Agricultural Sciences Grade 12 Paper 1 NSC November 2012 Memo

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 LANDBOUWETENSKAPPE V1 NOVEMBER 2012 MEMORANDUM PUNTE: 150 Hierdie memorandum bestaan uit 10 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 2 DBE/November 2012 NSS – Memorandum AFDELING A VRAAG 1.1 VRAAG 1.3 1.1.1 A B C  1.3.1 Vitamien 1.1.2 A B  D D/Kalsiferol 1.3.2 Papillae/Hiitestafie 1.1.3  B C D D 1.3.3 Verpilling/Verkorrel 1.1.4 A  C 1.1.5 A  C D 1.3.4 Pistolet/Insemenasie geweer/Pipet 1.1.6 A  C D 1.3.5 Isolering/kwarantyn/ afsondering/ 1.1.7  B C D verwydering 1.1.8 A  C D (5 x 2) (10) 1.1.9 A B C  1.1.10 A C C  (10 x 2) (20) VRAAG 1.4 VRAAG 1.2 1.4.1 rumen/voormae/ retikulum/retikulo- rumen/grootmaag Slegs Slegs A en B Geen 1.4.2 onderhoud A B 1.4.3 di-estrus 1.2.1  1.4.4 Teenliggaampies/Immunoglobulien 1.4.5 Bloedarmoede/Anemie(5 x 1) (5) 1.2.2  1.2.3  1.2.4  1.2.5  (5 x 2) (10) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 3 DBE/November 2012 NSS – Memorandum AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING 2.1 Spysverteringstelsel van 'n herkouer 2.1.1 DRIE Byskrifte van dele A/retikulum/ruitjiespens B/rumen/grootpens F/omasum/blaarpens(enige orde) (3) 2.1.2 TWO Ideale toestande vir mikrobiese aktiwiteit • Geskikte/optimum/matig/temperatuur/≤ (38 ˚C tot 42 ˚C) • voldoende minerale voedingstowwe/fosfor/kobalt  • voldoende stikstof  • maklik verteerbare koolhidrate • 'n effens alkaliese medium/geskikte pH (5.5-6.5) • vogtig • anaërobies • verwydering van afvalprodukte • Gereelde inname van voedsel/voedingstowwe (Enige 2) (2) 2.1.3 Funksies van mikro-organismes in die spysverteringstelsel van herkouers • verteer sellulose/ruvesel na vlugtige vetsure en gasse • sintetiseer aminosure van enige proteinbron • hidroliseer proteïen van die voer om aminosure te vorm • Om vitamines te sintetiseer(vitamien K en B-kompleks (Enige 2) (2) 2.1.4 Rede vir ensimatiese vertering in die maag Skei verterings(maag)-sappe af  OF skei ensieme af wat verantwoordelik is vir ensimatiese vertering bevat (2) 2.1.5 Aangepaste deel van 'n hoender Proventrikulus/Kliermaag (1) 2.2 Dwarssnit van 'n dermvlokkie 2.2.1 dunderm/duodenum/jejunum/ ilium (1) 2.2.2 Hoofvoedingstowwe geabsorbeer A – absorpsie van verteerde koolhidrate/glukose/verteerde proteïen/ Aminosure/vitamiene/minerale B – absorpsie van verteerde vette/vetsure (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 4 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 2.2.3 Geskiktheid van die dermvlokkie vir sy funksie • Die dermvlokkie het verskeie mikrovilli wat die absorpsieoppervlak vergroot/groot oppervlakte • Dit bevat ook kapillêre bloedvaatjies en die limfvat vir die absorpsie van verteerde voedingstowwe • Daar is 'n konstante vermengingsaksie nodig vir absorpsie • Dit het 'n enkele laag epiteelweefsel (Enige 2) (2) 2.3 Aanvullings 2.3.1 Seisoen vir aanvullings en rede • Winter/Droë seisoen • Groenvoer (gras) wat die pigment (karoteen) bevat wat tot vitamien A verander kan word, is nie in die winter beskikbaar nie en daarom word dit aanbeveel om hierdie vitamien tydens die winter/droë seisoen aan (2) te vul  2.3.2 TWEE Metodes van aanvulling • Inspuiting • Dosering • Kragvoere/rantsoene • Drinkwater • Minerale lekke (Enige 2) (2) 2.4 Verteerbaarheidskoëffisiënt 2.4.1 Droë-materiaal-inname (kg) – Droë materiaal van mis (kg) 100 X Droë materiaal inname (kg) 1 =(30 kg – 10/100 x 30 kg)  – (16 kg – 35/100 x 16 kg)  100 (30 kg – 10/100 x 30 kg) X 1 OFF = 27 kg – 10,4 kg X 100 27 kg 1 OFF = 16,6 kg 100 27 kg  X 1 = 61,48% of 61% of 61,5 % Enige 5 (5) 2.4.2 Faktor wat die verteerbaarheid bepaal Hoe meer die hoeveelheid voer ingeneem hoe minder tyd is daar vir vertering/laer verteerbaarheid minder tyd vir kontak met verteringsensieme (2) 2.5 Voedingsverhouding 2.5.1 75% – 20% = 55% (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 5 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 2.5.2 NR = 1: % verteerbare nie stikstof bestanddele % verteerbare proteïn OF 1: 75% – 20% 20% OF 1: 55% 20  1 : 2,75 of 1 : 3 (2) 2.6 Pearson-vierkant 2.6.1 Voer A: 14 5 16 Voer B: 21 2 Meng 5 dele van voer A met 2 dele van voer B of 5 : 2  (3) 2.6.2 Voer B = 2 x 100 7 1 = 28,57% OF 29%OF 61,5% (3) [35] VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE 3.1 Diereskuiling 3.1.1 Produksiestelsel • Ekstensiewe boerdery Motivering • Blootgestel aan ongunstige weerstoestande (koue, nattigheid en winde)  OF • Boere het nie skuilings gehad vir Angorabokke nie en is gesubsidieer om een te bou (3) 3.1.2 Redes vir die aanbevelings van die voorligtingsbeampte vir die produksiestelsel (a) Skuiling • Het kante en beskerm bokke teen koue winde/sal die voelbaarheid verminder • Het n dak en beskerm bokke teen reën • Die struktuur hou die hitte binne en hou koue uit (Enige een) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 6 DBE/November 2012 NSS – Memorandum (b) Isolasiemateriaal • Hitte word binne gehou/beskerm teen bittere koue vir n langer periode behou (2) (c) Verwarmers • Help met die verhoging en voorsiening van n konstante temperatuur (2) 3.1.3 Redes vir die staatstoelaag/befondsing • Die boere kan nie bekostig om tegnologies gevorderde gereedskap aan te koop nie • Voorkom van te korte van vleis en vesel/Volhoubare voorsiening van vesel • Om werksverliese op die plaas te beperk • Om te verseker dat buitelandse valuta verdien word (Enige 2) (2) 3.2 Plaasdiere en produkte 3.2.1 TWEE primêre produkte van plaasdiere • Melk/ / • Vleis(vis/vark/hoender/bees/skaap) • Eiers • Heuning • Wol  • Velle (Enige 2) (2) 3.2.2 Optimalisering van hoenderproduksie (a) Ruimtelike vereistes • Nie oorbelading nie/genoeg spasie/verwyder kompetisie • Produksie sisteem • Voldoende lig • Vars lug/goeie ventilasie • Skoon omgewing • Konstante optimale temperatuur (Enige 2) (2) (b) Voedingsfasiliteite • Funksionele voerfasiliteite/geskik vir maklike voedselvoorsiening/ hervulling • Voorsiening van skoon water en voere/toegang tot water • Voer toeganklik vir dier/maklik vir dier om voer te bereik • Beperk vermorsing (Enige 2) (2) 3.2.3 Hantering • Plaasdier B – Groter/hoër hekke en heinings/kante  • Meer gesofistikeerde hanteringsfasiliteite benodig/sterker strukture benodig (kabels/dikker pale/pype) • Duurder (Enige 2) • Plaasdier D – kleiner/minder strukture benodig • Strukture nie so hoog nie/nie so sterk nie/normale heinings • Goedkoper (Enige 2) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 7 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 3.3 Dieregedrag 3.3.1 TWEE gedragspatrone van beeste • Senuagtig • Wild  • Gespanne • Aggressief (Enige 2) (2) 3.3.2 Ekonomiese voordele van goeie bestuur van beeste • Beter prestasie/produksie (beter voeromsettingsverhouding)  • Verbeterde reproduksie tempo • Verbeter gesondheidstoestand  • Verbeterde groeitempo • Goeie kwaliteit karkasse/melk/huid (Enige 2) (2) 3.4 Diervetinhoud navorsing 3.4.1 • Verbeter karkaskwaliteit • Hoër pryse vir hulle produkte/hoër inkomste • Vleis minder vet /meer gesond  (Enige 2) (2) 3.4.2 Totale vetinhoud oor 'n periode van 50 jaar 30 25 Totale vetinhoud (g/100 g) 20 15 10 05 1960 1970 1980 1990 2000 2010 Years Tyd (jare) Sien grafiek met die volgende afmerklys na: Kriteria Ja: 1 Punt Nee: 0 Punt 1. Lyngrafiek 1 2. X-as voorsien van korrekte byskrif 1 3. Y-as voorsien van korrekte byskrif 1 4. Punte korrekte gemerk 1 5. Korrekte opskrif 1 6. Eenhede by beide asse aangebring 1 (6) 3.4.3 • Vetinhoud verminder • Vet inhoud verandervan 30 g/100 g tot 5 g/100 g • 'n Egalige afname oor die laaste 50 jaar/tempo van afname was konstant (Enige 1) (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 8 DBE/November 2012 NSS – Memorandum VRAAG 4: DIEREREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 4.1 Reproduksieorgane van 'n bul 4.1.1 Dele van voorplantingsorgane A – Seminale vesikel/vesikulêre klier B – Prostaatklier C – Cowperklier/bulbo-uritraleklier H – Testis (4) 4.1.2 Proses wat plaasvind in K Spermatogenese/Spermvorming/gametogenese (1) 4.1.3 Funksies D – Vervoer spermatosoë/verbeter ejakulasie L – Help die indringing van die ovum/stel 'n ensiem (hialuronidase) vry wat die spermatosoë in staat stel om die ovum in te dring/Akrosoom reaksie (2) 4.1.4 Invloed van oorerflike gebreke Beïnvloed spermvorming negatief/ Sal nie optimum spermatogenese bereik nie/ sperm defekte (2) 4.1.5 Redes waarom deel H buite die maagholte geleë is Spermproduksie vind plaas by temperature wat laer (1 tot 3oC) as liggaamstemperatuur is/om die temperatuur te reguleer vir meer effektiewe spermatogenese (1) 4.2 Progesteroon en estrogeen 4.2.1 Dag 7 en dag 17 (2) 4.2.2 30 – 33 eenhede (1) 4.2.3 Progesteroon Skerp toename in die progesteroonvlakke Skerp afname in die estrogeenvlakke (2) 4.2.4 TWEE Uitwerkings van estrogeen op die dier tydens die piekperiode • Verdik die wande van die baarmoeder vir die implantering van die bevrugte ovum/Verhoogde bloedtoevoer • Vertraag die afskeiding van FSH aan die einde van bronstigheid • Stimuleer die klier in die brein om LH vry te stel • Stimuleer die proses van ovulasie deur die vrystelling van LH • Lei tot die openbaring van bronstigheidstekens  • Ontspan die spiere van serviks • Voorkom bakteriese infeksie van baarmoeder (Enige 2) (2) 4.2.5 Die corpus luteum sal bars/weer geresorbeer word/afgebreek word (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 9 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 4.3 Bosluise as diereparasiete 4.3.1 Ekonomiese belangrikheid van bosluise • Oordrag van siektes/opening vir patogene(kieme) • Produksieverliese/Beskadig vel • Onderprestasie van plaasdiere • Verlies van speenfunksie/oorlobbe/stertpunte • Dood van plaasdiere (Enige 2) (2) 4.3.2 Drie-gasheerbosluis Rede: Voltooi elke stadium van sy lewensiklus op drie verskillende gashere (2) 4.3.3 Redes vir die uitbraak in die kusstreek Vogtige en gunstige klimaatstoestande  (2) 4.3.4 Vliegspesie wat skape aanval • Skaapbrommer/Bloubrommer (1) 4.3.5 Biologiese maniere om bosluise te beheer • Voorsien kruie • Natuurlike vyande • Gebruik van aangepaste rasse (Enige 2) (2) 4.4 Skaap inentingsprogram (1) 4.4.1 Speendiere 4.4.2 3–5 maande (1) 4.4.3 Beskerm die ooie op kritieke en delikate stadiums van dragtigheid teen Besmetlike misgeboorte (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 10 DBE/November 2012 NSS – Memorandum 4.4.4 Rol van die staat (a) Kwarentyndienste: • Om te voorkom dat siektes en peste in die land ingebring word • Streng invoerbeheermaatreëls word ingestel/stel beheermaatreëls in vir geproklameerde siektes/gebruik wetstoepassingsagentskappe (wetlike maatreëls, staatsveeartse en veeinspekteurs) om die beweging van diere te beheer (2) (b) Veterinêre navorsing: • Om beter metodes te ontwikkel vir die uitkenning en beheer van siektes • Oplei van veeartse • Navorsingstasies te bedryf • Veeinspekteurs • Voorligtingsdienste (Enige 2) (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou