ikemišetše go lefa ge ba išitše difatanaga go lokišwa. (2) 4.6 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a letšhogo. • O tšhošitšwe ke tefelo ya godimo ya R25 000 ye a e botšwago. (2) [10] POTŠIŠO YA 5 5.1 Leinabopša/Leinaletšo (1) 5.2 'Nageng' Le hlatha lefelo leo tlhokego ya mešomo e iphilego maatla go lona. (2) 5.3 Morutiši o bolela gore bafsa ba bantši ba ebela le mebila ka lebaka la go hloka mešomo. (1) 5.4 Le tliša kgatelelo ya gore ke batho ba ba nago le mabokgoni a go fapana. (2) 5.5 Gore/gomme/ka ge Gore: E kopanya go tseba ga batho le ditlhohlo. Gomme: E kopanya ditlhohlo tša kgwebo le go se fele pelo. Ka ge: E kopanya go se fele pelo le kgotlelelo ye e tswalago katlego. (2) (E TEE fela.) 5.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: • Malose o swara ka pela ge a ithuta. (go kwešiša ka pela) • Mmakobe o swara baeng gabotse ge ba mo etetše. • Maphodisa a swara basenyi ba ba thubilego lebenkeleng. • Tukišo o swara batho poo. • Koko o swara nako ge a eya go hwetša mphiwafela. (TŠE PEDI fela.) (2) [10] PALOMOKA YA KAROLO YA C: 30 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 70 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe