Electrical Technology PAT GR 12 2016 Afr

Downloaded from hlayiso.com ELEKTRIESE TEGNOLOGIE RIGLYNE VIR PRAKTIESE ASSESSERINGSTAKE 2016 Hierdie riglyndokument bestaan uit 75 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 2 DBE/PAT 2016 NSC INHOUDSOPGAWE 1. INLEIDING 3 2. RIGLYNE VIR ONDERWYSERS 5 2.1 Hoe om die PAT'e te administreer 5 2.2 Hoe om die PAT'e na te sien/te assesseer 5 2.3 PAT-assesseringbestuursplan 6 2.4 Moderering van die PAT'e 7 2.5 Afwesigheid/Nie-inlewering van take 7 2.6 Simulasies 8 2.7 Projekte 9 2.8 Werkende puntestaat 17 3. RIGLYNE VIR LEERDERS 18 3.1 Instruksies vir die leerder 18 3.2 Verklaring van egtheid 18 4. GEVOLGTREKKING 19 ONTWERP-EN-MAAK-PROJEK 20 Ontwerp en maak: Deel 1 21 Ontwerp en maak: Deel 2 28 Elektries – 1 31 Elektries – 2 34 Elektries – 3 38 Elektries – 4 42 Elektries – 5 45 Elektronies – 1 48 Elektronies – 2 53 Elektronies – 3 57 Digitaal – 1 60 Digitaal – 2 63 Digitaal – 3 68 Digitaal – 4 72 BYLAE: Komponentelys vir elektroniese/digitale simulasies 75 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 3 DBE/PAT 2016 NSS 1. INLEIDING Die 16 Kurrikulum-en-assesseringsbeleidsverklaring-vakke wat 'n praktiese komponent bevat, sluit almal 'n praktiese assesseringstaak (PAT) in. Hierdie vakke is: • LANDBOU: Landboubestuurswetenskappe, Landboutegnologie • KUNS: Dansstudies, Ontwerp, Dramatiese Kunste, Musiek, Visuele Kunste • WETENSKAPPE: Rekenaartoepassingstegnologie, Inligtingstegnologie • DIENSTE: Verbruikerstudies, Gasvryheidstudies, Toerisme • TEGNOLOGIE: Siviele Tegnologie, Elektriese Tegnologie, Meganiese Tegnologie en Ingenieursgrafika en -ontwerp 'n Praktiese assesseringstaak (PAT) is 'n verpligte komponent van die finale promosiepunt vir alle kandidate ingeskryf vir vakke wat 'n praktiese komponent het en tel 25% (100 punte) van die eksamenpunt aan die einde van die jaar. Die PAT word oor die eerste drie kwartale van die skooljaar geïmplementeer. Dit word in verskillende fases of 'n reeks kleiner aktiwiteite afgebreek wat saam die PAT opmaak. Die PAT bied leerders die geleentheid om op 'n gereelde basis gedurende die skooljaar geassesseer te word en dit maak ook voorsiening vir die assessering van vaardighede wat nie in 'n geskrewe formaat, bv. toetse of eksamens, geassesseer kan word nie. Dit is dus belangrik dat skole seker maak dat al die leerders die praktiese assesseringstake binne die toegelate tydperk voltooi om te verseker dat leerders aan die einde van die jaar hulle uitslae ontvang. Die beplanning en uitvoering van die PAT verskil van vak tot vak. Praktiese assesseringstake word ontwerp om 'n leerder se vermoë om 'n verskeidenheid vaardighede te integreer, om probleme op te los, te ontwikkel en te illustreer. Die PAT gebruik ook 'n tegnologiese proses om die leerder in te lig oor die stappe wat gevolg moet word om 'n oplossing vir die probleem voorhande te vind. Die 2016-PAT het drie fokusareas met projekte en simulasies in elk van die volgende velde: • Elektries • Elektronika • Digitale Elektronika Die PAT bestaan uit vier simulasies en 'n praktiese projek. Die onderwyser kan enige praktiese projek selekteer en 'n kombinasie van die beskikbare simulasies gebruik. Die onderwyser moet assessering deurgaans toepas terwyl die leerder besig is om die nodige vaardighede te ontwikkel. Vier simulasies moet deur die leerders voltooi word, saam met die vervaardiging van 'n praktiese projek. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 4 DBE/PAT 2016 NSS Die PAT sluit al die vaardighede in wat die leerder in graad 10, 11 en 12 ontwikkel het. Die PAT verseker dat leerders al die verskillende vaardighede aanleer deur praktiese werk te voltooi, m.a.w. elektriese, analoë en digitale elektronika, asook die korrekte gebruik van gereedskap en instrumente. Voorleggingsvereistes Elke leerder moet die volgende voorberei: • PAT-lêer met al die bewyse van simulasies, ontwerp en prototipering • Praktiese projek met: o Omslag/Omhulsel  Daar moet 'n ontwerp in die lêer wees.  Die omslag/omhulsel en die ontwerp moet bymekaar pas.  Geen kartonhouers word toegelaat nie.  Plastiek- en metaalomslae sal aanvaar word.  Die omslag/omhulsel moet vir bestudering toeganklik wees.  Deksels wat vasskroef, word verselekteer. o Strookbord  Die strookbordontwerp ('PCB design') moet in die lêer wees. Die strookbordontwerp ('PCB design') moet binne die omslag/omhulsel op so 'n wyse gemonteer wees dat dit verwyder kan word wanneer nodig.  Skakelaars, potensiometers, verbindings en ander items moet gemonteer wees.  Bedrading moet netjies en gebind wees.  Bedrading moet lank genoeg wees sodat die strookbord verwyder en met gemak nagegaan kan word. o Kenteken/Logo en Naam  Die lêer moet die kenteken/logo en naamontwerp bevat.  Kenteken/Logo en naam moet duidelik op die omhulsel verskyn. Die PAT sal 'n finansiële invloed op die skool se begroting hê en daarom moet skoolbestuurspanne vir hierdie besondere uitgawe voorsiening maak. PAT-komponente en ander items moet betyds, voor die einde van die eerste kwartaal aan die begin van die akademiese jaar, vir leerders se gebruik aangekoop word. Dit is die verantwoordelikheid van die departementshoof om toe te sien dat die onderwyser van die begin van die skooljaar af met die PAT vorder. Provinsiale departemente is verantwoordelik vir die opstel van modereringsroosters en daarom moet PAT'e betyds vir moderering gereed wees. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 5 DBE/PAT 2016 NSS 2. RIGLYNE VIR ONDERWYSERS 2.1 Hoe om die PAT'e te administreer Onderwysers moet toesien dat leerders die simulasies wat vir elke kwartaal nodig is, voltooi. Die projek moet in Januarie begin word om te verseker dat dit in Augustus voltooi is. Alle formele assessering is die onderwyser se verantwoordelikheid. Die PAT moet gedurende die eerste drie kwartale voltooi word en moet teen die aanvang van PAT-moderering gereed wees. Onderwysers moet kopieë van die relevante simulasies maak en aan die begin van elke kwartaal aan leerders gee. Die PAT mag nie die klas verlaat nie en moet te alle tye in veilige bewaring wees wanneer die leerder nie daaraan werk nie. Die gewigswaardes van die PAT moet gevolg word. Onderwysers mag nie die gewigswaardes van die verskillende afdelings verander nie. 2.2 Hoe om die PAT'e na te sien/te assesseer Die PAT vir graad 12 word ekstern opgestel en gemodereer, maar intern geassesseer. Alle formele assessering word deur die onderwyser gedoen. Die PAT moet deur die volgende persone gemodereer word: Van die onderwyser word verwag om 'n werkende model en model- antwoordlêer op te bou wat die assesseringstandaard vasstel teen 'n Hoogs Bevoegde Vlak vir elke keuse/projek wat leerders doen. Hierdie lêer moet al die simulasies met antwoorde insluit wat deur die onderwyser self gedoen is. Die onderwyser sal die modelantwoorde en projek gebruik om die simulasies en projekte van die leerders te assesseer. Nadat 'n rubriek deur die onderwyser voltooi is, word assessering as afgehandel beskou. Geen herassessering sal gedoen word nadat die rubrieke voltooi en deur die onderwyser vasgelê is nie. Leerders moet toesien dat die werk op die verlangde standaard gedoen is voordat die onderwyser die PAT na elke fase finaal assesseer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 6 DBE/PAT 2016 NSS 2.3 PAT-assesseringbestuursplan Die assesseringsplan vir die PAT is soos volg: TYDPERK AKTIWITEIT VERANTWOORDELIKHEID Oktober– Voorbereiding vir Onderwyser – Bou die modelle en werk die modelantwoorde vir Desember 2015 PAT 2016 die 2016-simulasies uit. Identifiseer tekortkominge t.o.v. gereedskap, toerusting en verbruikbare items vir simulasies wat vir 2016 aangekoop moet word. SBS – Ontvang die aankoopversoeke van onderwysers en prosesseer betalings vir die aankoop van die items benodig. Januarie–Maart Simulasie 1 en 2 Onderwyser – Kopieer en deel simulasies uit. 2016 Leerders – Voltooi simulasies. Onderwyser – Assesseer simulasies. Departementshoof – Sien toe dat take voor die vakansie voltooi en deur die onderwyser nagesien is. Januarie 2016 PAT-projek: Onderwyser – Kry kwotasies vir die PAT-projekte. Aankope Hoof – Keur PAT-aankope vir die PAT-projekte goed. Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte bestel en afgelewer word. Departementshoof – Sien toe dat onderwyser aan die vereistes van die proses voldoen. Februarie 2016 PAT-projek: Onderwyser – Sien toe dat die PAT-projekte veilig bewaar word. Leerders begin Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in. met projek Onderwyser – Sluit praktiese sessies op weeklikse basis in sodat leerders die PAT-projek kan voltooi. Leerder – Begin met die voltooiing van die PAT-projek. Departementshoof – Sorg dat onderwyser op weeklikse basis praktiese sessies met leerders het. April–Junie 2016 Moderering van Distriksvakfasiliteerder/Vakkundige besoek die skool en Simulasie 1 en 2 modereer simulasies 1 en 2. 10% van leerders se werk word gemodereer. April–Junie 2016 Simulasie 3 en 4 Onderwyser – Kopieer en deel simulasies uit. Leerders – Voltooi simulasies. Onderwyser – Assesseer simulasies. Departementshoof – Sien toe dat take voor die vakansie voltooi en deur die onderwyser nagesien is. April–Junie 2016 PAT-projek: Onderwyser – Sien toe dat die PAT-projekte veilig bewaar word. Leerders gaan Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in. voort met die Onderwyser – Sluit praktiese sessies op weeklikse basis in sodat projek leerders die PAT-projek kan voltooi. Leerders – Gaan voort met die voltooiing van die PAT-projek. Departementshoof – Sorg dat onderwyser op weeklikse basis praktiese sessies met leerders het. Julie-vakansie PAT-ingryping Leerders wat met die PAT agter is, moet die projek in hierdie 2016 vakansie voltooi. Julie–Augustus Moderering van Distriksvakfasiliteerder/Vakkundige besoek die skool en 2016 simulasie 3 en 4 modereer simulasies 3 en 4. 10% van leerders word gemodereer. Ander leerders as in die vorige kwartaal word gemodereer. Julie–Augustus PAT-projek: Onderwyser – Sien toe dat die PAT-projekte veilig bewaar word. 2016 Voltooiing Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in. Onderwyser – Voltooi PAT-proses saam met leerders en stel PAT-lêer saam. Leerders – Voltooi die PAT-projek en -lêer. Departementshoof – Sien toe dat 100% van die PAT-lêers nagesien en projekte voltooi is. September– PAT-moderering PAT-projekte word deur vakfasiliteerders/vakkundiges van die Oktober 2015 provinsie gemodereer en leerders is beskikbaar om vaardighede te demonstreer. 10% van leerders word lukraak gemodereer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 7 DBE/PAT 2016 NSS 2.4 Moderering van die PAT'e Provinsiale moderering van elke kwartaal se simulasies sal so vroeg soos die daaropvolgende kwartaal begin, d.w.s. simulasie 1 en 2 moet gemodereer word sodra die tweede kwartaal begin. Eweneens moet simulasie 3 en 4 in Julie gemodereer word. Die projek sal egter eers gemodereer word wanneer dit voltooi is. Gedurende moderering van die PAT moet die leerder se lêer en projek aan die moderator voorgelê word. Die modereringsproses verloop soos volg: • Gedurende moderering word leerders lukraak geselekteer om die verskillende simulasies te demonstreer. Al vier simulasies sal gemodereer word. • Die onderwyser moet 'n model van elke projek bou soos vir die skool geselekteer. • Hierdie model moet gedurende moderering ten toon gestel word. • Die onderwyser se model vorm die modereringstandaard op Vlak 4 (Hoogs Bevoeg). • Vlak 5-assesserings moet die onderwyser se model ten opsigte van vaardigheid en afwerking oortref. • Leerders wat gemodereer word, sal gedurende moderering toegang tot hulle lêers hê en kan na simulasies wat hulle vroeër in die jaar voltooi het, verwys. • Leerders mag nie gedurende moderering hulp by ander leerders vra nie. • Alle projekte en lêers moet vir die moderator uitgestal word. • Indien 'n leerder nie die simulasie kan herhaal nie of nie 'n werkende kring tydens moderering kan lewer nie, sal punte afgetrek word en kringe as nie-werkend geassesseer word. • Die moderator sal lukraak nie minder nie as twee projekte (nie simulasies nie) selekteer en daar sal van die leerders betrokke verwag word om te verduidelik hoe die projek vervaardig/gebou is. • Waar nodig, moet die moderator leerders kan versoek om die funksie en werksbeginsels te verduidelik en ook die leerder versoek om die vaardighede wat deur die simulasies bekom is, vir modereringsdoeleindes te vertoon. • Na moderering sal die moderator, indien nodig, die groepspunt op- of afwaarts aanpas, afhangend van die uitkoms van moderering. • Gewone eksamenprotokol geld vir appèl en moet gevolg word indien 'n dispuut weens aanpassings ontstaan. 2.5 Afwesigheid/Nie-inlewering van take Indien daar sonder 'n geldige rede nie 'n PAT-punt vir Elektriese Tegnologie beskikbaar is nie, sal die leerder drie weke voor die aanvang van die finale jaareindeksamen gegun word om die ontbrekende taak/take in te lewer. Indien die leerder versuim om aan die uitstaande PAT-vereiste te voldoen, sal die leerder 'n nulpunt vir die betrokke PAT-komponent ontvang. Die finale punt vir die PAT sal op grond van die voltooide take aangepas word vir bevorderingsdoeleindes. 'n Leerder se uitslae word as onvolledig beskou indien enige komponent van die PAT nie ingelewer is nie. Hy/Sy sal 'n verdere geleentheid gegee word om dit in te lewer indien die Hoof van die Assesseringliggaam daartoe instem. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 8 DBE/PAT 2016 NSS 2.6 Simulasies Simulasies is kringbane, eksperimente en toetse wat die leerder sal moet bou, toets en meet en prakties doen as deel van die ontwikkeling van praktiese vaardighede. Hierdie vaardighede moet gedurende skoolbesoeke aan die eksterne moderator, wat met tussenposes in die skooljaar die skool besoek, gedemonstreer word. Onderwysers wat rekenaargebaseerde simulasieprogramme gebruik, is welkom om leerders daarop te laat oefen. Daar word egter vereis dat die kring met regte komponente gebou word en dat afmetings met werklike instrumente vir assesserings- en modereringsdoeleindes gemeet word. Die korrekte prosedure vir die voltooiing van simulasies word hieronder uiteengesit vir onderwysers en skoolbestuurpanne wat vir die implementering van die PAT in Elektriese Tegnologie verantwoordelik is. Stap 1: Die onderwyser selekteer die simulasies uit die voorbeelde verskaf. Stap 2: Stel 'n komponentelys vir elke simulasie saam. Voeg ekstra komponente by aangesien hierdie items baie klein is en jy ekstra items gaan benodig omdat dit verloor/beskadig word soos wat leerders daarmee werk. Stap 3: Kontak drie verskillende handelaars vir elektroniese komponente en kry vergelykbare kwotasies. Stap 4: Lê kwotasies aan die SBS voor vir die goedkeuring en aankoop van die items. Stap 5: Stoor die komponente. Organiseer die items vir elke simulasie om dit gedurende praktiese sessies makliker uit te deel en te gebruik. Maak seker dat verskillende waardes van komponente nie meng nie, om te voorkom dat die komponente verkeerd gebruik. Dit kan die komponent beskadig en, in uiterse gevalle, die toerusting gebruik. Stap 6: Kopieer die relevante simulasies en deel dit aan die begin van die kwartaal aan leerders uit. Onderwysers word toegelaat om kringe en komponentwaardes aan te pas om by hulle omgewing en bronbeskikbaarheid te pas. Onderwysers moet 'n stel voorbeeldantwoorde in die onderwyserportefeulje ontwikkel. Moderators sal die onderwyser se voorbeeldantwoorde en voorbeeldprojek tydens moderering gebruik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 9 DBE/PAT 2016 NSS 2.7 Projekte Die projekte wat hieronder beskryf word, is voorgestelde konstruksieprojekte wat onderwysers vir hulle leerders kan selekteer. Hierdie projekte is op kringe gebaseer wat deur skole en vakadviseurs verskaf is. Die projekte is op werkende prototipes gebaseer en vereis noukeurige konstruksie om korrek te funksioneer. Projekte verskil in koste en onderwysers moet toesien dat projekte so geselekteer word dat dit binne die skool se begroting val. Nadat die onderwyser op 'n kring besluit het, moet hy/sy die prototipe bou. Daarna kan afskrifte van die kringbaan wat verskaf is, gemaak word en aan leerders uitgedeel word. Hulle MOET hierdie kringe korrek in hulle portefeuljes oorteken. Die beskrywing van die werking van die kringe is NIE volledig NIE. Leerders moet die funksie van die komponente in die kring wat verskaf is, ondersoek om nadere besonderhede te bekom. Leerders moet uitbrei oor die doel van komponente in die kring. Daar word aanbeveel dat leerders soortgelyke kringe ondersoek/navors wat op die Internet, in die skoolbiblioteek en in verwysingsbronne wat in die werkswinkel beskikbaar is. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 10 DBE/PAT 2016 NSS Elektriese Projek: Klank-na-ligkontroletoestel (Opsie 1 van 6) WAARSKUWING: Sekere dele in die kringbaanbord word aan lewens- gevaarlike spannings onderwerp omdat die toestel aan 230 V WS verbind is. Wanneer die projek ingeprop word, plaas dit in 'n plastiek- of houtkassie om te voorkom dat die kring jou skok. Moet nie die kring aan ander toestelle verbind nie (bv. die uitset van 'n klankversterker d.m.v. 'n kabel) omdat geen kragnettransformator gebruik word nie. Gebruik slegs die mikrofoon in die kassie om die klank op te tel. KOMPONENTELYS KOMPONENTELYS R1 560 kΩ 1 W C8, C10, C12 0,047 μF R2, R3 15 K ¼ W C9 22 μF 16 V R3 33 K ¼ W C11 47 μF 16 V R5, R6, R9 1 kΩ ¼ W D1, D2 1N4004 R7 18 K ¼ W D3 1N4742 1 W R8 560 Ω ¼ W F1 10 A-sekering 220 V P1, P2, P3 5 K Pot F2 100 mA-sekering 220 V C1 0,47 uF 630 V F3, F4, F5 220 V 3 A-sekering C2, C5 0,1 μF 220 V 40 μH 6 A L1 1 000 μF 16 V 10–15 draaie op ferrietkern C3 T3, T4, T5 TIC 106 of BT 136 elektrolities C4 100 μF 16 V B1, B2, B3 60 watt-gloeilamp C6 25 μF 16 V Mic Lae-impedansie-mikrofoon C7 1 μF 16 V S1A & S1B Dubbelpoolskakelaar T , T2 BC 547 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 11 DBE/PAT 2016 NSS Elektriese Projek: Vraagmeester (Opsie 2 van 6) Hierdie kring kan gebruik word om die 'vinnigste vinger eerste' aan te dui. Dit het 'n gloeilampie vir elke deelnemer en een vir die vraagmeester. Wanneer 'n knoppie gedruk word, verlig die ooreenstemmende gloeilampie. Die vraagmeester se gloeilampie word ook verlig en die katode van die 9,1 V-Zener-diode is ongeveer teen die helfte van die spanning. Die Zener- diode hou op om te gelei en geen spanning verskyn oor die 120 R-weerstand nie. Geen ander gloeilampies kan aangeskakel word totdat die kring herstel word nie. KOMPONENTELYS Rl, R2, R3 10 kΩ ¼ W R4 120 Ω ¼ W T1, T2, T3 BT 151 SBG LMP1, 2, 3, 4 6 volt-gloeilamp S1, S2, S3, S4 Druk-om-te-maak-skakelaar D1 9 V-Zenerdiode 12 volt-battery/-toevoer Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 12 DBE/PAT 2016 NSS Elektroniese Projek: Outomatiese Batterylaaier (Opsie 3 van 6) Die outomatiesebatterylaaier-projek is op die 'National Semiconductor' LM350 3 A- verstelbare reguleerder gebaseer. Dit is ontwerp om 12 V-loodsuur-batterye te laai. Wanneer die skakelaar SW1 gedruk word, sal die uitset van die laaier na 14,5 V styg. Die aanvangslaaistroom word tot 2 A beperk. Soos wat die batteryspanning aanhou om te styg, daal die laaistroom tot 150 mA en die uitsetspanning word tot 12,5 V verlaag. Die laaiproses word op hierdie stadium beëindig en die ligemissiediode (LED) verlig om aan te dui dat die laaiproses voltooi is. Die skematiese diagram hieronder toon hoe die onderskeie komponente verbind is. Die eerste deel van die diagram toon hoe die GS-kragtoevoer na LM350 bereik is. Die gekombineerde gebruik van varistor V1 en sekering F1 is om die kringbaan te beskerm teen oorstroom en kragstuwing (-spronge) van die hooftoevoer. Transformator T1 word gebruik om die toevoerspanning van die hooftoevoer na 16 V WS te verlaag. Diodebrug DB en elektrolitiese kapasitor E1 word gebruik om die WS-spanning na GS-spanning gelyk te rig. Hierdie gelykgerigte GS-kragtoevoer word in die inset van die tweede kring ingevoer waar LM350 en operasionele versterker LM301A gebruik word om die laaistroom en spanning van die loodsuurbattery te beheer. Wanneer die battery vol gelaai is, sal transistor Q1 AANskakel en LED L1 sal AANgeskakel wees om aan te dui dat die laaiproses voltooi is. 'n Hitteverwyderaar word aan LM350 gekoppel om die hitte wat van die reguleerder ontwikkel is, na die omringende lug oor te dra. KOMPONENTELYS KOMPONENTELYS R1 Varistor 14 mm B1 5 A-diodebrug R2 500 ohm, 5 W C1 6 800 uF 35 V-elektrolitiese kapasitor R3, R6 15 K ¼ W C2 0,1 uF-keramiek 104 R4 230 ohm ¼ W C3 1 nF-keramiek 102 R5 1K C4 1 uF elektrolitiese 25 volt R7 0,2 ohm, 5 W D1 1N 4148-diode R8 3K3 ¼ W IC1 LM350 16 volt-positiewespannings- J1 Hooftoevoer reguleerder J2 12 V-konnekteerder vir battery/ IC2 LM301 H-operasionele versterker batteryklampe S1 Aan-/Afskakelaar vir hooftoevoerspanning F1 500 mA-vinnigedeurbrand-sekering S2 Druk-om-te-maak-skakelaar TR1 240 V–16 V-transformator 3 A (+/-50 VA) LED 1 Rooi LED 5 mm Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 13 DBE/PAT 2016 NSS Elektroniese Projek: Batteryspanningstaafgrafiek-vertoon (Opsie 4 van 6) (Die projek kan saam met die outomatiese batterylaaier of enige batterylaaier- kringbaan gebruik word.) Die staafgrafiek-LED-batteryvlak-vertoonprojek is gebaseer op die LM3914 monolitiese IC/GK van die 'National Semiconductor' wat die spanningsvlakke van die battery aanvoel en die 10 ligemissiediodes aandryf volgens die spanningsvlak wat bespeur is. Dit verskaf 'n lineêre analoog-vertoonuitset en het 'n pen wat gestel kan word om die uitset as bewegende punt of staafgrafiek te vertoon. Die stroom wat die LED's aandryf, is gereguleer en programmeerbaar en stroombeperkings- weerstande is dus nie nodig nie. Die skematiese diagram hieronder toon hoe die onderskeie komponente verbind is. Skakelaar S1 word gebruik om die vertoon van bewegende punt na staafgrafiek te verander. Wanneer S1 AAN is, is die vertoontipe 'n staafgrafiek, maar wanneer dit AF is, verander dit na die bewegendepunt-tipe. R3 word gebruik om die laagste punt van die uitset te stel. Gebruik 'n GS-kragtoevoer en stel die VBAT na 10,5 V. Verstel VR1 totdat die LED L1 aanskakel. Verstel dan die VBAT na 15 V; verstel VR2 totdat al die LED's AANskakel (wanneer S1 AAN is). KOMPONENTELYS KOMPONENTELYS R1 1K2 ¼ W 5% IC1 LM 3914 N-staafgrafiek- R2 4K7 ¼ W 5% vertoondrywer R3 5 K-potensiometer C1 10 µF 25 volt-elektrolitiese kapasitor LED 1–10 LED – Rooi, Amber, Groen S1 SPST-swikskakelaar Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 14 DBE/PAT 2016 NSS Digitale Projek: Bewegende Liggies (Opsie 5 van 6) Die kring gebruik twee NEN-hekke as 'n ossilator wat 'n klokpuls na die 4017-Johnson-IC voer. Die diodes help om 'n heen-en-weer-flitspatroon te verseker. Die kapasitors word bygevoeg vir 'n gladde effek, net soos in die gewilde TV-reeks in die tagtigerjare, Knight Rider. KOMPONENTELYS IC1 CD 4017-Johnson- dekadeteller/deler GK/IC IC2 CD4000 – dubbel-3-inset- NEN-hek-GK/IC plus omkeerder R1, R2 470 K ¼ W (2 van) R3 47 K ¼ W R4–R9 1 K ¼ W (6 van) C1 100 nF-poliëster-'cap' (104) C2–C8 100 μF 10 V (of meer) radiale elektrolities (7 van) D1–D10 1N 4148-diode (10 van) LED1– 5 mm-LED (kleur van jou LED6 keuse) (6 van) S1 SPST-swikskakelaar PP3-batteryknip 9 V-PP3-battery Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 15 DBE/PAT 2016 NSS Digitale Projek: Ligalarm (Opsie 6 van 6) Die ligalarm gebruik 'n ligafhanklike resistor (LAR) wat die BC557-PNP- transistor skakel. Die logikakring getoon, is 'n monostabiele multivibrator wat as 'n tydskakelaar gebruik word om die dryftransistor vir die piëso-gonser aan te skakel. Wanneer die kring aangeskakel word, moet dit vir 'n voorafbepaalde tydperk 'n harde gonsgeluid maak. Jy kan die tydperk wat die alarm aanbly, verstel deur met die waardes van die terugvoerresistors en die kapasitors in die logikadeel van die kringbaan te eksperimenteer. KOMPONENTELYS KOMPONENTELYS IC1 4011 quad-2-inset-NEN-hek C1, C2 1 μF-Mylar-kapasitor R1 100 K ¼ W C1 100 nF-poliëster-'cap' (104) R2 4M7 Ω ¼ W C3 100 nF-poliëster-'cap' R3 330 kΩ ¼ W C4 47 μF-elektrolitiese 16 V-radiaal- R4 1 MΩ ¼ W kapasitor R5 4k7 Ω ¼ W T1 BC 547-NPN R6 50 K-'trim pot' T BC 557-PNP L1 10 mH-induktor PH 1 ORP 12-LDR SG 1 9–12 V-piëso-gonser PP3-batteryknip 9 V-PP3-battery Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 16 DBE/PAT 2016 NSS 2.8 Werkende puntestaat ('n Werkende Excel-lêer word saam met hierdie PAT verskaf.) PAT-puntestaat Kwartaal 1 Kwartaal 2 Projek Totaal = 250 Simulasie 1 Simulasie 2 Simulasie 3 Simulasie 4 Ontwerp en Ontwerp en Ontwerp en Kwartaal1 + Punt uit Gemod. Naam van Leerder Maak Maak Maak Kwartaal 2 + Nr. (Alfabeties) 50 50 50 50 Deel 1–80 Deel 2–20 Totaal = 50 Projek 100 Punt 0 Bv. Jan Alleman 45 10 30 25 30 10 20 135 54% 54% 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Totaal Gemiddeld Onderwyser Moderator: Hoof: Handtekening: Handtekening: Handtekening: Skoolstempel Datum: Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 17 DBE/PAT 2016 NSS 3. RIGLYNE VIR LEERDERS PAT 2016-dekblad (Plaas hierdie blad voor in die PAT.) Departement van Basiese Onderwys Graad 12 Nasionale Senior Sertifikaat 2016 Praktiese Assesseringstaak – Elektriese Tegnologie Toegelate tyd: Kwartaal 1 tot Kwartaal 3 (2016) Leerder se Naam: Eksamennommer: Skool: INHOUDSOPGAWE Simulasie 1: Simulasie 2: Simulasie 3: Simulasie 4: Ontwerp: Bewyse van moderering: LET WEL: Wanneer die leerderbewyse wat geselekteer is, op skoolvlak gemodereer is, sal die tabel bewyse van moderering bevat. Provinsiale moderatore sal die provinsiale moderering teken en slegs teken indien hermoderering nodig is. Moderering Handtekening Datum Handtekening Datum Skoolvlak Provinsiale moderering Hermoderering Puntetoekenning PAT-komponent Maksimum Leerder Gemodereerde punt punt punt Simulasie 1 50 Simulasie 2 50 Simulasie 3 50 Simulasie 4 50 Ontwerp-en maak-projek – Kring (80/2) 40 Ontwerp-en-maak-projek – Omhulsel (20/2) 10 Totaal 250 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 18 DBE/PAT 2016 NSS 3.1 Instruksies vir die leerder • Hierdie PAT tel 25% van jou finale promosiepunt. • Alle werk wat jy doen, moet jou eie wees. Jy en jou maat mag nie saamwerk nie. Groepwerk word nie toegelaat nie. • Die PAT moet oor drie kwartale voltooi word. • Die PAT moet ENIGE vier simulasies en 'n praktiese projek bevat. • Berekeninge moet duidelik wees en eenhede insluit. Berekeninge moet tot TWEE desimale afgerond word. SI-eenhede moet gebruik word. • Kringdiagramme kan met ROT ('CAD') of met die hand geteken word. GEEN fotokopieë of geskandeerde lêers word toegelaat nie. • Foto's word toegelaat en kan in kleur of grysskaal wees. Geskandeerde foto's en fotokopieë word wel toegelaat. • Jy kan hergebruikte/tweedehandse komponente gebruik. • Hierdie dokument moet binne-in jou PAT-lêer saam met die ander bewyse geplaas word. 3.2 Verklaring van egtheid (VERPLIGTEND) Verklaring: Ek (Naam) verklaar hiermee dat die werk in hierdie lêer heeltemal my eie is. Ek verstaan dat indien die teendeel bewys word, my finale uitslae teruggehou sal word. Handtekening van leerder Datum Sover my kennis strek, is die verklaring deur die leerder hierbo waar en eg, en aanvaar ek dat die werk aangebied, dié van die leerder is. ____________________________ ____________ Handtekening van onderwyser Datum ____________________________ ____________ Handtekening van skoolhoof Datum Skoolstempel Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 19 DBE/PAT 2016 NSS 4. GEVOLGTREKKING Na voltooiing van die praktiese assesseringstaak moet leerders in staat wees om hulle begrip van die bedryf te Toon; hulle kennis, vaardighede, waardes en redenasievermoëns te versterk, en ook betrekkinge buite die klaskamer te vestig en uitdagings in die wêreld daar buite aan te durf. Die PAT ontwikkel verder leerders se lewensvaardighede en gee hulle die geleentheid om by hulle eie leerervarings betrokke te wees. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 20 DBE/PAT 2016 NSS Ontwerp-en-maak-projek Tyd: Januarie tot Augustus 2016 Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: Titel/Tipe Projek: Instruksies • Hierdie afdeling is VERPLIGTEND vir alle leerders. • Die onderwyser sal 'n kringbaan vir die projek selekteer. • Die kontrolelys hieronder moet gebruik word om te verseker dat al die vereiste take vir die PAT voltooi is. PAT-kontrolelys Nr. Beskrywing Merk () Ja Nee Ontwerp en Maak: Deel 1 1 Kringdiagram geteken   2 Kringbeskrywing ingevul   3 Komponentelys ingevul   4 Gereedskapslys vir stroomkringwerk ingevul   5 Meetinstrumentelys ingevul   6 Bewys van prototipe uitgedruk en in lêer geplak   7 Leerder se eie strookbord/'PCB'-beplanning/ontwerp uitgedruk en   in lêer geplaas Ontwerp en Maak: Deel 2 1 Omhulselontwerp voltooi en in die lêer geplaas   2 Unieke naam neergeskryf en op die omhulsel aangebring   3 Kenteken ontwerp en op omhulsel aangebring   Allerlei 1 Omhulsel by projek ingesluit   2 Omhulsel voorberei en volgens ontwerp geboor   3 Omhulsel afgewerk en voltooi met kenteken en naam   4 'PCB' in die omhulsel gemonteer volgens aanvaarbare tegnieke   5 Is kring binne-in die omhulsel toeganklik?   6 Interne bedrading is netjies en gereed vir inspeksie   7 Lêer en projek is voltooi en gereed vir moderering by die   werkswinkel/lokaal Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 21 DBE/PAT 2016 NSS Ontwerp-en-maak: Deel 1 1. Kringdiagram Teken 'n kringdiagram van jou projek. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 22 DBE/PAT 2016 NSS 2. Projek: Beskrywing van werking Gebruik die spasie hieronder verskaf om 'n oorsig van hoe die projek funksioneer te gee. Gebruik jou eie woorde en doen navorsing op jou eie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 23 DBE/PAT 2016 NSS 3. Komponentelys Stel 'n lys saam van die komponente benodig volgens die kringdiagram. Getal Beskrywing en waarde Byskrif op kringdiagram Bv. 10 1 K ¼ watt koolstoffilm-weerstand R1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 4. Gereedskaplys Stel 'n lys saam van die gereedskap wat jy gaan benodig om die PAT- stroomkringwerk te voltooi. Jy kan die lys aansuiwer soos wat jy met die PAT vorder. Beskrywing Doel/Gebruik Bv. Langbektang Gebruik om draad te buig en punte van gestroopte draad in bord in te steek. 1 2 3 4 5 5. Instrumentelys Stel 'n lys van instrumente saam wat jy gaan benodig om jou PAT te toets. Jy kan instrumente byvoeg soos jy vorder. Beskrywing Doel/Gebruik Bv. Ammeter Plaas in serie met die kring om stroomvloei aan te dui 1 2 3 6. Bewys van prototipe Neem foto's van die werkende prototipe op die broodbord met 'n digitale kamera of selfoon en heg dit na hierdie bladsy aan. Indien enige lesings/metings geneem is, voeg bewyse daarvan ook in. Gebruik byskrifte om wat in elke foto gedoen word, te beskryf. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 24 DBE/PAT 2016 NSS 7. Vero-bord-/Strookbordbeplanning OF stroombord('PCB')-ontwerp Indien jy nie 'n strookbord gebruik nie, heg bewyse van die stroomborduitleg (''PCB' layout') na hierdie bladsy aan. Werklike strookbord-gatspasiëring 0,1' (2,54 mm). Gebruik 'n X om stroombaanonderbrekings te toon. Finale Ontwerp – Strookbord 2 2 2 2l 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 9 9 8 8 7 7 6 6 5 5 4 4 3 3 2 2 1 1 Stroombordbeplanning ('Printed Circuit Board Planning') Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 25 DBE/PAT 2016 NSS ASSESSERING VAN DIE ONTWERP-EN-MAAK-FASE: DEEL 1 (Items wat nie ingelewer word nie, sal geen (0) punte verdien nie.) Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 0 1 2 3 4 5 Nie inge- Nie behaal nie Nog nie bevoeg nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend lewer nie Kring-  Die leerder kon Die leerder kon die Die leerder kon die Die leerder kon die Die leerder het die diagram nie 'n kringbaan kringdiagram kringbaan korrek teken en kringdiagram suksesvol kringdiagram suksesvol teken nie. gedeeltelik teken, meer as die helfte van die teken en het al die simbole geteken en ook die dele maar het meer as die simbole was verkeerd korrek geteken, maar het nie korrek geteken. Alles was helfte van die geteken. al die dele benoem nie. korrek benoem volgens simbole verkeerd SI-eenheidstandaarde en die geteken. leerder het moeite gedoen om te verseker dat die kringdiagram netjies is. Kring-  Die leerder kon Die leerder kon die Die leerder kon die Die leerder kon die werking Die leerder kon die beskrywing nie die kringwerking werking van die kring kringwerking beskryf, maar van die kringdiagram kringwerking suksesvol beskryf nie. gedeeltelik beskryf. het foute op minder as die suksesvol verduidelik en het verduidelik en al die dele helfte van die komponente al die simbole korrek korrek identifiseer. Die leerder gemaak. identifiseer. kon bewyse toon van hoe om die kring te verander om die werkseienskappe te wysig. Prototipe Werk nie Die kring het gedeeltelik gewerk. Geen Die kring het ten volle Die kring het ten volle Die kring het ten volle kring werk (0 punte) foto's van prototipes is ingesluit nie. gewerk, maar die kring in die gewerk. Die foto ingesluit het gewerk. Die foto ingesluit het op die (3 punte) foto was soortgelyk aan nie met ander leerders se die kring en die naam van die broodbord ander leerders s'n. (5 punte) foto's ooreengekom nie, leerder getoon en is uniek. Die maar geen naam is ingesluit foto is duidelik en die nie. (10 punte) komponente onderskeibaar. (15 punte) Fout-  Die leerder se Die kring was Die kring was volledig en Die kring was volledig en Die kringbaan was volledig speuring kring was nie volledig, maar nie die leerder kon een fout die leerder kon twee foute en die leerder kon alle foute op die volledig nie en sy/hy funksioneel nie. Die identifiseer en korrigeer. identifiseer en korrigeer. opspoor en korrigeer. Indien broodbord kon nie foutspeuring leerder kon nie die die kringbaan die eerste keer doen nie. probleem identifiseer al gewerk het, kon die leerder nie. ander leerders met foutspeuring help. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 26 DBE/PAT 2016 NSS Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 0 1 2 3 4 5 Nie inge- Nie behaal nie Nog nie bevoeg nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend lewer nie Strookbord/ Het 'n Die leerder kon Die leerder kon Die leerder kon korrek Die leerder kon suksesvol  Die leerder kon suksesvol Stroombord boustel nie die strookbord/ korrek beplan en het beplan en meer as 4, maar beplan en het al die beplan en het al die ('PCB') ('kit') 'PCB'-uitleg beplan 4 of minder minder as 8 komponente komponente korrek op die komponente korrek op die gebruik. deur die diagram komponente korrek korrek op die strookbord/ strookbord/'PCB'-ontwerp strookbord/'PCB'-ontwerp Slegs wat verskaf is, te op die 'PCB'-ontwerp plaas. geplaas, met al die skakels. geplaas met inagneming van beplanning en gebruik nie. strookbord/'PCB'- Die leerder het die boustel Die leerder het 'n nuwe 'PCB'- spasie gebruik, inlynstelling uitleg-fase ontwerp geplaas. se 'PCB'-uitleg gekopieer uitleg ontwerp met die hulp van komponente en met die onderwyser se hulp. van die onderwyser. komponenttipes. Die leerder het, sonder die hulp van die onderwyser, die nuwe 'PCB'-uitleg ontwerp. Komponent-  Die leerder kon Die leerder kon Die leerder kon meer as 4, Die leerder kon al die Die leerder het die identifisering nie enige minder as 4 maar minder as 8 komponente identifiseer en komponente vinnig en sonder en seleksie komponente komponente komponente identifiseer en selekteer. hulp geselekteer en identifiseer en identifiseer en selekteer. geïdentifiseer. Die leerder kon selekteer nie. selekteer. ook ekwivalente waardes met gebruik van 'n verskeidenheid metodes identifiseer. Instrument-  Die leerder kon Die leerder het die Die leerder kon die Die leerder kon al die Die leerder het die identifisering nie enige verkeerde korrekte instrumente instrumente korrek instrumente vinnig en sonder en seleksie instrumente instrumente selekteer, maar het dit identifiseer en selekteer en die onderwyser se hulp identifiseer en geïdentifiseer en verkeerd/ onveilig gebruik. het dit korrek gebruik. geïdentifiseer en geselekteer. selekteer nie. geselekteer. Die leerder kon ook die instrumente korrek op 'n veilige ergonomiese wyse gebruik. Stroombord  Die leerder kon Die leerder het die Die leerder het die 'PCB' Die leerder kon die bord Die leerder kon die bord ('PCB')- nie 'n 'PCB' maak bord oor-/onder- oor-/ondergeëts. Gate is netjies ontwikkel en ets. Al die netjies ontwikkel en ets. Al vervaardiging nie/het 'n 'kit' ontwikkel (oor-/ deurgeboor/bane is gebreek gate geboor, is netjies die gate geboor, is netjies (Ontwikkeling gebruik. onderblootgestel aan en dit was nie netjies afgewerk/afgeskuur. Daar afgewerk/afgeskuur. Die en etsing) OF UV lig. (2 punte) afgewerk/afgeskuur nie. was geen bewyse van leerder het al die bane vertin Die leerder het 'n OF vertinning nie. OF en die bord is uitsonderlik strookbord gebruik, Die leerder het 'n strookbord Die leerder het 'n strookbord netjies. (15 punte) maar dit het nie gebruik, maar dit het net gebruik en die kring het gewerk nie. gedeeltelik gewerk. korrek gewerk. (10 punte) (1 punt) (5 punte) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 27 DBE/PAT 2016 NSS Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 0 1 2 3 4 5 Nie ingele- Nie behaal nie Nog nie bevoeg nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend wer nie Soldeer-  Soldeerwerk was Soldeerwerk het Soldeerwerk het minder as Soldeerwerk was netjies Soldeerwerk was tegniek nie netjies nie, het meer as 5, maar 5 droë en los laste/voeë en daar was geen bewyse uitsonderlik netjies en dit was droë en los minder as 10 droë en bevat. (6 punte) van droë en los laste/voeë glad. Die leerder het die laste/voeë bevat. los laste/voeë bevat. nie. (8 punte) soldeerwerk met (2 punte) (4 punte) deurskynende lak teen korrosie geseël. (Plastiek 70/ poli-uretaan) (10 punte) Komponent-  Komponente was Die meeste komponente Al die komponente was Komponente was plasing – onreëlmatig geplaas was netjies geplaas. Minder goed geplaas. Die bord het uitsonderlik goed in lyn. netheid en en het onnet gelyk. as 5 komponente het onnet netjies gelyk. Komponentverplasing van die estetika gelyk. bordoppervlak is in ag geneem. Alle kleurkodes van weerstande was in lyn. Kapasitors en ander komponente was in lyn en het netjies gelyk. Huis-  Die leerder het Die leerder het Die leerder het Die leerder het huis- Die leerder kon huishouding houding geen huishouding huishouding onder huishouding onder toesig houding gedoen nadat die doen sonder toesig of enige gedoen nie. dwang gedoen. van die onderwyser gedoen. onderwyser hom/haar aanmaning van die daaraan herinner het. onderwyser. Huishouding was uitstekend gedoen. Rubriek (Maksimum van 80) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 28 DBE/PAT 2016 NSS Ontwerp-en-maak: Deel 2 1. Omhulselontwerp Ontwerp 'n omhulsel en sluit die uitleg van die 'PCB' en dele in die omhulsel in. Gebruik kleur om jou ontwerp te beklemtoon. Jy kan handgetekende ontwerpe en ook die ROT ('CAD')-program gebruik. Toon die bo-, voor- en syaansigte hieronder. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 29 DBE/PAT 2016 NSS 2. Vervaardig of bekom 'n omhulsel volgens jou ontwerp. 3. Kies 'n naam vir jou toestel. Skryf die naam van die toestel hieronder neer. 4. Ontwerp 'n kenteken/logo vir jou toestel hieronder. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 30 DBE/PAT 2016 NSS ASSESSERING VAN DIE ONTWERP-EN-MAAK-FASE: DEEL 2 Items wat nie ingelewer word nie, sal geen punte verdien nie, m.a.w. nul (0). Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 0 1 2 3 4 5 Nie in- Nie behaal nie Nog nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend gelewer nie bevoeg nie Omhulsel-  Die leerder Die leerder het 'n Die leerder het 'n Die leerder het 'n omhulsel Die finale ontwerp was ontwerp, het 'n ontwerp omhulsel ontwerp omhulsel met gebruik ontwerp met gebruik van 'n 'n IGO-skets in ROT ('CAD'), in -beplanning probeer, maar deur slegs vryhand- van vryhandkonsep- IGO-benadering vir die finale kleur met byskrifte en en -uitleg kon nie die sketse te gebruik. sketse ontwerp en toe 'n tekening met afmetings. afmetings. Kleur is in omhulseluitleg OF IGO-benadering gebruik Kleur is in konsepsketse en konsepsketse en modelle beplan nie. Die leerder kon vir die finale tekening modelle gebruik. gebruik. korrek beplan en met afmetings. Geen OF OF het minder as 2 kleur is gebruik nie. Die leerder kon suksesvol Die leerder kon suksesvol items volgens die OF beplan en al die komponente beplan en al die komponente aanvanklike Die leerder kon korrek korrek in die omhulsel plaas, korrek in die omhulsel plaas ontwerp geplaas. beplan en het meer as soos in die ontwerp beplan. met inagneming van die spasie 2, maar minder as 4 gebruik, inlynstelling van items korrek volgens die komponente en komponent- beplande ontwerp tipes en draadwikkeling. geplaas. Naam en  Die naam en Die leerder het 'n Die leerder het die Die leerder het die Die leerder het die kenteken kenteken- kenteken- kenteken of naam kenteken en naam van kenteken en naam van die en naam op verskillende ontwerp ontwerp was aangebring, maar die toestel netjies toestel netjies aangebring. plekke op die projek slegs op papier, dit was slordig. aangebring, maar het 'n Die kenteken en aangebring. Die leerder het nie op die bestaande kenteken van naamontwerp was ook 'n spesifikasieplaatjie/-lys omhulsel nie. 'n maatskappy gebruik. oorspronklik. ingesluit Veiligheid  Die leerder Die leerder het Die leerder het onder Die leerder het veilig Die leerder kon veilig werk het nie veilig veilig gewerk na toesig van die gewerk sonder dat die sonder die onderwyser se gewerk nie. hy/sy tereggewys onderwyser veilig onderwyser hom/haar toesig of aanmaning. is. gewerk. daaraan herinner het. Veiligheid is uitstekend toegepas. Finale  Die leerder Die klaarproduk Die leerder het 'n Die leerder het 'n Die leerder kon die produk produk het nie 'n het 'n swak finale produk voorgelê, aanvaarbare produk voorgelê klaarmaak en het uitsonderlike afgeronde algemene indruk wat aanvaarbaar gelyk wat gewerk het. bevoegdheidsvlakke getoon. produk voorgelê geskep en het nie het, maar nie gewerk Die produk het uitsonderlik nie. gewerk nie. het nie. gelyk en baie goed gewerk. Rubriek (Maksimum van 20) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 31 DBE/PAT 2016 NSS Elektries – 1 Simulasie 1 Tyd: 1 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: Verbind drie enkelfase-transformators aan 'n driefasetoevoer 1. Doel: • Om drie identiese enkelfaseverlagingstransformators in ster-delta aan 'n driefasetoevoer te verbind • Om die sekondêre aan 'n las te verbind wat uit drie identiese filamentlampe bestaan wat in delta gekoppel is • Meet die primêre en sekondêre lyn- en fasespannings en -strome Primêre Sekondêre wikkeling wikkeling Primêre Sekondêre wikkeling wikkeling Primêre Sekondêre wikkeling wikkeling 2. Prosedure: • Teken die kringdiagram waarin die transformators in ster-delta verbind is. • Verbind drie identiese enkelfase-verlagingstransformators in ster-delta aan 'n driefasetoevoer. • Verbind die sekondêre aan 'n las wat bestaan uit drie eenderse filamentlampe wat in delta verbind is. • Meet die primêre en sekondêre lyn- en fasespannings en -strome. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 32 DBE/PAT 2016 NSS 3. Toerusting: • Drie identiese enkelfase-verlagingstransformators • 'n Driefasetoevoer • Multimeter • Verbindingsdrade • Drie lamphouers • Drie identiese filamentlampe LET WEL: • Die sekondêre spanning van die transformator is nie krities nie. Die enigste vereiste is dat die sekondêre spanning en die spanning van die lampe aanpasbaar moet wees. • Dit is die onderwyser se verantwoordelikheid om toe te sien dat leerders die transformators korrek verbind voordat dit aan die hooftoevoer verbind word. Indien jy nie heeltemal seker is van jou verbindings is nie, moenie aanskakel nie. Toets vir kortsluitings. • Hooftoevoerkrag is dodelik. Wees uiters versigtig. • Skole wat ouer panele gebruik wat nie toegang tot klampmeters het nie, moet slegs primêre lyn- en fasespannings meet. 4. Resultate: Voltooi die tabel hieronder deur die primêre en sekondêre spannings en strome te meet. PRIMÊR SEKONDÊR V L1 = V F1 = I F1 = I L1 = V L1 = V F1 = I F1 = I L1 = V L2 = V F2 = I F2 = I L2 = V L2 = V F2 = I F2 = I L2 = V L3 = V F3 = I F3 = I L3 = V L3 = V F3 = I F3 = I L3 = (24) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 33 DBE/PAT 2016 NSS 5. Noem die verwantskap tussen die volgende: 5.1 Lyn- en fasespanning in 'n sterverbinde stelsel (2) 5.2 Lyn- en fasespanning in 'n deltaverbinde stelsel (2) 5.3 Lyn- en fasestroom in 'n sterverbinde stelsel (2) 5.4 Lyn- en fasestroom in 'n deltaverbinde stelsel (2) 6. Verduidelik wanneer die sekondêre wikkeling van 'n transformator in delta verbind moet word. (6) 7. Verduidelik wanneer die sekondêre van 'n transformator in ster verbind moet word. (6) 8. Gevolgtrekking: Verduidelik in jou eie woorde wat jy in hierdie eksperiment geleer het. (6) TOTAAL: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 34 DBE/PAT 2016 NSS Elektries – 2 Simulasie 2 Tyd: 1 uur Leerder se Naam: ______ Skool: Eksamennommer: Inspekteer en toets die WS-motor 1. Doel: • Om meganiese EN elektriese inspeksie van 'n WS-motor te doen deur die kontrolelys en verslag hieronder getoon, te gebruik • Om 'n WS-motor te toets deur die kontrolelys en verslag hieronder getoon, te gebruik 2. Prosedure: • Gebruik die lys hieronder om die inspeksie en toetse op 'n WS elektriese motor uit te voer. • Vul die resultate op die tabel hieronder in. 3. Toerusting: • Driefase-WS-motor • Multimeter • Isolasieweerstandtoetser (Megger) 4. Resultate: Besonderhede van die motor wat getoets word: Fase: _______ Toevoerspanning: Poolpare: _______ Spoed: Rendement: _______ Stroom: Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 35 DBE/PAT 2016 NSS BESKRYWING VISUELE INSPEKSIE EN LESINGS PUNTE GENEEM ('Megger') TOEGEKEN Toestand van die wikkelings: Lesings geneem Toets 1: Kontinuïteit van die wikkelings (3 punte) A1 – A2 B1 – B2 C1 – C2 Toets 2: Isolasieweerstand tussen wikkelings (3 punte) A1 – B1 A1 – C1 B1 – C1 Toets 3: Isolasieweerstand na aarde (3 punte) A1 – Aarde B1 – Aarde C1 – Aarde Toets 4: Meganiese inspeksie Neem kennis van alle foute (9 punte) Toestand van die rotor en as Spy/Spyweg Voorste laer Agterste laer Toestand van die motorraam Toestand van entkassie/verbindingskassie Flens/Voetstuk Voor-/Agterdekplaat Stator-/Veldspoelomhulsel Monteerboute en moere/skroewe Toestand van koelwaaier, waaierdekplaat en koelvinne Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 36 DBE/PAT 2016 NSS Teken en benoem die korrekte verbinding van interne bedrading op die diagram hieronder verskaf: (3=spoele) (4=byskrifte) (7) Toets Bevinding (4 punte) Werk die motor? Aardweerstand Isolasieweerstand Wikkelingsweerstand (4) Noem die aanbevole herstelwerk wat aan die elektriese motor wat jy getoets het, gedoen moet word voordat dit bekrag word. (1) TOTAAL: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 37 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK VIR SIMULASIE 2: TOETS VAN 'N ELEKTRIESE MOTOR Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) Taak- beskrywing 1 2 3 4 5 Nie behaal Nog nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend nie bevoeg nie Inspeksie- Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon punte het geen kon nie meer kon meer as 2 toetspunte op en al die toetspunte toetspunte as 2 toets- toetspunte binne die motor op en binne die geïdentifiseer punte identifiseer, identifiseer. Die motor suksesvol nie. identifiseer maar kon nie leerder kon aandui. Die leerder nie. motiveer motiveer waarom kon ook motiveer waarom dit hierdie punte waarom die punte gebruik word getoets moet word. getoets moet word nie. en kon simptome noem wat sekere foute aangedui het. Toets Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon kontinuïteit kon nie kon die kontinuïteit die kontinuïteit kontinuïteit kontinuïteit korrek toets en het korrek toets en het toets nie. toets, maar het basies geweet goeie kennis van nie geweet waaroor dit gaan. die meters en waarom dit redes vir hulle gedoen word gebruik gehad. nie. Toets aard- Die leerder . Die leerder Die leerder kon Die leerder kon weerstand kon nie aard- kon aard- die aardweerstand die aardweerstand weerstand weerstand korrek toets en het korrek toets en het toets nie. toets, maar het 'n basiese begrip goeie kennis van nie geweet van die rede vir die die meters en waarom dit toets gehad. redes vir hulle gedoen word gebruik gehad. nie. Huishouding Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het het geen het huis- het huis- huishouding huishouding huishouding houding houding onder gedoen nadat sonder toesig of gedoen nie. onder dwang toesig van die hy/sy deur die die onderwyser se gedoen. onderwyser onderwyser vermaning gedoen. daaraan herinner gedoen. Huis- is. houding is uitstekend gedoen. Totaal van die Rubriek (Maksimum van 20) Geskrewe Taak (Maksimum van 30) Totaal (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 38 DBE/PAT 2016 NSS Elektries – 3 Simulasie 3 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: Driefase-ster-delta-aansitter 1. Doel: Praktiese simulasie van 'n driefase-ster-delta-aansitter Beheerkring L O/L HOLD out MC1 (N/O) STOP HOLD IN T STAR MC1 T (N/O) MC3 MC2 N/C N/C MC1 T MC2 MC3 Star Delta N Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 39 DBE/PAT 2016 NSS Hoofstroomkring L1 L2 L3 MC1 MC2 MC3 O/L LET WEL: Onderwysers kan alternatiewe ster-delta-kringe gebruik. 2. Prosedure: • Verbind die beheerkring van 'n aansitter. • Gaan die werking van die beheerkring saam met die onderwyser vir korrektheid na. • Ontkoppel die beheerkring van die hooftoevoer. • Verbind die hoofstroomkring aan die aansitter. • Gaan die verbinding van die hoofstroomkring saam met die onderwyser vir korrektheid na. • Stel die oorbelastings op die korrekte stellings. • Verbind die hoofstroom-- en beheerkringe vir korrekte werking. 3. Toerusting: • Drie driefasekontaktors met hulpkontakte • Een driefasekontaktor met 'n tydskakelaar • Een driefase-oorlasrelê • Een stop-drukknoppie (druktipe) • Een aansit-drukknoppie (druk-tipe) • Een driefasestroombreker • Een sekering vir die beheerkring • Een driefase-kourotormotor • Korrekte draadgrootte of inpropkabels • Multimeter of kontinuïteitstoetser • Hooftoevoer – drie fase Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 40 DBE/PAT 2016 NSS 4. Resultate: • Meet die spanning oor elke fase wanneer in ster aangeskakel word • Meet die spanning oor elke fase wanneer die motor in delta loop STER DELTA Vf= Vf= 5. Vrae: 5.1 Verduidelik waarom 'n ster-delta gebruik word. (5) 5.2 Beskryf hoe die aansitter werk. (5) SUBTOTAAL: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 41 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK SIMULASIE 3: DRIEFASE-STER-DELTA-AANSITTER Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 0 1 2 4 5 Nie behaal Nog nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend nie bevoeg nie Identifisering Die leerder Die leerder Die leerder kon al Die leerder kon al Die leerders kon al die en doel van kon geen kon minder as die onderdele die onderdele onderdele suksesvol onderdele onderdele 3 onderdele identifiseer, maar het identifiseer en het die identifiseer en het die doel identifiseer identifiseer. nie die funksies doel van die meeste van elkeen geken. nie. daarvan geken nie. daarvan geken. Beheerkring- Die leerder Die leerder Die leerder kon die Die leerder kon die Die leerder kon die bedrading kon nie die kon 'n beheerkring bedraad, beheerkring beheerkring suksesvol beheerkring gedeelte van maar kon nie retensie suksesvol bedraad. bedraad, het 'n stap-vir- bedraad nie. die beheer- by aansit bewerk- stap-benadering gevolg, kring bedraad. stellig nie. gereeld getoets en klikligte (aanduiligte) ingesluit. Foutspeuring: Die leerder Die kring Die kring was Die kring was Die kring was volledig en Beheerkring se kring was was volledig, volledig, maar nie volledig en die die leerder kon al die foute nie volledig nie maar nie funksioneel nie en die leerder kon 2 foute identifiseer en korrigeer. en hy/sy kon funksioneel leerder kon 1 fout identifiseer en nie fout- nie. Die identifiseer en korrigeer. Die kring speuring doen leerder kon nie korrigeer. was funksioneel. nie. die probleem identifiseer nie. Beheerkring Die kring het nie gewerk nie.  Die kring het gewerk. werking Dit moet met die kringbedradingspunte ooreenstem. Hoofkring- Die leerder Die leerder Die leerder kon die Die leerder kon die Die leerder kon die bedrading kon nie die kon die kring hoofkring bedraad en hoofkring bedraad en hoofkring na montering hoofkring gedeeltelik oorlasbeveiliging die oorlasbeveiliging korrek toets en het 'n bedraad nie korrek gebruik, maar het nie toets en het 'n goeie kennis van al die bedraad, maar geweet hoekom nie werkende kennis van werkende onderdele het nie oorlas- die kring gehad. gehad. Die leerder kon die beveiliging hoofkring vinnig herbou gebruik nie sonder die hulp van die kringdiagram. Foutspeuring: Die leerder Die kring Die kring was Die kring was Die kring was volledig en Hoofkring se kring was was volledig, volledig, maar nie volledig en die die leerder kon al die foute nie volledig nie maar nie funksioneel nie en die leerder kon 2 foute identifiseer en korrigeer. en sy/hy kon funksioneel leerder kon 1 fout identifiseer en nie fout- nie. Hy/Sy kon identifiseer en korrigeer. Die kring speuring doen nie die korrigeer. was funksioneel. nie. probleem identifiseer nie. Hoofkring  Die kring het nie gewerk nie.  Die kring het gewerk. werking Dit moet met die hoofkringbedradingspunte ooreenstem. Veiligheid Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het veilig het nie veilig het na 'n onder leiding van veilig gewerk sonder gewerk sonder enige gewerk nie. aanmaning die onderwyser enige leiding deur die leiding deur die veilig gewerk. veilig gewerk. onderwyser. onderwyser. Veiligheid was uitstekend. Totaal van die Rubriek (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 42 DBE/PAT 2016 NSS Elektries – 4 Simulasie 4 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: Driefase-vorentoe-agtertoe-aansitter 1. Doel: Praktiese simulasie van 'n driefase-vorentoe-agtertoe-aansitter Dit is die kragdiagram vir die motor-vorentoe-agtertoe. Om die motorrigting te verander, moet die een polariteit verander word, byvoorbeeld R na S. Vir besonderhede sien hieronder: 3-fase WS- toevoer M1 = vorentoe M2 = agtertoe Vir die beheerkring, sien die diagram hieronder. N LET WEL: Die onderwyser kan 'n alternatiewe vorentoe-agtertoe-aansitterkring gebruik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 43 DBE/PAT 2016 NSS 2. Prosedure: • Verbind die beheerkring van 'n aansitter. • Gaan die beheerkring saam met die onderwyser vir korrekte werking na. • Ontkoppel die beheerkring van die krag. • Verbind die hoofstroomkring van die aansitter. • Gaan die hoofstroomkring saam die onderwyser vir korrekte werking na. • Stel die oorbelastings op die korrekte stellings. • Verbind beide hoofstroomkring en beheerkring vir korrekte werking. 3. Toerusting: • Drie driefasekontaktors met hulpkontakte • Een driefase-oorbelastingrelê • Een vorentoe-agtertoe-aansitter • Een driefase-stroombreker • Een sekering vir die beheerkring • Een driefase-kourotormotor • Korrekte draadgroottes of inpropkabels • Multimeter of kontinuïteitstoetser • Kragtoevoer – drie fase 4. Vrae: 4.1 Beskryf die funksie van die aansitter. (2) 4.2 Verduidelik hoe die aansitter werk. (2) 4.3 Beskryf EEN toepassing van hierdie tipe aansitter. (2) 4.4 Beskryf waarom die motor nie na die agtertoe-posisie omgeskakel kan word terwyl dit in die vorentoe loop nie. (4) SUBTOTAAL: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 44 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK SIMULASIE 4: VORENTOE-AGTERTOE-MOTOR-AANSITTER Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 1 2 3 4 5 Nie behaal nie Nog nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend bevoeg nie Identifisering en Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon Die leerder kon al die doel van kon geen kon minder as al die onderdele al die onderdele onderdele suksesvol onderdele onderdele drie onderdele identifiseer, maar identifiseer en het identifiseer en het die doel van identifiseer nie. identifiseer. het nie die die doel van die al die onderdele geken. funksie daarvan meeste geken. geken nie. Beheerkring- Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon Die leerder kon die bedrading kon nie die kon slegs die beide die die beheerkring beheerkring suksesvol vir beheerkring vorentoe- vorentoe en suksesvol vir vorentoe en agtertoe bedraad bedraad nie. gedeelte van agtertoe vorentoe en met gebruik van grendeling. die kring bedraad, maar agtertoe met Die leerder het 'n stap-vir-stap- bedraad. het nie gebruik van benadering gevolg, gereeld grendeling grendeling getoets en klikligte gebruik nie. bedraad. (aanduiligte) ingesluit. Beheerkring Die kring het nie gewerk nie. Die kring het gewerk. Dit werking moet met die kringbedradings- punte ooreenstem. Foutspeuring: Die leerder se Die kring was Die kring was Die kring was  Die kring was volledig en Beheerkring kring was nie volledig, maar volledig en die volledig en die die leerder kon al die foute volledig nie en nie funksioneel leerder kon 1 fout leerder kon 2 identifiseer en korrigeer. hy/sy kon nie nie. Die leerder identifiseer en foute identifiseer foutspeuring kon nie die korrigeer. en korrigeer. doen nie. probleem identifiseer nie. Hoofstroom- Die leerder Die leerder  Die leerder Die leerder kon Die leerder kon die hoofkring kringbedrading kon nie die kon die hoof- kon die hoof- die na montering korrek toets en hoofstroom- stroomkring stroomkring hoofstroomkring het 'n grondige kennis van al kring bedraad gedeeltelik bedraad, bedraad en die die werkende onderdele nie. korrek bedraad, oorlasbeveiliging oorlasbeveiliging gehad. Die leerder kon die maar het nie ingesluit, maar toets en het 'n hoofkring vinnig en akkuraat oorlas- het nie geweet werkende kennis herbou, sonder die hulp van beveiliging hoekom dit van die kring die kringdiagram. gebruik nie. gebruik is nie. gehad. Hoofstroom- Die kring het nie gewerk nie. Die kring het gewerk. Dit kring werking moet met die hoofkring- bedradingspunte ooreenstem. Foutspeuring: Die leerder se Die kring was Die kring was Die kring was Die kring was volledig en die Hoofstroom- kring was nie volledig, maar volledig en die volledig en die leerder kon al die foute kring volledig nie en nie funksioneel leerder kon 1 fout leerder kon 2 identifiseer en korrigeer. hy/sy kon nie nie. Die leerder identifiseer en foute identifiseer foutspeuring kon nie die korrigeer. en korrigeer. doen nie. probleem identifiseer nie. Veiligheid Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het sonder enige het nie veilig het na 'n onder toesig van sonder enige leiding deur die onderwyser gewerk nie. aanmaning die onderwyser leiding deur die veilig gewerk. Veiligheid was veilig gewerk. veilig gewerk. onderwyser veilig uitstekend. gewerk. Totaal van die Rubriek (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 45 DBE/PAT 2016 NSS Elektries – 5 Simulasie 5 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: Driefase-direk-op-lyn-aansitter wat 'n PLB gebruik 1. Doel: Praktiese simulasie van driefase-direk-op-lyn-aansitter wat 'n PLB gebruik L1 L2 L3 L1 OB AAN STOP Ontkoppel Skakelaar HK1 PLB OB HK1 N M LET WEL: Onderwysers kan alternatiewe DoL-kringe gebruik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 46 DBE/PAT 2016 NSS 2. Toerusting: • Een driefasekontaktor met hulpkontakte • Een driefase-oorbelastingrelê • Een driefasestroombreker • Driefase-koumotor • Korrekte draadgrootte of kontakprop in kabels • Multimeter of kontinuïteitstoetser • Kragtoevoer – drie fase • Tafelrekenaar/Skootrekenaar • PLB-eenheid 3. Prosedure: • Sit die beheerkring van 'n driefase-direk-op-lyn- aansitter om in 'n leerlogikadiagram. • Skryf 'n eenvoudige leerlogikadiagram. • Laai die program op die PLB af en laat die program loop. • Bedraad die hoofstroomkring en koppel dit aan die PLB-eenheid. • Koppel die motor aan die hoofstroomkring. • Moet nie die toevoer aanskakel voordat die onderwyser die kring nagegaan het nie. • As die kringe korrek is, skakel die toevoer aan. • Laat die PLB-program loop om die motor aan te skakel. TOTAL VAN RUBRIEK: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 47 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK SIMULASIE 5: DRIEFASE-DIREK-OP-LYN-AANSITTER MET GEBRUIK VAN PLB Taakbeskrywing Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) 0 1 2 4 5 Nie behaal nie Nog nie bevoeg nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend Identifisering en doel Die leerder kon Die leerder kon minder Die leerder kon al die Die leerder kon al die Die leerders kon al die onderdele van onderdele geen onderdele as 3 onderdele onderdele identifiseer, onderdele suksesvol suksesvol identifiseer en het die doel identifiseer nie. identifiseer. maar het nie die funksies identifiseer en het die doel van al die onderdele geken. daarvan geken nie. van die meeste daarvan geken. Omsit van die Die leerder kon nie Die leerder kon slegs 1 Die leerder kon 2 tot 3 Die leerder kon 4 tot 5 Die leerder kon al die onderdele beheerkring in 'n die beheerkring omsit gedeelte van die gedeeltes van die gedeeltes van die van die beheerkring suksesvol in 'n leerlogikadiagram in 'n leerlogikadiagram beheerkring in 'n beheerkring in 'n beheerkring in 'n leerlogikadiagram omsit. nie. leerlogikadiagram omsit. leerlogikadiagram omsit. leerlogikadiagram omsit. Skryf 'n PLB-program Die leerder kon nie Die leerder kon slegs 1 Die leerder kon 2 tot 3 Die leerder kon 4 tot 5 Die leerder kon al die instruksies 'n PLB-program skryf instruksie van die instruksies van die instruksies van die van die program suksesvol skryf. nie. program skryf. program skryf. program skryf. Aflaai en laat loop Die leerder kon nie program aflaai en op die PLB Die leerder kon die program aflaai en op die PLB laat Die leerder kon die program aflaai (uitvoer) laat loop nie. (0 punte) loop met hulp van die onderwyser. (2 punte) en op die PLB laat loop sonder enige hulp van die onderwyser. (5 punte) Foutspeuring van die Die leerder kon glad Die leerder kon Die leerder kon Die leerder kon Die leerder se program het na die program (slegs as nie foutspeuring doen foutspeuring slegs na 4 foutspeuring na 3 foutspeuring na 2 eerste probeerslag gewerk. program nie geloop het nie. probeerslae regkry. probeerslae regkry. probeerslae regkry. (5 punte) nie) Hoofstroomkringbedradi Die leerder kon nie Die leerder kon die Die leerder kon die Die leerder kon die hoof- Die leerder kon die hoofkring na ng en loop van die PLB die hoofstroomkring hoofstroomkring hoofstroomkring stroomkring bedraad en die montering korrek toets en het 'n bedraad nie. gedeeltelik korrek bedraad, oorlas- oorlasbeveiliging toets en grondige kennis van al die werkende bedraad, maar het beveiliging ingesluit, het 'n werkende kennis van onderdele gehad. Hy/Sy kon die kring nie oorlasbeveiliging maar het nie weet die kring gehad. vinnig en akkuraat, sonder die hulp gebruik nie. waarom dit gebruik van die kringdiagram, weer saamstel. word nie. Laat die motor loop met Die kring het nie Die kringbaan het gewerk na foutspeuring. Die hoofstroomkring moes gekorrigeer Die kring het gewerk. Die hoof- die PLB-hoofstroom- gewerk nie. word OF die PLB-programmering moes verander word. (4 punte) stroomkring was korrek bedraad en kring wat werk die PLB het korrek gefunksioneer. (10 punte) Veiligheid Die leerder het nie Die leerder het na 'n Die leerder het onder Die leerder het veilig Die leerder kon veilig werk sonder veilig gewerk nie. aanmaning veilig gewerk. leiding van die onder- gewerk sonder enige enige leiding deur die onderwyser. wyser veilig gewerk. leiding van die onderwyser. Veiligheid was uitstekend. Huishouding Die leerder het geen Die leerder het Die leerder het Die leerder het nadat die Die leerder kon huishouding doen huishouding gedoen huishouding onder huishouding onder toesig onderwyser hom/haar sonder enige toesig of aanmaning. nie. dwang gedoen. van die onderwyser herinner het, huishouding Huishouding was uitstekend. gedoen. gedoen. Totaal van die Rubriek (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 48 DBE/PAT 2016 NSS Elektronies – 1 Simulasie 6 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: RLC-seriekring 1. Doel: Om die spannings oor 'n lamp, induktor en kapasitor teen 'n spesifieke spanningsverstelling en 'n reeks frekwensies te ondersoek 2. Toerusting: Beskrywing Getal Broodbord/Prototipe bord 1 Funksiegenerator 1 Dubbelkanaal-ossilloskoop 1 Multimeter 2 Verbindingsdrade/Koppelleidings 1 µF-kapasitor 1 50 mA/6 V-lamp 1 820 µH-spoel 1 3. Prosedure: 3.1 Bou die kring hieronder getoon. VC V 50mA / 6V 820µH X 1µF V VL Funksie Generator Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 49 DBE/PAT 2016 NSS 3.2 Verstel die funksiegenerator na sinusgolf en verstel die spanning na ongeveer 5 tot 6 V. As die spanning eers gestel is, moet nie die amplitudeverstelling van die spanning verander nie. 3.3 Verstel die amplitudestellings op die ossilloskoop na dieselfde vir beide kanaal 1 en kanaal 2. Bewerking 1: Verbind 'n voltmeter oor die spoel en 'n voltmeter oor die kapasitor. 1. Verstel die frekwensie van die funksiegenerator totdat die lesings op elke meter identies is. Teken die waarde van die frekwensie en spannings oor elke komponent aan. VC VL f (3) 2. Noem die waarde van die spanning by hierdie verstelling. Verduidelik waarom dit die waarde is. (3) 3. Verstel die frekwensie hoër as hierdie waarde en teken die spannings oor die kapasitor en weerstand aan. Beskryf die rede vir die lesings op die meters. VC VL (2) 4. Verstel die frekwensie laer as hierdie waarde en teken die spannings oor die kapasitor en weerstand aan. Beskryf die rede vir die lesings op die meters. VC VL (2) SUBTOTAAL: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 50 DBE/PAT 2016 NSS Bewerking 2: Verbind 'n ammeter in die kring om die stroomvloei in die kring te meet, soos hieronder getoon: VC V 50mA / 6V 820µH X 1µF A IM V VL Funksie Generator 1. Verstel die frekwensie van die funksiegenerator totdat die lesing op die meter 'n maksimum is. Teken die lesing van die frekwensie en die stroomlesing aan. IM f (2) 2. Beskryf die toestand van die frekwensie wanneer die stroomvloei by 'n maksimum verkeer. (2) 3. Verstel die frekwensie hoër as hierdie waarde en teken die waarde van die stroom aan. Beskryf die rede vir hierdie lesing. I (1) 4. Verstel die frekwensie laer as hierdie waarde en teken die waarde van die stroom aan. Beskryf die rede vir hierdie lesing. I (1) SUBTOTAAL: 6 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 51 DBE/PAT 2016 NSS Bewerking 3: Verbind die ossilloskoop aan die kring, soos hieronder getoon. Verbind kanaal 1 oor die lamp en kanaal 2 oor die toevoer. Kanaal 1 Ossilloskoop 820µH X 50mA / 6V 1µF Kanaal 2 Funksie Generator Ossilloskoop 1. Verstel die frekwensie van die funksiegenerator om die resonante frekwensie te verkry deur die veranderende golfvorms op die ossilloskoop waar te neem. 2. Teken die golfvorme teen resonante frekwensie. (3) 3. Beskryf waarom die golfvorms hierdie vorm aanneem. (3) 4. Verstel die frekwensie op die funksiegenerator en beskryf wat met die vorm van die golfvorms gebeur. (3) SUBTOTAAL: 9 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 52 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK SIMULASIE 6: RLC-SERIEKRING Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 1 2 3 4 5 Nie behaal Nog nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend nie bevoeg nie Teken van Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon Die leerder kon die 3 kringdiagram kon nie die kon die 3 die 3 kompo- die 3 komponente komponente wat in serie kringdiagram komponente nente wat in serie wat in serie verbind is met die korrekte teken nie. wat in serie verbind is met die verbind is met die meterverbindings en die verbind is, korrekte meter- korrekte korrekte teken. verbindings meterverbindings ossilloskoopverbindings getoon, teken. en die korrekte getoon, teken. Dit was ossilloskoopver- volledig benoem. bindings getoon, teken. Broodbord- Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon Die leerder kon al die beplanning en kon nie die kon die 3 komponente al die komponente komponente suksesvol -uitleg borduitleg, korrekte korrek beplan en korrek beplan en beplan en korrek op die met gebruik komponente korrek op die korrek op die broodbord plaas verbind aan van die en meters broodbord plaas. broodbord plaas, die funksiegenerator. kringdiagram identifiseer. met koppelings. verskaf, beplan nie. Foutspeuring Die leerder Die kring Die kring was Die kring was Die kring was volledig en se kring was was volledig, volledig en die volledig en die die leerder kon al die foute onvolledig en maar het nie leerder kon 1 fout leerder kon 2 opspoor en korrigeer. hy/sy kon nie gewerk nie. opspoor en foute opspoor en foutspeuring Die leerder korrigeer. korrigeer. doen nie. kon nie die probleem identifiseer nie. Kring werking  Die kring het nie gewerk  Die kring het gewerk na meer as een  Die kring het die eerste nie. (0 punte) poging. (2 punte) keer gewerk (5 punte) Instrument- Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon Die leerder het seleksie en kon nie enige het die die korrekte al die instrumente instrumente vinnig en sonder gebruik instrumente verkeerde instrumente korrek selekteer die hulp van die onderwyser selekteer en instrumente selekteer, maar en het dit korrek geselekteer. Die leerder kon gebruik nie. geselekteer het dit gebruik. die instrumente korrek en op en gebruik. verkeerd/onveilig 'n ergonomiese wyse gebruik. gebruik. Rubriek (25) Deel 1 (10) Deel 2 (6) Deel 3 (9) Totaal (50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 53 DBE/PAT 2016 NSS Elektronies – 2 Simulasie 7 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: Wins van 'n operasionele versterker 1. Doel: Om die wins van 'n operasionele versterker wiskundig en prakties te bepaal. 2. Kringdiagram: Rf S1 RR 2 - 7 + 3 4 Uitset +V Funksie (Pein (Pen 6)6) Generator -V (Alternatiewe kring hieronder) Rf R1 S1 10 kΩ f = 1 kHz – 2 V RR 2 _ 7 +V 9V 6 Vo 741 R2 9V 100 Ω + 4 S2 -V 3 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 54 DBE/PAT 2016 NSS 3. Toerusting: • Broodbord/Protobord • Verbindingsdraad • 741 op-versterker en komponente • Ossilloskoop – dubbelkanaal • Funksiegenerator • Gereedskap om kring mee te bou • Dubbelspoorkragbron (of twee 9 V-batterye)(+9 V/0 V/-9 V) 4. Prosedure: • Verbind die kring hierbo getoon met Rf= R R = 100 kΩ op 'n broodbord. • S1 is oop. • Stel elk van die twee spanningstoevoere na 9 volt. • Stel die funksiegenerator na 1 000 Hz. Verminder die wins na 'n nul (zero)- uitset of so na as moontlik daaraan. • Verbind spoor/kanaal 2 van die ossilloskoop aan die uitset van die op- versterker. (Pen 6 en 0 V) • Sneller die ossilloskoop om die golfvorm te toon. • Verbind die insetgolf van die funksiegenerator aan spoor/kanaal 1 van die ossilloskoop. (Funksiegenerator) • Sluit S1 en pas krag op die kring toe. • Verhoog die uitset van die funksiegenerator geleidelik tot net onder die punt waar die uitsetsein vervorm word. (Kyk na beide die inset- en uitsetgolfvorms en vergelyk die vorms om te sien of die uitset vervorm word.) • Gebruik die ossilloskoop en meet en teken die uitsetspanning V Uit vanaf die versterker (uitsetpen 6) aan (piek-tot-piek-waarde). • Gebruik die ossilloskoop en meet en teken die insetwaarde V in na die versterker aan (uitset van die seingenerator) (piek-tot-piek-waarde). • Bereken die wins van die versterker en teken dit in die tabel aan. • Vergelyk die inset- en uitsetgolfvorms en bepaal of hulle in- of uit-fase met mekaar is (0º of 180º). • Verminder die uitset van die funksiegenerator na nul (zero). • Herhaal die eksperiment, vervang telkens R R met die waardes in die tabel aangedui. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 55 DBE/PAT 2016 NSS 5. Lesings: Rf RR V P-P Wins In fase Vuit met A= Ω Ω Uitset Input Vin uitset? 10 000 100 000 Kontrole 50 000 (4) 33 000 (4) 24 000 (4) 200 000 (4) 300 000 (4) (Die laaste twee waardes moet opgemaak word deur ander resistors te gebruik.) 6. Huishouding: Plaas al die instrumente en gereedskap na voltooiing terug en pas huishouding toe. 7. Gevolgtrekking: Daar bestaan 'n sterk korrelasie tussen die gemete en berekende waardes. Verskille t.o.v. metings en berekeninge kan aan komponenttoleransies toegeskryf word. SUBTOTAAL: 20 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 56 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK ELEKTRONIESE SIMULASIE 7: WINS VAN 'N OP-VERSTERKER Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 1 2 3 4 5 Nie behaal Nog nie Bevoeg Hoogs Uitstekend nie bevoeg Bevoeg Broodbord- Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder kon al beplanning en kon nie die kon 4 of kon meer as 4, kon al die die komponente uitleg borduitleg minder maar minder as komponente suksesvol beplan en beplan deur komponente 8 komponente, suksesvol korrek op die bord die kringbaan korrek beplan korrek beplan beplan en plaas met inagneming verskaf, te en korrek op en korrek op korrek op die van die spasie gebruik, gebruik nie. die bord plaas. die broodbord broodbord inlynstelling van die plaas. plaas, met komponente en die koppelings. komponenttipes. Foutspeuring Die leerder Die kring Die kring was Die kring was Die kring was se kring was was volledig, volledig en die volledig en die volledig en die leerder onvolledig en maar het nie leerder kon 1 leerder kon 2 kon al die foute hy/sy kon nie gewerk nie. fout opspoor en foute opspoor opspoor en korrigeer. foutspeuring Die leerder korrigeer. en korrigeer. doen nie. kon nie die probleem identifiseer nie. Komponentseleksie Die leerder  Die leerder Die leerder Die leerder  Die leerder het die en identifikasie kon geen kon minder as kon meer as 4, kon al die komponente vinnig en komponente 4 komponente maar minder as komponente sonder hulp identifiseer en identifiseer en 8 komponente identifiseer en geïdentifiseer en selekteer nie. selekteer. identifiseer en selekteer. selekteer. Die leerder selekteer. kon ekwivalente (gelyke) waardes identifiseer deur 'n verskeidenheid metodes te gebruik. Instrumentseleksie Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder het die en gebruik kon geen het die kon die kon al die instrumente vinnig en instrumente verkeerde korrekte instrumente sonder die hulp van selekteer of instrumente instrumente korrek die onderwyser gebruik nie. geselekteer selekteer, maar selekteer en geselekteer. Die en gebruik. het dit korrek gebruik. leerder kon die verkeerd/ instrumente korrek op onveilig 'n veilige ergonomiese gebruik. wyse gebruik. Huishouding Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder het het geen het het huis- het nadat die huishouding sonder huishouding huishouding houding onder onderwyser enige toesig of gedoen nie. onder protes toesig van die hom/haar aanmaning gedoen. gedoen. onderwyser herinner het, Huishouding was van gedoen. huishouding hoogstaande gehalte. gedoen. Veiligheid Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder het het nie veilig het na 'n het onder het sonder sonder enige leiding gewerk nie. aanmaning leiding van die enige leiding deur die onderwyser veilig gewerk. onderwyser deur die veilig gewerk. Die veilig gewerk. onderwyser leerder se werkswyse veilig gewerk. was besonder veilig en ergonomies. Assessering (Maksimum van 30) Lesings (20) Totaal (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 57 DBE/PAT 2016 NSS Elektronies – 3 Simulasie 8 Tyd : 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: Eksperimentele sommeerkring 1. Doel: Ondersoek die eienskappe van 'n sommeerkring. 2. Kringdiagram 1: 3. Toerusting: • Broodbord/Protobord • Verbindingsdraad • 741 op-versterker en komponente • Multimeter • Gereedskap 9 V GS • Gesplete kragbron (of twee 9 V-batterye) 1 Ref: Basic Electronics: A Text Lab Manual: Paul B Zbar, Albert P Malvino, McGraw Hill Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 58 DBE/PAT 2016 NSS 4. Prosedure: Stap 1 • Verbind die kring hierbo getoon. • Gebruik 1,5 V-selle om S2 en S3 te voer. • S1 is oop. Stap 2 • Stel elk van die twee toevoerspannings op 9 volt. • Los skakelaar S2 en S3 af (oop). Stap 3 • Skakel die kring aan (S1). Voltooi die tabel hieronder vir al die moontlike posisies van S2 en S3. Toestand Insetpolariteit Vin V uit by S2 S3 V S2 V S3 V S2 V S3 pen 6 Aan Af + (2) Af Aan + (2) Aan Aan + + (3) Aan Aan - + (3) Neem kennis van die polariteit van die spanning in elke geval. 5. Huishouding: Na voltooiing, bêre alle instrumente en gereedskap en pas huishouding toe. 6. Gevolgtrekking: Elektriese spanningswaardes kan bymekaar getel of afgetrek word, net soos getalle wiskundig bymekaar getel en afgetrek kan word. SUBTOTAAL: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 59 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK ELEKTRONIESE SIMULASIE 8: EKSPERIMENTELE SOMMEERDERKRING Taak- Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 1 2 3 4 5 Nie behaal nie Nog nie Bevoeg Hoogs Bevoeg Uitstekend bevoeg nie Broodbord- Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon Die leerder kon al die beplanning kon nie die kon 4 of minder meer as 4, maar al die komponente suksesvol en uitleg borduitleg komponente minder as 8 komponente beplan en korrek op die vanaf die kring korrek beplan komponente suksesvol beplan broodbord plaas met verskaf beplan en korrek op korrek beplan en en korrek op die inagneming van spasie nie. die broodbord korrek op die broodbord plaas, gebruik, inlynstelling van plaas. broodbord plaas. met koppelings. die komponente en komponenttipes. Foutspeuring Die leerder Die kring was Die kring was Die kring was Die kring was volledig en se kring was volledig, maar volledig en die volledig en die die leerder kon al die foute onvolledig en het nie gewerk leerder kon 1 fout leerder kon 2 opspoor en korrigeer. hy/sy kon nie nie. Die leerder opspoor en foute opspoor en foutspeuring kon nie die korrigeer. korrigeer. doen nie. probleem identifiseer nie. Kringwerking Die kring het glad nie gewerk Die kring het na meer as een Die kring het die eerste nie. (0 punte) probeerslag gewerk. (3 punte) keer gewerk. (5 punte) Komponent- Die leerder Die leerder Die leerder kon Die leerder kon Die leerder het die seleksie en kon geen kon minder as meer as 4, maar al die komponente vinnig en identifisering komponente 4 komponente minder as 8 komponente sonder hulp geïdentifiseer identifiseer en identifiseer en komponente identifiseer en en geselekteer. Die leerder selekteer nie. selekteer. identifiseer en selekteer. kon ekwivalente (gelyke) selekteer. waardes identifiseer met gebruik van 'n verskeidenheid metodes. Instrument- Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder kon Die leerder het die seleksie en kon geen het die die korrekte al die instrumen- instrumente vinnig en gebruik instrumente verkeerde instrumente te korrek selek- sonder die hulp van die selekteer of instrumente geselekteer, teer en het dit onderwyser geselekteer. gebruik nie. geselekteer en maar het dit korrek gebruik. Die leerder kon die gebruik. verkeerd/ instrumente korrek en op onveilig gebruik. 'n veilige ergonomiese wyse gebruik. Huishouding Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het het geen het huishouding huishouding nadat die huishouding sonder enige huishouding onder dwang onder toesig van onderwyser toesig of aanmaning gedoen nie. gedoen. die onderwyser hom/haar gedoen. Huishouding was gedoen. aangemaan het, uitstekend. huishouding gedoen. Veiligheid Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het sonder het nie veilig het na 'n onder leiding van sonder enige enige leiding of aanmaning gewerk nie. aanmaning die onderwyser leiding deur die deur die onderwyser veilig veilig gewerk. veilig gewerk. onderwyser veilig gewerk. Veiligheid was gewerk. uitstekend. Rubriek (Maksimum van 40) Metings (10) Totaal (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 60 DBE/PAT 2016 NSS Digitaal – 1 Simulasie 9 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: NEN-hek-toepassings 1. Doel: Om die toepassing van NEN-hekke in logikakringe te oefen. 2. Toerusting: • Broodbord • 9 V-kragbron • Miniatuurdrukskakelaars x2 • BC547B NPN-transistor • 680 Ω-weerstand • 47 kΩ-weerstand • 10 kΩ-weerstand x2 • 47 μF-kapasitor • 4011 GK/IC 3. Die kring: NEN-hek-toetskring Insette 4011 NEN-hek-toetskring Ontkoppeling inset A inset B 4. Prosedure: • Ondersoek die gedrag van 'n enkel-NEN-hek deur die 4011-Quad 2-inset- NEN-hek-GK/IC te gebruik. • Ondersoek 'n algemene kenmerk van 'n NEN-hek. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 61 DBE/PAT 2016 NSS 5. Deel A: Prosedure • Bou die NEN-hek-toetskring, soos hieronder getoon. • Die insette van die hek moet gekonnekteer wees, óf aan HOOG óf aan LAAG, en dit moet NIE oopkring gelaat word NIE. Dit is die funksie van die insetskakelaars met hulle aftrekweerstande. • Om te voorkom dat die uitset van die hek oorlaai word, moet 'n transistorskakelaar-aanwyserkring gebruik word. • Dit is goeie praktyk om 'n ontkoppelkapasitor by CMOS-kringe in te voeg, 47 µF of 100 µF, oor die kragbron. (Dit help om te voorkom dat spitspulse via die kragbron aan die kring oorgedra word.) • Voltooi die waarheidstabel (1 = Insetskakelaar Aan en 0 = Insetskakelaar Af) Inset A Inset B Uitset – LED 0 0 0 1 1 0 1 1 (4) 6. Deel B: Prosedure Wysig jou bestaande NEN-hek-kring na die kombinasie-NEN-hekkring, soos in die diagram hieronder getoon. Insette 4011 NEN-hek-toetskring Ontkoppeling inset A inset B Gebruik die Inset A- en Inset B-skakelaars om te bevestig dat die uitset van die kring reg werk. Inset A Inset B Uitset – LED 0 0 0 1 1 0 1 1 (4) Hierdie kombinasie NEN-hekke werk dieselfde as 'n …-hek. (2) 6. Gevolgtrekking: NEN-hekke kan gekombineer word om enige Boole-uitdrukking te simuleer. SUBTOTAAL: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 62 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK DIGITALE SIMULASIE 1: NEN-HEK-TOEPASSINGS Taak- Puntetoekenning (merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) beskrywing 1 2 3 4 5 Nie behaal nie Nog nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend bevoeg nie Komponent- Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder het die seleksie en kon geen kon minder as 4 kon meer as 4, kon al die komponente vinnig en identifikasie komponente komponente maar minder as komponente sonder hulp identifiseer en identifiseer en 8 komponente identifiseer en geïdentifiseer en selekteer nie. selekteer. identifiseer en selekteer. geselekteer. Die leerder selekteer. kon ekwivalente waardes identifiseer met 'n verskeidenheid metodes. Broodbord- Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder kon al die beplanning kon nie die kon korrek kon korrek kon al die komponente suksesvol en uitleg borduitleg met beplan en 4 of beplan en meer komponente beplan en korrek op die gebruik van die minder as 4, maar suksesvol broodbord plaas met kringdiagram komponente minder as 8 beplan en inagneming van spasie verskaf, beplan korrek op die komponente korrek op die gebruik, inlynstelling van nie. broodbord korrek op die broodbord komponente en plaas. broodbord plaas, met komponenttipes. plaas. koppelings. Foutspeuring Die leerder se Die kring was Die kring was Die kring was Die kring was volledig kring was volledig, maar volledig en die volledig en die en die leerder kon al die onvolledig en het nie gewerk leerder kon 1 leerder kon 2 foute identifiseer en hy/sy kon geen nie. Die leerder fout identifiseer foute identifiseer korrigeer. foutspeuring kon nie die en korrigeer. en korrigeer. doen nie. probleem identifiseer nie. DEEL A: Werk nie (0 punte) Werk (5 punte) Kring werk DEEL B: Werk nie (0 punte) Werk (5 punte) Kring werk Instrument- Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder Die leerder het die seleksie en kon geen het die die korrekte kon al die instrumente vinnig en gebruik instrumente verkeerde instrumente instrumente sonder die onderwyser selekteer of instrumente geselekteer, korrek selekteer se hulp geselekteer. gebruik nie. geselekteer en maar het dit en het dit korrek Die leerder kon die gebruik. verkeerd/ gebruik. instrumente korrek op 'n onveilig gebruik. veilige ergonomiese wyse gebruik. Gereedskap- Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder het al die seleksie en kon geen het die kon die korrekte kon al die gereedskap vinnig en gebruik gereedskap verkeerde gereedskap gereedskap sonder die onderwyser selekteer en gereedskap selekteer, maar korrek selekteer se hulp geselekteer. Die gebruik nie. geselekteer en het dit verkeerd/ en dit korrek leerder het die gebruik. onveilig gebruik. gebruik. gereedskap korrek op 'n veilige ergonomiese wyse gebruik. Huishouding Die leerder Die leerder Die leerder hetDie leerder Die leerder het het geen het huishouding het nadat die huishouding sonder huishouding huishouding onder toesig vanonderwyser enige toesig of gedoen nie. onder dwang die onderwyser hom/haar aanmaning gedoen. gedoen. gedoen. herinner het, Huishouding was huishouding uitstekend. gedoen. Rubriek (Maksimum van 40) NEN-hekke (Maksimum van 10) Totaal (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 63 DBE/PAT 2016 NSS Digitaal – 2 Simulasie 10 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: NOF-hek-toepassing 1. Doel: Om die gebruik van NOF-hekke in logikakringe te oefen. 2. Die 4001-logika-GK/IC 2 Die waarheidstabel van elke individuele hek is die waarheidstabel van 'n NOF-hek. A B X 0 0 1 0 1 0 1 0 0 1 1 0 '0' verteenwoordig 'n LAE spanning en '1' verteenwoordig 'n HOË spanning. 2 Ref: www.doctronics.com Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 64 DBE/PAT 2016 NSS Die kring hieronder gebruik die 4001 CMOS GK/IC om die gedrag van die NEN-hek te ondersoek. +9V Pen 14 Inset 1 Inset 2 680Ω Pen 1 Rooi LUD 47µF 0 >=1 0 Pen 3 0 Pen 2 47KΩ 10KΩ 10KΩ BC547 Pen 7 0V Stap 1 – Bou die NOF-hektoetskringbaan • Die insette van die hek MOET aan óf LAAG óf HOOG verbind wees en MOET NIE oopkring gelaat word nie. • Dit is die funksie van die insetskakelaars met hul aftrekweerstande. • Vermy oorlading van die uitset van die hek deur 'n transistorskakelaar- aanwyserkring te gebruik. • Dit is goeie praktyk met CMOS-kringe om 'n ontkoppelkapasitor van 47 µF of 100 µF, oor die kragbron toe te rus. (Dit help om te voorkom dat spitspulse via die kragbron aan die kring oorgedra word.) • Moenie vergeet om pen 14 van die 4001 aan +9 V en pen 7 aan 0 V te koppel nie. Komponent korrek verbind Maksimum punte / Toevoerpolaritiet 1  Kapasitorpolariteit 1  Transistor 1  Pen 14/Pen 7 korrek 1  NEN-hekpenne korrek 1  (5) LET WEL: In die prototipe kring is dit nie noodsaaklik om die ongebruikte hekke te verbind nie. In enige finale kring is dit egter belangrik dat alle ongebruikte CMOS-insette aan óf HOOG óf LAAG verbind is. Maak dit 'n absolute reël dat CMOS-insette NOOIT oopkring gelaat word nie. Daar is nie probleme met CMOS-uitsette nie. Wees egter bewus van die insette en laat alle ongebruikte insette onverbind. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 65 DBE/PAT 2016 NSS Stap 2 • Gebruik die 4001 GK/IC en bou 'n logikakring wat die volgende Boole- funksie sal verteenwoordig: A+ B = X • Kringontwerp o Teken die logikakringdiagram met gebruik van NOF-hekke in die blok hieronder. (Sluit die kragkonneksies na die GK/IC en die eksterne komponente wat jy sal gebruik, in.) Ontwerp korrek geteken Maksimum punte / Toevoerpolaritiet 1  Kapasitorpolariteit 1  Transistor op uitset 1  Pen 14/Pen 7 korrek 1  Kringontwerp korrek (sal werk) 1  (5) • Bou nou die kring op 'n broodbord en kyk of die kring korrek funksioneer. Komponent korrek verbind Maksimum punte / volgens ontwerp Toevoerpolaritiet 1  Kapasitorpolariteit 1  Transistor 1  Pen 14/Pen 7 korrek 1  NEN-hekpenne korrek 1  (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 66 DBE/PAT 2016 NSS • Voltooi nou die waarheidstabel volgens die funksionering van die kring wat jy ontwerp het. Druk die skakelaars om insette te simuleer en gebruik 'n LED-AAN as 1 en LED-af as 0. A B X 0 0 0 1 1 0 1 1 (4) 3. Gevolgtrekking: (1) SUBTOTAAL: 20 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 67 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK DIGITALE SIMULASIE 10: NOF-HEK-TOEPASSINGS Taakbeskrywing Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) 1 2 3 4 5 Nie behaal Nog nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend nie bevoeg nie Broodbord- Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder kon beplanning en kon nie die kon 4 of kon korrek kon suksesvol suksesvol beplan en al uitleg borduitleg minder beplan en meer beplan en al die die komponente korrek beplan met komponente as 4, maar komponente op die bord plaas met gebruik van korrek beplan minder as 8 korrek op die inagneming van spasie die kring- en korrek op komponente bord plaas, met gebruik, inlynstelling diagram die bord plaas. korrek op die koppelings. van komponente en verskaf nie. bord plaas. komponenttipes. Foutspeuring Die leerder Die kring Die kring was Die kring was Die kring was volledig se kring was was volledig, volledig en die volledig en die en die leerder kon al die onvolledig en maar het nie leerder kon 1 leerder kon 2 foute identifiseer en hy/sy kon nie gewerk nie. fout identifiseer foute identifiseer korrigeer foutspeuring Die leerder en korrigeer. en korrigeer. doen nie. kon nie die probleem identifiseer nie. Komponent- Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder Die leerder het die seleksie en kon geen kon minder as kon meer as 4, kon al die komponente vinnig en identifikasie komponente 4 komponente maar minder as komponente sonder die onderwyser identifiseer en identifiseer en 8 komponente identifiseer en se hulp geïdentifiseer selekteer nie. selekteer. identifiseer en selekteer. en selekteer. Die selekteer. leerder kon ekwivalente waardes identifiseer deur 'n verskeidenheid metodes te gebruik. Gereedskap- Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het die seleksie en kon geen het die die korrekte al die gereed- gereedskap vinnig en gebruik gereedskap verkeerde gereedskap skap korrek sonder die onderwyser selekteer en gereedskap geselekteer, geselekteer en se hulp geselekteer. gebruik nie. geselekteer en maar het dit dit korrek Die leerder kon die gebruik. verkeerd/ gebruik. gereedskap veilig en onveilig gebruik. ergonomies gebruik. Huishouding Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het het geen het huis- huishouding nadat die huishouding sonder huishouding houding onder onder toesig van onderwyser enige toesig of gedoen nie. dwang die onderwyser hom/haar aanmaning gedoen. gedoen. gedoen. herinner het, Huishouding was huishouding uitstekend. gedoen. Veiligheid Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het het nie veilig het na 'n onder leiding sonder enige sonder enige leiding gewerk nie. aanmaning van die leiding van die van die onderwyser veilig gewerk. onderwyser onderwyser veilig gewerk. Veiligheid veilig gewerk. veilig gewerk. was uitstekend. Rubriek (Maksimum van 30) Werkende Kringe (Maksimum van 20) Totaal (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 68 DBE/PAT 2016 NSS Digitaal – 3 Simulasie 11 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: NOF-hek-toepassing deur die 7427 te gebruik 1. Doel: Om te illustreer dat nie alle logikahekke slegs 2 insette gebruik nie 2. Die 7427-logika-GK/IC: insethek 1 +2 tot +6V HC +5V LS/HCT insethek 1 insethek 1 insethek 2 uitsethek 1 insethek 2 insethek 3 insethek 2 insethek 3 uitsethek 2 insethek 3 OV uitsethek 3 LET WEL: Hierdie toestel kan slegs tot 6 V GS hanteer. 3. Toerusting: • Gereguleerde kragbron • Multimeter • Komponente • 7427 drievoudige, drie-inset-NOF-hek-GK/IC • 820 Ω-weerstand • 1 500 Ω-weerstand • 3 x SPDT-skakelaars • Broodbord • Verbindingsdraad Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 69 DBE/PAT 2016 NSS 4. Prosedure: Kring 1: Eenvoudige NOF-hek • Verbind een van die NOF-hekke van die 7427, soos hieronder getoon. • Die spanningsverdeler verskaf die nodige GS-vlakke aan die GK/IC. • Positiewe Logika 1 = 2,4–5 volt • Positiewe Logika 0 = 0–0,5 volt • S1 verskaf tussen 0 en 3,2 volt aan die GK/IC afhangende van die toestand daarvan Ω +5 volt GS 820 Ω 1 S1 0 >=1 0 0 0 2 1500 Ω Multimeter 3-inset- NOF-hek Komponent korrek verbind Maksimum punte / Toevoerpolaritiet 1  Multimeterpolariteit 1  Multimeterstelling 1  Penidentifikasie 1  Weerstandplasing 1  (5) • Voltooi die waarheidstabel. S1 Multimeterlesing Posisie1 Posisie 2 (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 70 DBE/PAT 2016 NSS Prosedure: Kring 2: Dubbel-3-inset-NOF-hekkombinasie • Verbind die NOF-hekke van die 7427, soos hieronder getoon. • Die spanningsverdeler verskaf die nodige GS-vlakke aan die GK/IC. • Positiewe Logika 1 = 2,4–5 volt • Positiewe Logika 0 = 0–0,5 volt • S1, S2 en S3 verskaf tussen 0 en 3,2 volt aan die GK/IC afhangende van die toestand daarvan. • Voltooi die waarheidstabel. • Bepaal die Boole-uitdrukking van die kring. +5 Volt GS 3-inset- 3 Inset 820 Ω NOF-hek NOF hek 1 S1 0 >=1 0 0 2 0 3-inset- 3 inset 1500 Ω NOF-hek NOF Hek 0 >=1 1 S2 0 0 0 2 Multi Meter Multimeter 1 S3 2 S1 = A S2 = B S3 = C Multimeter = D 0 0 0 (1) 0 0 1 (1) 0 1 0 (1) 0 1 1 (1) 1 0 0 (1) 1 0 1 (1) 1 1 0 (1) 1 1 1 (1) Boole-uitdrukking = (5) 5. Gevolgtrekking: Logikahekke kan aangepas word om meer as net 2 insette te aanvaar. Daar is toestelle met veelvoudige insette na 'n logikahek. SUBTOTAAL VAN KRINGE: 20 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 71 DBE/PAT 2016 NSS RUBRIEK DIGITALE SIMULASIE 11: NOF-HEK-TOEPASSING MET DIE 7427 Taakbeskrywing Puntetoekenning (Merk die toepaslike vlak langs die taak aangedui) 1 2 3 4 5 Nie behaal nie Nog nie Bevoeg Hoogs bevoeg Uitstekend bevoeg nie Foutspeuring Die leerder Die kring was Die kring was Die kring was Die kring was se kring was volledig, maar volledig, maar volledig en die volledig en die leerder onvolledig en het nie gewerk het nie gewerk leerder kon 2 kon al die foute hy/sy kon geen nie. Die leerder nie. Die leerder foute identifiseer identifiseer en foutspeuring kon nie die kon 1 fout en korrigeer korrigeer. doen nie. probleem identifiseer en identifiseer nie. korrigeer. Kring 1: Werk Die kring het nie gewerk nie. (0 punte) Die kring het gewerk. (5 punte) Kring 2: Werk Die kring het nie gewerk nie. (0 punte) Die kring het gewerk. (5 punte) Instrument- Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder Die leerder het die gebruik kon geen het die die korrekte kon al die instrumente vinnig en instrumente verkeerde instrumente instrumente sonder die identifiseer of instrumente geselekteer, korrek onderwyser se hulp korrek gebruik geïdentifiseer maar het dit identifiseer en identifiseer. Die nie. en gebruik. verkeerd/ korrek gebruik. leerder kon die onveilig gebruik. instrumente korrek op 'n veilige ergonomiese wyse gebruik. Huishouding Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het het geen het huishouding nadat die huishouding sonder huishouding huishouding onder toesig van onderwyser enige toesig of gedoen nie. onder protes die onderwyser hom/haar aanmaning gedoen. gedoen. gedoen. herinner het, Huishouding was huishouding uitstekend gedoen. gedoen. Veiligheid Die leerder Die leerder Die leerder het Die leerder het Die leerder het het nie veilig het na 'n onder leiding sonder enige sonder enige leiding gewerk nie. aanmaning van die leiding deur die van die onderwyser veilig gewerk. onderwyser onderwyser veilig gewerk. veilig gewerk. veilig gewerk. Veiligheid was uitstekend. Assessering (Maksimum van 30) Kringe-subtotaal (Maksimum van 20) Totaal (Maksimum van 50) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 72 DBE/PAT 2016 NSS Digitaal – 4 Simulasie 12 Tyd: 3 uur Leerder se Naam: Skool: Eksamennommer: Boole-algebra 1. Doel: Om Boole-algebra te toets en 'n elektroniese kring te bou wat 'n Boole- uitdrukking simuleer. 2. Prosedure: Bepaal die Boole-vergelyking vir die volgende logikakring: A B C D DC 5V 0 >=1 0 & 0 >=1 0 & 0 0 0 0 & & 0 0 0 =1 =1 0 0 Uitset X (7) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 73 DBE/PAT 2016 NSS Teken die logikahekbaan vir die Boole-vergelyking x =(A+B) C Bepaal die Boole-vergelyking vir die waarheidstabel hieronder: A|BIC]X ofofofo X= 07;0]1 {1 04;1;0{0 oj;1]1 {1 1{0/0]0 1/0 ]141 1{1[0]0 1{1][1]0 (4) Teken die logikabaan hieronder oor deur NEN-hek-kombinasies te gebruik. ABC DC 5V a Output X “ - = (6) Gebruik De Morgan se stelling en bewys dat LHS = RHS. (Toon AL die stappe.) —_ A+B.C=AB+C (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 74 DBE/PAT 2016 NSS 7. Vereenvoudig die Boole-vergelyking hieronder. (Toon AL die stappe.) 𝑍 = (𝐴 + 𝐵� + 𝐶̅ )(𝐵. 𝐶̅ ) (7) 8. Gebruik 'n Karnaugh-diagram. Vereenvoudig die volgende waarheidstabel en gee dan die finale Boole-vergelyking. A B C X 0 0 0 1 0 0 1 00 01 11 10 0 1 0 1 0 0 1 1 1 1 1 0 0 0 0 1 1 1 1 0 0 1 1 1 1 X= (9) 9. Op 'n broodbord, bou 'n logikakring en gebruik 'n logika-GK/IC om 'n logikaheknetwerk te vorm wat die Boole-uitdrukking hieronder sal bevredig. X moet deur 'n LED verteenwoordig word wat sal verlig as X = 1 en wanneer X = 0 moet die LED nie verlig nie. (Skole met PLB's kan kies om hierdie vraag op PLB te simuleer.) ( A + B ) + C .D = X Kringontwerp (8) 10. Gevolgtrekking: Boole-algebra-vergelykings kan gebou en elektronies toegepas word. TOTAAL: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 75 DBE/PAT 2016 NSS BYLAE: KOMPONENTELYS VIR ELEKTRONIESE/DIGITALE SIMULASIES Komponentelys: Wins van 'n Operasionele Versterker GK/IC 741 operasionele versterker Rf 10 K ¼ W 5% Rr1 10 K ¼ W 5% Rr2 5 K ¼ W 5% Rr3 3k3 ¼ W 5% Rr4 2k4 ¼ W 5% Rr5 20k ¼ W 5% Rr6 30k ¼ W 5% S1 DPST-swikskakelaar Komponentelys: Eksperimentele Optellerkring Rf 10 K ¼ W 5% S1 DPST-swikskakelaar (Dubbelpool-enkelslag-skakelaar) S2, S3, S4 SPST-swikskakelaar 1,5 V-bron 1,5 V-battery Bat.-houer 1 x batteryhouer R1, R2 50 K Pot Komponentelys: NEN-hek-toepassings T1 BC 547 S1, S2 Taktiese druk-om-te-maak-N/O-skakelaar R1 680 ohm ¼ W 5% R2 47 K ¼ W 5% R3, R4 10 K ¼ W 5% C1 47 uF 16 V IC1 4011 NEN-hek-GK/IC-DIP-pak D1 Rooi LED Komponentelys: NOF-hek-toepassings IC1 4001 NOF-hek-GK/IC-DIP-pak T1 BC 547 S1, S2 Taktiese druk-om-te-maak-N/O-skakelaar R1 680 ohm ¼ W 5% R2 47 K ¼ W 5% R3, R4 10 K ¼ W 5% C1 47 uF 16 V D1 Rooi LED Komponentelys: NOF-hek met gebruik van die 7427 IC1 7427-Quad-3-inset-NOF-hek – DIP-pak R1 820 ohm ¼ W 5% R2 1k5 ¼ W 5% S1, S2, S3 SPST-swikskakelaar Kopiereg voorbehou