Agricultural Management Practices Nov 2020 Memo Afr hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com SENIOR SERTIFIKAAT/ NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LANDBOUBESTUURSPRAKTYKE NOVEMBER 2020 NASIENRIGLYNE PUNTE: 200 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 10 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 2 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1.1 B  1.1.2 A 1.1.3 B  1.1.4 A, B, C  1.1.5 B  1.1.6 D  1.1.7 C  1.1.8 A,D  1.1.9 B  1.1.10 C  (10 x 2) (20) 1.2 PASITEMS: KOLOM A EN KOLOM B 1.2.1 G  1.2.2 E  1.2.3 K  1.2.4 J  1.2.5 C  1.2.6 D 1.2.7 H 1.2.8 B 1.2.9 A 1.2.10 F  (10 x 2) (20) 1.3 LANDBOUTERME 1.3.1 Begroting  1.3.2 Sortering 1.3.3 Wet op Basiese Diensvoorwaardes  1.3.4 Oorskot /Surplus 1.3.5 Bedyfs-/Huidige laste (5 x 1) (5) 1.3 ONDERSTREEPTE WOORDE 1.4.1 Bestuur Wisselbou / Volhoubaarheid  1.4.2 Kapitaal  1.4.3 Stabiliteit  1.4.4 Topografie 1.4.5 Kontrakbemarking (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 3 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: FISIESE EN FINANSIËLE BEPLANNING 2.1 Negatiewe invloed van sterk winde op gewasproduksie  Die winde kan die blare, blomme en vrugset beskadig wat lei tot 'n verlaging in fotosintese  wat laer produksie tot gevolg kan hê   Winde lei tot hoër transpirasie en verdamping plante stres meer a.g.v. minder vog  en produksie kan gevolglik verlaag  Plante kan ontwortel raak of omgewaai word dit sal lei tot geen produksie   Plante is kleiner,  groei abnormaal,  en laer produksie   Bestuiwing negatief beïnvloed,  minder vrugte vorm,  dus laer produksie  (Enige 3) (3) 2.2 Landbouwetgewing 2.2.1 Plaasarbeiders het die reg om in 'n veilige omgewing te werk  Wet op Beroepsgesondheid en veiligheid, 1993 (Wet 85 van 1993)  (1) 2.2.2 VIER beskermingsmaatreëls  Was hande nadat chemikalieë gebruik is  Dra beskermende klere soos oorpakke met lang moue en gesigsmaskers  Moet nooit chemikalieë van hand tot hand uitgooi nie maar op 'n stabiele oppervlak   Meng chemikalieë volgens instruksies van die vervaardiger   Werker moet behoorlik opgelei wees om met chemikalieë te werk   Moet nooit chemikalieë naby water, visse en lewende diere bring nie (Enige 4) (4) 2.3 Kapitaal benodig Langtermyn- Mediumtermyn- Korttermyn- Boerdery-item kapitaal kapitaal kapitaal (vaste (beweeglike (bedryfs- kapitaal) kapitaal) kapitaal) Lewende hawe  Implemente  Kampheinings  Lone  (4) 2.4 Tipes arbeid 2.4.1 Seisoenswerker (1) 2.4.2 Permanente werker (1) 2.4.3 Geleentheidswerker / Kontrakwerker (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 4 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne 2.5 Beskerming van grondvrugbaarheid en erosie  Addisionele organiese materiaal verminder gronderosie   Beter grondbedekking verminder erosie   Gebruik geen-/minimum bewerking vir beter grondbedekking   Korrekte bewerking-/besproeiings-/beweidingspraktyke   Verminder lengte van helling om spoed van afloop te beperk wat bydra tot erosie   Deklaagbewerking verminder erosie  (Enige 5) (5) 2.6 Kommersiële Bestaansboerderysisteem boerderysisteem 2.6.1 Tegnologie Gemeganiseerd  Gebruik dieretrekkrag of hande  2.6.2 Uitsette Groot bedrae  Klein bedrae  (4) 2.7 Hulpbronbenutting en weidingsbestuur  2.7.1 Evalueer verskillende kampgroottes  Die boer moet veld met dieselfde potensiaal en smaaklikheid apart afkamp vir beweiding.   As veld meer smaaklik is, kan boer kleiner kampe gebruik om nodige voedingswaarde vir sy lewende hawe te verkry.   As veld minder smaaklik is, het boer groter kampe nodig om nodige voedingswaarde vir sy lewende hawe te verkry.  (Enige 2) (2) 2.7.2 DRIE voordele van wawielstelseluitleg  Die waterkrip is in die middel van al die kampe   Slegs een krip om te onderhou   Verlaag arbeidkoste   Verlaag tyd, energie en geld wat op onderhoud spandeer word  (Enige 3) (3) 2.7.3 Probleem van wisselweiding in kampe met verskillende groottes.  Die tyd wat diere in die kleiner kampe spandeer moet korter wees en visa versa.  (2) 2.7.4 Redes vir rus van kampe  Die maksimum produksie van weimateriaal kan plaasvind.   Gee klimaksgrasse geleentheid om saad te vorm.   Jong plante kry geleentheid om hulleself te vestig.   Wortelontwikkeling by polle vind plaas en   gras kry geleentheid om te herstel na beweiding.   Voorkom oorbeweiding  (Enige 3) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 5 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne 2.8 Grondeienskappe 2.8.1 Grondkleur  Rooi / geel gronde het goeie dreinering en gewasse sal goed groei as water beskikbaar is.   Donker / bruin gronde is ryk aan organiese materiaal,  het natuurlike vrugbaarheid wat hulle gesog maak vir gewasproduksie  Grys gronde is gewoonlik 'versuip' gronde wat nie goed is vir gewasproduksie nie.  (Enige 2 x 2) (4) 2.8.2 Grondtekstuur  Sandgronde infiltreer vinnig maar hou nie baie water vas nie- grond sal goed produseer as daar genoeg reënval is.  Sandgronde is minder vrugbaar as kleigrond en meer kunsmis  moet by sandgronde as by kleigrond gevoeg word  om goeie produksie te kry   Kleigronde se infiltrasievermoë is laag maar hou water beter vas – goed vir produksie  Kleigronde is meer vrugbaar aangesien dit meer voedingstowwe vashou – goed vir produksie (Enige 2 x 3) (6) 2.9 Grondbesoedeling 2.9.1 Gronddegradering  'n Te hoë konsentrasie van plaagbeheermiddels sal grondorganismes dood maak (nuttige bakterieë en erdwurms)  Onvrugbaarheid van gronde lei tot kaal gebiede sonder plantbedekking  Dra by tot verlies aan ekosisteme (Enige 2) (2) 2.9.2 Waterbesoedeling  'n Te hoë konsentrasie van plaagbeheermiddels in die grond dreineer na grondwaterbronne  wat besoedeling van grondwater veroorsaak   Plaagbeheermiddels kan ook waterbronne besoedel  (Enige 2) (2) 2.10 Gebruik van dieretrekkrag op die plaas  Ploeg  Kan sleepwa trek wat lekke/ander materiaal vervoer ens.  Versamel en tel van lewende hawe/inspekteer heinings  Vervoer van mense (Enige 2) (2) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 6 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3: ENTREPENEURSKAP, REKORDHOUDING, BEMARKING, BESIGHEIDSBEPLANNING EN GEORGANISEERDE LANDBOU. 3.1 VIER aspekte wat boer moet oorweeg wanneer 'n bemarkingsanalise/opname gedoen word.  Ligging van die mark / demografie van die mark   Die produkte wat die verbruiker benodig   Die prys wat verbruikers bereid is om te betaal vir die produk   Verwagting van die verbruiker oor die produk wat jy produseer   Mededingers wat dieselfde produk produseer  (Enige 4) (4) 3.2 Landboubesighede 3.2.1 Primêre landbousektor  Groente  Melkery (2) 3.2.2 Sekondêre landbousektor  Agritoerisme  Abattoirs  (2) 3.2.3 Tersiêre landbousektor  Voermaatskappye  Besproeiingstoerustingverskaffer  (2) 3.3 Vergelyking van vryebemarking en koöperatiewe bemarking 3.3.1  Minder bedingingsmag (1) 3.3.2  Hoë bemarkingskoste (1) 3.3.3  Minder beskerming (1) 3.3.4  Hoë bedingingsmag  (1) 3.3.5  Lae bemarkingskoste per eenheid (1) 3.3.6  Meer beskerming (1) 3.4. Finansiering benodig vir die verkoop van produkte  Vervoerkoste  Stoorkoste  Arbeidskoste (Enige 2) (2) 3.5 Prysbepaling  Koste  – bepaal die minimum prys waarteen jy die produk moet verkoop om 'n wins te maak.  Vraag – hoe hoër die aanvraag, hoe hoër sal die verkoopprys wees vir 'n spesifieke produk en vice versa.   Kompetisie – kompeterende produkte sal invloed op prysbepaling hê (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 7 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne 3.6 Vraag en aanbod  Dit is beter om jou produk te bemark wanneer die vraag vir produk hoog is, daarvoor hoog is en wanneer aanbod van ander produseerders laag is, sodoende sal jy beter pryse vir jou produk kry.  (4) 3.7 Gewasbegroting 3.7.1 Definisie van 'n begroting  Is 'n plan wat toekomstige inkomstes en uitgawes vir jou besigheid. (2) 3.7.2 Gewasbegroting: Vermiste waardes (a) R80,00 (b) R85,00 (c) R1 600,00 (d) R10 012,00 (e) R22 500,00 (5) 3.7.3 Berekening van wins of verlies  Wins/Verlies = Totale inkomste – Totale uitgawes (Formule)  Wins/Verlies=R22 500–R10 012 (CA-merk)  Wins/Verlies = R12 488 (wins) uitgawes is minder as inkomste  (Eenheid moet geskryf word) (4) 3.7.4 Basiese elemente van 'n begroting  Verwagte inkomste vir 'n sekere periode   Verwagte koste/uitgawes om inkomste te verkry  (2) 3.8 Lys van boerderyvertakkingsrekords Produksierekord Fisiese rekord Finansiële rekord  Gewasopbrengs per  Werkswinkel-  Kontantvloei ton kunsmis  gereedskap- inventaris   Aantal en kondisie  Voorraad saad vir  Werkswinkel- van jong diere die volgende gereedskap- gebore  plantseisoen  inventaris  (5) 3.9 Balansstaat 3.9.1 Verhoging in bates  Grond en geboue:  Vaste bates is geneig om oor tyd in waarde toe te neem indien normale onderhoud toegepas word  Lewende hawe:  Daar kon 'n toename in lewendehawe getalle gewees het   Kontant  Verkoop meer produkte/verkry hoër pryse vir produkte  (Enige 1 x 2) (2) 3.9.2 Verhoging in laste  Rekeninge betaalbaar (1) 3.9.3 Rede vir laer waarde  Depresiasie (gebruik en slytasie, oud) (1) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 8 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 4: OES, PROSESSERING, BESTUUR EN AGRITOERISME 4.1 Boerderybestuur 4.1.1 Redes vir beplanning  Veranderinge in hulpbronpatrone – die beskikbaarheid van hulpbronne en balans tussen hulpbron gebruik vereis/verg nuwe beplanning.   Verandering in tegnologiese en biologiese verwantskappe – gebruik van tegnologie vereis nuwe beplanning.  Verandering in pryse – hoër insetkoste vereis nuwe beplanning rakende produkte wat geproduseer moet word.   Risiko en onsekerheid – Hersiening is 'n aanhoudende proses, sommige aspekte is buite dit wat die boer kan kontroleer en beheer  (Enige 3 x 2) (6) 4.1.2 Stappe in die beplanningsproses (Korrekte volgorde)  Formuleer doelwitte en doelstellinge   Versamel informasie   Analiseer informasie   Ontwikkel alternatiewe  Kies tussen alternatiewe   Implementeer en evalueer  (6) 4.2 Redes vir 'n werkgewer/werknemerskontrak  Is 'n wetlike verpligting  Vestig 'n wettige ooreenkoms  Beskerm die regte van beide partye  Definieer formeel die terme van indiensneming  Kan na verwys word indien 'n geskil ontstaan  Definieer verwagtinge van werker (Posbeskrywing/Pligtestaat)   Bevat die basiese vereistes/omstandighede van indiensneming (Enige 5) (5) 4.3 Stoor/Bewaring van landbouprodukte 4.3.1 Temperatuur  Moet koel wees / geskikte temperatuur  (1) 4.3.2 Ventilasie  Moet genoegsame lug beweging/sirkulasie/suurstof wees en lae koolstofdioksied vlakke.  (1) 4.4 Voedselprosessering 4.4.1 Doel van voedselprosessering  Beter kwaliteit van die produk /Voorkom verrotting/langer raklewe    Waarde toevoeging / Hoër pryse  (2) 4.4.2 DRIE nadele van prosessering  Moeilik om kapitaal te verkry om nuwe onderneming te begin   Nuwe produkte kan met bestaande produkte kompeteer   Tekort aan ondervinding van die boer in 'n kompeterende mark   Verandering in fisiese voorkoms en smaak  (Enige 3) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 9 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne 4.4.3 DRIE vereistes van ideale verpakkingsmateriaal  Liggewig   Deursigtig   Maklik oop en toe kan maak   Nie giftig   Higiënies   Aanpasbaar wees by produk waarvoor gebruik   Beskerming van die produk   Peuter bestand   Maklik om op te druk of etiketteer   Weerstand teen meganiese en hitte skade   Omgewingsvriendelik   Koste effektief   Maklik vernietig/weggegooi kan word  (Enige 3) (3) 4.4.4 Tipes verpakkingmateriaal  Rigied   Semi-rigied   Buigbaar (Enige 2) (2) 4.5 Voedselveiligheid 4.5.1 Voedselhanteringstrategie  Gereelde monitering en toesig deur gesondheidsowerhede.   Bestuur van die voedselhanteringsproses (Enige 1) (1) 4.5.2 Beginsels van gesondheid in voedselhantering  Onderwys en opleiding  Rapportering van siekte-uitbrekings/Gesondheid onderhoude  Bestuurverbintenis (Enige 2) (2) 4.6 Waardetoevoegingsmetodes 4.6.1 Vleis – gradeer, sny, droog, verpak (4) 4.6.2 Wol – skeer, gradeer, verpak (3) 4.6.3 Grane – gradering, maal, verpak, gebak (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landboubestuurspraktyke 10 DBE/November 2020 SS/NSS – Nasienriglyne 4.7 Agritoerisme 4.7.1 Redes vir positiewe groei in agritoerisme  Mense soek nuwe ondervinding/avontuur/ontspanning/ongekompliseerde lewe/minder tegnologie.   Is plaaslik, mense spandeer minder geld op reiskostes  Ouers wil hê hulle kinders moet die plattelandse lewe ervaar/opvoeding kry oor die lewe op 'n plaas   Boere diversifiseer – verminder risiko  - Verhoog inkomste  - Optimaliseer gebruik van hulpbronne   Boere deel ook plaaslewe saam met ander mense/ontmoet interessante mense/sosialiseer meer  (Enige 4) (4) 4.7.2 Agritoerisme se bydrae tot ekonomiese doelwitte van die land  Skep werk / verhoog indiensneming  Opleiding word voorsien wat mense bemagtig.   Gemeenskappe kry voordeel uit die ontwikkeling/lewensomstandighede verbeter/vervoerdienste ontwikkel/groentetuine ontwikkel/ ondernemings- vaardighedemoontlikhede.  Bewaring van hulpbronne vind plaas.   Buitelandse valuta (Enige 3) (3) [50] TOTAL SECTION B: 150 GRAND TOTAL: 200 Kopiereg voorbehou