Downloaded from hlayiso.com
You have Downloaded, yet Another Great
Resource to assist you with your Studies
Thank You for Supporting SA Exam Papers
Your Leading Past Year Exam Paper Resource Portal
Visit us @ www.saexampapers.co.za
Skip to contentAll 2022 papers 





View all



/Xitsonga%20FAL%20P1%20Nov%202024--3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907/v1-78f1180691c6abbeac2e/card.webp)

Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 November 2022 Memo
Grade 12 Xitsonga FAL Paper 1 memorandum from the November 2022, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Xitsonga Fal · Grade 12 · November · 2022 · xitsonga. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Xitsonga FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Xitsonga
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- November
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 370.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
November 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1Ku Hlaya na Ku Languta (Reading and Viewing — non-literary)30 marks
- Question 3Ku Hlaya na Ku Languta (Reading and Viewing — non-literary)10 marks
- Question 4Swivumbeko swa Ririmi na Milawu yo Tirhisa Ririmi (Language Structures and Conventions)10 marks
- Question 5.1Ku Tsala na Ku Nyikela (Writing and Presenting)14 marks
- Question 5.2Ku Tsala na Ku Nyikela (Writing and Presenting)6 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
GIREDI YA 12
XITSONGA: RIRIMI RO ENGETELA RO SUNGULA (FAL)
PAPILA RO SUNGULA (P1)
HUKURI 2022
XILETELO XA MAKOREKETELO
TIMARAKA: 80
Xiletelo lexi xi na tipheji ta 8.
Mfanelo yo kopa yi pimiwile Phendla
Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1 2 DBE/Hukuri 2022
NSC – Xiletelo xa makoreketelo
XIYENGE XA A: XIKAMBELANTWISISO
XIVUTISO XA 1
XITSHURIWA XA A
MAKOREKETELO YA XIKAMBELANTWISISO
Hikuva ntshikelelo wu le ka matwisiselo, swihoxo swa mapeletelo na ririmi a swa
ha xupuriwi handle ka loko swihoxo swi cinca nhlamuselo/matwisiselo. (Swihoxo
swi fanele ku kombisiwa.)
Loko mukamberiwa a tirhisa marito mambe eka rirmi leri a kamberiwaka hi rona,
u nga ma tekeli enhlokweni marito lawa, kambe loko nhlamulo yi twala u nga
xupuli mukamberiwa. Loko ku tirhisiwile rito rimbe eka xitshuriwa kambe ri nyika
nhlamulo leyi lavekaka ra amukeriwa.
Ku hava maraka leyi nga nyikiwaka eka swivutiso swo pfuleka eka nhlamulo ya
INA/EE kumbe NDZA PFUMELA/A NDZI PFUMELI. A ku na timaraka ti nga ta
nyikiwa eka nhlamulo ya HI SWONA/A HI SWONA kumbe MHAKA/VONELO.
Ku seketela hi kona ku nga ta nyikiwa timaraka.
Loko ku laveka tinhlamulo ta rito rin'we. Kutani mukamberiwa a nyika xivulwa
hinkwaxo, koreketa hi mfanelo loko rito leri lavekaka ri khwatihatiwile.
Loko ku laveka timhaka timbirhi/tinharhu kutani mukamberiwa a nyika to tala
koreketa to sungula timbirhi/tinharhu ntsena.
Amukela marin'wana yo hambanahambana.
Eka swivutiso swo hlawula, amukela havumbirhi letere leri faneleke NA/KUMBE
nhlamulo leyi tsariweke hi ku hetiseka.
Mfanelo yo kopa yi pimiwile Phendla
Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1 3 DBE/Hukuri 2022
NSC – Xiletelo xa makoreketelo
1.1 Eka ntangha 8.√ (1)
1.2 Gauteng.√ (1)
1.3 Ku tisusa xivundza.√/Ku endlela leswaku va nga dzumbi va tshamile.√/
Ku endla vutiolori.√
(Tinhlamulo timbirhi ntsena.) (2)
1.4 Parma√/Banyana Banyana√/Houston Dash√/Beijing BG Phoenix.√
(Tinhlamulo tinharhu ntsena.) (3)
1.5 A tiboha ku endla leswi a swi n'wi tikela./D.√ (1)
1.6 Ku tsutsuma a ku tekele eka mana wa yena√ na ku tlanga bolo eka tata wa
yena.√/Ku tsutsuma/rivilo√ na ku tlanga bolo ya milenge.√ (2)
1.7 (a) Hi swona. Eka xitshuriwa ku vuriwa leswaku a a tlanga na vafana va
tintangha ta yena, leswi vulaka leswaku a va ringana na yena.√√ (2)
(b) A hi swona. Eka xitshuriwa ku tirhisiwa rito 'Pikinini' leri vulaka leswaku
a a ri ntsongo hi xiyimo na rito 'manghimana' leri vulaka leswaku a a
komile.√√ (2)
1.8 Ku tiphina√ na ku tinyungubyisa.√ (2)
1.9 A fika a cinca xiyimo xa matlangelo erivaleni./ Loko a tlanga, a tlanga swi (2)
nyawula.√√
1.10 Mukamberiwa u ta nyika miehleketo ya yena. Xik.: A a tiva leswaku bolo ya
milenge i ya vafana ntsena naswona vanhwanyana va languteriwa ku tlanga
bolo ya mavoko.√√
(Amukela na yin'wana miehleketo leyi twalaka.) (2)
1.11 I ku kombisa vuswikoti bya yena ku yimela tiko ra Afrika-Dzonga hi
xikongomelo xa ku lava ku hlula.√√ (2)
1.12 Ku vile mhaka ya kahle hikuva u kumile ntokoto na vutitshembi na ku tisa
vuswikoti eka xipanu xa Banyana Banyana.√√ (2)
1.13 Ku vonaka vadyondzi lava dyondzelaka ehandle na mudyondzisi wa vona.√√ (2)
1.14 Mukamberiwa u ta tsala miehleketo ya yena. Xik.: A nga antswisa xiyimo hi
ku va dyondzisa na ku va hlohlotela ku tsakela dyondzo leswaku va ta
humelela evuton'wini.√√
(Amukela na yin'wana miehleketo leyi twisisekaka.) (2)
Mfanelo yo kopa yi pimiwile Phendla
Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1 4 DBE/Hukuri 2022
NSC – Xiletelo xa makoreketelo
1.15 A xi amukeleki, vadyondzi a va hlayisekangi hikuva loko ku na mpfula na
loko ku hisa rihanyu ra vona a ri hlayisekangi./A xi amukeleki hikuva tlilasi yi
fanele ku va na matafula na switulu.√√
(Amukela na man'wana mavonelo lama twisisekaka.) (2)
NTSENGO WA XIYENGE XA A: 30
Mfanelo yo kopa yi pimiwile Phendla
Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1 5 DBE/Hukuri 2022
NSC – Xiletelo xa makoreketelo
XIYENGE XA B: NKOMISO/NKATSAKANYO WA NDZIMA
XIVUTISO XA 2
MINTSHAHO TIPOYINTI
1. 'Va swi kota ku hlangana va sungula 1. Va kota ku kunguhata ku sungula
swibindzwana leswitsongo ku tikumela swibindzwana leswaku va hlayisa
macheleni yo hlayisa vana.' mindyangu.
2. 'Van'wana va tirha emakhixini ya 2. Ku na lava tirhaka emakaya ya vamanana
vamanana van'wana ku kota ku endla van'wana va kuma mali yo pfuna emakaya.
swin'wana ekaya.'
3 'Hambi lava tirhaka eka mfumo na le 3. Vamanana lava tirhaka kahle va tlanga
tikhampanini, va hlangana va tlanga switokofela ku tiantswisa.
switokofela ku antswisa vutomi bya
vona.'
4. Va kota na ku tlanga switokofela swa 4. Va tlanga switokofela swo xava swakudya
swakudya, va swi xava swi tele loko leswi va phakanaka loko lembe ri hela.
lembe ri hela va avelana swona.'
5. 'Timali leti va tihlengeletaka, va kota ku 5. Va hlengeleta mali yo tiakela tiyindlu.
tiakela na tiyindlu ta kahle.'
6. 'Van'wana va yisa vana eswikolweni va 6. Van'wana va dyondzisa vana swikolo.
ya dyondzeka.'
7. 'Loko ku fika minkarhi ya minkosi, 7. Va tlanga tisosayiti to pfuna hi mali na ku
vamanana va yima hi milenge hi tlhelo pfunana hi swibye loko va ri na minkosi.
ra tisosayiti ta mali na swibye leswaku
swilo swi kota ku famba.'
Nkomiso wu fanele ku koreketiwa hi ndlela leyi landzelaka:
Maavelo ya timaraka:
o 7 wa timaraka i ta 7 wa tipoyinti : N (7) (maraka ya1 hi poyinti)
o 3 wa timaraka i ta ririmi : R (3)
o Ntsengo wa timaraka : 10
Maavelo ya timaraka ta ririmi loko mukamberiwa a nga tshahangi:
o 1–3 wa tipoyinti leti nga tona: nyika maraka yi1
o 4–5 wa tipoyinti leti nga tona: nyika timaraka ti2
o 6–7 wa tipoyinti leti nga tona: nyika timaraka ti3
Maavelo ya timaraka ta ririmi loko mukamberiwa a tshahile kunene:
o 6–7 wa tipoyinti: a nga nyikiwi maraka
o 4–5 wa tipoyinti: nyika maraka yi1 ya ririmi
o 2–3 wa tipoyinti: nyika maraka ti2 ta ririmi.
Maavelo ya timaraka ta ririmi loko mukamberiwa a tshahile kunene:
o Mintshaho ya 7: u nga nyiki maraka ya ririmi.
o Mintshaho ya 4–6: nyika mpimohenhla wa maraka yin'we ya ririmi.
o Mintshaho ya 2–3: nyika mpimohenhla wa timaraka timbirhi ta ririmi.
(LEMUKA: Loko mukamberiwa a kumile minkutlunya ya 7 ku langutisiwa leyi
tshahiweke na leyi a yi tsaleke hi marito ya yena. Loko a tshahile minkutlunya ya 2-3
ehenhla ka 7, u nyikiwa mpimohenhla wa timaraka timbirhi ta ririmi. Loko a lo tshaha
minkutlunya ya 2-3 ntsena a nga nyikiwi maraka ya ririmi.)
Mfanelo yo kopa yi pimiwile Phendla
Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1 6 DBE/Hukuri 2022
NSC – Xiletelo xa makoreketelo
LEMUKA:
Ntsengo wa marito:
o Vakoreketi va languteriwa ku kambisisa ntsengo wa marito lama tirhisiweke.
o U nga susi timaraka loko mukamberiwa a nga kombisangi ntsengo wa marito
lama tirhisiweke kumbe ma kombisiwile hi ndlela yo hoxeka.
o Loko ntsengo wa marito wu hundzisiwile, hlaya ku fika emakumu ka xivulwa xo
hetelela xa marito lama ku hundzisiweke hi wona, kutani u nga tekeli
enhlokweni marito lama nga ta landzela eka nkomiso.
NTSENGO WA XIYENGE XA B: 10
Mfanelo yo kopa yi pimiwile Phendla
Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1 7 DBE/Hukuri 2022
NSC – Xiletelo xa makoreketelo
XIYENGE XA C: RIRIMI EKA MBANGU
XIVUTISO XA 3
XITSHURIWA XA D: XINAVETISO
3.1 Swiwitsi swo pfumala chukela swa ka ChupaChups/Swiwitsi swo pfumala
chukela.√ (1)
3.2 nyenyaka swa chukela./D.√ (1)
3.3 'Xi' yi vula xiwitsi xin'we kasi xinavetiso xi vulavula hi muxaka wa swiwitsi swa
ka ChupaChups.√√ (2)
3.4 Vusokoti i switsotswana leswi rhandzaka chukela swinene, eka xifaniso xi
kombisa vusokoti lebyi gegaka xiwitsi leswi seketelaka leswaku xi hava
chukela.√√ (2)
3.5 Ndlela leyi vusokoti byi gegaka xiwitsi hi yona na xivandla lexi nga kona
exikarhi ka xona na vusokoti.√√ (2)
3.6 Mukamberiwa u ta nyika mavonelo ya yena. Xik.: Xi swi kotile. Xiwitsi lexi
kombisiwaka eka xifaniso xa naveta kambe vusokoti a byi xi tsakeli leswi
kombisaka leswaku xi kahle eka munhu loyi a nga dyiki swa chukela.√√
KUMBE
A xi swi kotangi. Ku va vusokoti byi nga xi tshuneleli swi nga vula leswaku a xi
fanelangi ku dyiwa.√√ (2)
[10]
XIVUTISO XA 4
XITSHURIWA XA E: KHATHUNI
4.1 Vanhu lava lavaka ku nghena emutini/vahundzi va ndlela.√ (1)
4.2 Mupfapfarhuti wa khathuni/C.√ (1)
4.3 Xi sola ku va ku tirhisiwile vun'we ematshan'wini ya vunyingi eka rito
mbyana./Ku va ku tsariwile rito mbyana ematshan'wini ya timbyana.√√ (2)
4.4 'Mbyana' leyi vuriwaka ya ximunhuhatwa xa A yi vula xifuwo√ kasi ya
ximunhuhatwa xa B yi vula munhu wa mahanyelo lamo biha.√ (2)
4.5 Mukamberiwa u ta nyika vonelo ra yena. Xik.: I swa nkoka, marito lawa ya
lemukisa vanhu leswaku va va na vukheta loko va hundza kumbe ku nghena
egedeni./I ku tisirhelela eka vanawu loko mbyana yo tshuka yi lumile munhu
ekaya ka wena.√√ (2)
4.6 Xi tikomba xi ri xitsongo hi malembe eka ximunhuhatwa xa B hikwalaho xi twa
onge xitiviso xi vulavula hi mbyana ya khale ntsena xi siya xona ehandle.√√/Xi
titwa wonge a xi katsiwangi eka xitiviso lexi.√√ (2)
[10]
Mfanelo yo kopa yi pimiwile Phendla
Downloaded from hlayiso.com
Xitsonga: Ririmi ro Engetela ro Sungula (FAL)/P1 8 DBE/Hukuri 2022
NSC – Xiletelo xa makoreketelo
XIVUTISO XA 5
XITSHURIWA XA F: PROSI
5.1 5.1.1 Man.√ (1)
5.1.2 Ri kombisa ku miyela. √ (1)
5.1.3 Ndzi kumile leswaku u kumile rivanti ri pfalekile.√√ (2)
5.1.4 Ku khomiwa a ya ekhotsweni/ejele./Ku khomiwa.√√ (2)
5.1.5 U tikhomile xisuti kutani a hundzuluka a ndzi langutisa,√√ (2)
5.1.6 Yiva/B. √ (1)
5.1.7 Vanhwana va masiku lawa va karhata./Tintombhi ta masiku lawa
ta karhata.√ (1)
5.1.8 Swi ta hlomula mbilu hakunene.√√ (2)
5.1.9 'Heyi,√ majaha ya masiku lawa va karhata.'√ (2)
XITSHURIWA XA G: XIFANISO
5.2 5.2.1 Ndzi na musa/ malwandla/ nsovo.√√ (2)
5.2.2 A ndzi na ntshembo.√√ (2)
5.2.3 Xirhangi ti- xi tirhisiwa ku vumba rhavi ra xitlhelelo.√√ (2)
[20]
NTSENGO WA XIYENGE XA C: 40
NTSENGO WA TIMARAKA: 80
Mfanelo yo kopa yi pimiwile
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 November 2019 Memo

Memorandum
Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 November 2018 Memo

Memorandum
Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 November 2017 Memo

Memorandum
Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 November 2014 Memo

Memorandum
Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 November 2012 Memo

Memorandum
Xitsonga FAL Grade 12 Paper 1 November 2009 Memo
More from Grade 12 Xitsonga FAL

Annual teaching plan
Gr 12 Xitsonga FAL ATP 2023 24

Question paper
Xitsonga FAL Grade 12 P1 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
Xitsonga FAL Grade 12 P2 NSC November 2025 Question Paper

Question paper
Xitsonga FAL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
/Xitsonga%20FAL%20P1%20Nov%202024--3b46635f-7f15-4117-a226-b8d28ae9f907/v1-78f1180691c6abbeac2e/card.webp)
Question paper
Xitsonga FAL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper