Electrical Technology Grade 12 NSC November 2018 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 ELEKTRIESE TEGNOLOGIE: DIGITAAL NOVEMBER 2018 PUNTE: 200 TYD: 3 uur Hierdie vraestel bestaan uit 15 bladsye, 'n 1 bladsy-formuleblad en 10 antwoordblaaie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 2 DBE/November 2018 NSS INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Hierdie vraestel bestaan uit VYF vrae. 2. Beantwoord AL die vrae. 3. Beantwoord die volgende vrae op die aangehegte ANTWOORDBLAAIE: VRAAG 2.3.2 VRAAG 2.4.1, 2.5.2, 2.6.3, 2.7.4, 2.8.1, 2.8.2 en 2.9.1 VRAAG 3.1.3 VRAAG 4.3 en 4.5.2 4. Skryf jou SENTRUMNOMMER en EKSAMENNOMMER op elke ANTWOORDBLAD en lewer dit saam met jou ANTWOORDEBOEK in, al het jy dit nie gebruik nie. 5. Sketse en diagramme moet groot, netjies en volledig benoem wees. 6. Toon ALLE berekeninge en rond antwoorde korrek tot TWEE desimale plekke af. 7. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 8. Jy mag 'n nieprogrammeerbare sakrekenaar gebruik. 9. Toon die eenhede vir ALLE antwoorde van berekeninge. 10. 'n Formuleblad is aan die einde van hierdie vraestel aangeheg. 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 3 DBE/November 2018 NSS VRAAG 1: BEROEPSGESONDHEID EN VEILIGHEID (GENERIES) 1.1 Definieer die term ernstige voorval met verwysing na die Wet op Beroepsgesondheid en Veiligheid, 1993 (Wet 85 van 1993). (2) 1.2 Noem TWEE algemene pligte van vervaardigers ten opsigte van 'n produk wat by die werkplek gebruik sal word. (2) 1.3 Verduidelik waarom spelery 'n onveilige handeling in die werkswinkel is. (2) 1.4 Noem TWEE prosedures wat jy moet volg om jouself te beskerm wanneer jy 'n persoon help wat deur elektrisiteit geskok word. (2) 1.5 Definieer kwalitatiewe risiko-analise. (2) [10] VRAAG 2: SKAKELKRINGE (SPESIFIEK) 2.1 Verduidelik die doel van 'n astabiele multivibrator. (2) 2.2 Verwys na FIGUUR 2.2 hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Sneller- C1 +V inset Uitset R2 -V 1 R1 2 t Snellerpuls R3 0V FIGUUR 2.2: MULTIVIBRATOR 2.2.1 Identifiseer die multivibrator in FIGUUR 2.2. (1) 2.2.2 Noem die tipe terugvoer wat deur R 2 verskaf word. (1) 2.2.3 Beskryf die verandering in die uitsetsein met verwysing na insetsnellerpuls 1 en 2. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 4 DBE/November 2018 NSS 2.3 FIGUUR 2.3 hieronder toon die 555 IK astabiele multivibrator en die spanningsgrafiek van kapasitor C 1 . Beantwoord die vrae wat volg. +VCC R1 47 kΩ 8 4 7 R2 555 47 kΩ UIT VVC1 C1 2 3 ⅔ VCC 6 1 5 C1 C2 ⅓ VCC 10 µF 10 nF t1 t2 t FIGUUR 2.3: 555 IK ASTABIELE MULTIVIBRATOR 2.3.1 Noem EEN toepassing van 'n astabiele multivibrator. (1) 2.3.2 Teken die uitsetsein met verwysing na sein V C1 op ANTWOORDBLAD 2.3.2. (2) 2.3.3 Beskryf hoe 'n verhoging in die waarde van R 1 die uitsetsein sal beïnvloed. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 5 DBE/November 2018 NSS 2.4 FIGUUR 2.4 hieronder toon insetsnellerpuls A en B na 'n 555 monostabiele multivibrator. Beantwoord die vrae wat volg. A B +VS Snellerpuls 0V t ⅔ VS Kapasitor laai 0V t +VS Uitset 0V t FIGUUR 2.4: MONOSTABIELE MULTIVIBRATORSNELLERPULSE 2.4.1 Teken die uitsetsein op ANTWOORDBLAD 2.4.1. (4) 2.4.2 Beskryf die toestand wat by snellerpuls B voorkom. (2) 2.4.3 Verduidelik waarom die toestand wat by snellerpuls B voorkom, NIE die kapasitor wat laai, beïnvloed NIE. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 6 DBE/November 2018 NSS 2.5 Verwys na FIGUUR 2.5 hieronder en beantwoord die vrae wat volg. +5 V VIN VUIT RF -5 V 8 kΩ R1 2 kΩ 0V FIGUUR 2.5: OMKEER-SCHMITT-SNELLER 2.5.1 Noem TWEE omsetters wat as insettoestelle na die Schmitt-sneller gebruik kan word. (2) 2.5.2 Teken die uitsetsein op ANTWOORDBLAD 2.5.2 indien die insetsein in FIGUUR 2.5.2 hieronder op die kring toegepas word. Boonste +1 V snellervlak Onderste -1 V snellervlak FIGUUR 2.5.2: INSETSEIN (4) 2.5.3 Verduidelik hoe 'n vermindering in die waarde van R 1 die snellerspanningsvlak van die Schmitt-sneller sal beïnvloed. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 7 DBE/November 2018 NSS 2.6 FIGUUR 2.6 toon die 741-op-versterker as 'n vergelyker. Beantwoord die vrae wat volg. +V R1 VIN +V VVERW VIN - VUIT 0V + RVERW -V 0V 0V FIGUUR 2.6: VERGELYKER 2.6.1 Noem die doel van die vergelyker. (1) 2.6.2 Beskryf kortliks hoe die vergelyker sy funksie bereik. (3) 2.6.3 Teken die uitsetsein op ANTWOORDBLAD 2.6.3, met verwysing na die insetsein in FIGUUR 2.6. (3) 2.7 Verwys na FIGUUR 2.7 hieronder en beantwoord die vrae wat volg. R1 10 kΩ RF 100 kΩ 100 mV R2 30 kΩ +12 V 150 mV - R3 5 kΩ + 50 mV VUIT -12 V 0V FIGUUR 2.7: OMKEER-SOMMEERVERSTERKER 2.7.1 Bereken die uitsetspanning. (3) 2.7.2 Verduidelik hoe hierdie kring aangepas kan word om die insetspanning van elke sein onafhanklik te beheer. (2) 2.7.3 Verduidelik hoe hierdie kring aangepas kan word om te voorkom dat GS na die insetspanningsbronne teruggevoer word. (2) 2.7.4 Teken die uitsetsein op ANTWOORDBLAD 2.7.4. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 8 DBE/November 2018 NSS 2.8 FIGUUR 2.8 hieronder toon 'n op-versterker as 'n differensieerder. Teken die uitsetseine op ANTWOORDBLAD 2.8, wanneer die seine, getoon in VRAAG 2.8.1 en 2.8.2, op die inset van die kring toegepas word. IF RF C +V - IIN VUIT + -V R 0V FIGUUR 2.8: OP-VERSTERKER AS DIFFERENSIEERDER 2.8.1 Sinusgolf VIN 0V t (3) 2.8.2 Driehoekgolf VIN 0V t (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 9 DBE/November 2018 NSS 2.9 Verwys na FIGUUR 2.9 hieronder en beantwoord die vrae wat volg. IF CF RIN +V VIN - IIN VUIT + -V 0V FIGUUR 2.9: OP-VERSTERKER AS INTEGREERDER 2.9.1 Teken die uitsetsein op ANTWOORDBLAD 2.9.1, wanneer die insetsein in FIGUUR 2.9.1 hieronder toegepas word. VIN 0V t FIGUUR 2.9.1: INSETSEIN (3) 2.9.2 Beskryf wat met die uitsetsein sal gebeur as die RC-tydkonstante kort is. (4) [60] VRAAG 3: HALFGELEIERTOESTELLE (SPESIFIEK) 3.1 FIGUUR 3.1 hieronder toon die 741-op-versterker. Beantwoord die vrae wat volg. Nulpuntverstelling Nulpuntverstelling FIGUUR 3.1: 741-OP-VERSTERKER 3.1.1 Benoem pen 3. (1) 3.1.2 Noem die tipe verpakking waarin die geïntegreerde kring (IK) hierbo gebou word. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 10 DBE/November 2018 NSS 3.1.3 Teken die uitsetsein op ANTWOORDBLAD 3.1.3 indien die seine in FIGUUR 3.1.3 hieronder op die insette van 'n op-versterker toegepas word. +V 0V +V -V uitset +V 0V -V -V FIGUUR 3.1.3: SEINE (2) 3.2 Noem die tipiese werkspannings van 'n 741-op-versterker. (2) 3.3 Noem TWEE eienskappe van 'n ideale op-versterker. (2) 3.4 Verduidelik die verskil tussen oopluswins en gesloteluswins met verwysing na op-versterkers. (2) 3.5 Bereken die uitsetspanning van die op-versterker in FIGUUR 3.5 hieronder. +V VIN = 5 mV VUIT RF -V 220 kΩ RIN 440 Ω 0V FIGUUR 3.5: OP-VERSTERKER Gegee: V IN = 5 mV R IN = 440 Ω RF = 220 kΩ (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 11 DBE/November 2018 NSS 3.6 FIGUUR 3.6 hieronder toon die 555-IK. Beantwoord die vrae wat volg. 0V 1 8 +Vcc Sneller 2 7 Ontlaai 555-IK IC Uitset 3 6 Drempel Herstel Terugstel 4 5 Beheer Beheerspanning spanning FIGUUR 3.6: 555-IK 3.6.1 Verduidelik hoe die snellerinsetpen op 'n 555-IK sy funksie bereik. (3) 3.6.2 Verwys na FIGUUR 3.6.2 hieronder en verduidelik die werking van die 555-tydreëlaar wanneer dit in monostabiele modus gekoppel is. +VCC Snellerpuls R1 R2 ⅓ VCC ⅔ VCC t 8 4 7 Kapasitor- Kapasitor 555 spanning Mono- Spanning 6 mono- stabiel 3 UIT VC1 2 stabiel t 1 5 1 Tr Uitset C1 C2 0 t1 t FIGUUR 3.6.2: MONOSTABIELE MULTIVIBRATOR (4) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 12 DBE/November 2018 NSS VRAAG 4: DIGITALE EN SEKWENSIËLE TOESTELLE (SPESIFIEK) 4.1 Verduidelik kortliks hoe 'n vloeikristalvertoon (VKV/'LCD') die vloei van lig daardeur beheer. (3) 4.2 Verwys na 'n LED-sewesegmentvertoon en illustreer die verskil tussen 'n sinkuitset en 'n bronuitset deur TWEE eenvoudige diagramme te gebruik. (4) 4.3 Bestudeer FIGUUR 4.3 hieronder van 'n desimaal-na-binêr-enkodeerder. Gebruik die tabel op ANTWOORDBLAD 4.3 om die waarheidstabel te voltooi. +5V +5 V R9 R8 R7 R6 R5 R4 R3 R2 R1 A≥ A0 B≥ A1 C≥ A2 D≥ A3 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0V FIGURE 4.3: DESIMAAL-NA-BINÊR-ENKODEERDER (10) 4.4 Teken die blokdiagram van 'n vier-bis- parallelle opteller wat die volgende twee getalle sal kan optel: A 3A 2A 1A 0 + B 3B 2B 1B 0 (7) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 13 DBE/November 2018 NSS 4.5 FIGUUR 4.5 hieronder verteenwoordig die logikasimbool van 'n J-K-wipkring. STEL KLOK HERSTEL FIGUUR 4.5: LOGIKASIMBOOL VAN J-K-WIPKRING 4.5.1 Teken die logikakring van hierdie wipkring deur EN-hekke en NOF- hekke te gebruik. (7) 4.5.2 Voltooi die waarheidstabel van die wipkring hieronder op ANTWOORDBLAD 4.5.2. TABEL 4.5.2: WAARHEIDSTABEL INSETTE UITSETTE KLOK J K Q � 𝐐 0 0 0 1 1 0 1 1 (4) 4.6 Beskryf die verskil tussen 'n sinchrone teller en 'n asinchrone teller. (2) 4.7 FIGUUR 4.7 hieronder toon 'n driestadium- sinchrone selfstop-opteller. Verduidelik die werking van hierdie opteller. A B C MIBB MBB 0 0 & 0 0 0 0 & SET SET SET J Q J Q J Q CLR K CLR Q K CLR Q K Q FF0 FF1 FF2 KLOK FIGUUR 4.7: DRIEFASE- SINCHRONE SELFSTOP-OPTELLER (8) 4.8 Teken 'n netjies benoemde skets van 'n 4-bis serie-in- parallel-uit- skuifregister wat D-tipe wipkringe gebruik. Toon AL die insette en uitsette. (10) [55] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 14 DBE/November 2018 NSS VRAAG 5: MIKROBEHEERDERS (SPESIFIEK) 5.1 Noem TWEE gebruike van 'n mikrobeheerder in kommersiële toestelle. (2) 5.2 Noem TWEE voordele van 'n mikrobeheerder. (2) 5.3 Verduidelik die basiese proses wat 'n mikrobeheerder volg om sy funksie te verrig. (4) 5.4 Verwys na die blokdiagram van kommunikasie in 'n mikrobeheerder in FIGUUR 5.4 hieronder. Beantwoord die vrae wat volg. Geheue A C LSG ('RAM')/ RAM/ROM LAG ('ROM') X Koppelbusse Stelselbus Y Databus FIGUUR 5.4: KOMMUNIKASIE IN 'N MIKROBEHEERDER 5.4.1 Benoem die volgende blokke in FIGUUR 5.4: (a) A (1) (b) C (1) 5.4.2 Identifiseer die volgende buskoppelings: (a) X (1) (b) Y (1) 5.5 Definieer die volgende elemente in 'n mikrobeheerder: 5.5.1 Protokol (1) 5.5.2 Kommunikasieprotokol (2) 5.5.3 Hardeware-koppelvlak (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal 15 DBE/November 2018 NSS 5.6 Verwys na registers in die SVE ('CPU') en beantwoord die vrae wat volg. 5.6.1 Definieer kortliks 'n register. (2) 5.6.2 Beskryf die funksie van 'n register. (2) 5.6.3 Noem TWEE tipes registers wat in die SVE van 'n mikrobeheerder gebruik word. (2) 5.6.4 Verduidelik die funksie van die geheuedataregister. (2) 5.7 Bespreek die leesalleengeheue (LAG/'ROM') met verwysing na die SVE van 'n mikrobeheerder. (4) 5.8 Teken die seriekommunikasie-blokdiagram vir: 5.8.1 Sinchrone kommunikasie (4) 5.8.2 Asinchrone kommunikasie (4) 5.9 Noem DRIE tipes kommunikasierandtoerusting. (3) 5.10 Gee die rede waarom die RS-485-kommunikasieprotokol in nywerheidstoepassings gebruik word. (2) 5.11 Identifiseer die volgende vloeidiagramsimbole: 5.11.1 (1) 5.11.2 (1) 5.11.3 (1) 5.12 Ontwerp 'n vloeidiagram van 'n huisveiligheidstelsel wat DRIE sensors in verskillende dele van die huis het. Indien enigeen van die sensors geaktiveer word, sal die alarm geaktiveer word. Die alarm moet 'n herstelstelfunksie insluit. Geen tydreëlingfunksie is nodig nie. (10) [55] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS FORMULEBLAD HALFGELEIERTOESTELLE VUIT  RF  Wins A V = = −   VIN R  IN   R  VUIT = VIN ×  − F   RIN   R  VUIT = VIN × 1 + F   RIN  SKAKELKRINGE VUIT = − ( V1 + V2 + V3 + ....VN )  R   R   R  VUIT = VIN1×  − F  + VIN 2 ×  − F  + ... .VINN ×  − F   R1   R2   RN  Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 2.3.2 Inset +V CC -V CC t V UIT +V 0V t1 t2 t FIGUUR 2.3.2 (2) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 2.4.1 A B +VS Snellerpuls 0V t ⅔ VS Kapasitor laai 0V t +VS Uitset 0V t FIGUUR 2.4.1 (4) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 2.5.2 +1 V Boonste snellervlak Onderste -1 V snellervlak +V Uitset -V FIGUUR 2.5.2 (3) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 2.6.3 VIN VVERW 0V +VVERS -VVERS FIGUUR 2.6.3 (3) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 2.7.4 100 mV t 150 mV t 50 mV t VUIT = V ______ uit t 90° 180° 270° 360° FIGUUR 2.7.4 (2) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 2.8 VIN 0V t VUIT 0V t 90° 180° 270° 360° FIGUUR 2.8.1 (3) VIN 0V t VUIT 0V 90° 180° 270° 360° t FIGUUR 2.8.2 (3) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 2.9.1 VIN 0V t 0V t -V FIGUUR 2.9.1 (3) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 3.1.3 +V 0V Inset 1 -V +V 0V Inset 2 -V +V 0V uitset 90° 180° 270° 360° -V FIGUUR 3.1.3 (2) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 4.3 INSETTE UITSETTE 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A3 A2 A1 A0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 TABEL 4.3 (10) Kopiereg voorbehou

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Digitaal DBE/November 2018 NSS EKSAMENNOMMER: SENTRUMNOMMER: ANTWOORDBLAD 4.5.2 INSETTE UITSETTE KLOK J K Q � 𝐐 0 0 0 1 1 0 1 1 TABEL 4.5.2 (4) Kopiereg voorbehou