Accounting Grade 11 P1 Eastern Cape November 2012 Memo (Afr)

Province of the EASTERN CAPE EDUCATION NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 NOVEMBER 2012 REKENINGKUNDE NASIENRIGLYN (MEMORANDUM) PUNTE: 300 ALGEMENE BEGINSELS: 1 Waar berekeninge gevra word, ken volpunte vir finale korrekte antwoord toe. Indien die antwoord verkeerd is, merk die bewerkings. As die bewerkingsbedrag as finale antwoord gegee word, ken die punte dienooreenkomstig gegee, toe (Inkomstestaat) en nie die metodepunt vir die antwoord nie. 2 Metodepunte word aangedui met .  Vir bewerkinge en finale totale moet ten minste een deel van die bewerking korrek wees om ʼn metodepunt te verdien. Vir totale – inspekteer bewerking en aanvaarbaarheid van antwoord voordat punt toegeken word.  In gevalle waar antwoorde van vorige vrae gebruik moet word (antwoorde afgebring), kontroleer die oordrag.  Tensy anders aangedui moet die positiewe of negatiewe effek van enige getal in ag geneem word om die punt toe te ken. Indien geen teken (+/-) of hakie voorsien is nie, neem aan getal is positief. 3 Vir vrae waar daar verduidelikings of kommentaar gevra word (2 punte of meer), ken deelpunte toe. ʼn Goeie verduideliking sal gewoonlik die punt noem en daarna verduidelik. Wees op jul hoede dat dieselfde feit dalk net op ʼn ander manier gegee kan word. Neem kennis dat die nasienriglyne net voorgestelde antwoorde gee – lees en probeer verstaan wat leerder probeer sê en ken punte dienooreenkomstig toe. 4 Waar gepenaliseer moet word (soos bv. vreemde items, misplaaste items, weggelate besonderhede), kan die punte vir daardie afdeling nie negatief wees nie. Penalisasie moet by die betrokke vraag aangedui word. 5 Opvoeders word aangeraai om deur die vraestel te werk en dit te vergelyk met die riglyne. Hierdie nasienriglyn bestaan uit 12 bladsye.

2 REKENINGKUNDE (Memo) (NOVEMBER 2012) VRAAG 1 VENNOOTSKAPPE (105 punte ; 63 minute) 1.1 OOREENSTEMMENDE ITEMS 1.1.1 D  1.1.2 E  1.1.3 A  1.1.4 C  1.1.5 B  10 1.2 JJ WINKELS INKOMSTESTAAT VIR DIE JAAR EINDIGENDE 29 FEBRUARIE 2012 Verkope (540 270 – 18 020 ) 522 250 of 2 Koste van (204 180)  Verkope BRUTO-WINS 318 070  Ander Bedryfsinkomste 62 880  Huurinkomste (46 520 – 3 800 ) 42 720  Korting ontvang 2 180  Voorsiening vir oninbare skulde aansuiwering (1 420 – 1 070) 350  Fooi-inkomste 17 630   BRUTO-INKOMSTE 380 950  Bedryfsuitgawes (138 575)  Verbruiksgoedere (15 430 – 1 430 ) 14 000 of 2 Versekering (8 725 – 225 ) 8 500  Salarisse en lone 42 600  Skryfbehoeftes 9 288  Water en Elektrisiteit 12 545  Oninbare Skulde (2 323 + 1 027 ) 3 350  Diverse Uitgawes Enige getal 31 700 * Handelsvoorraadtekort (88 770 – 87 650) 1 120  Waardevermindering 15 472    BEDRYFSWINS 242 375  Rente-inkomste (5 250 + 1 750) 7 000  Netto Wins voor Rente- 249 375  uitgawe/Finansieringskoste Rente-uitgawe kontroleer bewerking (indien geen hakies) (9 375)  NETTO WINS VIR DIE JAAR 240 000   40

(NOVEMBER 2012) REKENINGKUNDE (Memo) 3 1.3 NOTAS TOT DIE BALANSSTAAT 1.3.1 HANDELS- EN ANDER ONTVANGBARE BEDRAE Debiteurekontrole (27 777 – 1 027) 26 750 of 2 Voorsiening vir Oninbare Skulde (1 070)  Netto Handelsdebiteure 25 680  Opgelope Inkomste 1 750  Vooruitbetaalde uitgawes 225  Kontroleer bewerking. Moet punte bo behaal. 27 655  8 * Kandidate kan die formaat wat by jou skool geleer is gebruik. 1.3.2 PRIVAATREKENINGE JAKOB JULIES TOTAAL Salarisse 90 000 86 600 176 600 Rente op Kapitaal 26 400 17 000  43 400 PRIMÊRE VERDELING 116 400 103 600 220 000 Aandeel in oorblywende wins (3:2) 12 000 8 000  20 000 NETTO-INKOMSTE VIR DIE JAAR 128 400 111 600 240 000 Onttrekkings (83 610) (24 140)  (107 750) 44 790 87 460 132 250 Saldo (beginsaldo) (9 850) 12 750  2 900 SALDO (EINDSALDO)* 34 940 100 210  135 150 21 * Moet punte bo behaal om mm te verdien. Kontroleer bewerking regdeur. Alternatiewe metode: 1.3.2 PRIVAATREKENINGE JAKOB JULIES TOTAAL Wins soos per Inkomstestaat 128 400 111 600 240 000 Salarisse 90 000 86 600 176 600 Rente op Kapitaal 26 400 17 000  43 400 PRIMÊRE VERDELING 116 400 103 600 220 000 Aandeel in oorblywende wins (3:2) 12 000 8 000  20 000 Onttrekkings  (83 610)  (24 140)  (107 750) 44 790 87 460 132 250 Saldo (beginsaldo)  (9 850) 12 750  2 900 SALDO (EINDSALDO)*  34 940  100 210  135 150 21 * Moet punte bo behaal het om mm te kry. Kontroleer bewerking regdeur. ** Ander variasies van die formaat mag dalk vir leerders gegee gewees het (soos bv. om met die beginsaldo’s, ens. te begin.) Opvoeders word aangeraai om punte toe te ken waar van toepassing. 1.4 Lewer kommentaar oor die LIKIDITEITSPOSISIE van die besigheid.

4 REKENINGKUNDE (Memo) (NOVEMBER 2012) Gebruik TWEE relevante verhoudings om jou kommentaar te regverdig. Kommentaar: Alhoewel sommige verhoudings ʼn verbetering toon, is die likiditeitsposisie nie gesond nie. Debiteure neem te lank om te betaal, kontantsaldo is laag, te veel voorraad op hande Twee geldige punte  Bedryfsverhouding – verbeter (1,6:1 na 1,9:1) Vuurproefverhouding – toon nie ʼn verbetering nie (0,9:1 na 0,5:1) Debiteure-invorderingsperiode – verbetering (42 dae tot 39 dae) Noem enige twee verhoudings  Haal getalle aan om verhoudings te kan bereken.  (-1 vir elke foutiewe verhouding wat genoem is) 8 1.5 Bereken die totale verdienste van vennoot Jakob. (Toon bewerkinge.) 90 000 + 26 400 + 12 000 = 128 400 (een deel van antwoord moet reg wees om metodepunt te kry)  4 1.6 Bereken die opbrengs op die belegging van vennoot Julies. Kan hy tevrede daarmee wees? Brei uit.   * mm punt vir die privaatrekening (openings- en sluitingsbalans) en 1 mm vir die kapitaalrekening (openings- en sluitingsbalans)  Ja/Nee  Alhoewel dit hoër is as die rentekoers wat die banke aanbied, het dit vanaf verlede jaar se opbrengs afgeneem. In die algemeen gesien, is dit ʼn goeie opbrengs op belegging. Enige geldige kommentaar gebaseer op die leerder se berekening  8 1.7 Julies is bekommerd oor die totale onttrekkings van Jakob. Verduidelik hoekom jy dink dit hom pla en noem TWEE voorstelle hoe hy die saak kan aanspreek. Verduidelikings: Jakob se onttrekkings is buitensporig (amper dieselfde as sy salaristoelaag). Julies se onttrekkings is 30% van Jakob se onttrekkings. Jakob maak misbruik van sy posisie as senior vennoot (meer kapitaal bygedra). Enige geldige verduideliking  Voorstelle: Bespreek die aangeleentheid met die vennoot. Dit kan wees dat hy nie eers bewus is dat dit ʼn probleem is nie. Onderhandel en kom tot ʼn vergelyk (kontant, handelsvoorraad, ens.) Stel perke. (per maand, jaar) Vergelyk met salaris/rente op kapitaal/verkoopsyfers. Enige geldige verduideliking  6 105

(NOVEMBER 2012) REKENINGKUNDE (Memo) 5 VRAAG 2 VERVAARDIGINGSONDERNEMINGS (45 punte ; 27 minute) 2.1 2.1.1 Verkoops- en verspreidingskoste  2.1.2 Direkte arbeidskoste  2.1.3 Fabrieksbokoste  2.1.4 Administrasiekoste*(deel kan ook  fabrieksbokoste wees.) 4 2.2 FABRIEKSBOKOSTE (VERVAARDIGINGSBOKOSTE) Huuruitgawe (60% van 38 400) 23 040  Indirekte materiaal (3 550 + 21 760 – 2 530) 22 780  Indirekte arbeid 24 350  Fabrieksbestuurder se salaris 64 860  of 2 Versekering (8 880 x 2/3) 5 920  Water en elektrisiteit (16 600 x 4/5) 13 280  Diverse fabrieksuitgawes 25 620  Kontroleer bewerking. Moes punt hierbo behaal het. 179 850  Indirekte arbeid en fabrieksbestuurder se salaris tesame (89 210)  15 2.3 Bereken die verkoopprys per houer. Wenk: Bereken eers die aantal eenhede verkoop. Eenhede verkoop (190 + 17 500 – 440) = 17 250 (is gelyk aan 2 punte) 1 940 625 17 250  = R112,50  4

6 REKENINGKUNDE (Memo) (NOVEMBER 2012) 2.4 ALGEMENE GROOTBOEK VAN GAUTENG VERVAARDIGER GOEDERE-IN-BEWERKING REKENING 2011 1 Saldo a/b 32 450 2012 30 Klaarprodukte 1312 500 Julie  Junie voorraad  2012 30 Direkte materiaalkoste 490 000 Saldo o/d 37 300 Junie  Direkte arbeidskoste 647 500  Fabrieksbokoste 179 850  1 349 800 1 349 800 2012 1 Saldo a/b 37 300 Julie  7 KLAARPRODUKTE VOORRAAD REKENING 2011 1 Saldo a/b 14 250 2012 30 Koste van verkope 1 293 750 Julie  Junie  2012 30 Goedere-in-bewerking 1 312 500 Saldo o/d 33 000 Junie  1 326 750 1 326 750 2012 1 Saldo a/b 33 000 Julie  6 2.5 Bereken die aantal eenhede wat Vusi moet vervaardig om gelyk te breek. (6 860 + 690) = 7 550 (vaste koste) 7 550  28 − 19 27 440/980 = R28 (verkoopprys) (10 + 6 +3) = R19 (veranderlike koste) = 838,8/839 eenhede  5 2.6 Verduidelik die nuttigheid van die gelykbreekpunt-analise en lewer kommentaar op die produksievlak wat deur Vusi bereik is. Help om doelwitte te stel. Dit help om te bepaal hoeveel eenhede geproduseer moet word sodat ʼn wins gemaak kan word. Deeglike studie om te bepaal of die besigheid voort moet gaan met produksie of liewer moet sluit. Een geldige punt  Doen goed. Produseer meer as gelykbreekpunt. Moet produksie verhoog om meer wins te maak. Een geldige punt (moet in ag geneem word dat daar vergelyking met gelykbreekpunt is)  4 45

(NOVEMBER 2012) REKENINGKUNDE (Memo) 7 VRAAG 3 KONTANTBEGROTINGS (45 punte ; 27 minute) 3.1 KING HANDELAARS – DEBITEURE-INVORDERINGSKEDULE KREDIET MAANDE VERKOPE MEI JUNIE Maart 61 500  22 755 April  57 000  34 200  21 090 Mei 54 000  32 400 Junie 56 955 53 490 7 3.2 KING HANDELAARS KONTANTBEGROTING VIR DIE TYDPERK 1 MEI 2012 – 30 JUNIE 2012 MEI JUNIE ONTVANGSTES Kontantverkope 18 000  16 500 Kontant van debiteure  56 955  53 490 Huurinkomste  9 720  9 720 TOTALE ONTVANGSTES 84 675 79 710 BETALINGS Betalings aan krediteure (72 000 x 100 /160) 47 500  45 000 Bestuurder se salaris 8 500  9 350 Lone (winkelassistente) 12 000  12 600 Telefoon 3 000 3 000 Verbruiksgoedere 4 600 4 600 Diverse uitgawes (8 400 x 105% ; 8 820 x 105%)  8 820  9 261 Aankoop van toerusting  25 000  6 250 Onttrekkings  4 300  4 300 TOTALE BETALINGS 113 720 94 361 KONTANTOORSKOT (-TEKORT)  (29 045)  (14 651) Bank (Beginsaldo)  27 555  (1 490) BANK (EINDSALDO)  (1 490)  (16 141) 26

8 REKENINGKUNDE (Memo) (NOVEMBER 2012) 3.3 D. King wil R100 000 vanaf die bank leen. Hy gaan die begroting aanbied as motivering vir die lening. Noem TWEE punte wat jy dink die bank in berekening sal bring voordat hulle die besluit sal maak. (Kwoteer getalle) Oortrokke bank (16 141), toegeneem van 1 490 in die vorige maand. Betalings was in begrotingstydperk meer as ontvangstes (tekorte geregistreer : 29 045 , 14 651) Die verkoopsyfers toon ʼn afwaartse neiging 82 000 – 66 000 Geen ander pogings aangewend om ontvangstes te verbeter nie bv. advertensies, verkoopspromosies, ens. Enige twee geldige punte  4 3.4 Die begrote telefoon-uitgawe vir April was R3 000. 3.4.1 Noem ʼn geldige rede waarom die werklike uitgawe R450 meer as die begrote bedrag is. Onverwagte verkoopspromosie, oproepe na klante, deurgee van inligting aan verskaffers, ens. (geldig) Ongemagtigde gebruik ʼn telefoon deur werknemers (misbruik) Enige geldige punt  2 3.4.2 Gee ʼn rede waarom die besigheid besluit het om die telefoon-uitgawe vir die begrote tydperk R3 000 te hou. Dit was ʼn onverwagte gebeurtenis (nie voor beplan nie). Verwag dat dit die volgende maande weer na normaal gaan terugkeer. Gaan die gebruik van die telefoon ondersoek en korrektiewe maatreëls instel. Enige geldige punt 2 3.5 Die verkoopsassistente is ontevrede met hulle loonverhoging. Noem TWEE punte om hulle standpunte te regverdig. Verhoging gelyk aan inflasiekoers gaan nie hulle lewensstandaard verhoog nie. Bestuurder kry groter verhoging. Enige twee geldige punte  4 45

(NOVEMBER 2012) REKENINGKUNDE (Memo) 9 VRAAG 4 BANKVERSOENING (30 punte ; 18 minute) 4.1 BEREKENING VAN DIE BANKREKENING SE SALDO BANKREKENING Saldo (a/b) 13 150 KBJ Totaal 532 200 KOJ Totaal 620 500 Bankkoste 1 860  Oorbetaling (krediteur)  1 800 Versekering  3 000  Huurinkomste   600 Debiteurekontrole  9 420  Donasie   500 Herstel/onderhoud 12 250  Herstelwerk/instandhouding  12 250 Banksaldo 90 070 648 800 648 800 Saldo a/b  90 070 16 4.2 BANKVERSOENING OP 30 JUNIE 2012 DEBIET KREDIET Dt saldo volgens bankrekening  90 070 Debiteer uitstaande tjeks 1143  21 400 1156  7 500 1167  12 250 Krediteer uitstaande deposito  45 600 Krediteer bedrag foutiewelik gedebiteer  1 250 Kt saldo volgens bankstaat  84 370 Metodepunt vir groter bedrag (inspekteer) 131 220 131 220 -1 (Maks -2) vir swak aanbieding (geen of verkeerde besonderhede hierbo) 10 4.3 Verduidelik hoe maandelikse versoening met die bankstaat nuttig kan wees in die beskerming en voorkoming van wanbestuur van kontant en bedrog. (TWEE PUNTE) Dit is ʼn interne kontrolemeganisme. Teken uitstaande tjeks en deposito’s aan. Beskerm bank en joernaalfoute. Dui alle verskille in aantekening van inligting aan. Neem kennis van transaksies met bank soos bv. bankkoste, debiet-/stop-orders, direkte deposito’s, ens. Enige twee geldige punte  4 30

10 REKENINGKUNDE (Memo) (NOVEMBER 2012) VRAAG 5 KLUBS EN VOORRAADSTELSELS (35 punte ; 21 minute) 5.1 M9 TENNIS KLUB LEDEGELD 2011 2011 Jan 1 Opgelope Inkomste  480 Jan 1 Vooruitontvange Inkomste  240 2011 2011 Bank  Des 31 Bank (terugbetaling)   60 Des 31  6 110 (320 + 5 430 + 360) Vooruitontvange Inkomste Opgelope Inkomste    360  240 (80 x 3) Ledegeld afgeskryf  Inkomste en Uitgawe   5 850 (480 – 320)  160 6 750 6 750 17 5.2 5.2.1 Bereken die koste van die verversings verkoop. 52 550 x = 42 040  3 5.2.2 Bereken die totale bedrag van die verversings gedurende die jaar aangekoop. Aanvangsvoorraad + aankope – VOORRAAD VERVERSINGS eindvoorraad Aanvangsvoorraad 12 450 Donasies 640 = koste van verkope Kontant 22 680 Eindvoorraad 10 420  Krediet 17 970 Koste van verkope 42 040 42 040 = (12 450 + 22 680 + krediet- aankope – 640 – 10 420)   Kredietaankope = 17 970  Ken punte toe as rekening gegee is 6 5.3 Noem nog ʼn ander metode wat die klub kan gebruik om hulle voorraad aan te teken. Deurlopende Voorraadstelsel  2 5.4 Is die periodieke voorraadstelsel ʼn geskikte stelsel vir die klub om te gebruik? Motiveer jou antwoord. Ja  Verversings verteenwoordig klein items (lae koste) koste sal nie aan individuele items toegeken word nie, verkope meestal met groot gebeurtenisse, voorraad kan gebruik word vir funksies of ander klubaktiwiteite. Moet voorraadopname doen om eindvoorraad te bepaal. (doel van klub is nie om wins te maak nie) Enige een geldige punt  3 5.5 Die voorsitter is van mening dat die voorraadvlak nie so hoog moet wees nie. Noem TWEE maniere hoe die voorraad beter/effektief beheer kan word. Koop net aan indien benodig. Prakseer ʼn effektiewe stelsel vir interne kontrole. Verdeling van pligte. Gereelde voorraadopname. Probeer om nie ou of verouderde items aan te hou nie. Doen ʼn opname om die voorkeure van die lede vas te stel. Enige een geldige punt  4 35

(NOVEMBER 2012) REKENINGKUNDE (Memo) 11 VRAAG 6 BATEBESTUUR (40 punte ; 24 minute) 6.1 ALGEMENE GROOTBOEK VAN HARRY HANDELAARS TOERUSTING 2011 1 Saldo a/b 92 400 2011 30 Bateverkope  22 500 Maart  Junie  Saldo o/d 69 900  92 400 92 400 2012 1 Saldo a/b 69 900 Maart  6 BATEVERKOPE 2011 30 Toerusting 22 500 2011 30 Opgehoopte 18 580 Junie  Junie waardevermindering op  toerusting  (18 300 + 280) Donasies  3 920 22 500 22 500 8 6.2 VASTE BATES VOERTUIE TOERUSTING Kosprys (1 Maart 2011) 175 000 92 400 Opgehoopte waardevermindering (1 Maart 2011) (87 600)  (42 200)  DRAWAARDE (1 Maart 2011) 87 400  50 200  Bewegings:   Toevoegings (teen kosprys)  60 000   Verkope (teen drawaarde)   (3 920)  Waardevermindering (28 500)  (9 480)  DRAWAARDE (29 Februarie 2012) 118 900  36 800  Kosprys (29 Februarie 2012) 235 000  69 900  Opgehoopte waardevermindering (116 100)  (33 100)  (29 Februarie 2012) 21 Waardevermindering: Voertuie (26 250 + 2 250 ) = 28 500 Waardevermindering: Toerusting (280  + 9 200 ) = 9 480

12 REKENINGKUNDE (Memo) (NOVEMBER 2012) 6.3 40% van totale toerusting bestaan uit rekenaars en ander kantoortoebehore. Die boekhouer is van mening dat die waardeverminderingsbeleid, met betrekking tot toerusting, hersien moet word. Stem jy saam? Gee TWEE redes. Ja Rekenaars en elektroniese toerusting – kort lewensduur. Tegnologie verander gedurig – moet gedurig opgradeer word. Raak verouderd. Moet met internasionale standaarde tred hou – interaksie met kliënte, ens. Enige een geldige punt  5 40 TOTAAL: 300