Business Studies Grade 12 Western Cape Mock 2019 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com WKOD OVERBERG NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 BESIGHEIDSTUDIES SEPTEMBER 2019 NASIENRIGLYNE PUNTE: 300 TYD: 3 hours Hierdie nasienriglyne bestaan uit 46 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 2 SEPT 2019 NOTAS AAN NASIENERS INLEIDING Die notas aan nasieners word voorsien vir gehalteversekeringsdoeleindes om die volgende te verseker: (a) Regverdigheid, konsekwentheid en betroubaarheid in die standaard van nasien (b) Fasiliteer die moderering van kandidate se skrifte op verskillende vlakke (c) Vereenvoudig die nasienproses met inagneming van die breë spektrum nasieners oor die (d) Implementeer toepaslike maatreëls in die onderrig, leer en assessering van die vak by skole/onderwysinstelling 1. Vir nasien- en modereringsdoeleindes, word die volgende kleure aanbeveel: Nasiener: Rooi Interne moderator: Groen 2. Kandidate se antwoorde vir AFDELING B en C moet in volsinne wees. Dit sal egter van die aard van die vraag afhang. 3. Omvattende nasienriglyne word voorsien, maar dit is geensins volledig nie. Behoorlike oorweging moet gegee word aan 'n antwoord wat korrek is, maar: • 'n Ander uitdrukking gebruik as wat in die nasienriglyne gegee word • Uit 'n ander bron kom • Oorspronklik is • 'n Ander benadering gebruik LET WEL: Daar is slegs EEN korrekte antwoord in AFDELING A. 4. Neem kennis van ander verwante antwoorde wat deur kandidate verskaf word en ken punte dienooreenkomstig toe. (In die geval waar die antwoord onduidelik is of 'n mate van begrip aandui, moet deelpunte toegeken word, byvoorbeeld een punt in plaas van die maksimum van twee punte.) 5. Die woord 'Subtotaal' word gebruik om die toekenning van punte binne 'n vraag of subvraag te vergemaklik. 6. Die doel daarvan om punte (gelei deur 'maks' in die uiteensetting van die punte) aan die regterkant te omkring is om konsekwentheid en akkuraatheid te verseker met die nasien van die skrifte asook met berekeninge/moderering. 7. Subtotale van vrae moet in die regterkantlyn geskryf word. Omkring die subtotale, soos aangedui by die toekenning van punte. Dit moet deur 'maks' in die nasienriglyne. Slegs die totaal vir elke antwoord moet in die linkerkantlyn langs die toepaslike vraagnommer verskyn. 8. In 'n indirekte vraag moet die teorie sowel as die antwoord tersaaklik wees en verband hou met die vraag. Copyright reserved Please turn over

Downloaded from hlayiso.com 9. Foutiewe nommering van antwoorde en sub-vrae in AFDELING A en B sal streng gepenaliseer word. Daarom word korrekte nommering in alle afdelings sterk aanbeveel. 10. Geen addisionele krediet moet vir die herhaling van feite gegee word nie. Dui aan met 'n 'H' of 'R'. 11. Neem kennis dat geen punte toegeken sal word vir die aanduiding Ja/Nee in die evalueringstipe vrae wat bevestiging of motivering vereis nie. (Van toepassing op AFDELING B en C) 12. Die verskil tussen 'evalueer' en 'kritiese evaluering' kan soos volg verduidelik word: 12.1 Wanneer 'evalueer' gevra word, word daar van kandidate verwag om te antwoord op óf 'n positiewe/negatiewe manier óf om 'n neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem, bv. Positief: 'COIDA verminder tyd en koste wat spandeer word √ op lang siviele hofgedinge.'√ 12.2 Wanneer 'kritiese evaluering' gevra word, word daar van kandidate verwag om te antwoord op óf 'n positiewe/negatiewe manier óf om 'n neutrale (positiewe en negatiewe) standpunt in te neem. In hierdie geval word van kandidate ook verder verwag om hulle antwoorde te ondersteun met dieper insig, bv. 'COIDA verminder tyd en koste wat spandeer word√ op lang siviele hofgedinge√, want die werkgewer sal nie verantwoordelik wees om vergoeding aan die werknemer te betaal as beserings opgedoen is tydens werksure nie, solank as wat die besigheid kan bewys dat hy nie agterlosig was nie.'√ LET WEL: Bogenoemde kan ook van toepassing wees op 'analiseer'. 13. Die toekenning van punte moet gelei word deur die aard van die vraag, kognitiewe werkwoord wat gebruik is, puntetoekenning in die nasienriglyne en die konteks van elke vraag. Kognitiewe werkwoorde, soos: 13.1 13.1 Adviseer, noem, beskryf in breë trekke, motiveer, aanbeveel, stel voor, (lys nie volledig nie) vereis gewoonlik nie veel diepte in kandidate se antwoorde nie. Die uiteensetting van punte vir elke stelling/antwoord sal dus aan die einde daarvan verskyn. 13.2 Definieer, beskryf, verduidelik, bespreek, brei uit, onderskei/toon verskille/differensieer, regverdig, ontwerp, ontwikkel, ontleed, evalueer, evalueer krities (lys nie volledig nie) vereis meer diepgaande begrip, toepassing en beredenering. Die punte moet dus meer objektief toegeken word om te verseker dat assessering volgens die vasgestelde norme geskied, sodat eenvormigheid, konsekwentheid en regverdigheid behaal kan word. Copyright reserved

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 4 SEPT 2019 14. AFDELING B 14.1 Indien, byvoorbeeld, VYF feite vereis word, sien die kandidaat se EERSTE VYF antwoorde na en ignoreer die res van die antwoorde. Dui dit aan deur 'n lyn deur die onnagesiende gedeelte te trek en gebruik die woord. LET WEL: Dit is slegs van toepassing waar die getal feite gespesifiseer word. 14.2 Indien twee feite in een sin geskryf word, gee VOLLE krediet aan die kandidaat. Punt 14.1 geld steeds. 14.3 Indien daar van kandidate verwag word om hulle eie voorbeelde/menings te gee, beredeneer dit met u kollegas ten einde die alternatiewe antwoorde te finaliseer. 14.4 Gebruik van kognitiewe werkwoorde en toekenning van punte: 14.4.1 Waar die getal feite wat vereis dat kandidate moet 'verduidelik/ bespreek/beskryf', gespesifiseer is, sal dit soos volg nagesien word: • Feit 2 punte (of soos aangedui in die nasienriglyne) • Verduideliking 1 punt Die 'feit' en 'verduideliking' word apart in die nasienriglyne gegee om die toekenning van punte te vergemaklik. 14.4.2 Indien die getal feite nie gespesifiseer word nie, moet puntetoekenning gelei word deur die aard van die vraag en die maksimum punte in die nasienriglyne toegeken. 14.5 EEN punt kan toegeken word vir antwoorde wat maklik is om te herroep, wat een woord as antwoord vereis of wat direk aangehaal word uit 'n scenario/gevallestudie. Dit is spesifiek van toepassing op AFDELING B EN C (waar van toepassing). 15. AFDELING C 15.1 Die punte-uiteensetting vir die opsteltipe vrae is soos volg: Inleiding Maksimum: Inhoud 32 Gevolgtrekking Insig 8 TOTAAL 40 Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 5 SEPT 2019 15.2 Insig bestaan uit die volgende komponente: Struktuur/Uitleg Is daar 'n inleiding, inhoud en 'n gevolgtrekking? 2 Ontleding en Is die kandidaat in staat om die vraag in 2 vertolking opskrifte/subopskrifte te ontleed/korrek te interpreteer sodat begrip van wat gevra word, getoon word? Punte toegeken volgens die onderstaande gids: Alle opskrifte geadresseer: 1 (Een 'A') Interpretasie (16 tot 32 punte): 1 (Een 'A') Sintese Is daar relevante besluite/feite/antwoorde gemaak wat 2 op die vrae gebaseer is? Punte toegeken volgens die onderstaande gids: Geen relevante feite: 0 (Twee '- S') 'n Paar relevante feite: 1 (Een '-S') Slegs relevante feite: 2 (Geen '-S') Opsie 1: Waar 'n kandidaat 50% of meer van die vraag met slegs relevante feite beantwoord het, verskyn geen '-S' in die linkerkantlyn. Ken die maksimum van TWEE (2) punte vir sintese toe. Opsie 2: Waar 'n kandidaat minder as 50% van die vraag met slegs OF 'n paar relevante feite beantwoord het, verskyn een '-S' in die linkerkantlyn. Ken 'n maksimum van EEN (1) punt vir sintese toe. Opsie 3: Waar 'n kandidaat minder as 50% van die vraag met geen relevante feite beantwoord het, verskyn twee '-S' in die linkerkantlyn. Ken 'n NUL punt toe vir sintese. Oorspronklikheid Is daar bewyse van voorbeelde, aktuele inligting, 2 huidige neigings en ontwikkelings? TOTAAL VIR INSIG: 8 TOTAAL VIR FEITE: 32 TOTALE PUNTE VIR OPSTEL (8 + 32) 40 NOTE: 1. Geen punte sal toegeken word vir inhoud wat herhaal word uit die inleiding en gevolgtrekking nie. 2. Die kandidaat verbeur punte vir uitleg indien die woorde INLEIDING en GEVOLGTREKKING nie voorkom nie. 3. Geen punte sal toegeken word vir uitleg as die opskrifte INLEIDING en GEVOLGTREKKING/SLOT nie deur 'n verduideliking ondersteun word nie. 15.3 Die komponente van insig word aan die einde van die voorgestelde antwoord/ nasienriglyne vir elke vraag aangedui. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 6 SEPT 2019 15.4 Sien alle relevante feite na totdat die SUBMAKS/MAKS punte vir elke onder- afdeling behaal is. Skryf SUBMAKS/MAKS nadat maksimum punte behaal is. 15.5 Aan die einde van elke opstel, dui die toekenning van punte vir feite en punte vir insig soos volg aan: (S – Struktuur, A – Ontleding, S – Sintese, O – Oorspronklikheid) soos in die tabel hieronder aangedui. INHOUD PUNTE Feite 32 (maks.) S 2 A 2 S 2 O 2 TOTAAL 40 15.6 Wanneer punte vir feite toegeken word, neem kennis van die submaksimum wat aangedui word, veral as kandidate nie dieselfde subopskrifte gebruik nie. Onthou opskrifte en subopskrifte word aangemoedig en dra by tot insig (struktuur/logiese vloei/volgorde) en dui duidelikheid van denke aan. (Sien PUNTE-UITEENSETTING aan die einde van elke vraag). 15.7 Indien die kandidaat die vraag VERKEERD identifiseer/vertolk, kry hy/sy steeds punte vir uitleg/struktuur. 15.8 Indien 'n ander benadering deur kandidate gebruik word, maak seker dat antwoorde geassesseer word in ooreenstemming met die puntetoekenning/ subopskrifte soos aangedui in die nasienriglyne. 15.9 15.9.1 Ken TWEE punte toe vir volledige sinne. Ken EEN punt toe vir frases/sinsdele, onvoltooide sinne en vae antwoorde. 15.9.2 Met ingang November 2015, sal die TWEE punte nie noodwendig aan die einde van elke voltooide sin getoon word nie. Punte (√) sal geskei wees en langs elke feit aangedui word, bv. 'Produkontwikkeling is 'n groeistrategie√ waar ondernemings poog om nuwe produkte in bestaande markte bekend te stel.'√ Dit sal deur die aard en konteks van die vraag, sowel as die kognitiewe werkwoord wat gebruik is, gelei word. 15.10 Met ingang November 2017, sal die maksimum van TWEE (2) punte vir feite in die nasienriglyne as opskrifte getoon, nie noodwendig vir elke vraag geld nie. Dit sal deur die aard van die vraag bepaal word. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 7 SEPT 2019 AFDELING A (VERPLIGTEND) VRAAG 1 1.1 1.1.1 B √√ 1.1.2 D √√ 1.1.3 A √√ 1.1.4 C √√ 1.1.5 D √√ 1.1.6 C √√ 1.1.7 B √√ 1.1.8 B √√ 1.1.9 B √√ 1.1.10 C √√ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 tersiêre √√ 1.2.2 vaardigheidsontwikkelingsheffing √√ 1.2.3 RSA Kleinhandelspaareffekte √√ 1.2.4 probleemoplossing √√ 1.2.5 byvoordele √√ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 B √√ 1.3.2 I √√ 1.3.3 J √√ 1.3.4 A √√ 1.3.5 F √√ (5 x 2) (10) TOTAAL AFDELING A: 40 UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 1 PUNTE 1.1 20 1.2 10 1.3 10 TOTAAL 40 Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 8 SEPT 2019 AFDELING B Sien SLEGS die EERSTE DRIE antwoorde na. VRAAG 2: BESIGHEIDSOMGEWINGS 2.1 VIER pilare van BBSEB Opsie 1 - Eienaarskap√ - Bestuur√ - Indiensnemingsgelykheid/-billikheid√ - Vaardigheidsontwikkeling√ - Ondernemingsontwikkeling√ - Verskaffers ontwikkeling/Voorkeurverkryging√ - Sosio-ekonomiese ontwikkeling/Korporatiewe maatskaplike investering√ OF Opsie 2 - Eienaarskap√ - Bestuur en beheer√ - Vaardigheidsontwikkeling√ - Ondernemings en verskaffersontwikkeling√ - Sosio-ekonomiese ontwikkeling√ LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na. (4 x 1) (4) 2.2 Doel van WAV - Voorsien 'n raamwerk/struktuur vir arbeidsverhoudinge tussen werkgewers/werknemers/vakbonde/werkgewerorganisasies. √√ - Bevorder/Fasiliteer kollektiewe bedinging by die werkplek/op sektorale vlak.√√ - Bevorder werkplekforums om werknemers in besluitneming te akkommodeer. √√ - Verskaf die reg op uitsluiting deur die werkgewer as 'n reaksie op lang, uitgerekte stakings. √√ - Bevorder billike arbeidspraktyke tussen werkgewers en werknemers. √ √ - Gee duidelikheid aan die oordrag van indiensnemingskontrakte tussen huidige en nuwe werkgewers. √√ - Bevorder eenvoudige prosedures vir die registrasie van vakbonde/ werkgewerorganisasies. √√ - Bevorder ekonomiese ontwikkeling/maatskaplike geregtigheid/ arbeidsvrede om te verseker dat die werkplek die basiese regte van werknemers sal handhaaf. √√ - Voorsien vir die vestiging van die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA) om dispute te besleg/Maak voorsiening vir beslegting van arbeidsgeskille. √√ - Vestig Arbeidshowe en Arbeidsappelhowe. √√ - Enige ander relevante antwoord wat met die doel van die WAV verband hou. Maks (8) 2.3 WBD bepalings van die stellings 2.3.1 Siekteverlof √√ 2.3.2 Verbod op Kinder- en Gedwongearbeid √√ 2.3.3 Oortyd √√ 2.3.4 Beëindiging van indiensneming √√ (8) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 9 SEPT 2019 2.4 Wetgewing 2.4.1 Wet op Vergoeding op Beroepsbeserings en -siektes, 1997 (Wet 61 van 1997)/Wet op Vergoeding op Beroepsbeserings en -siektes, 1993 (Wet 130 van 1993)/Wet op Vergoeding op Beroepsbeserings en - siektes/'COIDA'.√√ (2) Motivering: 'n Werknemer van Mabalingwe Safari Wildreservaat het sy hand as gevolg van 'n ongeluk verloor terwyl hy sy pligte nagekom het/Bestuur weier om die eis by die Vergoedingsfonds in te dien/Hulle het nie die werknemer by die Kommissaris van die Vergoedingsfonds geregistreer nie.√ (1) LET WEL: Ken geen punte toe vir die motivering indien die Wet verkeerd geïdentifiseer is. Maks (3) 2.4.2 Strafmaatreëls vir nievoldoening - Mabalingwe Safari Wildreservaat (MSR) kan beboet word√ vir die weiering om die eis in te dien/oortreding van die wet.√ - MSR kan gedwing word om groot betalings te maak√ indien hulle nie die nodige voorsorgmaatreëls volgens die Wet getref het nie.√ - MSR kan gedwing word om enige herstelkoste te betaal√ wat deur die Vergoedingsfonds vereis word.√ - Die werknemer kan MSR hof toe neem√ omdat hy/sy nie by die Kommissaris van die Vergoedingsfonds geregistreer is nie.√ - Indien MSR skuldig gevind word aan enige oortreding√, sal hulle groot boetes betaal/tronkstraf in die gesig staar.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die strafmaatreëls vir nievoldoening van COIDA. Maks (4) 2.4.3 Aanbevelings van maniere om aan COIDA te voldoen - MSR moet ŉ veilige gesonde omgewing skep.√√ - Rekord hou van werknemers se inkomste en besonderhede van werk vir 4 jaar.√√ - Alle ongevalle aanmeld aangaande dood / beserings / siektes. √√ - MSR moet bewyse van verdienstes jaarliks voor 1 Maart indien. √√ - Moet heffings betaal aan die Vergoedingsfonds. √√ - Sorg dat die omgewing / toerusting en werkplek in ŉ goeie toestand is. √√ - Toelaat dat inspekteurs gereeld inspeksies uitoefen. √√ - Mag nie heffings vir COIDA vanaf werknemers aftrek nie. √√ - MSR moet sorg dra dat eise vir ongelukke binne 12 maande vanaf die ongeluk geskied. √√ - Enige ander relevante feit rakende die toepassing van COIDA. LET WEL: Moenie punte toeken vir registrasie by die Vergoedingskommisaris nie - scenario. Maks (6) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 10 SEPT 2019 2.5 Soorte diversifikasie strategieë - Konsentriese/Verwante diversifikasie√√ o Die onderneming voeg 'n nuwe produk/diens wat verwant is aan huidige produkte en wat aantreklik vir nuwe klante kan wees.√ o Vind plaas wanneer 'n besigheid sy produkreeks en markte wil vergroot.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met konsentriese/ verwante as ‘n diversifikasie strategie. Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) - Horisontale diversifikasie√√ o Die besigheid voeg nuwe produkte of dienste wat geen verband het met huidige produkte nie, maar wat aanloklik vir huidige klante kan wees.√ o Vind plaas wanneer 'n besigheid 'n ander besigheid oorneem of saamsmelt wat op dieselfde produksievlak is, maar 'n ander produk aanbied.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met horisontale diversifikasie as ‘n diversifikasie strategie. Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) - Konglomerate/Onverwante diversifikasie√√ o Die besigheid voeg nuwe produkte of dienste by wat glad nie verwant is aan huidige produkte nie, maar wat vir nuwe groepe klante aanloklik kan wees.√ o Konglomerate/Onverwante diversifikasie beteken dat 'n besigheid groei met nuwe produkte, dienste en markte.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met konglomerate/ onverwante Strategie (2) Beskrywing (1) Submaks (3) LET WEL: Merk slegs die eerste DRIE. Maks (9) 2.6 Uitdagings van besigheidsomgewings en mate van beheer BESIGHEIDS- MATE VAN UITDAGINGS OMGEWING BEHEER (a) 'n Onlangse sikloon het 40% van die produsent se Makro √√ Geen beheer √ suikerrietgewasse vernietig √ (b) Produksie in die fabriek het tot stilstand gekom/ gebreek het as Mikro √√ Volle beheer √ gevolg van geen onderhoud √ (c) Die vraag na suikerprodukte het Beperkte beheer/ afgeneem aangesien hul kliënte op Mark √√ min invloed √ soek is na gesonder alternatiewe.√ Maks (3) Maks (6) Maks (3) Maks (12) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 11 SEPT 2019 1. Sien slegs die EERSTE uitdaging vir elke omgewing na. 2. Indien die besigheidsomgewing nie met die uitdaging verband hou nie, sien slegs die uitdaging na. 3. Ken volledige punte vir die besigheidsomgewing al is die uitdaging nie volledig aangehaal nie. 4. Die mate van beheer moet met die besigheidsomgewing verband hou. 5. Geen punte word toegeken vir die mate van beheer indien die besigheidsomgewing nie genoem is nie. 6. Aanvaar enige volgorde. 2.7 Uitvoering van die strategiese bestuursproses OPSIE 1 - Besighede behoort 'n duidelike visie, missieverklaring en meetbare/ realistiese doelwitte in plek te hê.√√ - Formuleer alternatiewe strategieë om op die uitdagings te reageer.√√ - Ontwikkel ('n) aksieplan(ne) wat die take wat gedoen moet word/spertye wat behaal moet word/hulpbronne wat verkry moet word, ens. insluit.√√ - Implementeer die gekose strategieë deur dit aan belanghebbendes te kommunikeer/organiseer die besigheid se hulpbronne/motiveer die personeel.√√ - Besighede behoort voortdurend te evalueer, moniteer, strategieë te meet om korrektief te kan ingryp.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die uitvoering van die strategiese bestuurproses. OF OPSIE 2 - Besighede behoort hul visieverklaring te hersien.√√ - Ontleed/Hersien die missieverklaring.√√ - Formuleer 'n strategie, soos 'n verdedigende/afleggingstrategie.√√ - Implementeer 'n strategie, deur 'n templaat soos 'n aksieplan te Gebruik.√√ - Beheer/Evalueer/Moniteer die geïmplementeerde strategie om gapings/afwykings in die implementering te identifiseer.√√ - Besighede behoort regstellende stappe te neem om te verseker dat doelstellings/ doelwitte bereik word.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die uitvoering van die strategiese bestuurproses. LET WEL: Aanvaar stappe in enige volgorde. Maks (6) [60] UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 2 PUNTE 2.1 4 2.2 8 2.3 8 2.4.1 3 2.4.2 4 2.4.3 6 2.5 9 2.6.1 3 2.6.2 6 2.6.3 3 2.7 6 TOTAAL 60 Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 12 SEPT 2019 VRAAG 3: BESIGHEIDSGELEENTHEDE 3.1 Faktore wat oorweeg moet word wanneer beleggings-besluite geneem word - Begrotings √ - Belasting √ - Beleggingsbeplanningsfaktore √ - Beleggingsperiode √ - Inflasiekoers √ - Likiditeit √ - Opbrengs op belegging √ - Risiko √ - Wisselvalligheid (Fluktuasies op beleggingsmarkte) √ - Skommelinge / Ekonomiese stabiliteit - Volg rekord / Geskiedenis / Prestasie van die onderneming / sektor waarin belê moet word. √ - Addisionele koste / Administrasiefooie / Makelaar van toepassing op die tipe belegging. √ - Enige ander relevante voorbeeld van nie-versekerbare risiko's. LET WEL: Sien slegs die eerste TWEE (2) na. (2 X 1) (2) 3.2 Regering/RSA-keinhandeleffekte Positiewe / Voordele - Gewaarborgde opbrengste √ aangesien rentekoers vir die hele beleggingsperiode vasgestel word. √ - Beleggings kan maklik toeganklik wees √ aangesien kontant na die eerste twaalf maande teruggetrek kan word, onderhewig aan strawwe. √ - Geen koste / koste / kommissies betaalbaar √ op hierdie tipe belegging nie. √ - Rentekoerse is markverwant √ en lok meer beleggers. √ - Rente kan twee keer per jaar √ ontvang word. √ - Lae risiko / Veilige belegging √ aangesien dit belê word met die Suid- Afrikaanse regering wat nie gelikwideer kan word nie. √ - Dit is 'n bekostigbare tipe belegging √ vir alle vlakke van inkomsteverdieners, insluitende pensioenarisse. √ - Kleinhandelseffekte word maklik √ gerieflik elektronies / van enige Poskantoor / direk vanaf die Nasionale Tesourie verkry. √ - Rente is gewoonlik hoër √ as op vaste deposito's. √ - Kleinhandelseffekte word op die kapitaalmarkte√ / op die JSE genoteer. √ - Beleggers jonger as 18 jaar / Minderjariges mag met behulp van 'n wettige voog belê √ wat spaar van jong ouderdom aanmoedig. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van Regering/RSA-keinhandeleffekte. EN / OF Negatiewe / Nadele - Kleinhandeleffekte kan nie aan banke gesedeer word √ as sekuriteit vir die verkryging van lenings nie. √ - 'n Minimum van R1 000 moet belê word √ wat vir sommige klein beleggers moeilik kan wees. √ - Kleinhandeleffekte is nie vrylik oordraagbaar √ onder beleggers nie. √ - Beleggers moet geldige SA identifikasie hê √ moet ouer as 18 jaar wees wat buitelanders / jongmense kan ontmoedig om te belê. √ - Strawwe word gehef vir vroeë onttrekkings√ indien die spaargeld minder as 12 maande oud is. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van Regering/RSA-keinhandeleffekte. (4 X 2) (8) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 13 SEPT 2019 3.3 Ondernemingsvorme 3.3.1 Eenmansaak √√ (2) Motivering: 'Mandla is die enigste eienaar van die besigheid/is (ook) vir alle sakerisiko's verantwoordelik.'√ (1) LET WEL: Ken geen punte toe vir die motivering indien die ondernemingsvorm nie korrek geïdentifiseer is nie. Maks (3) 3.3.2 Sukses en/of mislukkingsfaktore van 'n eenmansaak SUKSES MISLUKKING Verdeling - Eienaar ontvang alle - Winste kan te min wees√ van winste winste√ van die vir uitbreiding.√ besigheid.√ - Die eienaar kan die wins - Winste kan te min wees√ gebruik√ om die besigheid om alle besigheidskuld te uit te brei.√ delg√/Eienaar mag besluit√ om nie uit te brei nie.√ - Enige ander relevante - Enige ander relevante oorsaak wat verband hou antwoord wat verband hou met die verdeling van met die verdeling van winste op die sukses van winste op die mislukking 'n eenmansaak. van 'n eenmansaak. Submaks (4) Wetgewing - Dit is maklik/goedkoop√ - Besighede kan slegs om te begin.√ kwalifiseer vir meer lenings√ indien hulle 'n lisensie het√/Dit is nie maklik√ om lenings te kry nie.√ - Daar is beperkte wetlike - Besigheid het geen vereistes√ ten opsigte regspersoon nie/ van die naam van die onbeperkte besigheid.√ aanspreeklikheid√ en die eienaar kan gedagvaar/ verantwoordelik gehou word vir die besigheid se skuld.√ - Dit is nie verpligtend√ om - Besigheid het geen finansiële state te oudit kontinuïteit nie√ want dit nie.√ hang van die lewe van die eienaar af.√ - Enige ander relevante - Enige ander relevante antwoord wat verband antwoord wat verband hou met wetgewing en hou met wetgewing en die sukses of mislukking die sukses of mislukking van 'n eenmansaak. van 'n eenmansaak. Submaks (4) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 14 SEPT 2019 SUKSES MISLUKKING Belasting - Eienaar word slegs op - As winste te groot raak√ persoonlike winste√ kan dit 'n hoë belasting in belas. √ persoonlike hoedanigheid wees. √ - Afhangend van hoeveel - Versuim deur die eienaar inkomste die eienaar om te voldoen aan verdien√ kan sy / haar persoonlike belastingkoers laer wees inkomstebelasting- as die maatskappy- regulasies √ kan lei tot belastingkoers. √ aansienlike finansiële - As die eienaar onder 'n boetes wat deur die sekere drempelbedrag SAID opgelê word. √ per jaar verdien√ is geen inkomstebelasting betaalbaar nie √en word die winste van die onderneming dus nie belas nie. √ - Enige ander relevante - Enige ander relevante antwoord wat verband antwoord wat verband hou met belasting en die hou met belasting en die sukses of mislukking van sukses of mislukking van 'n eenmansaak. 'n eenmansaak. Submaks (4) LET WEL: Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie. Die sukses en/of mislukkingsfaktore moet met eenmansaak verband hou. Maks (12) 3.4 Rente 3.4.1 OOS BANK: Enkelvoudige rente FORMULE: Rente = H x R x T √ R50 000√ x 9% x 2 jaar √ = R9 000√ 1. Ken volpunte toe (3) as die antwoord korrek is en geen bewerkinge word gewys nie. 2. Indien bewerkinge korrek getoon is, maar die finale antwoord is verkeerd, ken 'n maksimum van TWEE punte toe. 3. Indien die antwoord verkeerd is, ken 'n maksimum van EEN punt toe vir die verstaan van konsep en metode. 4. Indien geen bewerkinge gewys word nie en die antwoord is verkeerd, word NUL punte toegeken. Maks (3) 3.4.2 WES BANK: Saamgestelde rente Opsie 1 Jaar 1: R50 000√ x 9% = R4 500 √ Jaar 2: R54 500√ x 9% = R4 905 √ Totale rente = R9 405 √ OF n Opsie 2 FORMULE: H x (1 + r) √ R50 000 √ x (1+9/100)2 √ R50 000 x (1.09)2 =R59 405√ Totale rente = R59 405- R50 000 = R9 405√ Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 15 SEPT 2019 1. Ken volpunte toe (4) as die antwoord korrek is en geen bewerkinge word gewys nie. 2. Indien bewerkinge korrek getoon is, maar die finale antwoord is verkeerd, ken 'n maksimum van DRIE punte toe. 3. Indien die antwoord verkeerd is, ken 'n maksimum van EEN punt toe vir die verstaan van konsep en metode. 4. Indien geen bewerkinge gewys word nie en die antwoord is verkeerd, word NUL punte toegeken. Maks (4) 3.4.3 Beste beleggingsopsie Saamgestelde rente √√ (2) Motivering Saamgestelde rente opbrengs van R9 405 is hoër as die enkelvoudige rente/Leicester verdien rente op opgelope rente.√ (1) LET WEL: Ken geen punte toe vir die motivering indien die beste beleggingsopsie nie geïdentifiseer is nie. Maks (3) 3.5 Leierskapstyle 3.5.1 Outokratiese leierskapstyl Positiewe / Voordele - Vinnige besluite kan geneem word √ sonder raadpleging / oorweging van volgelinge / werknemers. √ - Werk word betyds √ / op skedule gedoen. √ - Lyn van opdrag / kommunikasie is duidelik √ aangesien dit bo-af is / volgers weet presies wat om te doen. √ - Direkte toesig en streng beheer √ verseker hoë kwaliteit produkte / dienste. √ - Verskaf sterk leierskap √ wat nuwe werknemers selfversekerd en veilig laat voel. √ - Werk goed in groot maatskappye √ waar konsultasie met elke werknemer onprakties is. √ - Duidelike leiding kan gegee word √ aan lae geskoolde / onervare / nuwe personeel. √ - Nuttig in 'n krisis / dringende situasie √ bv. na 'n ongeluk / vergadering streng spertye. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van Outokratiese leierskapstyl. EN / OF Negatiewe / Nadele - Leiers en volgelinge kan verdeeld raak √ en mag nie saamstem oor maniere om probleme op te los nie. √ - Werkers kan gedemotiveer word √ indien hul menings / idees nie oorweeg word nie. √ - De-gemotiveerde werkers het 'n negatiewe invloed √ op produktiwiteit. √ - Nuwe / Kreatiewe / Kosteverminderende idees mag nie gebruik √ / geïmplementeer word / nooit oorweeg word nie. √ - Volgers kan voel dat hulle nie waardeer word nie √ wat lei tot hoë afwesigheid / hoë werknemersomset. √ Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 16 SEPT 2019 - Ervare / Hoogs geskoolde werkers sal 'n outokratiese leierskapstyl weerstaan √ omdat dit lei tot stadige groei / lae deelname / minder kreatiwiteit. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van Outokratiese leierskapstyl. Maks (4) 3.5.2 Transaksionele leierskapstyl Positiewe / Voordele - Moedig werknemers aan om hard te werk √ omdat hulle belonings sal ontvang. √ - Verbeter werknemers se produktiwiteit √ en moraal. √ - Besigheidsdoelwitte en doelwitte kan bereik word √ as werknemers gemotiveer word. √ - Werknemers weet √ wat van hulle verwag word. √ - Dissiplinêre aksieprosedures √ word goed gekommunikeer. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van Transaksionele leierskapstyl. EN / OF Negatiewe / Nadele - Werknemers kan verveeld raak √ / kreatiwiteit verloor omdat hulle reëls / prosedures moet volg. √ - 'n Transaksionele leier sal die werkverrigting van werknemers moet monitor √ om te verseker dat verwagtinge nagekom word. √ - Bestuur / beheer van werknemers √ kan tydrowend wees. √ - Sommige werknemers kan gedemoraliseer / ongemotiveerd wees √ indien hulle nie die teikens bereik of bereik het nie, alhoewel hulle baie hard gewerk het. √ - Nie geskik vir spanwerk nie √ aangesien alle spanlede gestraf kan word vir swak prestasie wat deur een spanlid veroorsaak word. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van Transaksionele leierskapstyl. Maks (4) 3.6 Voorleggings 3.6.1 ‘voorstelle van die nuwe klient op ‘n bord aangeteken, gestoor en per epos aan die aankoopdepartement van BPS gestuur’/’op ‘n bord aangeteken, gestoor en per epos’ √ (1) 3.6.2 Effektiwiteit van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel Positives/Advantages - Beelde kan direk van die rekenaar geprojekteer word √, so geen eksterne projektors/toestel is nodig nie. √ - Spesiale penne laat die aanbieder toe om op die bord te skryf √ terwyl voorbereide beelde gewys word. √ - Addisionele notas wat gedurende die aanbieding bygevoeg is √ kan na die aanbieding op die rekenaar gestoor word. √ - Kan met die raak van 'n vinger beheer word √, so die aanbieder kan gedurende die aanbieding van die rekenaar af wegbeweeg. √ - Maklike kombinering √ van klank/ander visuele hulpmiddels. √ - Nuttig om terugvoer te stoor √ en nuwe idees. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 17 SEPT 2019 EN/OF Negatiewe/Nadele - Kan slegs deur 'n aanbieder gebruik word wat weer √ van die unieke kenmerke van die interaktiewe/slimborde en dit tot hulle voile potensiaal gebruik. √ - Kan nie aan enige rekenaar gekoppel word nie √ aangesien 'n spesiale sagtewarelisensie nodig is om dit te gebruik. √ - Tegniese uitdagings kan dit oneffektief maak √, bv. verloor die sein terwyl dit gebruik word. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van interaktiewe/slimborde as 'n visuele hulpmiddel. Maks (8) 3.6.3 Faktore om in ag te neem tydens ŉ aanbieding - Skep geloofwaardigheid deur jouself aan die begin voor te stel.√√ Noem/Toon die belangrikste inligting eerste.√√ - Maak die doel/hoofpunte van die aanbieding duidelik/bekend aan die begin van die aanbieding.√√ - Gebruik toepaslike afdelingtitels/opskrifte/sub-opskrifte/'bullets'.√√ - Som die hoofpunte van die aanbieding weer aan die einde ter afsluiting op.√√ - Staan in 'n goeie plek/regop, waar die gehoor die aanbieding/aanbieder duidelik kan sien.√√ - Vermy dit om agter die toerusting weg te kruip.√√ - Moenie aan die begin rammel/mompel nie, om te verhoed dat die gehoor verlore raak/belangstelling verloor.√√ - Vang/Behou luisteraars se aandag/Betrek die gehoor met 'n verskeidenheid van metodes, bv. kort video-grepe/klankeffekte/ humor√√, ens. - Behou oogkontak met die gehoor.√√ - Wees hoorbaar vir alle luisteraars/gehoor.√√ - Pas jou stemtoon/tempo in sekere afdelings aan om eentonigheid te vermy.√√ - Maak die aanbieding interessant met visuele hulpmiddele/aanhalings/voorbeelde/ gebruik visuele hulpmiddele effektief.√√ - Gebruik toepaslike gebare, bv. met hande om sekere punte te beklemtoon.√√ - Praat met energie en entoesiasme.√√ - Behou jou tempo/Moenie te vinnig vorder of te stadig praat nie.√√ - Hou die aanbieding kort en eenvoudig.√√ - Sluit af met 'n sterk/treffende slot wat onthou sal word.√√ - Maak seker dat die gehoor weggaan met spesifieke inligting/voordele.√√ - Sluit af met 'n stelling/aanhaling wat tot 'n professionele/treffende einde sal lei.√√ - Bestuur tyd doeltreffend om tyd vir vrae toe te laat. √√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met faktore wat die aanbieder tydens 'n aanbieding in gedagte moet hou. LET WEL: Aanvaar slegs faktore wat TYDENS die aanbieding oorweeg word. Maks (8) [60] Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 18 SEPT 2019 UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 3 PUNTE 3.1 2 3.2 8 3.3.1 3 3.3.2 12 3.4.1 3 3.4.2 4 3.4.3 3 3.5.1 4 3.5.2 4 3.6.1 1 3.6.2 8 3.6.3 8 TOTAAL 60 VRAAG 4: BESIGHEIDSROLLE 4.1 Ekonomiese regte van werknemers - Geen gedwonge arbeid √ - Vry om ‘n werk of beroep te kies √ - Billike salarisse en lone √ - Billike werksure √ - Veilige en gesonde werksomstandighede √ - Reg om ‘n vakunie te stig/aan ‘n vakunie te behoort √ - Reg om aan ‘n wettige staking deel te neem √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die ekonomiese regte van werknemers. LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) na. (3 X 1) (3) 4.2 Etiek ONETIESE TIPE AANBEVELING PRAKTYK 4.2.1 4.2.2 4.2.3 Sy wil ŉ intieme Seksuele - Skep ŉ werksomgewing waarbinne verhouding met Ben teistering√√ almal gerespekteer word. √√ hê in ruil vir - Lei werkers op oor seksuele teistering bevordering. √ kwessies. √√ - Implementeer klagte- en dissiplinêre prosedures.√√ - Formuleer ŉ beleid oor seksuele teistering.√√ - Daar moet interne ondersoeke gedoen word om die erns van die klagte te ondersoek.√√ - Verseker dat daar aan wet / beleide voldoen word. √√ - Ernstige gevalle moet by die - SAPS aangemeld word.√√ - Enige ander relevante strategie om seksuele teistering te hanteer. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 19 SEPT 2019 Charney gebruik Ongemagtigde - Voer gereelde oudits uit. ook die besigheid gebruik van - Kweek ŉ bewustheid vir die impak van se petrolkaart vir fondse √√ die ongemagtigde gebruik van fondse. persoonlike ritte. √ - Identifiseer kwesbare areas soos petrolkaarte.√√ - Bekamp misbruik deur interne ouditkontrole.√√ - Formuleer ŉ strategie oor die korrekte gebruik van bv. petrolkaarte en kommunikeer dit aan die werkers.√√ - Beperk die aantal werknemers wat toegang het tot bv.pertolkaarte.√√ - Daar kan ŉ skriftelike waarskuwing aan Charney gegee word en verhaal die geld van sy salaris aan die einde van die maand.√√ - Begin ŉ logboek wat deur besighede geteken moet word sodra die werknemer vertrek.√√ - Plaas ŉ moniterende GPS in die voertuig.√√ - Enige ander relevante strategie om misbruik van werksfondse te hanteer. Sy gereeld op Misbruik van - Spreek werknemers wat tyd misbruik Vrydae afwesig is.√ werkstyd√√ direk aan. √√ - Reël tye sodanig dat werkers tyd het vir persoonlike sake. √√ - Formuleer ŉ strategie oor die korrekte gebruik van werkstyd.√√ - Skep ŉ kultuur van gesonde werksetiek en spanwerk in die werksplek.√√ - Enige ander relevante strategie om die misbruik van werkstyd te hanteer. Maks (3) Maks (6) Maks (6) 4.3 Impak van Korporatiewe Maatskaplike Investering op besighede Positiewe/Voordele - Besighede kan ervare werknemers lok/vergroot die poel geskoolde arbeid √ wat tot verhoogde produktiwiteit kan lei. √ - Positiewe/verbeterde beeld √, aangesien hulle goed na hul werkers omsien/op 'n verantwoordelike manier optree. √ - Kan mededingende voordeel hê√, want dit lei tot goeie publisiteit/ verbeterde reputasie. √ - Bevorder verbruikerslojaliteit √ wat tot verhoogde verkope lei. √ - KMI-programme √ kan as 'n bemarkingstrategie gebruik word om hulle produkte te bevorder. √ - Besighede geniet die welwillendheid/ondersteuning√ van gemeenskappe. √ - KMI-programme bevorder spanwerk√ in besighede. √ - KMI help om beleggers te lok √ as gevolg van verhoogdewinste/inkomste. √ - Gee Besighede belastingvoordele √, soos belastingvermindering/- rabatte. √ - Ondersteun die oplossing van sosio-ekonomiese kwessies √ soos armoede/werkloosheid √, ens. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 20 SEPT 2019 - Die kanse is minder dat die regering die kwessie deur wetgewing sal afdwing√ indien besighede vrywillig in KMI betrokke raak. √ - Werknemers voel dat hulle 'n verskil maak √ deur vir die besigheid te werk. √ - Dit help om personeel te behou/laer personeelomset √ omdat daar na werknemers se gesondheid/veiligheid omgesien word. √ - Verbeter werknemers se gesondheid √ deur gefokusde KMI- projekte. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van KMI op Besighede. EN / OF Negatiewe/Nadele - Besighede mag nie ondersteun word nie/Verbruikers mag nie hulle produkte/dienste koop nie √ wat tot 'n afname in verkope kan lei. √ - Klein en medium besighede vind dit moeilik√ om KMI projekte te implementeer. √ - Gedetailleerde verslae moet opgestel word √, wat tydrowend kan wees. √ - Maatskaplike spandering kan die besigheid/ekonomie se effektiwiteit verminder √ wat dit minder mededingend maak. √ - Maatskaplike betrokkenheid word uit die besigheid se winste befonds √ wat gebruik kon word om kliente te bevoordeel/pryse te verlaag. √ - KMI aktiwiteite trek die fokus √ van die besigheid se kernfunksies af. √ - Besighede kan dit moeilik vind √ om wetgewing wat KMI beheer natekom. √ - Dit kan finansiele risiko verhoog √, aangesien programme geld kos en 'n negatiewe impak op winste kan hê. √ - Dit is moeilik om die effektiwiteit van maatskaplike investering √ te meet. √ - Dit is nie maklik om die presiese behoeftes van die gemeenskap te bepaal nie √, wat tot vrugtelose uitgawes kan lei. √ - Die meeste bestuurder is nie opgelei/kort ondervinding √ om maatskaplike programme te hanteer. √ - Werknemers kan meer tyd spandeer aan die KMI projekte √ in plaas daarvan om op hul kern pligte te fokus. √ - Die verskaffing van goedere/dienste vir die behoeftes van die verbruikers √, is volgens sommige belanghebbendes, reeds ‘n maatskaplike verantwoordelik. √ - Aandeelhouers mag minder dividende ontvang√, aangesien winste op KMI bestee is. √ - Sommige aandeelhouers/belanghebbendes kan hul ondersteuning van die besigheid onttrek √ aangesien hulle voel dat maatskaplike kwessies die verantwoordelikheid van die regering is. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van KMI op besighede. Maks (8) 4.4 Stadia van spanontwikkeling - Vorming√√ o Individue samel inligting/indrukke in oor mekaar/die omvang van die taak en hoe om dit te benader.√ o Dis 'n gemaklike stadium om in te wees.√ o Individue fokus daarop om met roetine-take besig te wees, soos spanorganisering/wie doen wat/wanneer vergader gaan word√, ens. o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met vorming stadium van spanontwikkeling. Stadium (2) Verduideliking (1) Submaks (3) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 21 SEPT 2019 - Storm/Bestorming √√ o In hierdie stadium is daar konflik √ omdat spanlede gekonfronteer word met mekaar se idees. √ o Spanlede bevraagteke mekaar se idees en opinies√ omdat alkeen die spanleier wil wees. √ o Spanne gaan deur ‘n tydperk van konflik/ongemak√ nadat dit gevorm is.√ o Spanlede wil kompeteer √ for cvir oorweging. √ o Spanlede maak oop teenoor mekaar √ en konfronteer mekaar se idees/opinies.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met storm/bestorming stadium van spanontwikkeling. Stadium (2) Verduideliking (1) Submaks (3) - Normering/Stel van norme/ Skikking en versoening √√ o Spanlede aanvaar mekaar √ en stel gemeenskaplike doelwitte en waardes vir die span. √ o Spanlede vorm ooreenkoms √ en konsensus oor die pad voorentoe. √ o Rolle en verantwoordelikhede is duidelik √ en word aanvaar. √ o Prosesses, werkstyle en respek ontwikkel. √ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met Normering/Stel van norme/ Skikking en versoening stadium van spanontwikkeling. Stadium (2) Verduideliking (1) Submaks (3) - Prestasie/Werkverrigting/Werk as 'n span na 'n doel √√ o Spanlede is bewus van strategieë en doelwitte van die span.√ o Hulle het rigting sonder inmenging van die spanleier.√ o Prosesse en strukture is vasgestel.√ o Leiers delegeer en hou toesig oor die prosesse en prosedures.√ o Alle spanlede is nou bekwaam, onafhanklik en in staat om die besluitnemings-proses sonder toesig te hanteer.√ o Verskille tussen spanlede word waardeer en gebruik om die span se prestasie te verbeter.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met prestasie/werkverrigting/ werk as ‘n span na ‘n doel, van spanontwikkeling. Stadium (2) Verduideliking (1) Submaks (3) - Ontbinding/Treurtydperk √√ o Die fokus is op die voltooiing van die taak/afsluiting van die projek.√ o Die ontbinding van die span kan traumaties wees, omdat spanlede dit moeilik mag vind om weer as individue te funksioneer.√ o Alle take moet voltooi word voordat die span finaal uitmekaar kan gaan.√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met ontbinding/treurtydperk van spanontwikkeling. Stadium (2) Verduideliking (1) Submaks (3) Merk slegs die eerste DRIE (3) stadia. Maks (9) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 22 SEPT 2019 4.5 Probleemoplossingstegnieke 4.5.1 Delphi-tegniek √√ (2) Motivering: Bestuur het kundiges versoek om maniere voor te stel om hulle besigheidsprobleme op te los. √ (1) LET WEL: Geen punte word vir die motivering toegeken indien die probleemoplossingstegniek verkeerd. Maks (3) 4.5.2 Voordele van die Delphi tegniek - Spaar koste aangesien √ kenners nie bymekaar gebring word nie. √ - Kundiges sal duidelike idees/oplossings bied √ om lae produktiwiteit/winsgewendheid op te los/te hanteer.√ - Paneellede/Kundiges gee nuwe inligting √ oor probleme. √ - Inligting van kundiges ontvang word√, kan vertroulik gehou word. √ - Dit verminder geraasvlakke in 'n kantooromgewing √, want daar is geen groepsbespreking nie. √ - Paneellede/Kundiges moet konsensus bereik √, sodat die beste oplossing gevind kan word. √ - Alle kundiges word ewe veel geleentheid gebied om hul opinies te gee√, so niemand kan die proses domineer nie. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met voordele van die Delphi-tegniek om besigheidsprobleme op te los. Maks (8) 4.5.3 Maniere om 'n omgewing in die werksplek te skep wat kreatiewe denke stimuleer - VCR moet die belangrikheid van kreatiewe denke beklemtoon deur te verseker dat personeellede weet dat hulle idees gehoor sal word.√√ - Moedig personeel aan om nuwe idees/opinies/oplossings voor te stel.√√ - Plaas voorstelhouers op verskeie plekke in die werksplek en hou kommunikasiekanale oop vir nuwe idees. √√ - VCR moet personeel oplei om innoverende tegnieke/kreatiewe probleemoplossingsvaardighede/geheuekaarte/laterale denke te gebruik. √√ - Moedig posuitruilings binne die organisasie aan/bestudeer hoe ander besighede dinge doen. √√ - Moedig alternatiewe maniere van werk/dinge doen aan. √√ - Reageer entoesiasties op alle idees en laat niemand minderwaardig voel nie. √√ - Beloon kreatiwiteit deur beloningskemas vir spanne/individue wat kreatiewe idees voorstel. √√ - Skep 'n werksomgewing wat kreatiwiteit bevorder met min afleidingsmiddels. √√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met maniere hoe VCR 'n omgewing kan skep wat kreatiewe denke in die werksplek stimuleer. LET WEL: Die klem is op maniere hoe VCR 'n omgewing kan skep wat kreatiewe denke in die werksplek stimuleer' en NIE die voordele nie. Ken geen punte toe vir werknemers word aangemoedig om nuwe idees te genereer' nie. Maks (6) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 23 SEPT 2019 4.6 Grieweprosedure - ŉ Gegriefde werknemer moet die insident/grief mondelings aan sy/haar toesighouer / bestuurder rapporteer √, wat die grief binne 3 – 5 werksdae moet oplos. √ - Indien die werknemer en die toesighouer dit nie kan oplos nie √, kan die werknemer dit na die volgende bestuursvlak neem. √ - Die werknemer kan oorgaan tot ŉ meer formele proses √, waar die grief skriftelik / op ŉ besigheid se griewe-vorm / ingedien moet word. √ - Die gegriefde werknemer moet ŉ skriftelike antwoord ontvang √ in reaksie op die geskrewe grief. √ - ŉ Grieweverhoor /-vergadering moet gehou word met alle betrokke partye teenwoordig. √ - Notule moet van die vergadering gehou word √ en enige formele resolusie / besluit moet op die formele griewe-vorm aangeteken word. √ - Indien die werknemer nie tevrede is nie √, kan hy / sy die saak na die hoogste bestuursvlak verwys. √ - Topbestuur behoort ŉ vergadering te belê / met alle relevante partye betrokke. √ - Notule van hierdie vergadering moet opgeneem / op leêr geplaas word √ en die uitkoms / besluit moet op die formele griewe-vorm aangeteken word. √ - As die werknemer nog steeds nie tevrede is nie, kan hy / sy die saak na die KVBA verwys√, wat die finale besluit oor die saak sal neem. √ - Die saak kan na die Arbeidshof verwys word op appél √ as die gegriefde werknemer nie tevrede is met die KVBA se besluit nie. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die korrekte prosedure om griewe in die werkplek te hanteer. LET WEL: Die prosedure kan in enige volgorde wees. Maks (8) [60] UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 4 PUNTE 4.1 3 4.2.1 3 4.2.2 6 4.2.3 6 4.3 8 4.4 9 4.5.1 3 4.5.2 8 4.5.3 6 4.6 8 TOTAL 60 Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 24 SEPT 2019 VRAAG 5: BESIGHEIDSBEDRYWIGHEDE 5.1 Aspekte wat by 'n induksieprogram ingesluit moet word - Bekendstelling tot sleutel mense en onmiddellike kollegas. √ - Veiligheidsvoorskrifte en reëls. √ - Oorsig van die besigheid. √ - Rondleiding/Toer van die perseel. √ - Bespreking van die dienskontrak en diensvoorwaardes. √ - Bespreking van werknemervoordele. √ - Inligting oor die besigheidsprodukte / dienste. √ - Vergadering met senior bestuur wat die maatskappy se visie / waardebeskrywings / daaglikse take sal verduidelik. √ - Diensvoorwaardes, bv. werksure / verlof aansoekproses / dissiplinêre prosedures, ens. √ - Administrasie besonderhede oor stelsels / prosesse / logistiek. √ - Bespreking van personeelbeleid bv. privaatoproepe/gebruik van internet ens. √ - Korporatiewe maatskaplike verantwoordelikheidsprogramme.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die aspekte wat by 'n induksieprogram ingesluit kan word. LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na. Maks (4X1) (4) 5.2 Rol van onderhoudvoerder - Ken elke kandidaat √ dieselfde hoeveelheid tyd toe. √ - Stel lede van die onderhoudspaneel bekend√ aan elke kandidaat / applikant. √ - Stel die kandidaat/applikant gerus. √ - Verduidelik die doel van die onderhoud √ aan die paneel en die kandidaat.√ - Rekordeer kandidaat se antwoorde √ vir toekomstige verwysing. √ - Moenie die ondervraagde mislei nie. √ - Vermy diskriminerende / kontroversiële tipes vrae√ bv. vra 'n vrou kandidaat oor gesinsbeplanning / kinders. √ - Verskaf die geleentheid vir die ondervraer√ om vrae te vra. √ - Sluit die onderhoud af √ deur die kandidaat te bedank vir die onderhoud. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die rol van onderhoudvoerder gedurende die onderhoud. (2) Rol van kandidaat/applikant - Groet die onderhoudvoerder met die naam √ met 'n stewige handdruk en 'n vriendelike glimlag. √ - Luister noukeurig na die vrae√ voordat jy reageer. √ - Maak oogkontak √ en hou goeie postuur / lyftaal. √ - Toon vertroue en wees positief. √ Wees selfgeldend. √ - Wees nuuskierig √ en toon belangstelling in die besigheid. √ - Vra duidelikheidsvrae. √ - Toon respek √ en behandel die onderhoud met die nodige belang. √ - Wees eerlik oor foute √en verduidelik hoe jy dit hanteer het. √ - Ken jou sterk punte en swakpunte √ en wees bereid om dit te bespreek. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die rol van kandidaat / applicant. (2) LET WEL: Die antwoord moet gebaseer wees op onderhoudvoerder / kandidaat se rol GEDURENDE die onderhoud. Maks (4) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 25 SEPT 2019 5.3 Onderskeid tussen posbeskrywing en posspesifikasie. Posbeskrywing Posspesifikasie - Beskryf pligte/verantwoordelikhede/ - Beskryf die minimum aanvaarbare van 'n spesifieke pos/Opsomming√ persoonlike kwaliteite/vaardighede/ van die soort/aard van die pos.√ kwalifikasies√ benodig vir die pos.√ - Geskrewe beskrywing van die pos√ - Geskrewe beskrywing van en sy vereistes.√ spesifieke kwalifikasies/vaardighede/ - ondervinding√ benodig vir die pos.√ - Beskryf sleutel prestasie-areas vir 'n - Beskryf sleutelvereistes vir die spesifieke pos,√ bv. postitel/ persoon wat die pos moet vul√, bv. werksomstandighede/verhouding formele kwalifikasies/ van die pos met ander poste in die bereidwilligheid om te reis/ besigheid,√ ens. ongereelde werksure,√ ens. - Enige ander relevante antwoord wat - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met posbeskrywing verband hou met posspesifikasie Sub Maks (4) Sub Maks (4) LET WEL: Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie. Verskille moet duidelik wees maar hoef nie gekoppel te wees nie. Ken 'n maksimum van VIER (4) punte toe indien verskille nie duidelik is nie/Sien posbeskrywing of posspesifikasie na. Ken EEN punt ELK toe vir ‘n voorbeeld van posbeskrywing en posspesifikasie. Maks (8) 5.4 Werwing/Seleksie 5.4.1 Eksterne werwing √√ (2) Motivering: Mondi Papier Depot het ‘n vakante pos op die besigheid se sosiale mediablad geadverteer. LET WEL: Geen punte word vir die motivering toegeken indien die tipe werwing verkeerd geïdentifiseer is. (1) Maks (3) 5.4.2 Keuringsprosedure/stappe wat MDP gevolg het. - MPD het voorlopige onderhoude gevoer om geskikte kandidate te kies√ - 'n Kortlys van drie kandidate is saamgestel. √ - 'n Geskrewe aanbod is aan die beste kandidaat gemaak.√ LET WEL: Ken slegs punte toe aan antwoorde aangehaal uit die scenario. Maks (3) 5.4.3 Ander keuringsprosedure/stappe Opsie 1: - MPD moet regverdige assesseringskriteria bepaal waarop keuring gebaseer sal word. √√ - Gebruik die assesseringskriteria om alle CV's/aansoekvorms wat gedurende werwing ontvang is na te gaan/Voorlopige sifting word gedoen deur aansoeke te sorteer volgens die kriteria vir die pos. √√ - Kontroleer dat aansoekers nie vervalste dokumente, soos bv. vervalste sertifikate/grade indien nie. √√ - Maak 'n voorlopige lys van aansoekers wat vir die pos kwalifiseer. √√ Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 26 SEPT 2019 - MDP moet referente nagaan, bv. kontroleer kriminele rekords/ kredietagtergrond/sosiale media, ens. √√ - Stel alle aansoekers in kennis van die uitslag van hul aansoek. √√ - Nooi gekortlyste aansoekers/kandidate vir 'n onderhoud. √ - Gekortlyste kandidate kan aan verskeie soorte toetse onderwerp word, bv. vaardigheidstoetse, ens. √√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die keuringsproses/-stappe wat oorweeg mag word. OF Opsie 2: - MPD behoort dokumentasie te ontvang, bv. aansoekvorms en dit volgens die kriteria van die pos te sorteer. √√ - Evalueer CV's en sif die aansoekers. √√ - Gaan inligting in die CV's na en kontak verwysings. √√ - MPD moet die kandidate wat vir senior posisies aansoek gedoen het, assesseer/toets om te verseker dat die beste kandidaatgekies word √√ - Hou onderhoude met die kandidate wat gekortlys is. - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die keuringsproses/-stappe wat oorweeg moet word. LET WEL: Keuringsprosedure/stappe kan in enige volgorde wees. Geen punte word vir die aanhalings toegeken uit VRAAG 5.3.2 nie. Maks (8) 5.5 Besigheidsfunksies 5.5.1 Administratiewe funksie √√ 5.5.2 Aankoopfunksie √√ 5.5.3 Finansiële funksie √√ 5.5.4 Bemarkingsfunksie √√ (4 x 2) (8) 5.6 Verskille tussen gehaltebeheer en gehalteversekering GEHALTEBEHEER GEHALTEVERSEKERING - Inspeksie van die finale produk√ om - Uitgevoer gedurende en na afloop te verseker dat dit aan die vereiste van die produksieproses√ om te standaarde voldoen.√ verseker dat daar aan die vereiste standaarde in elke stadium van die produksieproses voldoen is.√ - Sluit die stel van teikens/doelwitte in/ - Verseker dat elke proses daarop meting van prestasie√ en die neem gemik is om die produk die eerste van regstellende stappe/aksies.√ keer reg te kry√ en voorkom dat foute weer gemaak word.√ - Kontroleer rumateriale/werknemers/ - Die 'inbou' van kwaliteit√ teenoor die masjinerie/werkmanskap/produkte√ 'kontrole van gehalte'.√ om te verseker dat hoë standaarde gehandhaaf word.√ - Enige ander relevante antwoord wat - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met gehaltebeheer. verband hou met gehalteversekering. Submaks (4) Submaks (4) LET WEL: Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie. Verskille moet duidelik wees. Ken 'n maksimum van VIER (4) punte toe indien verskille nie duidelik/merk of gehaltebeheer/gehalteversekering. Maks (8) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 27 SEPT 2019 5.7 Rol van gehaltesirkels - Gehaltesirkels los probleme ten opsigte van gehalte op en implementeer verbeterings.√√ - Ondersoek probleme en stel oplossings aan bestuur voor.√√ - Verseker dat daar geen duplisering van aktiwiteite in die werkplek is nie.√√ - Maak voorstelle vir die verbetering van sisteme en prosesse in die werkplek.√√ - Verbeter die kwaliteit van produkte/dienste/produktiwiteit deur die gereelde hersiening van kwaliteitprosesse.√√ - Monitor strategieë sodat die besigheid se bedrywighede glad verloop.√√ - Verminder die koste van oortolligheid oor die lang termyn.√√ - Verhoog die werknemers se moraal/motivering.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die rol van kwaliteitsirkels in die verbetering van die gehalte van produkte en dienste. Maks (6) 5.8 Impak van TGB op die vermindering van die koste van gehalte - Stel gehaltesirkels bekend√, om metodes waarop hulle hul werkmanskap kan verbeter, te bespreek.√ - Skeduleer aktiwiteite√ om duplisering van take uit te skakel.√ - Deel verantwoordelikheid vir gehalte-uitsette√ tussen bestuur en werkers.√ - Lei werknemers op alle vlakke op√, sodat elkeen sy/haar rol in gehaltebestuur verstaan.√ - Ontwikkel werkstelsels wat werknemers bemagtig√ om nuwe maniere vir gehalteverbetering te vind.√ - Werk baie nou saam met verskaffers√ om die gehalte van grondstowwe/insette te verbeter.√ - Verbeter kommunikasie oor gehalte uitdagings/afwykings√, sodat elkeen uit ondervinding kan leer.√ - Verminder belegging√ in duur, maar ondoeltreffende inspeksieprosedures in die produksieproses.√ - Implementeer proaktiewe onderhoudsprogramme vir toerusting/masjinerie√ om produksieonderbrekings te verminder/uit te skakel.√ - Enige ander relevante antwoord wat met die impak van TGB op die vermindering van die koste van gehalte verband hou. Maks (8) [60] UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 5 PUNTE 5.1 2 5.2 6 5.3 8 5.4.1 3 5.4.2 3 5.4.3 8 5.5 8 5.6 8 5.7 6 5.8 8 TOTAAL 60 Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 28 SEPT 2019 VRAAG 6: DIVERSE ONDERWERPE BESIGHEIDSOMGEWINGS 6.1 Defensiewe strategieë - Aflegging √ - Ontbondeling √ - Likwidasie √ LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) na. (3 x 1) (3) 6.2 Nywerheidsanalise-instrument 6.2.1 SSGB ('SWOT')-analise √√ 6.2.2 PESTWO-analise √√ 6.2.3 Porter se Vyf Kragte √√ (3 x 2) (6) 6.3 Voordele van intensiewe strategieë vir besighede - Verhoogde markaandeel√ verminder die besigheid se kwesbaarheid vir mededingers se optrede.√ - Verhoging in verkope/inkomste/winsgewendheid√ as gevolg van ‘n verskeidenheid bemarkingsveldtogte.√ - Beter dienslewering√ verbeter die besigheid se beeld.√ - Besighede kan meer beheer hê√ oor die pryse van produkte/dienste.√ - Verkry klante se lojaliteit√ deur effektiewe promosieveldtogte.√ - Vermindering in pryse√ kan klante beïnvloed om meer produkte te koop.√ - Gereelde verkope aan bestaande klante√ kan verhoog.√ - Skakel mededingers uit√ en domineer markpryse.√ - Stel die besigheid in staat om te fokus op markte/deeglik nagevorste gehalte produkte√ wat klante se behoeftes bevredig.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van intensiewe strategieë vir besighede. LET WEL: Moenie punte toeken vir die noem en verduideliking van intensiewe strategieë nie. Voordele moet duidelik wees. Maks (6) BESIGHEIDSGELEENTHEDE 6.4 Verskille tussen leierskap en bestuur LEIERSKAP BESTUUR - Beïnvloed √ menslike gedrag. √ - Lei √ menslike gedrag. √ - Kommunikeer √ deur middel van - Kommunikeer √ deur interaksie / gedrag / visie / waardes / bestuursfunksies, bv. lyn funksie. √ charisma. √ - Innoveer / Moedig nuwe idees aan √ - Bestuur planne / programme / take √ om produktiwiteit te verhoog. √ om teikens te bereik. √ - Inspireer personeel √ om mekaar te - Beheer stelsels en prosedures √ om vertrou en te ondersteun. √ die werk gedoen te kry. √ - Fokus op wat √ en hoekom. √ - Fokus op hoe √ en wanneer. √ - Fokus op die horizon √ / langtermyn. - Fokus op die basislyn √ / kort / √ medium / lang termyn. √ - Leiers word gebore √ met natuurlike - 'n Persoon word 'n bestuurder √ as / instinktiewe leierskapsvaardighede. gevolg van die posisie waarin hy / sy √ aangestel word. √ Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 29 SEPT 2019 - Lei mense √ om aktiewe deelnemers - Bestuur die proses om dinge te doen te word. √ wat gedoen word √ deur verantwoordelikheid uit te oefen. √ - Leiers het mag / invloed √ as gevolg - Bestuurders het mag √ as gevolg van sy / haar kennis / vaardighede / van die gesagsposisie waarin hulle intelligensie. √ aangestel word. √ - Probeer altyd om meer doeltreffende - Handhaaf reëls op ondergeskiktes √ maniere te vind √ om take te voltooi. / Maak seker dat take voltooi is. √ √ - Motiverend / Inspirerend √in hul - Onderrig√ in hul benadering. √ benadering√ - Mense georiënteerd. √ - Taak georiënteerd. √ - Lei deur voorbeeld √ / vertroue / - Bestuur deur beplanning √ / respek. √ organisering / leiding / beheer. √ - Doen dinge reg√ - Doen die regte dinge√ - Enige ander relevante antwoord wat - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met leierskap. verband hou met bestuur. Submaks (4) Submaks (4) Maks (8) 6.5 Voorbereiding van voorleggings: - Duidelike doelwitte √ en hoofpunte van die aanbieding. √ - - Hoofdoelstellings √ ingesluit in die inleiding van die aanbieding. √ - Inligting aangebied behoort relevant √ en akkuraat te wees. √ - Ten volle vertroud wees √ met die inhoud/doelstellings van die aanbieding. √ - Agtergrond van die gehoor √ om te bepaal watter visuele hulpmiddele toepaslik sal wees. √ - Berei 'n konsep van die aanbieding voor √ met inleiding, lyf en slot. √ - Samevating toon opsomming van sleutelfeite √ hoe dit aanpas by doelstelling√ - Ontwerp visuele hulpmiddele/grafieke √ wat inligting sal saamvat. √ - Kry inligting oor die plek waar die aanbieding gaan plaasvind √ bv. watter toerusting beskikbaar is om tydens kragonderbrekings te gebruik. √ - Oorweeg die tydsduur vir aanbieding√ bv. vyftien minute beskikbaar. √ - Oefen om 'n selfversekerde aanbieding te verseker √ om tyd doeltreffend te gebruik. √ - Berei vir die terugvoersessie voor √ vir moontlike vrae voorsiening te maak. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voorbereiding van voorleggings LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) na (3 x 2) (6) BESIGHEIDSROLLE 6.6 Probleemoplossingstappe - Identifiseer die probleem.√ - Definieer die probleem.√ - Identifiseer moontlike oplossings vir die probleem.√ - Kies die mees gepaste alternatief.√ - Ontwikkel 'n aksieplan.√ - Implementeer die voorgestelde oplossing/aksieplan.√ - Monitor die implementering van die oplossing/aksieplan.√ - Evalueer die geïmplementeerde oplossing.√ LET WEL: Sien slegs die eerste VIER (4) na. Aanvaar stappe in enige volgorde. Ken punte toe vir verskillende benaderings in probleem-oplossing, bv. 3 of 5 stappe, ens. (4 x 1) (4) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 30 SEPT 2019 6.7 Verantwoordelikhede van werknemers in die beskerming van die werksomgewing - Werknemers moet self toesien na hulle eie gesondheid en veiligheid in die werksplek. √√ - Werk saam en pas die reels en prosedures toe, bv. dra voorgeskrewe beskermende klere, ens. √√ - Rapporteer onveilige/ongesonde omstandighede aan die relevante owerhede/bestuur. √√ - Rapporteer ongelukke aan die werkgewer so gou as moontlik. √√ - Gebruik voorgeskrewe veiligheidstoerusting. √√ - Lig die werkgewer in oor siekte wat jou vermoe om te werk kan affekteer. √√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die verantwoordelikhede van werknemers in die beskerming van die werksomgewing. LET WEL: Sien slegs die eerste DRIE (3) verantwoordelikhede na. (3 x 2) (6) 6.8 Strategie om moeilike persoonlikhede te hanteer: STRATEGIE OM DIE PERSOONLIKHEID TE PERSOONLIKHEID HANTEER 6.8.1 Klaers - Luister na klagtes, maar moenie dit erken nie.√√ - Onderbreek die situasie en gaan so gou as moontlik oor tot die probleemoplossingsproses.√√ - Enige ander relevante strategie om die klaer te hanteer. Maks (2) 6.8.2 Aggressiewe - Laat toe dat hulle praat en afblaas.√√ persoon - Wees ferm, maar moenie hulle aanval nie.√√ - Moenie toelaat dat hulle vyandig is teenoor andere nie.√√ - Enige ander relevante strategie om die aggressiewe persoonlikheid te hanteer. Maks (2) 6.8.3 Stil persoon - Moenie hulle stiltes met woorde vul nie.√√ - Wag vir hulle reaksies/antwoorde.√√ - Moedig hulle aan om deel te neem aan die proses en gee hulle geleentheid om insette te lewer/Moedig hulle aan om hul insette te lewer.√√ - Beperk die tyd vir bespreking.√√ - Enige ander relevante strategie om die stil persoonlikheid te hanteer Maks (2) LET WEL: Sien slegs die eerste strategie van elke soort persoonlikheid na. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 31 SEPT 2019 BESIGHEIDSBEDRYWIGHEDE 6.9 Redes vir die beëindiging van ‘n dienskontrak - Bedanking √ - Afdanking √ - Aflegging √ - Aftrede √ - Ontslag √ LET WEL: Sien die eerste DRIE (3) na. Aanvaar verduidelikings vir bogenoemde redes. (3 x 1) (3) 6.10 Implikasie van die Wet op Vaardigheidsontwikkeling op Menslike hulpbronne - Die Menslike hulpbronfunksie moet die doelwitte en vereistes van WVO interpreteer√ sodat hulle dit kan implementeer in vaardigheidsontwikkelingsprogramme in die werkplek√ - Hulle moet die opleidingstekorte van die werkers identifiseer √ en hulle voorsien van die nodige vaardigheidsgeleenthede.√ - Hulle moet die Nasionale Kwalifikasieraamwerk / NKR √ gebruik om die vaardighede van werkers te assesseer.√ - Hulle moet die doelwitte van die Nasionale Vaardigheidsontwikkeling Strategie√ interpreteer en implementeer.√ - Hulle moet bestuurders bystaan om behoefte aan vaardighede / opleiding te identifiseer √ sodat hulle die regte leerderskappe kan volg.√ - Hulle moet 1% van hulle salarisrekening √ oorbetaal aan die Vaardigheidsontwikkelingsfonds.√ - Hulle moet seker maak dat opleiding in die werkplek formeel √ en gestruktureerd geskied.√ - Hulle moet n voltydse / deeltydse fasiliteerder √ aanstel om vaardighede te ontwikkel.√ - Enige ander relevante feit rakende die WVO. Maks (6) 6.11 Voordele van 'n goeie gehaltebestuurstelsel - Doeltreffende diens aan klante kan gelewer word√, wat lei tot verhoogde klantetevredendheid.√ - Tyd en hulpbronne√ word doeltreffend benut.√ - Produktiwiteit verhoog√ as gevolg van behoorlike tydsbestuur/gebruik van hoë gehalte hulpbronne.√ - Produkte/Dienste word deurlopend verbeter√, wat tot groter klante- tevredenheid lei.√ - Visie en missie/Ondernemingsdoelwitte√ kan bereik word.√ - Die onderneming kan 'n mededingende voordeel√ bo sy mededingers kry.√ - Deurlopende opleiding√ sal die gehalte van werknemers se vaardighede/kennis voortdurend verbeter.√ - Werkgewers en werknemers sal 'n gesonde werksverhouding hê√ wat lei tot gelukkige werknemers.√ - Groter markaandeel/meer klante√ verbeter winsgewendheid.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van 'n goeie gehaltebestuurstelsel. Maks (6) [60] Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 32 SEPT 2019 UITEENSETTING VAN PUNTE VRAAG 6 PUNTE 6.1 3 6.2 6 6.3 6 6.4 8 6.5 6 6.6 4 6.7 6 6.8.1 2 6.8.2 2 6.8.3 2 6.9 3 6.10 6 6.11 6 TOTAAL 60 TOTAAL AFDELING B: 180 AFDELING C Merk slegs die eerste TWEE (2) vrae. VRAAG 7: BESIGHEIDSOMGEWINGS (ONLANGSE WETGEWING) 7.1 Inleiding - 'COIDA' is ingestel om die gesondheid en veiligheid van werknemers in die werkplek te beskerm.√ - 'COIDA' voorsien riglyne vir die vergoeding van werknemers wat ongeskik vir werk geraak het, as gevolg van beserings/siektes wat by die werk opgedoen is.√ - Dit voorsien ook vir vergoeding indien 'n werker sterf as gevolg van 'n werk- verwante besering/siekte.√ - Beserings en siektes waarvoor geëis kan word, word in die Wet uiteengesit.√ - Enige ander relevante inleiding wat verband hou met 'COIDA'. Enige (2 x 1) (2) 7.2 Aard van 'COIDA' - 'COIDA' is van toepassing op alle tydelike en voltydse werknemers wat siek/beseer/gestremd/sterf√ as gevolg van 'n werkplek-ongeluk/siekte.√ - Dit sluit werknemers uit√ wat skuldig is aan opsetlike nalatigheid/werknemers wat buite Suid-Afrika vir minstens twaalf maande werk/lede van die SA Weermag/Polisiediens.√ - Dit voorsien vir die daarstelling van 'n Vergoedingsraad√ wie se funksie dit is om die Minister van Arbeid raad te gee oor die toepassing/voorskrifte van 'COIDA'.√ - Mediese uitgawes/Ander soorte vergoeding word aan werknemers en/of hul afhanklikes betaal,√ afhangende van die soort/erns van die beserings.√ - Werkgewers moet maandeliks betalings aan die Vergoedingsfonds maak √ volgens die aantal werknemers/die vlak van risiko waaraan hulle bloot gestel is.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met aard van 'COIDA'. Maks (10) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 33 SEPT 2019 7.3 Regte van werknemers soos in 'COIDA' uiteengesit - Verseker dat hulle nie beseer raak√ as gevolg van ernstige/opsetlike nalatigheid nie.√ - Stel die werkgewer in kennis van die ongeluk√ so gou as moontlik.√ - Voldoen aan die nodige mediese toetse√ om die aard van die besering / siekte te bepaal.√ - Kan eis vir vergoeding,√ indien hy/sy gedeeltelik/permanent gestremd raak.√ - Werknemers se afhanklikes het 'n reg om te eis√ as die werknemer sterf as gevolg van beserings by die werk.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die regte van werknemers soos in 'COIDA' uiteengesit. Maks (8) 7.4 Diskriminerende aksies - Werkgewers wat 'n werknemer omkoop om nie 'n ongeluk/besering aan te meld nie.√√ - Verskaffing van valse inligting oor vorige, ernstige ongelukke/beroepsiektes.√√ - Werkgewers wat nie tot die Vergoedingsfonds bydrae nie.√√ - Werkgewers wat verhoed dat eise vir beserings ingedien word, diskrimineer teen beseerde werknemers.√√ - Werkgewers wat neem te lank neem om eise te die eisproses vertraag.√√ - Vergoeding wat afgetrek word van enige skuld wat die persoon het wat geregtig is op die vergoeding.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met diskriminerende aksies onder 'COIDA'. LET WEL: Sien die eerste DRIE (3) aksies na. Maks (6) 7.5 Impak van 'COIDA' op besighede Positiewe/Voordele - Bevorder veiligheid√ in die werkplek.√ - Skep 'n raamwerk√ vir aanvaarbare indiensnemingspraktyke / veiligheids- regulasies.√ - Voorsien administratiewe riglyne/meganismes√ vir hantering van eise.√ - Skakel tyd en koste uit√ wat op uitgerekte siviele hofgedinge spandeer sou word.√ - Dek alle werknemers in die werkplek,√ indien albei partye die nodige veiligheids-regulasies in die Wet nakom.√ - Werknemers word finansieel vergoed vir enige besering/ongeskiktheid/ gestremdheid√ wat sou voortspruit uit die uitvoering van hul pligte in die werkplek.√ - In die geval van dood van 'n werknemer as gevolg van 'n werkverwante ongeluk/siekte,√ sal sy/haar afhanklike(s) finansiële steun ontvang.√ - Werkgewers word beskerm teen finansiële verpligtinge indien 'n ongeluk sou plaasvind in die werkplek√ op voorwaarde dat die werkgewer nie nalatig was nie.√ - Werknemers hoef nie by te dra√ tot hierdie fonds nie.√ - Werknemers ontvang mediese bystand,√ net as daar geen ander party betrokke is nie.√ - Vergoeding aan werknemer/ familie,√ is vrygestel van inkomste-belasting.√ - Die proses√ is relatief maklik.√ Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 34 SEPT 2019 - Maak besighede meer maatskaplik/sosiaal verantwoordelik,√ aangesien hul nie net lukraak werknemers in gevaarlike werksomstandighede kan aanstel nie.√ - Werknemers word met waardigheid/respek behandel√ omdat besighede hulle as waardevolle bates beskou en nie slegs as werknemers nie.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak van 'COIDA' op besighede. EN/OF Negatiewe/Nadele - Eisprosesse/-prosedures√ kan tydrowend wees.√ - Prosesse/Prosedures soos deur hierdie Wet vereis, kan duur wees,√ omdat papierwerk 'n ekstra administratiewe las op besighede plaas.√ - Werkgewers moet al hul werknemers registreer/jaarliks bydra tot 'COIDA',√ wat tot kontantvloeiprobleme kan lei.√ - Werkgewers kan verplig word om groot boetes te betaal√ sou hulle skuldig bevind word aan nalatigheid/nie-nakoming van veiligheidsmaatreëls.√ - Werknemers wat tydelik/permanent in die buiteland in diens is,√ niegedek.√ - Huis-/Militêre werknemers√ word nie gedek nie.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak van 'COIDA' op besighede Maks (12) 7.6 Aanbevelings van maniere om aan 'COIDA' te voldoen - Besighede behoort 'n gesonde/veilige werksomgewing te skep.√√ - Behoort hulle by die Vergoedingskommissaris te registreer en die besigheid se details voorsien.√√ - Moet rekords van werknemers se inkomste vir vier jaar hou.√√ - Verplig om alle insidente wat dood/besering/siekte van werknemers veroorsaak, aan te meld.√√ - Besighede behoort opgawes verdienste elke jaar teen 1 Maart in te dien.√√ - Heffings moet aan die Vergoedingsfonds betaal word.√√ - Verseker dat die terrein /masjinerie in goeie, werkende toestand is.√√ - Behoort gereelde assessering van die werkplek deur inspekteurs toe te laat, om sodoende die vlak van risiko waaraan werknemers blootgestel word, te bepaal.√√ - Werkgewers mag nie aftrekkings van werknemers se vergoedingspakkette vir 'COIDA' maak nie.√√ - Besighede moet verseker dat eise binne twaalf maande van die datum van die ongeluk, ingedien is.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met maniere waarop besighede aan 'COIDA' moet voldoen. Maks (10) 7.6 Gevolgtrekking - Goeie vooruitgang is gemaak, omdat besighede nou meer maatskaplik / sosiaal verantwoordelik is om veiligheidsmaatreëls / werksomstandighede te verbeter/ verantwoordelik is vir werknemers en hul afhanklikes.√√ - Werknemers in sommige nywerhede word vergoed vir die opdoen van siektes soos tuberkulose, stoflong,√√ ens. - Indien 'n werker sterf, kan families bevoordeel word deurdat die afgestorwe werker vervang kan word deur een van sy familielede in dieselfde nywerheid.√√ - Enige ander relevante gevolgtrekking/slot wat verband hou met 'COIDA'. Enige (2 x 1) (2) [40] Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 35 SEPT 2019 VRAAG 7: UITEENSETTING VAN PUNTE BESONDERHEDE MAKSIMUM TOTAAL Inleiding 2 Aard van 'COIDA' 10 Regte van werknemers 8 Diskriminerende aksies 6 Maks 32 Impak van 'COIDA' op besighede 12 Aanbevelings 10 Gevolgtrekking 2 INSIG Struktuur/Uitleg 2 Analisie/Interprestasie 2 8 Sintese 2 Oorspronklikheid 2 TOTALE PUNTE 40 SASO – Vir elke component: Gee 2 punte indien aan al die vereistes voldoen is. Gee 1 punt indien aan sommige vereistes voldoen is. Gee 0 punte waar glad nie aan die vereistes voldoen is nie. VRAAG 8: BESIGHEIDSGELEENTHEDE (VERSEKERING) 8.1 Inleiding - ‘n Beslote korporasie is ‘n besigheid met 10 of minder eienaars. √ - Die keuse van ‘n ondernemingsvorm is baie belangrik omdat daar groot koste implikasies is. √ - Enige ander aanvaarbare inleiding Enige (2 x 1) (2) 8.2 Onderskeid tussen BK en PAM BESLOTE KORPORASIE PAM - Een tot tien eienaars √ wat almal - Minimum van een eienaar√, geen natuurlike persone is. √ maksimum√ - Eienaars het beperkte - Direkteure het onbeperkte aanspreeklikheid vir besigheid se aanspreeklikheid √ vir die besigheid skuld. √ Eienaars word nie se skuld. √ aanspreeklikheid vir die besigheid se skuld gehou nie. √ - Naam eindig in BK. √ - Naam eindig in Geïnk. √ - Eienaars moet aktief by die - PAM word deur raad van direkteure√ bestuur √ van die BK wees. √ (ten minste een direkteur) bestuur. √ - Moet ‘n stigtingsverklaring √ opstel - Moet ‘n MOI opstel √ vir registrasie. √ vir registrasie. √ - Winste word volgens persentasie - Winste word volgens die soort en ledebelang√ verdeel. √ aantal aandele besit √ verdeel. √ - Enige ander aanvaarbare - Enige ander aanvaarbare antwoord antwoord Submaks (6) Submaks (6) LET WEL: Die antwoord hoef nie in tabelformaat te wees nie, maar die onderskeid moet duidelik wees. Ken 'n maksimum van SES (6) punte toe, indien onderskeid nie duidelik is nie/Sien slegs BK of PAM na. Maks (12) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 36 SEPT 2019 8.3 Sukses en/of mislukkingsfaktore van 'n PAM SUKSES MISLUKKING 8.3.1 Bestuur - PAM word bestuur deur 'n - Direkteure mag nie 'n direkte bevoegde raad van belang in die maatskappy hê direkteure √wat kundiges op nie√ wat groei en hul gebied kan wees. √ winsmaksimering kan - Vinnige besluite kan gemaak belemmer. √ word√ selfs al is daar net een - PAM en sy aandeelhouers is direkteur. √ verplig om 'n groter bedrag vir - Die aandeelhouers kan stem direkteure se vergoeding te vir / aanstel die mees begroot √ om die beste bekwame direkteure √ om direkteure te lok. √ hul maatskappy te bestuur. √ - Direkteursfooie verhoog die maatskappy se uitgawes√ wat die netto wins verminder√ Submaks (4) 8.3.2 Belasting - Kan belastingkortings verkry - Onderworpe tot dubbele √ as hulle betrokke is by belasting bv. aandeelhouers KMI-projekte. √ betaal sekondêre belasting √ - Kan regeringstenders verkry dit kan 'n negatiewe impak hê √ en hul lisensies hernu op 'n maatskappy wat reeds indien hulle nie belasting finansieel sukkel. √ ontduik nie. √ - PAM betaal slegs belasting √ nadat besigheidskoste afgetrek is. √ - Maatskappye en aandeelhouers word afsonderlik belas √ / dubbele belasting. √ - Die maatskappy betaal belasting teen 'n vaste koers √ wat laer kan wees as dié van vennootskappe. √ - Beeld van die besigheid word bevorder √en lok beleggings wanneer maatskappye voldoen aan belastingregulasies / wette. √ Submaks (4) 8.3.3 Wetgewing - Die maatskappy en sy - Langdurige registrasie- eienaars (aandeelhouers) is vereistes √ kan die werklike afsonderlike entiteite√ wat bedryf van die onderneming meer mense mag aanmoedig vertraag √ en aandeelhouers om by die maatskappy aan kan op winsgewende te sluit. √ geleenthede uitmis. √ - Direkteure word verplig (deur - Dit is duur om hierdie vorm die Wet) om verantwoordelik op van eienaarskap te registreer te tree √ en harder te werk aan √ wat besigheidskoste die sukses van die maatskappy verhoog en dus wins om hul persoonlike bates te verminder. √ beskerm. √ Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 37 SEPT 2019 SUKSES MISLUKKING Wetgewing - Direkteure teken prestasie - Die opstel van direkteure se (vervolg) kontrakte √ wat hulle sal prestasiekontrakte kan motiveer om professioneel tydrowend wees, √ duur en en eties te presteer. √ verhoog koste. √ - Regte en pligte van - Ouditering is slegs nodig as aandeelhouers word in die die PAM voldoen aan die Maatskappywet bepaal √ wat nodige toetse vir solvensie en onetiese en korrupte gedrag likiditeit√ wat lei tot ekstra verminder. √ ouditkoste. √ - Mag regeringstenders verkry √ aangesien die PAM behoorlik geregistreer is in ooreenstemming met die Maatskappywet. √ Submaks (4) 8.3.4 Kapitaal - Kapitaal kan verhoog word √ - Dit kan nie tot 'n baie groot deur meer aandeelhouers te besigheid groei nie √ kry. √ aangesien dit nie die publiek kan nooi om aandele te koop nie. √ - Beperkings op oordraagbaarheid van aandele √ mag dalk nie finansieel sterk beleggers lok nie. √ - Baie kapitaal kan nie verkry word nie √ aangesien kapitaalbydrae slegs beperk is tot private aandeelhouers. √ Submaks (4) Maks (16) 8.4 Regverdiging/Motiveering om oor te skakel na ‘n PAM - Meer eienaars wat kapitaal bydra en meer geleenthede skep vir uitbreiding en groei. √√ - Al die lede hoef nie aktief in die bestuur van die BK te wees nie. √√ - Bestuur word deur ‘n direksie van ten minste een direkteur gedoen. √√ - Enige ander aanvaarbare regverdiging. Maks (4) 8.5 Otwa se persoonlike ingesteldheid in suksesvolle leierskap - Positiewe houding √ stel leierskapspotensiaal vry. √ - 'n Leier se goeie / slegte houding √ kan die sukses / mislukking van die onderneming beïnvloed. √ - Leiers moet hul sterk en swak punte ken √ om hul leierskapstyle effektief toe te pas. √ - Groot leiers verstaan dat die regte gesindheid √die regte atmosfeer sal stel. √ - Leiers se houding kan werknemers √ se spanne se gedagtes / gedrag beïnvloed. √ - Leiers moet die gedrag wat hulle in spanlede wil sien√ ’n voorbeeld stel. √ Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 38 SEPT 2019 - Suksesvolle leiers oorweeg die vermoëns / vaardighede van spanlede √om take / rolle effektief toe te ken. √ - Entoesiasme √ lewer vertroue in 'n leier. √ - 'n Positiewe houding is van kritieke belang vir goeie leierskap√ want goeie leiers bly by die taak, ongeag probleme / uitdagings. √ - Suksesvolle werknemers en leiers het 'n konstante begeerte √ om te werk en persoonlike / professionele sukses te behaal. √ - Leiers met 'n positiewe houding √ weet dat daar altyd meer is om te leer / ruimte om te groei. √ Maks (10) 8.6 Gevolgtrekking/Slot - As Otwa na 'n PAM verander, sal hy die kontinuïteit van sy besigheid verseker en sal hy meer kapitaal kan bekom omdat hy meer as tien eienaars kan hê, en dit sal hom help om sy besigheid in die toekoms uit te brei. √√ - Enige ander relevante gevolgtrekking/slot wat verband hou met PAM / leierskap. Enige (2 x 1) (2) [40] VRAAG 8: UITEENSETTING VAN PUNTE BESONDERHEDE MAKSIMUM TOTAAL Inleiding 2 Onderskeid tussen BK en PAM 12 Sukses en/of mislukkings: PAM 16 Regverdiging/Motiveering 4 Maks 32 Persoonlike ingesteldheid in 10 suksesvolle leierskap Gevolgtrekking 2 INSIG Struktuur/Uitleg 2 Analisie/Interprestasie 2 8 Sintese 2 Oorspronklikheid 2 TOTALE PUNTE 40 SASO – Vir elke komponent: Gee 2 punte indien aan al die vereistes voldoen is. Gee 1 punt indien aan sommige vereistes voldoen is. Gee 0 punte waar glad nie aan die vereistes voldoen is nie. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 39 SEPT 2019 VRAAG 9: BESIGHEIDSROLLE (DIVERSITEIT EN KONFLIKBESTUUR) 9.1 Inleiding - Diversiteit verwys na die verskeidenheid mense wat in diens geneem is op grond van ouderdom/ras/geslag/etniese groepe/fisiese gestremdheid/materiële rykdom/ persoonlikhede/hoe werknemers hulself en andere beskou.√ - Besighede neem mense uit verskillende kulturele agtergronde in diens.√ - Besighede behoort stelsels in plek te hê om diversiteitskwessies te kan hanteer.√ - Diversiteit in spanne kan lei tot beter idees/oplossings, maar kan ook tot konflik aanleiding gee.√ - Konflik is die gevolg van verskille in waardes en houdings.√ - Doeltreffende konflikbestuur kan 'n positiewe invloed op spanprestasie hê.√ - Swak konflikbestuur kan lei tot die mislukking of ontbinding van 'n span. √ - Enige ander relevante inleiding wat verband hou met diversiteit en konflik in die werkplek. Enige (2 x 1) (2) 9.2 Voordele van ‘n diverse arbeidsmag - Diversiteit van die arbeidsmag verbeter die vermoë van die besigheid√ om probleme te hanteer/nuwe/diverse markte te ontdek/ontgin.√ - Werknemers waardeer mekaar se diversiteit√ en leer om oor die verskilgrense aansluiting te vind/te kommunikeer.√ - Diversiteit in die arbeidsmag√ verhoog moraal/motivering.√ - Werkers toon groter lojaliteit teenoor die besigheid√ want hulle voel waardeer/ gerespekteer/aanvaar/hulle word verstaan.√ - 'n Diverse arbeidsmag kan aan besighede 'n mededingende voordeel gee√, want hulle kan beter dienste lewer.√ - Deur verskille/diversiteit te respekteer√ maak goeie besigheidsin/verhoog winsgewendheid.√ - 'n Diverse werksplek verseker dat beleide/praktyke√ elke werker bemagtig om sy/haar volle potensiaal te bereik.√ - Klante/Belanghebbendes evalueer besighede toenemend√ op grond van hoe diversiteit in die werkplek bestuur word.√ - Werkers uit verskillende agtergronde√ kan verskillende perspektiewe na die besigheid bring.√ - 'n Diverse arbeidsmag stimuleer debat√ oor nuwe/verbeterde maniere om dinge gedoen te kry.√ - Werkers verteenwoordig verskeie groepe√ en is daarom beter toegerus om verbruikers se behoeftes raak te sien/te bevredig.√ - Besighede met 'n diverse arbeidsmag het waarskynlik 'n beter openbare beeld√ en lok meer klante.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die voordele van 'n diverse arbeidsmag. Max (10) 9.3 Hantering van diversiteitskwessies in die werkplek - Taal o Besighede kan spesifiseer dat alle kommunikasie net in een spesifieke taal sal wees en kan van werknemers verwag om 'n sekere vlotheidsvlak in die taal te hê.√√ o Verskaf opleiding in die amptelike taal van die onderneming.√√ o Neem 'n tolk in diens, sodat almal ten volle verstaan wat in 'n vergadering gesê word.√√ Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 40 SEPT 2019 o Alle besigheidskontrakte behoort in 'n maklik-verstaanbare taal beskikbaar te wees, asook in die taal van keuse vir die relevante partye wat dit onderteken.√√ o Geen werker behoort uitgesluit te voel in vergaderings wat net in een taal gehou word nie.√√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede taal, as 'n diversiteitskwessie in die werkplek kan hanteer. Submaks (6) - Ouderdom o Bevorderings behoort nie aan ouderdom gekoppel te wees nie, maar eerder aan 'n spesifieke stel vaardighede.√√ o 'n Onderneming mag nie kinders jonger as 15 jaar in diens neem nie.√√ o Die ouderdomme van permanente werknemers behoort te wissel van 18 tot 65 om alle ouderdomsgroepe in te sluit.√√ o 'n Besigheid kan 'n persoon wat ouer as die normale aftree-ouderdom is, in diens neem, op voorwaarde dat hy/sy die mees bevoegde kandidaat is.√√ o Besighede moet ouer werknemers aanmoedig om die jonger werknemers te help om hul potensiaal te ontwikkel.√√ o Jong werknemers moet aangeraai word om die ouer werknemers te respekteer en van hulle te leer.√√ o Die besigheid behoort werknemers aan te moedig om sensitief te wees vir verskillende perspektiewe van verskillende ouderdomsgroepe.√√ o Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede ouderdom, as 'n diversiteitskwessie in die werkplek kan hanteer. . Submaks (6) Maks (12) 9.4 Oorsake van konflik in die werkplek - Gebrek aan behoorlike kommunikasie√ tussen bestuur en werkers.√ - Ignorering van reëls/prosedures√ kan lei tot meningsverskille en konflik.√ - Bestuur en/of werkers√ kan verskillende persoonlikhede/agtergronde hê.√ - Verskillende waardes/kennisvlakke/vaardighede/ondervinding√ van bestuur/ werkers.√ - Min/Geen samewerking√ tussen interne en/of eksterne partye/rolspelers.√ - Gebrek aan erkenning vir goeie werk√, bv. 'n bestuurder wat nie waardering toon vir ekstra ure gewerk om spertye te haal nie.√ - Gebrek aan werknemerontwikkeling√ kan frustrasievlakke verhoog, omdat werkers foute kan herhaal weens 'n gebrek aan kennis/vaardighede.√ - Onbillike dissiplinêre prosedures√, bv. begunstiging/nepotisme.√ - Min/Geen ondersteuning van bestuur√ ten opsigte van die verskaffing van hulpbronne.√ - Leierskapstyle toegepas√, bv. outokratiese bestuurders kan dalk nie werkers se insette in ag neem nie.√ - Onrealisitese spertye/Druk werksladings√ lei tot stres wat konflik tot gevolg het.√ - Nie-eenstemmigheid oor gemeenskaplike sake√, bv. vergoeding/werksure.√ - Ongesonde mededinging/Interspanwedywering√ kan veroorsaak dat werkers hul fokus op spandoelwitte verloor.√ - Gebrek aan toewyding√ wat kan lei tot 'n onvermoë om voorafbepaalde teikens te bereik.√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met oorsake van konflik in die werkplek. Maks (12) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 41 SEPT 2019 9.5 Hantering van konflik in die werkplek - Erken dat daar konflik in die werkplek is.√√ - Identifiseer die oorsake van konflik.√√ - Vooraf-onderhandelinge kan gereël word waar werkers/klaers toegelaat kan word om elkeen hul sake/standpunte afsonderlik te stel.√√ - 'n Tyd en plek vir onderhandelinge word gereël waar alle betrokke werkers teenwoordig kan wees.√√ - Belê 'n vergadering tussen werkgewers/werkers wat in konflik met mekaar is.√√ - Verduidelik die doel van die intervensie sodat betrokke partye op hul gemak gestel kan word.√√ - Elke party het die geleentheid om sy/haar eie opinie/gevoelens te stel/Partye wat in konflik met mekaar is, kan erken dat hulle opinies verskillend is.√√ - Ontleed die oorsaak/oorsake van konflik deur dit in dele af te breek/Evalueer die situasie objektief.√√ - Blaamverskuiwing behoort vermy te word en 'n gesamentlike poging moet aangewend word.√√ - Lei/Stuur partye in konflik om oplossings te vind/op oplossings te fokus.√√ - Ontwikkel/Hou 'n dinkskrum om moontlike oplossings vir konflik te vind.√√ - Partye in konflik moet saamstem oor die kriteria om alternatiewe te beoordeel/ evalueer.√√ - Die beste moontlike oplossing(s) word gekies en geïmplementeer.√√ - Partye moet oor die beste oplossing(s) saamstem.√√ - Evalueer/Volg die implementering van oplossing(s) op.√√ - Monitor die vordering om te verseker dat die konflik opgelos is.√√ - Kundiges in konflikhantering kan van buite die onderneming uitkontrakteer word.√√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met hoe besighede konflik in die werkplek kan hanteer. LET WEL: Indien probleemoplossingstappe nie die hantering van konflik demonstreer (verduidelik) nie, ken slegs 'n maksimum van VIER (4) punte toe Maks (12) 9.6 Gevolgtrekking/Slot - Besighede behoort diversiteit doeltreffend te hanteer om bevooroordeeldheid/ rassisme/stereotipering in die werkplek te vermy.√√ - Besighede moet werknemers se verskille erken en strategieë ontwikkel om hierdie verskille te hanteer.√√ - Besighede behoort in staat te wees om positiewe en negatiewe konflik te identifiseer, sodat hulle die toepaslike strategieë vir konflikhantering in die werkplek kan ontwikkel.√√ - Enige ander relevante gevolgtrekking/slot wat verband hou met diversiteit en konflik in die werkplek. Enige (2 x 1) (2) [40] Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 42 SEPT 2019 VRAAG 9: UITEENSETTING VAN PUNTE BESONDERHEDE MAKSIMUM TOTAAL Inleiding 2 Voordele van diversiteit 10 Hantering van 12 diversiteitskwessies Maks 32 Oorsake van konflik 12 Hantering van konflik 12 Gevolgtrekking 2 INSIG Struktuur/Uitleg 2 Analisie/Interprestasie 2 8 Sintese 2 Oorspronklikheid 2 TOTALE PUNTE 40 SASO – Vir elke component: Gee 2 punte indien aan al die vereistes voldoen is. Gee 1 punt indien aan sommige vereistes voldoen is. Gee 0 punte waar glad nie aan die vereistes voldoen is nie. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 43 SEPT 2019 VRAAG 10: BESIGHEIDSBEDRYWIGHEDE (MENSLIKE HULPBRONNE EN GEHALTEPRESTASIE) 10.1 Inleiding - Die doel van werwing is om die beste moontlike kandidate met die verwagte vaardighede/kwalifikasies/bevoegdhede te lok om vakante poste te vul. √ - Betroubare werwingsprosedures en stelsels moet in plek wees om te verseker dat besighede hulle doelwitte bereik. √ - Sommige besighede bied byvoordele addisioneel tot hulle salarisse aan. √ - Byvoordele is of verpligtend of nie-verpligtend nie. √ - Deurlopende verbetering van prosesse en stelsels kan kwaliteit produkte/ dienste verseker. √ - Die produksiebestuurder moet stelsel in plek plaas om te verseker dat kwaliteit produkte vervaardig word. √ - Enige ander relevante inleiding wat verband hou met werwing/ byvoordele/deurlopende verbetering van prosesse en stelsels/gehalte- aanwysers van die produksiefunksie. Enige (2 x 1) (2) 10.2 Werwingsprosedure - Die menslikehulpbronbestuurder (MHB) behoort die pos te evalueer/'n posontleding te doen, wat die posspesifikasie/posbeskrywing insluit/om die werwingsbehoeftes te identifiseer. √√ - MHB behoort die posspesifikasie/sleutelaspekte van die pos aan te dui om die gepaste kandidate te lok. √√ - Kies die werwingsbron, bv. interne/eksterne werwing, om die regte aansoekers/kandidate te bereik/te teiken. √√ - As eksterne werwing gekies word, moet die gepaste werwingsmetode gebruik word, bv. werwingsagentskappe, tersiere instellings, koerante√√, ens - Vakante poste kan intern geadverteer word deur interne eposse/ gesproke woord/plakkate/personeelkennisgewings. √√ - Eksterne werwing behoort oorweeg te word indien interne werwing nie suksesvol was nie. √√ - Die advertensie behoort voorberei te word met toepaslike inligting, bv. die naam van die maatskappy, kontakbesonderhede, kontakpersoon √√, ens. - Plaas die advertensie in die geselekteerde media wat sal verseker dat die beste kandidate aansoek doen. √√ - Enige ander relevante antwoord wat met die werwingsprosedure verband hou. Maks (12) 10.3 Impak van byvoordele op besighede Positiewe/Voordele - Aanloklike byvoordeelpakkette √ kan lei tot werknemer retensie/ verminder werknemer omset. √ - Lok gekwalifiseerde/vaardige/ervare werknemers √ wat positief kan bydra tot die besigheid se doelstellings/doelwitte. √ - Dit verhoog werknemertevredenheid/lojaliteit √ omdat hulle bereid is om die ekstra myl te loop. √ - Verbeter produktiwiteit √ wat lei tot hoër winsgewendheid. √ - Besighede spaar geld√ aangesien byvoordele belasting aftrekbaar is. √ - Byvoordele kan gebruik word as 'n invloed √ tydens salaris onderhandelings. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/voordele van byvoordele vir besighede. Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 44 SEPT 2019 EN/OF Negatiewe/Nadele - Byvoordele is bykomende koste√ wat kan lei tot kontantvloeiprobleme. √ - Administratiewe koste verhoog √ omdat byvoordele korrek opgeteken moet word vir belastingdoeleindes. √ - Verlaag besigheid se winste √, omdat byvoordele-/pakket-/ vergoedingskoste hoër is. √ - Dit kan lei tot konflik/korrupsie √ indien onbillik/onregverdig toegewys. √ - Werknemers bly slegs by die besigheid ter wille van die byvoordele √, en is nie altyd toegewyd/lojaal aan die taak/besigheid nie. √ - Besighede wat werknemers verskillende voordeelpakkette aanbied kan weerstand skep √ by daardie wat minder byvoordele ontvang wat tot laer produksie lei. √ - Besighede wat nie byvoordele kan aanbied nie √ misluk om vaardige werknemers te lok. √ - Besighede moet adviseurs/prokureurs betaal √ om byvoordeelplanne te ontwikkel wat met die wet ooreenstem. √ - Foute in byvoordeelplanne √ kan tot duur regsaksies/regulerende boetes lei. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die negatiewe impak/nadele van byvoordele vir besighede. Maks (12) 10.4 Impak van deurlopende verbetering van prosesse en stelsels op groot besighede Positiewe/Voordele - Groot besighede het meer hulpbronne √ om gehalteprestasie in elke eenheid te beheer. √ - Genoeg kapitaalbronne is beskikbaar √ vir nuwe toerusting wat nodig is vir stelsels en prosesse. √ - Groot besighede het 'n persoon wat spesialiseer in/toegewyd is aan √ die verbetering van stelsels en prosesse. √ - Bereid om risiko te neem op/nuwe stelsels en prosesse uit te toets √ omdat hulle die invloed van finansiele verliese kan absorbeer. √ - Hulle kan dit bekostig om dienste van die gehaltesirkels te gebruik, √ om voor mededingers te bly. √ - Groot besighede gebruik die BDKH-model √ om aaneenlopend te beplan/ doen/kontroleer/handel op nuwe/hersiene prosesse en stelsels. √ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met die positiewe impak/ voordele van deurlopende verbetering van prosesse en stelsels. EN/OF Negatiewe/Nadele - Stelsels en prosesse neem tyd en moeite om te implementeer in 'n groot besigheid, √ soos kommunikasie/in-koop kan dit die proses vertraag. √ - Risiko van verandering van dele van die besigheid √ wat eintlik goed werk. √ - Nie alle negatiewe terugvoer van werknemers en kliente √ gaan akkuraat wees nie. √ Maks (10) Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 45 SEPT 2019 10.5 Gehalteaanwysers van die produksiefunksie - Die produksiebestuurder moet hoe kwaliteit dienste volgens die spesifikasies lewer. √√ - Die produksie-/bedryfsprosesse van 'n besigheid word deur behoorlike produksiebeplanning en -kontrole gedoen. √√ - Produkte en dienste moet teen die laagste moontlike koste vervaardig word om maksirnum winste toe te laat. √√ - Die produksiebestuurder moet die rolle en verantwoordelikhede aan die produksiewerkers kommunikeer. √√ - Produkte voldoen aan kliente se vereistes deur veilig, betroubaar en : duursaam te wees. √√ - Die produksiebestuurder moet goeie na-verkope diens verskaf/waarborge nakom. √√ - Kry akkreditasie by SABS/ISO 9001 om te verseker dat kwaliteit produkte I vervaardig word. √√ - Spesifiseer die produk of diens se standaarde en neem kennis van faktore wat verbruikers gebruik om kwaliteit te beoordeel. √√ - Bemagtig werknemers om trots te wees op hulle vakmanskap. √√ - Monitor prosesse en vind die kern oorsake van produksie probleme. √√ - Implementeer kwaliteit beheerstelsels om te verseker dat produkte konstant geproduseer word. √√ - Die produksiebestuurder moet verseker dat die masjiene en toerusting optimaal benut word. √√ - Bereken produksiekoste akkuraat. √√ - Enige ander relevante antwoord wat verband hou met gehalte-aanwysers van die produksiefunksie. Maks (12) 10.6 Gevolgtrekking/Slot - Besighede moet 'n geskikte/effektiewe werwingsprosedure in plek he. √√ - Besighede moet byvoordele versigtig beplan sodat potensiele kandidate die voordele en nadele om by die besigheid aan te sluit kan oorweeg.√√ - Besighede moet standaarde vir hulle bedrywighede stel en deurlopend daardie standaarde verbeter. √√ - Die produksiefunksie moet goedere en dienste volgens gestelde standaarde en spesifikasies produseer. √√ - Enige ander relevante gevolgtrekking wat verband hou met werwing/ byvoordele/deurlopende verbetering van prosesse en stelsels/gehalte- aanwysers van die produksiefunksie. Enige (1 x 2) (2) [40] Kopiereg voorbehou Blaai asb om

Downloaded from hlayiso.com Besigheidstudies 46 SEPT 2019 VRAAG 10: UITEENSETTING VAN PUNTE BESONDERHEDE MAKSIMUM TOTAAL Inleiding 2 Werwingsprosedure 12 Impak van byvoordele 12 Impak van deurlopende verbetering van prosesse en 10 Maks 32 stelsels Gehalte-aanwysers van 12 produksiefunksie Gevolgtrekking 2 INSIG Struktuur/Uitleg 2 Analisie/Interprestasie 2 8 Sintese 2 Oorspronklikheid 2 BESONDERHEDE 40 SASO – Vir elke component: Gee 2 punte indien aan al die vereistes voldoen is. Gee 1 punt indien aan sommige vereistes voldoen is. Gee 0 punte waar glad nie aan die vereistes voldoen is nie. TOTAAL AFDELING C: 80 GROOTTOTAAL: 300 Kopiereg voorbehou Blaai asb om