Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/
NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN
VERBRUIKERSTUDIES
2023
NASIENRIGLYNE
PUNTE: 200
Hierdie nasienriglyne bestaan uit 19 bladsye.
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Skip to contentAll 2023 papers 





View all





Consumer Studies Grade 12 NSC June 2023 Memo (Afrikaans)
Grade 12 Consumer Studies memorandum from the NSC June Exam 2023 (Afrikaans), 19 pages. Read online or download the free PDF.
Consumer Studies · Grade 12 · NSC June Exam · 2023. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- Consumer Studies
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC June Exam
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 19
- File size
- 765.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 19
This exam
NSC June Exam 2023
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 2 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
AFDELING A: KORTVRAE
VRAAG 1
1.1 1.1.1 D Onthou, maklik (Verken, p.163 ; Suksesvol, p.181) (1)
1.1.2 C Onthou, maklik (Verbruikersaangeleentheid) (1)
1.1.3 B Onthou, maklik (Verken, p.157; Suksesvol, p.173) (1)
1.1.4 C Onthou, maklik (Verken, p.166 ; Suksesvol, p.184) (1)
1.1.5 B Onthou, maklik (Verken, p.161-162; Suksesvol, p.178) (1)
1.1.6 D Onthou, maklik (Verken, p.94; Suksesvol, p.111) (1)
1.1.7 B Onthou, maklik (Verken, p.94; Suksesvol, p.114) (1)
1.1.8 B Onthou, maklik (Verken, p.77; Suksesvol, p.91) (1)
1.1.9 D Onthou, maklik (Verken, p.77; Suksesvol, p.91) (1)
1.1.10 C Onthou, maklik (Verken, p.103; Suksesvol, p.123) (1)
1.1.11 D Verstaan, maklik (Graad 11; Verken, p.49;
Suksesvol, p.51) (1)
1.1.12 A Verstaan, maklik (Graad 11) (1)
1.1.13 C Onthou, maklik (Verken, p.148; Suksesvol, p.162) (1)
1.1.14 D Toepassing, matig (Verken, p.148-149; Suksesvol, p. (1)
162)
1.1.15 A Onthou, maklik (Verken, p.117-118; Suksesvol, p.137) (1)
1.1.16 C Onthou, maklik (Verken, p.16; Suksesvol, p.22) (1)
1.1.17 D Verstaan, maklik (Verken, p.32; Suksesvol, p.31) (1)
1.1.18 C Onthou, maklik (Verken, p.25; Suksesvol, p.26) (1)
1.1.19 B Onthou, maklik (Verken, p.35; Suksesvol, p.35) (1)
1.1.20 C Verstaan, maklik (Verken, p.13; Suksesvol, p.19-20) (1)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 3 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
1.2 1.2.1 Winsopslag (1)
1.2.2 Beste verkope scenario (1)
1.2.3 Kontantvloeiprojeksie (1)
1.2.4 Aanvangskoste/ kapitaal (1)
Onthou, maklik (Verken, p.35-40; Suksesvol, p.35-42)
1.3 1.3.1 C
1.3.2 D
1.3.3 A (3)
Verstaan, maklik (Verken, p.48-49; Suksesvol, p.49-51)
1.4 1.4.1 E
1.4.2 A
1.4.3 H
1.4.4 C
1.4.5 G (5)
Verstaan, matig (Verken, p.117, 122, 126-128; Suksesvol, p.137, 140, 144-146)
1.5 A
D
E
H (Enige 4) (4)
Verstaan, matig (Verken, p.97-98; Suksesvol, p.118-119)
1.6 B
D
E
G (Enige 4) (4)
Toepassing, matig (Verken, 163-164; Suksesvol, p.180)
TOTAAL AFDELING A: 40
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 4 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
AFDELING B: LANGVRAE
VRAAG 2: DIE VERBRUIKER
2.1 Noem VIER nadele van die gebruik van gas in 'n huis.
Dit kan vining ontplof indien dit naby hitte of vuur geplaas word.1
Gaslekkasie kan 'n uiters gevaarlike gasontploffing veroorsaak/hoogs
vlambaar.2
Blootstelling aan 'n opbou van gas kan tot siekte ly omdat suurstof
ontneem word.3
Dit is 'n nie-hernubare energiebron.4
Dit mag nie vir almal bekostigbaar wees nie/ mag duur wees.5
Hoë aanvanklike belegging.6
'n Gassilinder is swaar om te dra.7
Daar is geen waarskuwing dat die gas leeg loop.8 (Enige 4) (4)
Onthou, matig (Verken, p.176; Suksesvol, p.195)
2.2 Gee VIER voorbeelde van onbillike sakepraktyke.
'n Onbillike sakepraktyk sluit in:
Bedrog/ onwettig1
Wanvoorstelling2
Onderdrukkende3 onredelike optrede teen verbruikers.4
Valse beloftes of misleidende stellings wat vereis dat 'n verbruiker
afstand doen van enige regte.5
Eensydige sakepraktyke wat nadelig vir verbruikers is.6
Voorwaardes wat ongelyk en nadelig vir die verbruiker is.7
Onredelike/ onregverdige terme en voorwaardes in 'n kontrak wat nie
duidelik aan die verbruiker gemaak word voordat die kontrak/ooreenkoms
gesluit word nie.8
Aanbieding van goedere en dienste teen pryse wat onregverdig/
onredelik/ onbillik is.9
Aanbieding van goedere en dienste met voorwaardes wat onregverdig/
onredelik/ onbillik is.10
Bemarking van goedere met valse beloftes/ misleidende stellings wat
onredelik vir die verbruiker is.11
'n Verbruiker te vereis om afstand te doen van enige regte/ om
verpligtinge te aanvaar/ afstand te doen van enige aanspreeklikheid van
die verskaffer.12
Alle sakepraktyke wat nie aan die voorsiening van die Nasionale
Kredietwet gehoor gee nie13 mag as onbillik beskou word. (Enige 4) (4)
Onthou, matig (Verken, p.157; Suksesvol, p.174)
NOTE: Onregverdige arbeidspraktyke moet geen punte toeken geken word nie.
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 5 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
2.3 Noem DRIE maniere waarop verbruikers elektrisiteit kan bespaar
wanneer 'n wasmasjien gebruik word.
Was volle wasladings1 wasgoed.
Gebruik koue water2 in plaas van warm water om wasgoed te was.
Kies die kortste wasprogram.3 Vermy onnodige
programme/ siklusse/ voorwassiklusse/ spinprogramme4 wanneer 'n
wasmasjien gebruik word. (Enige 3) (3)
Onthou, matig (Verken, p.144; Suksesvol, p.158,193-194)
2.4 Verduidelik hoe pryskennisgewings/lotery swendelskemas werk.
Pryskennisgewingswendelskema
'n Verbruiker ontvang 'n e-pos/ SMS wat sê dat hy/ sy die lotery/ prys gewen
het.1 Die swendelaar gebruik die bankbesonderhede wat die verbruiker
gevra word om te voorsien2 om onwettige toegang tot die slagoffer se
bankrekening te kry3 en geld te steel.4
OF
Lotery Swendelskema
n Verbruiker ontvang 'n e-pos/ SMS wat sê dat hy/ sy die lotery boerpot/ prys
gewen het,5 maar voordat die klaarblyklike prys opgeis kan word, word die
verbruiker gevra om 'n som geld6 in die lotery se fiktiewe bankrekening7 te
deponeer. (Enige 3) (3)
Onthou, maklik (Verken, p.159; Suksesvol, p.177)
2.5 Bespreek hoe water doeltreffend gebruik kan word wanneer jy bad of
stort.
Neem 'n vinnige stort1 omdat dit minder water as 'n bad gebruik.
Plaas 'n skottel in die stort wat oortollige water opvang.2
Maak die kraan toe wanneer jy seep aan jou liggaam smeer3 om water
te bespaar.
Installeer 'n lae-vloei volume/kraanbelugter stortkop4 omdat dit die
vloei/ volume van water verminder.
Gebruik die minimum hoeveelheid water wat benodig word wanneer 'n
bad geneem word/ moenie die bad oorvol maak nie.5
Gebruik die bad/ stort/ gryswater vir ander doeleindes/ herwin water.6
Maak seker dat daar nie druppende krane is nie.7 (Enige 4) (4)
Verstaan, matig (Verken, p.180-181; Suksesvol, p.199)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 6 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
2. 6 2.6.1 Verduidelik hoe munisipaliteite elektrisiteit aan hulle
gemeenskap verskaf.
Munisipaliteite koop elektrisiteit van ESKOM en verkoop dit
aan die gemeenskappe.1
Deur voorafbetaalde meterstelsel te installeer/ voorafbetaalde
elektriteit te verkoop.2
Deur elektrisiteit en prysopname/ faktuur/ rekening te voorsien
nadat elektrisiteit gebruik was.3
Deur elke maand gratis basiese elektrisiteit te voorsien.4
(Enige 3) (3)
Verstaan, maklik (Verken, p.183; Suksesvol, p.203)
2.6.2 Noem hoe die verbruikers die elektrisiteit wat aan hulle
verskaf word, kan beskerm.
Rapporteer onmiddellik kabeldiefstal aan die outoriteite.1
Moenie onwettige koppeling toelaat nie/ rapporteer onwettige
koppeling.2
Betaal die elektrisiteitsrekening.3
Moenie elektriese struktuur vandaliseer nie.4
Gebruik elektrisiteit oordeelkundig/ spaarsamig.5 (Enige 3) (3)
Toepassing, matig (Verken, p.185; Suksesvol, p.205)
2.7 Verduidelik die kenmerke van 'n onwettige piramiedeskema.
Slegs die mense wat eerste aangesluit het verdien geld.1
Daar is geen produk wat verkoop word/ diens wat gelewer word nie.
Die opbrengste is baie hoog/ meer as 20% bo die repokoers.3
Lede ontvang belonging deur ander/ nuwe/ meer lede te verwerf,4 maar
later is daar nie weer nuwe lede om te werf nie.5
Nuwe lede word vereis om geld te betaal6 wat onder al of sommige van
die bestaande lede versprei word.
Die aanvoerder maak meer geld omdat almal in die skema fooie aan
hom/haar betaal.7
Mense wat later aansluit kan al hul geld verloor.8 (Enige 4) (4)
Verstaan, matig (Verken, p.162; Suksesvol, p.178-179)
2.8 2.8.1 Noem en verduidelik die instrument wat gebruik word om
inflasie te meet.
Vebruikersprysindeks (VPI)1 (1)
Dit word gemeet deur dieselfde mandjie van goedere en
dienste wat deur huishoudings gebruik word, te gebruik.2
Dit hou tred met die verandering in die koste van die
mandjie3 oor 'n tydperk (jaar na jaar).4
Die gemiddelde veranderinge word as 'n persentasie
uitgedruk.5
Die persentasie word gebruik (jaar na jaar) om die
inflasiekoers te bepaal.6 (Enige 3) (3)
Toepassing, matig (Verken, p.167; Suksesvol, p.185)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 7 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
2.8.2 Voorspel die impak wat rentekoersverhogings op die
lewensgehalte van Suid-Afrikaners sal hȇ.
Positief:
Verbruikers met spaargeld/ beleggings sal meer rente
verdien1 en sal meer besteebare inkomste hê.2
Verbruikers met vaste rente terugbetalings sal nie geaffekteer
word nie aangesien hulle terugbetalings nie sal verhoog nie.3
Negatief:
Huiseienaars mag meer op hul verbandterugbetalings
betaal4 weens die verhoging in rentekoerse.
Lening terugbetalings sal verhoog5 wat verbruikers se
besteebare inkomste verminder6 weens 'n verhoging in hulle
terugbetalings.
Terug neem van besittings omdat daar nie daarvoor betaal
word nie7 weens hoë rentekoers.
Verbruikers met veranderlike rentekoers terugbetalings sal
meer betaal8 omdat rentekoerse verhoog.
Huishoudings met lae inkomste gaan sukkel omdat hulle
minder besteebare inkomste sal hê9 omdat hulle meer rente
sal betaal.
Mense mag in skuld gedompel word10 omdat hulle salarisse
nie meer genoeg is om hul behoeftes/ terugbetaling te bekostig
nie11 weens die verhoging in rentekoerse. (Enige 8) (8)
Analisering, moeilik (Verken, p.167; Suksesvol, p.184 -185)
[40]
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 8 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
VRAAG 3: VOEDSEL EN VOEDING
3.1 Noem VIER maniere waarop 'n persoon wat aan hoë bloeddruk ly,
sy/haar soutinname kan verminder.
Moenie meer as een teelepel (5 g) sout per dag inneem nie.1
Beperk/ voorkom die inname van geprosesseerde voedsel/ gerookte
vleis/ spek/ biltong/ aartappelskyfies/ souterige neute/ souterige
springmielies/ sop poeier/ poeier sous/ ekstrakblokkies met versteekte
sout/ kitskos.2
Kruie/ speserye kan in plaas van sout gebruik word om voedsel te
geur.3
Kyk vir sout/ natrium chloride/ mononatrium glutemaat op die
bestanddele lys en vermy/ beperk die inname daarvan.4
Gebruik klein hoeveelhede sout wanneer kos gaargemaak word.5
(Enige 4) (4)
Onthou, maklik (Verken, p.77-78; Suksesvol, p.87-88)
3.2 Gee dieetkundige riglyne om met die bestuur van anemie te help.
Sluit voedsels ryk aan (haem) yster in,1 soos lewer/ rooivleis / vis/
pluimvee/ volgraan grane/ peulgroente/ groen blaargroente2
Eet voedsels met genoeg vitamien B123 soos suiwel produkte/
rooivleis.4
Eet voedsel met genoeg foliensuur5 soos volgraanprodukte/ lewer/
groen blaargroentes6
Eet voedsel wat vitamien C7 sitrus/ suurlemoene/ lemoene/aarbeie8
bevat om met die absorpsie van yster te help.9
Vermy koffie en tee10 met maaltye omdat die tannien inbreuk maak op
die absorpsie van yster.11
(Yster) aanvulling mag benodig word in sekere omstandighede gebruik
word.12 (Enige 4) (4)
Onthou, matig (Verken, p.77; Suksesvol, p.91)
3.3 Gee DRIE voordele van die gebruik van chemiese preserveermiddels in
voedsel.
Dit verleng die raklewe van voedsel.1
Dit voorkom/ vertraag voedselbederf/ vergiftiging.2
Voorkom verbruining van droëvrugte/groente.3
Preserveer die gewensde kleur.4
Voeg geur by/ verbeter geur.5 (Enige 3) (3)
Onthou, matig (Verken, p.94; Suksesvol, p.113-114)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 9 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
3.4 Verduidelik waarom kruie en spesrye bestraal word.
Hulle sal voedsel besmet1 indien dit nie bestraal is nie omdat dit ‘n
hoë bakteriese lading bevat2
Bestraling maak die voedsel veiliger om te eet/ vernietig
mikroorganismes/ insekte3 en dit sal langer hou.4 (Enige 2) (2)
Verstaan, matig (Verken, p.105; Suksesvol, p.128)
3.5 Verduidelik hoe E.coli aan mense oorgedra kan word.
Die strande en riviere kon deur riool besmet word1 weens
beskadigde/ verouderde pype/ gebrekkige instandhouding van
infrastruktuur.2
Besmette water uit riviere vloei in die see3 dus kan mense wat in die
besmette water swem/ dit drink4 kon hulle met E.coli besmet word.
'n Besmette persoon, wat nie hul hande was nie5 en 'n onbesmette
aanraak, kan die E.coli na die onbesmette persoon oordra.6
Die vis in die besmette water mag besmet wees,7 dus kan die inname
van die vis/ sardyne en varswatervis die E.coli aan onbesmette mense
oordra.8 (Enige 6) (6)
Toepassing, matig (Verken, p. 90; Suksesvol, p. 106)
3.6 3.6.1 Noem die voedselverwante gesondheidstoestand wat in die
prent hierbo verteenwoordig word.
Arteriosklerose/ koronêre hartsiektes (1)
Toepassing, matig (Verken, p.74; Suksesvol, p.83)
3.6.2 Identifiseer stof A wat in die prent hierbo aangedui word.
Plaak/ cholesterol/ wit wasagtige stof/ vetterige neerslag (1)
Toepassing, matig (Verken, p.74; Suksesvol, p.83)
3.6.3 Beskryf hoe stof A tot koronêre hartsiektes kan bydra.
Plaak/ cholesterol/ wit wasagtige stof vetterige neerslag bou in die
slagare op1 wat veroorsaak dat die slagare vernou2 verstop/ toe
gaan3 verdik/ verhard.4 Dit mag hoëbloeddruk/ beroerte5 of 'n
hartaanval6 veroorsaak. (Enige 4) (4)
Verstaan, maklik (Verken, p.74; Suksesvol, p.83)
3.7 Skryf 'n paragraaf om te bespreek hoe die pizza hierbo NIE sal bydra tot
die bestuur van koronȇre hartsiekte sal bydra NIE.
Die pizza (koekmeelblom) bevat geen vesel1 wat cholesterol verlaag.2
Eiergeel is hoog in vet/ (LDL)/ cholesterol3 en volroommelk/ botter/ kaas/
bees/ 'Russian' worsie/ spek/ macon is ryk in versadigde vet4 wat bloed
cholesterolvlakke verhoog.5 Volroommelk/ botter/ kaas/ bees/ 'Russian'
worsie/ spek/ macon vorm plaak6 wat die slagare/ bloedvate sal vernou/
verstop7 en tot 'n hartaanval mag lei. Die meeste bestanddele is hoog in
kJ/energiewaarde,8 dit mag lei tot oorgewig/ vetsug9 wat bydra tot
koronêre hartsiektes. Die 'Russian' worsie en spek/ macon is hoog in sout10
en die bloeddruk verhoog/ beroerte.11 (Enige 8) (8)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 10 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
Toepassing, matig (Verken, p.74; Suksesvol, p.84-85)
LET WEL: Daar mag slegs een keer 'n punt toegeken word vir vernou die slagare/
bloedvate.
3.8 Voedselsekuriteit in Suid-Afrika is deur die onlangse verhoging in
brandstofpryse beïnvloed.
Regverdig die stelling hierbo.
Brandstofverhogings veroorsaak 'n styging in voedsel produksiekostes1
en voedsel vervoerkoste.2 Dit sal voedsel duurder maak.3
Omdat verbruikers meer vir vervoer betaal,4 sal hulle minder
besteebare inkomste5 hê om voedsel te koop/ toegang tot voedsel te
hê.6
Baie verbruikers mag nie in staat wees om genoeg7 voedsel te
bekostig/ koop8 vir 'n gesonde aktiewe lewe nie.9 (Enige (7)
7)
Analisering, moeilik (Werklikheid; Verken, p.106-107; Suksesvol, p.128-129)
[40]
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 11 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
VRAAG 4: KLEDING
4.1 Noem die mode wat 'n styl van 'n vorige era naboots/daarmee
ooreenkom of ooreenstem.
Retrospektiewe mode (1)
Onthou, maklik (Verken, p.51; Suksesvol, p.51)
4.2 Gee DRIE stadia in die modesiklus.
Begin/ loods/ inleiding1
Toename/ opgang2
Piek/ hoogtepunt3
Afname4
Veroudering/einde5 (Enige 3) (3)
Onthou, maklik (Verken, p.49-50; Suksesvol, p.50)
4.3 Verduidelik die term nagemaakte produkte.
Namaaksel/ replika/ vervalsing1 van die oorsponklike produkte.
OF
Onwettige kopie2 van 'n produk. (1)
Onthou, maklik (Verken, p.64 Suksesvol, p.72)
4.4 Die omgewing word in ag geneem wanneer eko-vriendelike kleedstowwe
vervaardig word.
Staaf hierdie stelling.
Gekweek/ geproduseer in 'n omgewingsvriendelike/ volhoubare manier/
lae koolstofvoetspoor.1
Hulle vereis/ gebruik minder water2 in die produksieproses.
Hulle vereis/ gebruik minder energie3 tydens produksie en
prosessering.
Hulle word van hernubare hulpbronne gemaak4 bv. plante met goeie
gewasse opbrengste/ bamboes.5
Hulle skep minder afval/ is bioafreekbaar/ minder afval op
stortingsterreine.6
Hulle word geproduseer van gewasse wat nie plaagdoders/
onkruiddoders/ chemikalieë vereis nie/ word organies gekweek.7
Natuurlike/ plant gebaseerde/ geen skadelike kleurmiddels word
gebruik.8
Herwinde/ hergebruikte tekstiele verminder die behoefte om nuwe
tekstiele te produseer9 en beland nie op stortingsterreine nie.10
(Enige 5) (5)
Verstaan, matig (Verken, p.61 Suksesvol, p.67- 68)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 12 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
4.5 Noem VYF riglyne om in ag te neem wanneer hemde/bloeses gekies
word om vir 'n werk by 'n rekeningkundige firma te dra.
Kies basiese/ neutrale kleure.1
Kies hemde/ bloese wat maklik met broeke/ rompe kan meng en pas.2
Kies style wat die tipe liggaam komplimenteer/ goed pas.3
Koop die beste kwaliteit wat jy kan bekostig aangesien dit langer sal
hou.4
Vermy dit om items te koop wat nie by baie items in die klerekas pas
nie.5
Koop items in die piek/ hoogtepunt/ afname stadium in die modesiklus/
op uitverkoping omdat dit meer bekostigbaar is.6
Koop hemde/ bloese wat vir meer formele/ profesioneel en informele
geleenthede gedra kan word.7
Koop hemde/ bloese wat veelsydig is en in verskillende seisoene gedra
kan word, dus word die bedrag wat op klere bestee word verminder.8
Koop klassieke/ basiese items omdat dit vir baie seisoene hou/ tydloos
is.9
Koop 4 hemde/ bloese, een roomkleurige/ wit, een in 'n effekleur, een
met blommetjies/ strepe en een deftige vir spesiale geleenthede.10
Kies hemde/ bloese wat nie ontblootend is nie.11 (Enige 5) (5)
Verstaan, maklik (Verken, p.54-59; Suksesvol, p.61-65)
4.6 Bespreek hoe veranderinge in tegnologie sedert die 1990's tot die skep
van bekostigbare en gemaklike, noupassende kunsleer broeke
in 2023 bygedra het.
Nuwe tekstiele/ kleedstof word ontwikkel1 met meer elastisiteit/ rek
eienskappe.2 Dit dra by tot die gemak/ vrye beweging3 en
noupassende4 eienskappe van die kunsmatige leer van 2023.
Nano/ biotegnologie voorsien die eienskap van die kontrole van die draer
se liggaamstemperatuur,5 aangesien kunsmatige leer ongemaklike
warmte mag produseer,6 dit laat nie lug deur nie/ kleedstof haal nie
asem nie.7
Gerekenariseerde ontwerpmetodes/ verbeterde naaimasjiene8 het die
vervaardigingsproses versnel/ bespaar tyd9 en geld.10
Kunsleer is goedkoper12 as egte leer. (Enige 5) (5)
Analisering, matig (Verken, p.51; Suksesvol, p.54)
[20]
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 13 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
VRAAG 5: BEHUISING EN INTERIEUR
5.1 Maak 'n lys van die inligting wat by 'n huurooreenkoms ingesluit moet
word.
Persoonlike besonderhede van beide partye.1
Die deposito wat vereis word.2
Wanneer die huur/ huurbedrag/ huurpaaiement betaalbaar is.3
Periode wanneer die huur begin en eindig se datums/ lengte van die
huurooreenkoms.4
Reëls van wat in die huis/ woonstel toegelaat word.5
Aantal mense wat in die gehuurde eiendom mag woon.6
Adres van die eiendom.7
Besonderhede van die hernuwing.8
Aanduiding van die regte en verantwoordelikhede van die huurder9 en
die verhuurder.10 (Enige 3) (3)
Onthou, maklik (Verken, p.117-118; Suksesvol, p.138)
5.2 5.2.1 Beskryf DRIE maniere waarop die regopstaande vrieskas
menslike energie bespaar.
Die regopstaande vrieskas het 'n outo-ontdooi funksie dus
hoef dit nie op 'n natuurlike wyse ontdooi te word nie.1 Dit sal
tyd bespaar.2
Vlekvryestaal afwerking/ wit binnekant sal dit maklik maak om
skoon te maak.3
Wielletjies sal dit maklik maak om te beweeg/ onder skoon te
maak.4
Die lig maak dit maklik om op een slag items te sien, geen
rede om vir items te soek nie.5
Rakke maak dit maklik om items te vind.6
Dit is maklik om toegang tot die items te hê, omdat die deur na
die kant oop maak.8 (Enige 3) (3)
Toepassing, matig (Verken, p.136; Suksesvol, p.154 – 155, 159)
5.2.2 Verduidelik waarom bȇrekoop 'n geskikte kooptransaksie sal
wees vir iemand wat net genoeg kontant het om 'n deposito te
betaal.
Dit kan oor 'n tydperk afbetaal word.1
Geen rente is betaalbaar nie2 dus kos dit uiteindelik dieselfde
as 'n kontanttransaksie.3 (Enige 2) (2)
Verstaan, matig (Verken, p.148; Suksesvol, p.162; Grade 11)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 14 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
5.3. 5.3.1 Noem en bespreek die tipe huiseienaarskap in bostaande
advertensie.
(1)
Hierdie is 'n deeltiteleienaarskap.1
Die eienaar word die wettige/ individuele eienaar van 'n gedeelte
van die behuisingskompleks2 en besit aandele in die onverdeelde
perseel waarop dit staan.3
OF
Hierdie is deeltiteleienaarskap.
Die eienaar word die wettige/ individuele eienaar van eenheid/ 'n
gedeelte van die gebou5 en besit 'n aandeel in die
gemeenskaplike eiedom/ huisbakke/ gange/ trappe/ tuinareas en
die swembad.6 (Enige 2) (2)
Onthou, matig (Verken, p.122; Suksesvol, p.140)
5.3.2 Identifiseer in die advertensie hierbo DRIE dienste wat deur
heffings betaal word.
Swembad1
Uitsonderlike sekuriteit 2
Gimnasium3
Pluimbalbaan4
Speletjieskamer5
Speelarea vir kinders6
Instandhouding van gemeenskaplike areas7
Vullisverwydering8
Eiendomsbelasting en heffings van gemeenskaplike areas9
Fliekkamer10
Funksiekamer11
Konferensiekamer12
Vesel en DSTV gereed13
Gesondheidspa14
Leefstylsentrum15 (Enige 3) (3)
Verstaan, maklik (Verken, p.122; Suksesvol, p.140)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 15 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
5.3.3 Beskryf waarom dit finansieel voordelig sal wees om eiendom
in die ontwikkeling, wat hierbo beskryf word, te koop.
Dit sal finansieel voordelig wees weens die gratis
verbandkoste1 die heffing is gratis vir ‘n jaar2 en daar is ‘n
10% afslag.3
Die koper hoef nie die gemeenskaplike aareas instand te hou
nie4 omdat die huiseienaarsvereniging daarvoor
verantwoordelik is.5
Dit is veilig/ het uitsonderlike sekuriteit/ dit is 'n veilige
kompleks/ ontwikkeling6 en daar hoef nie vir ekstra sekuriteit
betaal te word nie.7
Ontspanningsgeriewe is op die perseel/ restaurant/
gymnasium/ speletjiesarea/ speelarea vir kinders/ fliekkamer8
dus word daar op onthaaluitgawes bespaar.9
Naby 'n winkelkompleks/ 'Mall of Africa'/ skole/ top
onderwysfasiliteite/vermaak/ top restaurant/ kitskos-
verkoopspunte/ Kyalami-renbaan10 wat vervoerkoste sal
bespaar.11 (Enige 6) (6)
Analisering, matig (Verken, p.123; Suksesvol, p.141; Scenario)
[20]
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 16 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
VRAAG 6: ENTREPRENEURSKAP
6.1 Definieer die term teikenmark.
'n Groep mense1 wat jou produk/ diens wil koop2 en bereid is om die prys
wat daarvoor gevra word, te betaal.3
OF
'n Groep mense4 met gemeenskaplike behoeftes5 en belangstellings.6
(Enige 2) (2)
Onthou, maklik (Verken, p.20; Suksesvol, p.33)(Grade 11)
6.2 Noem TWEE verspreidingsmetodes wat 'n entrepreneur kan gebruik om
sy/haar produkte te verkoop.
Direkte verkope/ verspreiding/ verkoop dit self.1
Gebruik van 'n middelman/ indirekte verkope.2 (2)
Onthou, maklik (Verken, p.33; Suksesvol, p.32)
6.3 Stel VIER maniere voor waarop 'n nuwe entrepreneur goeie
kliȅnteverhoudings kan bou om die sukses van sy/haar besigheid te
verseker.
Deur te verseker dat die besigheid die kliënte se behoeftes en begeertes
bevredig.1
Deur kliënte belangrik te laat voel/ behandel kliënte hulle met respek.2
Om te verseker dat hulle dit geniet om besigheid met jou te doen.3
Deur duidelike inligting oor die produk te gee.4
Deur die beloftes na te kom omdat kliënte alles wat op die etiket of in die
advertensie belowe was, sal verwag.5
Deur onmiddellik aandag aan kliënte se klagtes te skenk6 deur altyd
terug te skakel7 indien hy/ sy belowe het om dit te doen.
Deur bedagsaam te wees en aandagtig na klagtes te luister, sonder om
te onderbreek.8
Deur navrae/ klagtes vir toekomstige verwysing neer te skryf/ deur
gereelde terugvoering van kliënte te kry9 sodat die gehalte van die
produk or diens verbeter kan word.
Deur familielede en werkers wat in kontak met kliënte kom, op te lei in
kliëntediens.10 (Enige 4) (4)
Onthou, maklik (Verken, p.22-25; Suksesvol, p.25)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 17 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
6.4 Verduidelik waarom dit belangrik is om aan produkspesifikasies te
voldoen.
Om te verseker dat die produk altyd dieselfde is in terme van grootte/
voorkoms/ kleur/ tekstuur/ gehalte.1
Kliënte sal altyd wat hulle verwag het ontvang/kliënte se verwagtinge sal
voldoen word.2
Kliënte sal tevrede/ gelukkig wees en ander van die produk vertel.3
Produk/ besigheid mag meer suksesvol/ meer winsgewend wees/ nie
wins verloor, omdat daar minder mislukkings sal wees/ minder produkte
teruggebring sal word.4
Minder vermorsing van grondstowwe.5 (Enige 3) (3)
Verstaan, matig (Verken, p.16; Suksesvol, p. 21)
6.5 6.5.1 (a) Beskikbaarheid van finansiȅle hulpbronne
R2 000 van 'n vriend geleen.1
R50 000 toelaag van die Nasionale Jeug
Ontwikkelingsagentskap.2
Huurvrye/gratis stuk grond.3 (Enige 2) (2)
Verstaan, matig (Verken, p.11; Suksesvol, p.18)
(b) Beskikbaarheid van werkspasie
Sy gebruik gratis 'n stuk grond/ huurvrye stuk grond wat deur
haar familie besit word.1
Sy het 'n groot hoenderhok.2 (Enige 2) (2)
Verstaan, matig (Verken, p.12; Suksesvol, p.19)
(c) Beskikbaarheid van grondstowwe
Eier-lêende hoender1 was aangekoop vanaf 'n plaaslike
hoenderboer2 dus is dit maklik beskikbaar.3
Sy gebruik bioafbreekbare4 herwinbare verpakking.5
Kliënte het die opsie om hul eie verpakking te bring.6
(Enige 2) (2)
Verstaan, matig (Verken, p.13; Suksesvol, p.19)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 18 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
6.5.2 Beskryf waarom Lebuhang as 'n omgewings- en sosiaal-
verantwoordelike entrepreneur beskou kan word.
Sy gebruik bioafbreekbare1 en herwinde2 verpakking/ sy
moedig kliënte aan om hul eie verpakking te bring,3 wat die
behoefte om nuwe verpakking te produseer verminder.4 Dit
verminder afval5 en besoedeling6 en 'n negatiewe impak op
die omgewing.7
Sy skenk eiers wat sy nie verkoop het nie aan vroeë
kinderontwikkelingsentra8 om te help met
armoedevermindering.9
Sy gee hoendermis (manure) weg vir gemeenskapstuine,10
hoendermis is omgewingsvriendelik.11
dus hoef die gemeenskap nie bemesting te koop11 om hul
eie groente te kweek nie.
Sy bemark haar produkte aanlyn wat ‘n verantwoordelike
manier om te bemark omdat dit papierloos is.12
Sy koop haar aanvanklike eiers en eierlêende hoenders van af
‘n plaaslike boer, wat brandstof bespaar, en ‘n kleiner (5)
impak op die natuurlike omgewing het.13 (Enige 5)
Toepassing, matig (Verken, p.27; Suksesvol, p.26)
6.5.3 Verduidelik waarom dit waarskynlik is dat Eggselent 'n
volhoubare, winsgewende besigheid sal wees.
Daar is 'n groot aanvraag1 vir haar produk/ eiers.
Eggselent verskaf aan bakkerye/ bed en ontbyt gastehuise/
huishoudings.2
Eggselent het 'n breë kliëntebasis/ teikenmark3 omdat
Lebuhang aanlyn promosie gebruik en haar produkte aanlyn
verkoop.4
Lebuhang belê in haar besigheid,5 sy het die toelaag wat
R50 000 werd is (van die Nasionale Jeug
Ontwikkelingsagentskap) gebruik om groter hoenderhokke te
bou sodat meer eier-lêende hoenders geakkommodeer kan
word, dus word meer eiers geproduseer6 haar besigheid
groei.7
Sy het 'n besigheidsmentor,8 wat haar leiding gee en die
moontlikheid van mislukking verminder.9
Die eiers is bekostigbaar10 dus sal sy meer kliënte hê.
Eiers is nie seisoenaal nie/ altyd beskikbaar/ word regdeur die
jaar benodig/ deurlopende vlak van produksie.11
Sy verkoop ook geslagte hoenders wat die verskeidenheid van
produkte vermeerder.12
Haar besigheid het lae oorhoofse/ bokoste omdat sy land
gebruik waarvoor sy geen huur betaal nie.13
Sy het baie min skuld om terug te betaal omdat sy slegs
R2000 van ‘n vriend geleen het.14 (Enige 6) (6)
Toepassing, matig (Verken, p.35; Suksesvol, p.34)
Kopiereg behou Blaai om asseblief
Downloaded from hlayiso.com
Verbruikerstudies 19 DBE/2023
SS/NSS – Nasienriglyne
6.5.4 Bereken die wins wat sy op vyf dosyn eiers maak.
Toon ALLE berekeninge.
R15 x 51
= R752 x 40%3
= R30.004
OF
R15.00 x 40%5 = R6.00
R6.006 x 57
= R30.008 (4)
Toepassing, matig (Verken, p.36-38; Suksesvol, p.38-39)
6.6 Voorspel die negatiewe finansiële impak wat beurtkrag op kleinskaalse
besighede en hul werknemers sal hê.
Besighede maak toe tydens beurtkrag en gevolglik verloor hulle kliënte1
dus minder wins.2
Sommige besighede mag bankrot raak en moet die besigheid toe
maak/ sluit3 omdat daar minder inkomste sal wees om die besigheid
volhoubaar te maak.4
Hulle sal nie in staat wees om hul produkte te produseer nie5 en
verkope sal nie gedoen kan word nie.6
Daar word nog steeds van hulle verwag om huur/ water/ elektrisiteit/
heffings en erfbelasting/ skuld te betaal7 wat hulle dalk nie kan bekostig
nie.8 Hulle mag op die swartlys geplaas word.9
Bederfbare grondstowwe mag bederf10 weens lang ure van beurtkrag,
wat veroorsaak dat besighede geld verloor.11
Werknemers mag afgedank word,12 gevra word om minder ure te
werk13 omdat besighede nie bedryf word weens beurtkrag, wat mag
bydra tot armoede/meer mense wat werkloos is.14
Sommige besighede mag 'n kragopwekker/ omskakelaar aankoop om
tydens beurtkrag te gebruik wat duur is.15
Die bedryf van 'n kragopwekker/ omskakelaar is duur.16 (Enige 8) (8)
Analisering, moeilik (Verbruikerskwessie)
[40]
GROOTTOTAAL: 200
Kopiereg behou
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
Consumer Studies Grade 12 NSC June 2023 Question Paper (Afr)

Question paper
Consumer Studies Grade 12 NSC June 2023 Question Paper (Eng)

Memorandum
Consumer Studies Grade 12 Eastern Cape Mock 2023 Memo (Afr)

Memorandum
Consumer Studies Grade 12 Eastern Cape Mock 2023 Memo (Eng)

Memorandum
Consumer Studies Grade 12 NSC June 2018 Memo (English)

Memorandum
Consumer Studies Grade 12 NSC June 2018 Memo (Afrikaans)
More from Grade 12 Consumer Studies

Annual teaching plan
Gr 12 Con Stu ATP 2023 24

Question paper
Consumer Studies Grade 12 Eastern Cape Mock 2025 QP (Eng)

Question paper
Consumer Studies Grade 12 NSC June 2025 Question Paper (Afr)

Question paper
Consumer Studies Grade 12 NSC November 2025 QP (Eng)

Errata
Consumer Studies Grade 12 Eastern Cape Prelim 2024 Errata

Question paper