Sesotho HL Grade 12 IEB Paper 2 2018 Memo

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION NOVEMBER 2018 SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II SESOTHO HOME LANGUAGE: PAPER II MARKING GUIDELINES Nako: Dihora tse 3 Matshwao: 100 These marking guidelines are prepared for use by examiners and sub–examiners, all of whom are required to attend a standardisation meeting to ensure that the guidelines are consistently interpreted and applied in the marking of candidates' scripts. The IEB will not enter into any discussions or correspondence about any marking guidelines. It is acknowledged that there may be different views about some matters of emphasis or detail in the guidelines. It is also recognised that, without the benefit of attendance at a standardisation meeting, there may be different interpretations of the application of the marking guidelines. IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – Leqephe 2 ho a 12 MARKING GUIDELINES KAROLO YA A PADI POTSO YA 1 LEJWE LA KGOPISO: T. Letshaba Tjhe ho ne ho sa hlokahale hore bana ba Naledi le mohatsa Mohlouwa ba utlwiswe bohloko le ho kgakgathwa ka sehloho tjena lebitsong la "lerato" le neng le le pakeng tsa Naledi le ntate Mohlouwa. Mehlala ya dikarabo: • Lerato lena e ne e se la nnete kaha ho ne ho tsejwa hore ntate Mohlouwa o ne a ratana le barwetsana ba bang ba neng ba mo sebeletsa. • Re bona sena ka ho leleka monna Naledi hoba ha a ne a mo rata e le ka nnete, ho a hlaka hore hona o ho entse ho utlwisa Naledi bohloko ka ha a ile a hana ho ratana le yena kgetlong la pele ha a ne a mo fereha. • Ka mora hoba Tsietsi a utlwele ka menyenyetsi ya "lerato" le pakeng tsa ntate Mohlouwa le Naledi, o ile a utlwa bohloko haholo hoo a bileng a bolaya bana ba hae. • O ne a ba bolaya tjena, a re ho molemo hore a ba bolae ho ena le hore ba sale ba hlopheha ha yena a se a iketse boyabatho. • O ile a nkuwa ke pelo mme a ya ha Mohlouwa ho ya mmatla. • Ka bomadimabe ha a ka a fumana ntate Mohlowa empa a fumana mohatsae, Mmamohlouwa. • O ile a mmotsa dipotso tseo a sa kang a fumana dikarabo tseo a neng a di batla kaha mosadi eo wa batho a ne a se na dikarabo tsa potso tseo. O ile a kgakgathwa ha bohloko ka selepe mme a siuwa moo ho shwella hona moo. • Tsietsi o ne a ferekane maikutlo hoo e neng e ka motho ya lahlehetsweng ke kelello, a se a fetohile lehlanya le neng le mathaka mebileng le kganathetse madi, a batlana le Naledi. • O ile a leba ofising ya ntate Mohlouwa, mme a fumana Naledi le ntate Mohlouwa. • Naledi o ne a mathetse moo ho ya loma ntate Mohlouwa tsebe ka hore taba tsa "lerato" la bona di se di tletsetletse hohle mona ebile di se di fihlile tsebeng tsa Tsietsi. • Ha Tsietsi a fihla ka moo ka ofising ya Mohlouwa, o ile a hla a qeta ka hore o ba fumane hantle "baratani" bana bao a ntseng a batlana le bona. • O ile a ba kgakgatha ka bobedi mme le ba neng ba leka ho mo thiba o ne a ba halefela ha bohloko. • Naledi le Mohlouwa ba ile ba bolawa le bona. • Qetellong Tsietsi a ipolaya le yena. KAPA IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – Leqephe 3 ho a 12 MARKING GUIDELINES Ee, ho ne ho hlokahala hore a ba utlwiswe bohloko le ho kgakgathwa ka sehloho tjena lebitsong la "lerato". • Ha motho a rata molekane wa hae ka pelo yohle ya hae, o ne a ka etsa ketso ena eo Tsietsi a e entseng. • Tsietsi o ne a sa oka "maqeba" a ho lahlehelwa ke mosebetsi ntle ho lebaka le ho phela bophelo bo thata ba ho se sebetse. • Nako eo a neng a tlameha ho ba le yona, e ne e le ya ho ka nahana hore na o tla phela jwang le ba lelapa la hae. • Naledi o ne a batla ntlo, a dula a mo komakomela ka hore yena o kgathetse ho dula tlung ya masenke a nelang ha pula e ena. • Yena o fellwa ke mosebetsi mme ha a tsebe lebaka le entseng hore a tejelwe. • Ha ho sa le jwalo, o leka ho itebatsa mathata ana ka ho ipolaisa kgera – e leng ntho e sa lokang, hobane o tla ipolaisa kgera empa mathata a tla dula a ntse a le jwalo. • Ha Tsietsi a le mathateng ao a bophelo, Naledi yena o dula a le motle mme a kgabile ka dintho tse turu tseo Tsietsi a neng a ipotsa hore na ekaba di tswa kae. • O ile a qetwa ke ho utlwa tsa kamano tsa Naledi – mohatsae, mme wa bana ba hae, eo a mo ratang a bile a mo tshepa. • Ntho e bohloko le ho fetisisa ke hore o ne a ratana le sera sa hae, motho ya mo tebetseng mosebetsing ntle le lebaka, motho ya batlang ho bona lapa la hae le sotleha. • Tsietsi le yena jwalo ka motho wa nama le madi, ha a ka a kgona ho ka mamella bohloko bona boo a bo utlwisitsweng. • O ile a nkuwa ke maikutlo mme a etsa ketso eo a e entseng. • Ka ho bolaya bana ba hae, o ne a ntse a tseba hore o tla ipolaya le yena mme mohlomong o ne a nahana hore haeba a ka se fumane mma bona Naledi, bana ba hae ba ne ba tla sotlwa ke monna e mong ya neng a ka ratana le Naledi. • Mohlomong ha a ne a bolaya mohatsa Mohlouwa, o ne a batla ho utlwisa Mohlouwa bohloko haebaneng le yena Mohlouwa eo a ne a ka se mo fumane. LE IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – Leqephe 4 ho a 12 MARKING GUIDELINES POTSO YA 2 Mohlahlobi Tshita – K.P.D. Maphalla 2.1 Nako le tikoloho Mehlala ya dikarabo: Ho na le mefuta e fapaneng ya ditikoloho; e ka ba tsa mahaeng, tsa metse ya ditoropong kapa makeisheneng. • Diketsahalo tsa padi ena di etsahala nakong ya tlhaboloho moo dipalangwang di akgang ka hare dilori tse jarang thepa, dihelikhoptara. • Bafu ba bolokwa dihatsetsing mme ba patwa ka makase a theko e boima. • Batho ba tseba ka tsa diinshorense. • Ho sebediswa ditshupanako tse kgonang ho hatisa mantswe (thekenoloji). • Batho ba etsa mehwanto ya boipelaetso ha ba sa kgotsofala. • Batho ba tjhekolla bafu mabitleng ho isa ditho tsa mmele ya bona dingakeng. • Lefu la phamokate le se le atile. • Bobodu le manyofonyofo di tletse mme di kenyelletsa le mapolesa ka hare. • Ho sebediswa dithunya dipolaong tsa batho. • Makotofa o bua kamoo e leng e mong wa masole a lwanetseng naha mme kajeno yena le bao ba lwanetseng naha ba lebetswe. Ba lwanetse batho ba dutseng ditulong mme bona ho lebetswe ka bona – sena ke seo re se bonang se etsahala nakong ya jwale naheng ya rona makeisheneng, jj. KAPA 2.2 Tharahano: Mohatong ona re bona ditaba/diketsahalo di mpefala le ho feta. Kgohlano e a rarahana ho ena le hore e kokobele. • Ditaba di rarahana le ho feta ha Mohlahlobi Tshita le Sajene Tseleng ba fihla ka hodima thaba. • Ba fumana setjhaba se seng se sa tsejweng. • Ba fihla e le batho ba ikgakantseng ba sa tsebaneng ho hang. • Le dintho tseo ba di boneng ba ne ba sa buisane ka tsona, ba ne ba hlabana ka mahlo feela. • Mona ke moo Tshita a bileng a tsejwa ka lebitso la Manka ha Tseleng yena a ne a ipitsa Nthekeleng. • Koloi yane e tshweu eo Tshita a kileng a e bona ka makgetlo, le yona e teng hona moo hodima thaba. • Banna ba theola thepa ya lebenkele la Lekgetho. • Batho bana ba kopa Tshita ho ba thusa ho theola thepa mme ba mo lefa ka lofo ya borotho, jj. IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – Leqephe 5 ho a 12 MARKING GUIDELINES Sehlohlolo: Mohlahlobi Tshita le Tseleng ba fihla ka lehaheng le leholo moo ho nang le banna ba bangata, ba dikgopo, ba tshwereng dithunya tse kgolo. Ho ne ho nkga lephoka le lebe ka hara lehaha, ho bile ho le mahata a batho thokwana mane. A bona mosadi e motenya a popometse mosemeng. A le difaha, a le matlalo, a le masibasiba a ebeselaka ho hlakile hore ke ngaka. Ditaba tsa hla tsa ba boima haholo, ntwa ya ba e mahlo a mafubedu dipakeng tsa badudi ba ka lehaheng le Tshita. Ha lla dithunya. Tshita a etsa matsapa a ho tsebisa ntlokgolo ho kopa thuso. Tseleng le Tshita ba le tipatipa le masiu. Ba tloha moo ba utlwile masa-a-kokometse. Ka lehlakoreng le leng Mmalekgetho le yena o bona monna hae Lekgetho ditorong a tshwere sethunya, ha a robale bosiu. Kokomoha o hoeletsa a le ka hara lewatle hore Tsokotseha o shwele. Kokomoha o ntse a fela hanyane. Ho bonahala ha jwale a bona dintho tse siyo, ekare o kopana hlooho ka lebaka la diketso tsa hae tse soro. KAPA POTSO YA 3 Mohlomong Hosane: K.P.D. Maphalla 3.1 Lerole, leroleng Mehlala ya dikarabo: • Se tswang qotsong ke nnete, batho ba se ba ya diphupung ka mabaka a bona a fapaneng. • Ba bang ba ya diphupung tsa batho ba maemo, ba tsebahalang, barui le bora/ mmadikgwebo. Ha o le mothonyana feela, mofutsana ya kollang ntsi hanong ha se moo ba tla tlang mohlang o iketseng boyabatho. • Haeba e le lepato la mothonyana feela kapa la ngwana e monyenyane ba ka mpa ba kgetha ho ya ho la morui eo ba tla bonang dintho tse ngata tse ntle mahlong a bona ka ha le bona batho ba rata ho ba bomponeng. • Tsena tsohle di qala ha ho tshediswa, moo batho ba yang lapeng le hlahetsweng/le hlabuweng ke tsenene ena ya lefu, ho ya bona hore ho jwang moo, le hore ba tla phomosetswa eng? • Ba bang ba ya mono ho ya utlwa hore mofu o bolauwe keng. • Lefu ha le sa hlomphuwa jwalo ka mehleng ya ho feta – batho ba se ba ikaparela dintho tsa mebala e mengatangata e fapaneng e neng e sa aparelwe lepato nakong tse fetileng. • Pele batho ba ne ba apara aparo tsa mmala o motsho kapa o perese. • Baeka ba ya mabenkeleng ho ya reka diaparo tse ntjha tse tsamaelanang le dieta le mekotla ya teng. • Meriri yona ha re sa bolela. Ba lokisa meriri e ka ba ya tlhodisanong tsa bommabotle. Mabenyane ona ke a mona a theko e hodimo. • Ho na le batho ba bang ba kadimang le dikoloi tse mabaibai feela hore ba bonwe tsatsing leo. IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – Leqephe 6 ho a 12 MARKING GUIDELINES • Le ba habo mofu le bona ha ba ipehe fatshe ka ha ba tseba hantle ho etsahalang matsatsing a kajeno – beng ka mofu le bona ba batla ho bonahala mohla tsatsi la phupu. • Diaparo le meriri e ba e metle hoo o ka ipotsang hore na ka nnete batho baa ba hlomohile ka se ba hlahetseng kapa ba nyakalletse. • Ba bang ba re tsatsi lena ke la nyakallo ka ha ba keteka bophelo ba mofu mme le bona ba lokela ho shebahala ba le batle. • Ha ba bang bona ba utlwa bohloko hoo ba sa nahaneng le ka ho kgaba hona hoo re yeng re ho bone malapeng a mang. • Lekase la mofu e ba a mona a maholohadi ao o fumanang ho ba thata le ho kena ka mokoting ka baka la boholo ba lona. • Nako e nngwe o fumane hore ho etswa tsena tsohle ha motho wa rona a se a iketse badimong athe nakong eo a neng a sa phela ho ne ho se na le ya mong wa leloko kapa bona bana ba hae ba neng ba mo hlokometse. O fumane ntlo eo a neng a dula ka ho yona e fetwa ke lekase leo a robetseng ka ho lona ka botle. • Ho pata bafu e se e le kgwebo eo ho hlodisanwang ho yona. Bang ba sebedisa dikoloi tse turu, ho na le dialemoya tse bapalang mmino wa sedumedi mabitleng. • Ho se ho na le dinomaphodi le metsi mabitleng moo tse fuwang beng ka mofu. • Beng ka mofu ka morao ho phupu, ba bang ba bona ba sala ba se na letho. • Ba bang ba ntse ba sala ba hulahulana ba tseka mafa, ba bang ba bolela hore bona ba ntshitse ditjhelete tse tshabehang ha ba bang bona ba sa ntsha letho. • Ha ho fihlwa mabitleng ho se ho bulwa makoloi mme ho ntshuwe tse batang mme batho ba teng ba tshware moqoqo ba ntse ba enwa dino tseo ba itletseng le tsona. • Ho kwala lebitla e se e le mosebetsi wa ba itlhophehelang ba seng maemong a hodimo a tshwanang le ba mona ba tlang ba apere diaparo tse turu tseo ba sa batleng le hore di silafatswe ke mobu wa mabitleng. • Ho se ho na le kgwebo ya mabitla moo mokoti o patallwang diketekete tsa diranta. • Seo batho ba se lebalang ke hore na ba salang ba tla kgona ho phela ka morao ho tshenyo e kana ya tjhelete. • Na ha o patuwe mokoting wa dikete tse mashome a tsheletseng, le mokoting wa sekete le makgolo a mahlano phapano ke efe moo? • Tsena ke tse ding tsa dintho tseo batho ba di yelang mabitleng kapa diphupung tsa batho. • Ho se ho na le mabitla a batho ba tsebahalang mme le wena ha o patile mofu wa hao moo o tla fumana motho wa teng a ikotla sefuba hore le yena mangmang wa habo o patuwe moo, jj. KAPA IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – Leqephe 7 ho a 12 MARKING GUIDELINES 3.2 Moahelani Mehlala ya dikarabo: Selelekela Semelo ke botho ba motho bo ipatileng, bo seng pepeneng. Botho ba motho bo ka hlaloswa ho latela diketso tsa mophetwa, dipuo tsa mophetwa le dipuo tsa batho ba bang ka mophetwa eo. Theho ya mabitso le yona e ka re senolela semelo sa mophetwa. Boipuiso ba mophetwa bo ka hlahisa se ka hare ho yena, e leng seo a se nahanang le semelo sa hae. Semelo sa Mmaditaba. • Kannete Mosotho o opile kgomo lenaka ha a re "bitsolebe ke seromo". Tsena tsohle re di bona di hlahella paleng ena ya Moahelani, moo ho buuwang ka Mmaditaba e leng mophetwa wa rona wa sehlooho. • Mmaditaba e ne e le moahisane ya ratang ditaba kannete. • Jwalo ka ha lebitso la hae e le Mmaditaba, e ne e le yena "mmaditaba" wa nnete. • O ne a bua ka batho, e le motho ya leleme a bile a le maka a re batho ba moo a dulang, bao boholo ba bona e leng ba kereke ya Roma, ba ne ba sa mo tshwara hantle mme a bile a hlorile ka ha yena e ne e le Mofora a le mong moo. • A bua ka ba bang ba batho bao a dulang le bona ho re ke bahetene mme ba babe haholo. • O ne a tseba ntho e nngwe le e nngwe e etsahalang motseng oo a dulang ho wona, a rata ditaba ka nnete. • O ne a le lefufa – a sa rate ho bona batho ba bang ba thabile, ba tsheha. • O ne a ikutlwa, a ikakasa – a dula a jwetsa batho hore yena ke moradi wa Matebesi. • E ne e le mokopakopa – o ne a rata ho kopa le ho kadima – a kopa le dijo (phofo, tswekere, jj.) le patsi le mashala. • A inahanela yena le ba lelapa la hae – o ile a hlola moahisane wa hae ha a kadima sethole a batla ho hlabela bana ba hae. Ha moahisane a hana o ile a halefa a qala ho mmitsa moikgantshi a ba a fedisa setswalle sa hae le yena. A etsa tamene ka ha hae mme e ne e eba lerata motsheare le bosiu a sa nahanele baahisane ba hae ka lerata le neng le etswa ha hae. • O ne a le ditshele a bile a le ditlhapa – o ne a rohaka batho mme a bua ditshele mme batho ba neng ba enwa moo ha hae ba mo tlatsa ka ditlhapa tseo tsa hae. • O ne a rata ho kobisa – o ne a kobisa Mmakgotso eo e neng e le moahisane wa hae mme le matahwa a neng a enwa ha Mmaditaba a ne a se a tseba hore ke mohatsa titjhere Tshiu mme o a ikgantsha, jj. IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 8 ho a 12 KAROLO YA A RUBURIKI YA HO LEKANYETSA MOQOQO WA DINGOLWA: PADI/PALEKGUTSWE/TSHWANTSHISO Kgato ya 7 Kgato ya 6 Kgato ya 4 Kgato ya 2 Kgato ya 1 Kgato ya 5 Kgato ya 3 Dikgato Phihlello e Phihlello e Phihlello e Phihlello ya Phihlello e Phihlello e ntle Phihlello e foofo babatsehang kgabane mahareng motheo feela haellang Matshwao: [30] 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% DIKAHARE • Sehlooho se • Sehlooho se • Sehlooho se • Sehlooho se • Sehlooho se • Sehlooho se • Ho bonahala hlaloswa ka hlaloswa ka hlaloswa ka hlalositswe ka okolwa feela hlaloswa ka boitekonyana • Kutlwisiso ya botebo, dintlha bokgabane, tsela e supang tsela e tlhalosong; tsela e bo itseng ba ho potso, botebo tsohle di dintlha tsohle di kutlwisiso, mme kgotsofatsang le dintlha tse bontshang araba potso, ba hlalositswe ka hlalositswe ka dintlha di ha e se dintlha hlahiswang di kutlwisiso e empa ho thata tshekatsheko ya botlalo ho tekano ho hlalositswe tsohle tse supa boiteko bo fokolang haholo ho utlwisisa taba (sehlooho), bontsha bontsha hantle ho hlalositsweng fokolang mme mme ntlha tse ditaba tsa hae. kutlwahalo le kutlwisiso e kutlwisiso e bontsha ka botlalo. Mme kutlwisiso ya ding di Tsebo ya buka nnetefatso tebileng ya kgabane ya kutlwisiso e kutlwisiso ya buka e a fokola. fosahetse. ha e bonahale. (tiisetso) ya buka. buka. kgotsofatsang buka ke ya dintlha ka ya buka. motheo feela. mabaka ho tswa • Ntlhakemo ke e • Ntlakemo e • Ntlhakemo e • Ntlhakemo e • Ntlhakemo e • Ntlhakemo e a • Ntlhakemo ya sengolweng. babatsehang: o hlahisitswe ka hlahisitswe ka hlahisitswe ka supa kutlwisiso fokola; dintlha hae e bontsha tshehetsa botlalo; o tsela e batlang tsela e batlang e haellang tse ding di bofokodi bo ditaba tsa hae nehelana ka e anetse; empa e kgotsofatsa; haholo phethilwe. boholo; dintlha ka dintlha tse dintlha tse tse ding tsa mona le mane karabelong ya Dintlha tse ding tsa hae ha di utlwahalang, a utlwahalang ho dintlha di ho hlahisitswe hae ya potso. di tswile bontshe itshetlehile ka tswa bukeng. haellwa ke dintlha tse ntle Dintlha tsa hae lekoteng. kutlwisiso ya dikahare tsa sefutho le matla bakeng sa ho ha di kgodise, buka. Dintlha buka. a hlokehang. matlafatsa ha di tsa hae di tswile mohopolo. tshehetswe ho lekoteng. tswa bukeng. Matshwao: [20] 19–20 16–18 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 9 ho a 12 SEBOPEHO LE • Sebopeho se • Sebopeho sa • Sebopeho sa • Ho na le bopaki • Sebopeho se • Sebopeho ha se • Ha ho bopaki bo PUO: totobatsa moqoqo ke se moqoqo se a bo seng bokae bontsha a ralwa ka bontshang hore kgokahano e setle; selelekela utlwisiseha; bo supang hore diphoso tse nepo, mme se moqoqo o • Sebopeho, babatsehang; le qetelo di dintlha tsa hae sebopeho sa entsweng rothofatsa ngotswe ho tlhophiso ya tsela eo a hlahisitswe ka di a dumellana. moqoqo se moralong; moelelo. tadimilwe mehopolo le tshetlehang bokgabane, Momahano e latetswe ka nehelano ya Diratswana le sebopeho. Ha nehelano e dintlha ka yona mme di paka hlahella tshwanelo; dintlha ha e tsona di ho diratswana nang le e paka kutlwisiso e selelekeleng, boholo popeho utlwahale, ha e fosahetse. kapa neeletsano e kutlwisiso e phethahetseng. qetelong le ya ditemana e a hlaka. momahano. momahaneng e tebileng ya dikahareng tsa nepahetse. Sebopeho sa lebisang sehlooho. moqoqo. diratswana se kutlwisisong ya fosahetse. sehlooho, puo, setaele le • Puo ke e • Tshebediso ya • Puo e • Puo ke e • Puo e a fokola • Kgaello ya • Puo e fokolang sehalo tse tswileng puo ke e sebedisitswe mahareng feela, mme dintlha ha tlotlontswe e haholo e hlokisa sebedisitsweng matsoho mme e kgabane mme e hantle haholo tlotlontswe e a di latellane hlahisa kutlwisiso ya se temeng. hlahisa hlahisa mme dintlha di haella mme hantle mme di mosebetsi o ngotsweng. mosebetsi o mosebetsi o hlahisitswe ka sena se senya lahla moelelo o fokolang babatsehang. kgabane. tsela e mosebetsi wa labalabelwang. haholo. utlwahalang. hae. • Tshebediso ya • Tshebediso ya • Tshebediso ya • Ho hlahella • Diphoso tsa puo • Tshebediso ya • Tshebediso ya puo, sehalo le puo, sehalo le puo, sehalo le diphoso tse di bonahala ka puo, sehalo le puo, sehalo le setaele di setaele di setaele boholo seng kae tsa bongata. setaele di setaele di phethahetse, phethahatsa di hlahella puo, athe Tshebediso ya hlahella di hlahella di mme di loketse sepheo, mme di nehelanong di sehalo le sehalo le fosahetse sebedisitswe ka mmadi. loketse mmadi. sebedisitswe ka setaele di batla setaele di a haholo hoo di tsela e tsela e di nepahetse. fokola. senyang fosahetseng nepahetseng. mosebetsi. haholo. Matshwao: [10] 9–10 7–8 6 5 4 3 0–2 IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – Leqephe 10 ho a 12 MARKING GUIDELINES KAROLO YA B KGOKAHANO POTSO YA 4 Atikele e yang koranteng Mofuta ona wa atekele o batla o fapana le boholo ba mefuta e meng e latelang sebopeho sa selelekela, mmele le qetelo. E bonwa haholo ka tse latelang: • e ba le sehlooho se matla se bileng se hohelang mahlo a mmadi, mme se fupereng mohopolo wa sehlooho wa atekele. • lebitso la moqolotsi wa ditaba mmoho le sebaka moo atekele e ngolletsweng hangata di hlahiswa ka mongolo o motenya ka ditlhaku tse kgolo ka hodimo ho seratswana sa pele. • hangata atekele ya koranta e arolwa ka dikholomo tse bopilweng ka diratswana tse kgutshwane, tse bopilweng ka dipolelo tse ka bang tharo. • ho ka siuwa mola dipakeng tsa diratswana kapa ha qalwa seratswana se setjha harenyana feela (indented). • ditaba di hlahiswa ka sebopeho sa phiramidi e shebisitsweng tlase; ho hlahiswa ditaba le tlhahisoleseding e bohlokwahlokwa, ho theoha jwalo ho isa ho e seng bohlokwa hakaalo. • seratswana se lelekelang ke ditaba tsa atekele tse kgutsufaditsweng; se tsebisa mmadi dintlha tsa bohlokwa, tse kang ho etsahala eng, ke mang, ho kae, neng, hobaneng le hore tsohle di tla latela jwang. • e be jwale ntlha kapa mohopolo ka mong o namiswa seratswaneng se wona. • sehalo se hlahela eka ha se na tshekamelo (unbiased) ya letho le ho se hlahise maikutlo a mang, leha e le ntho e tsebahalang hore ha ho na tema e ka hlokang tshekamelo. Ha ho le jwalo mmadi o lokela ho ribolla tlasa majwe ho ka bona tshekamelo. Se lokelang ho behwa pepeneng ke dintlha (facts), e seng maikutlo. • diatekele di ngolwa ho hlaha lehlakoreng la mmuuwa (yena kapa bona, yona, tsona, jj.); maemedi a mmui (ke kapa nna, rona) ha a sebediswe ho hang. • tshebediso ya mabitso a batho e eketsa bonnete ba ditaba tseo ho ngolwang ka tsona. Moo batho ba qotswang kapa moo ba nehelanang ka bopaki teng, ho sebediswe puo ya mmui le matshwao a di-a-bulwa-di-a-kwalwa. Sena se eketsa thahasello le toboketso ya dintlha/ditaba tseo ho buuwang ka tsona. Hangata ho sebediswa dipolelo tse ho lekgathe la jwale le la nako e fetileng, jj. IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – Leqephe 11 ho a 12 MARKING GUIDELINES POTSO 5 5.1 PUISANO Ena ke tema e sebediswang ha ho na le puisano e itseng pakeng tsa batho ba babedi kapa ho feta. • Sebopeho: − Puisano e ngolwa kamehla e le ho puo sebui, empa matshwao a di-a-bulwa-di- a-kwalwa ha a sebediswe. − Lebitso la sebui le ngolwa ka letsohong le letshehadi la leqephe, le bile le latelwa ke letshwao la kgutlopedi. − Tlhaloso ya kamoo ketsahalo ya ho thulana ha terene le koloi e etsahetseng kateng. − Polelo e nngwe le e nngwe e lokela ho ba karabo ya polelo e sa tswa buuwa. − Sehalo sa puo e sebediswang se tla itshetleha dikamanong tsa dibui. − Ho tlolwe mola dipakeng tsa sebui ka seng ho etsa hore mosebetsi o be makgethe. − Mongolo o balehe ha bonolo esita le ho ba makgethe. • Dikahare tse lebelletsweng e ka ba tsena tse latelang: − Mohlahlobuwa o lokela ho hlalosa hore ke mang ya sa latelang matshwao a tsela, le seo mokganni eo a se entseng. − Ho ileng ha etsahala ka nako eo. − Yena o phonyohile jwang kotsing eo. − Thuso e fumanehile ho tswa kae, le hona e fumanehile neneng. − Na ho ne ho ena le mahlasipa kotsing eo? KAPA 5.2 TSA NALANE YA BOPHELO BA MOFU/OBITJHUARI Ena ke tema eo ho yona ho ngolwang ditaba tse amanang le mofu. Dikahare tse ka lebellwang e ka ba tsena tse latelang: • Mabitso ka botlalo a mofu • Tlhaho ya hae: ke ngwana wa mang, wa bokae lapeng labo, o hlahetse hokae, neng (letsatsi, kgwedi le selemo)? • Tsa kgolo ya mofu, dithuto, mosebetsi le lenyalo • Dikatleho tsa mofu • Maballo: bao a ba siyang • Dithoko tsa seboko sa hae. Matshwao kaofela: 100 IEB Copyright © 2018 PHETLA

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE: SESOTHO PUO YA LAPENG: PAMPIRI YA II – MARKING GUIDELINES Leqephe 12 ho a 12 KAROLO YA B RUBURIKI YA HO LEKANYETSA DITEMA TSA KGOKAHANO Dikgato Bohato 5 Bohato 4 Bohato 3 Bohato 2 Bohato 1 Matshwao [20] 80–100% 70–79% 60–69% 20–49% 0–29% Dikahare, • Bopaki ba kutlwisiso ya • Bopaki ba kutlwisiso ya • Kutlwisiso ya sehlooho e • Kutlwisiso ya sehlooho e • Tsebo ya sehlooho e a moralo le sehlooho bo pepesitswe sehlooho bo pepesitswe teng feela e mahareng. teng le ha e sa phethahala. fokola. Moithuti o a sebopeho ka bokgabane. hantle. phopholetsa mme o • Dintlha tse • Ho hlahisitswe dintlha tse kentse le ditaba tse sa • Dintlha tsohle tse • Dintlha tse tshehetsang tsheheditseng sehlooho fokolang. hlokahaleng. tshehetsang di ditaba di hlahisitswe di hlahisitswe le ha di na hlahisitswe ka tsela e hantle mme di bontsha le bofokodinyana. • Bopaki ba tsebo ya mofuta • Ha ho na dintlha tse babatsehang ho bontsha tsebo ya mofuta wa wa tema bo teng le ha bo hlahisitsweng tse tsebo ya ditlhoko tsa tema e ngolwang. • Ho na le bopaki bo sa kgodise mmadi ka kgodisang mmadi. mofuta wa tema. bontshang tsebo ya hohlehohle. Ho na le • Bolelele bo nepahetse. mofuta wa tema e diphosonyana dintlheng • Tse ding tsa ditaba ha • Bolelele bo nepahetse. ngolwang. tse ding tse hlahisitsweng. di tsamaellane le sehlooho. Boleng ba • Bolelele bo nepahetse. • O molelele/kgutshwane dikahare bo a fokola. haholo. Matshwao: [13] 12–13 9–11 6–8 3–5 0–2 • Puo ke e nonneng mme • Puo e ntle mme e • Puo e a kgotsofatsa, e • Puo e a fokola. • Puo e fokola haholo. e sebedisitswe ka sebedisitswe ka sebedisitswe ka tsela e bokgabane ho hlahisa bokgabane ho hlahisa tlwaelehileng. • Dipolelo tse ding di • Dipolelo tse ngata di dintlha tsa bohlokwa. dintlha tsa bohlokwa. fosahetse mme di senya fosahetse mme le • Dipolelo tse ding di batla mosebetsi wa moithuti; ha diphoso tsa mopeleto • Sebopeho sa dipolelo se • Dipolelo di nepahetse di le telele haholo tse di kgone ho hlahisa di ngata haholo. nepahetse mme ho mme ho sebedisitswe fosahetseng, di lahla mehopolo e sebedisitswe mefuta e mefuta e mmalwa. moelelo wa se labalabelwang. • Molaetsa o fapaneng ya dipolelo. labalabelwang. rothofatswa ke puo e • Tlotlontswe e a • Tlotlontswe e a fokola. fokolang haholo. • Tlotlontswe e bontsha kgotsofatsa bakeng sa • Tlotlontswe e mahareng tsebo e kgahlisang ya boemo ba moithuti. feela. • Diphoso di ngata mme ha • Boitekolo ha bo puo. ho na sesupo sa boitekolo. bonahale bo entswe. • Diphoso di mona le • Diphoso tsa mopeleto di • Puo, setaele le sehalo di mane mme ha se tse mmalwa empa ha di • Tlotlontswe e fokola loketse mmadi/ mpe haholo. senye mosebetsi wa haholo. momamedi. moithuti. • Puo, setaele le sehalo di • Diphoso ha di yo kamora loketse mmadi/ • Boitekolo bo a fokola. boitekolo. momamedi. Ho na le sesupo sa boitekolo. Matshwao: [7] 7 6 4–5 3 0–2 IEB Copyright © 2018