Electrical Technology PAT GR 12 2018 Afr

Downloaded from hlayiso.com ELEKTRIESE TEGNOLOGIE RIGLYNE VIR PRAKTIESE ASSESSERINGSTAKE 2018 Hierdie riglyne bestaan uit 79 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 2 DBE/PAT 2018 NSS INHOUDSOPGAWE 1. INLEIDING 3 2. RIGLYNE VIR ONDERWYSERS 5 2.1 Hoe om die PAT'e te administreer 5 2.2 Hoe om die PAT'e na te sien/te assesseer 5 2.3 PAT-assesseringbestuursplan 6 2.4 Moderering van die PAT'e 7 2.5 Afwesigheid/Nie-inlewering van take 7 2.6 Simulasies 8 2.7 Projekte 8 2.8 Werkende puntestaat 9 3. RIGLYNE VIR LEERDERS 10 3.1 Instruksies vir die leerder 11 3.2 Verklaring van egtheid 11 4. AFDELING A: SIMULASIES 12 4.1 Simulasie 1: RLC-kring 12 4.2 Simulasie 2: Verbind drie enkelfasetransformators aan 'n driefasetoevoer 19 4.3 Simulasie 3: Inspekteer en toets die WS-motor 22 4.4 Simulasie 4: DAL-aansitter 25 4.5 Simulasie 5: Driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en 28 tydreëlaar wat PLB gebruik 4.6 Simulasie 6: Die veldeffektransistor 32 4.7 Simulasie 7: Versterkers wat 'n JFET en 'n Darlington-paar gebruik 38 4.8 Simulasie 8: Tweetrap-RC-versterker en 'n RC-faseverskuiwingsossillator 44 4.9 Simulasie 9: 741-op-versterker en 555 IK 50 4.10 Simulasie 10: Bistabiele multivibrator en 'n LUD-teller 56 4.11 Simulasie 11: 741-op-versterker-Schmitt-sneller en sommeerversterkerkring 62 5. AFDELING B: ONTWERP EN MAAK 66 5.1 Ontwerp en maak: Deel 1 68 5.2 Assessering van die ontwerp-en-maak-fase: Deel 1 72 5.3 Ontwerp en maak: Deel 2 74 5.4 Assessering van die ontwerp-en-maak-fase: Deel 2 76 6. PROJEKTE 77 6.1 Praktiese projek 1: Omkeerder 110 W 12 VDC na 230 V deur IK 4047 – IRF540 77 6.2 Praktiese projek 2: Stepper-motorspoedbeheer TE 555-1 78 6.3 Praktiese projek (elektronies): Verkeerslig 79 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 3 DBE/PAT 2018 NSS 1. INLEIDING Die 16 Kurrikulum-en-assesseringsbeleidsverklaring-vakke wat 'n praktiese komponent bevat, sluit almal 'n praktiese assesseringstaak (PAT) in. Hierdie vakke is: • LANDBOU: Landboubestuurswetenskappe, Landboutegnologie • KUNS: Dansstudies, Ontwerp, Dramatiese Kunste, Musiek, Visuele Kunste • WETENSKAPPE: Rekenaartoepassingstegnologie, Inligtingstegnologie • DIENSTE: Verbruikerstudies, Gasvryheidstudies, Toerisme • TEGNOLOGIE: Siviele Tegnologie, Elektriese Tegnologie, Meganiese Tegnologie en Ingenieursgrafika en -ontwerp 'n Praktiese assesseringstaak (PAT) is 'n verpligte komponent van die finale promosiepunt vir alle kandidate ingeskryf vir vakke wat 'n praktiese komponent het en tel 25% (100 punte) van die eksamenpunt aan die einde van die jaar. Die PAT word oor die eerste drie kwartale van die skooljaar geïmplementeer. Dit word in verskillende fases of 'n reeks kleiner aktiwiteite afgebreek wat saam die PAT opmaak. Die PAT bied leerders die geleentheid om op 'n gereelde basis gedurende die skooljaar geassesseer te word en dit maak ook voorsiening vir die assessering van vaardighede wat nie in 'n geskrewe formaat, bv. toetse of eksamens, geassesseer kan word nie. Dit is dus belangrik dat skole seker maak dat al die leerders die praktiese assesseringstake binne die toegelate tydperk voltooi om te verseker dat leerders aan die einde van die jaar hulle uitslae ontvang. Die beplanning en uitvoering van die PAT verskil van vak tot vak. Praktiese assesseringstake word ontwerp om 'n leerder se vermoë om 'n verskeidenheid vaardighede te integreer, om probleme op te los, te ontwikkel en te illustreer. Die PAT gebruik ook 'n tegnologiese proses om die leerder in te lig oor die stappe wat gevolg moet word om 'n oplossing vir die probleem voorhande te vind. Die 2018-PAT het drie fokusareas met projekte en simulasies in elk van die volgende velde: • Elektries • Elektronika • Digitale Elektronika Die PAT bestaan uit vier simulasies en 'n praktiese projek. Die onderwyser kan enige praktiese projek selekteer en 'n kombinasie van die beskikbare simulasies gebruik. Die onderwyser moet assessering deurgaans toepas terwyl die leerder besig is om die nodige vaardighede te ontwikkel. Vier simulasies moet deur die leerders voltooi word, saam met die vervaardiging van 'n praktiese projek. Die PAT sluit al die vaardighede in wat die leerder in graad 10, 11 en 12 ontwikkel het. Die PAT verseker dat leerders al die verskillende vaardighede aanleer deur praktiese werk te voltooi, m.a.w. elektriese, elektronika en digitale elektronika, asook die korrekte gebruik van gereedskap en instrumente. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 4 DBE/PAT 2018 NSS Voorleggingsvereistes Elke leerder moet die volgende voorberei: • PAT-lêer met al die bewyse van simulasies, ontwerp en prototipering. 'n Kopie van die PAT 2018-voorblad en die betrokke simulasies en assesseringsblaaie moet aan elke leerder gegee word om by die lêer in te sluit. • Praktiese projek met: o Omslag/Omhulsel  Daar moet 'n ontwerp in die lêer wees.  Die omslag/omhulsel en die ontwerp moet bymekaar pas.  Geen kartonhouers word toegelaat nie.  Plastiek- en metaalomslae sal aanvaar word.  Die omslag/omhulsel moet vir bestudering toeganklik wees.  Deksels wat vasskroef, word verkies. o Strookbord  Die strookbordontwerp ('PCB design') moet in die lêer wees. Die strookbordontwerp ('PCB design') moet binne die omslag/omhulsel op so 'n wyse gemonteer wees dat dit verwyder kan word wanneer nodig.  Skakelaars, potensiometers, verbindings en ander items moet gemonteer wees.  Bedrading moet netjies en gebind wees.  Bedrading moet lank genoeg wees sodat die strookbord verwyder en met gemak nagegaan kan word. o Kenteken/Logo en Naam  Die lêer moet die kenteken/logo en naamontwerp bevat.  Kenteken/Logo en naam moet duidelik op die omhulsel verskyn. Die PAT sal 'n finansiële invloed op die skool se begroting hê en daarom moet skoolbestuurspanne vir hierdie besondere uitgawe voorsiening maak. PAT-komponente en ander items moet betyds, voor die einde van die eerste kwartaal aan die begin van die akademiese jaar, vir leerders se gebruik aangekoop word. Dit is die verantwoordelikheid van die departementshoof om toe te sien dat die onderwyser van die begin van die skooljaar af met die PAT vorder. Provinsiale departemente is verantwoordelik vir die opstel van modereringsroosters en daarom moet PAT'e betyds vir moderering gereed wees. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 5 DBE/PAT 2018 NSS 2. RIGLYNE VIR ONDERWYSERS 2.1 Hoe om die PAT'e te administreer Onderwysers moet toesien dat leerders die simulasies wat vir elke kwartaal nodig is, voltooi. Die projek moet in Januarie begin word om te verseker dat dit in Augustus voltooi is. Alle formele assessering is die onderwyser se verantwoordelikheid. Die PAT moet gedurende die eerste drie kwartale voltooi word en moet teen die aanvang van PAT-moderering gereed wees. Onderwysers moet kopieë van die relevante simulasies maak en aan die begin van elke kwartaal aan leerders gee. Die PAT mag nie die klas verlaat nie en moet te alle tye in veilige bewaring wees wanneer die leerder nie daaraan werk nie. Die gewigswaardes van die PAT moet gevolg word. Onderwysers mag nie die gewigswaardes van die verskillende afdelings verander nie. 2.2 Hoe om die PAT'e na te sien/te assesseer Die PAT vir graad 12 word ekstern opgestel en gemodereer, maar intern geassesseer. Alle formele assessering word deur die onderwyser gedoen. Die PAT moet deur die volgende persone gemodereer word: Van die onderwyser word verwag om 'n werkende model en model-antwoordlêer op te bou wat die assesseringstandaard vasstel teen 'n Hoogs Bevoegde Vlak vir elke keuse/projek wat leerders doen. Hierdie lêer moet al die simulasies met antwoorde insluit wat deur die onderwyser self gedoen is. Die onderwyser sal die modelantwoorde en projek gebruik om die simulasies en projekte van die leerders te assesseer. Nadat 'n fasetblad deur die onderwyser voltooi is, word assessering as afgehandel beskou. Geen herassessering sal gedoen word nadat die fasetblaaie voltooi en deur die onderwyser vasgelê is nie. Leerders moet toesien dat die werk op die verlangde standaard gedoen is voordat die onderwyser die PAT na elke fase finaal assesseer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 6 DBE/PAT 2018 NSS 2.3 PAT-assesseringbestuursplan Die assesseringsplan vir die PAT is soos volg: TYDPERK AKTIWITEIT VERANTWOORDELIKHEID Voorbereiding vir Onderwyser – Bou die modelle en werk die modelantwoorde PAT 2018 vir die 2018-simulasies uit. Identifiseer tekortkominge t.o.v. gereedskap, toerusting en verbruikbare items vir simulasies wat vir 2018 aangekoop moet word. SBS – Ontvang die aankoopversoeke van onderwysers en prosesseer betalings vir die aankoop van die items benodig. Januarie–Maart Simulasie 1 en 2 Onderwyser – Kopieer en deel simulasies uit. 2018 Leerders – Voltooi simulasies. Onderwyser – Assesseer simulasies. Departementshoof – Sien toe dat take voor die vakansie voltooi en deur die onderwyser nagesien is. Januarie 2018 PAT-projek: Onderwyser – Kry kwotasies vir die PAT-projekte. Aankope Hoof – Keur PAT-aankope vir die PAT-projekte goed. Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte bestel en afgelewer word. Departementshoof – Sien toe dat onderwyser aan die vereistes van die proses voldoen. Februarie 2018 PAT-projek: Onderwyser – Sien toe dat die PAT-projekte veilig bewaar Leerders begin word. met projek Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in. Onderwyser – Sluit praktiese sessies op weeklikse basis in sodat leerders die PAT-projek kan voltooi. Leerder – Begin met die voltooiing van die PAT-projek. Departementshoof – Sorg dat onderwyser op weeklikse basis praktiese sessies met leerders het. April–Junie 2018 Moderering van Distriksvakfasiliteerder/Vakkundige besoek die skool en Simulasie 1 en 2 modereer simulasies 1 en 2. 10% van leerders se werk word gemodereer. April–Junie 2018 Simulasie 3 en 4 Onderwyser – Kopieer en deel simulasies uit. Leerders – Voltooi simulasies. Onderwyser – Assesseer simulasies. Departementshoof – Sien toe dat take voor die vakansie voltooi en deur die onderwyser nagesien is. April–Junie 2018 PAT-projek: Onderwyser – Sien toe dat die PAT-projekte veilig bewaar Leerders gaan word. voort met die Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in. projek Onderwyser – Sluit praktiese sessies op weeklikse basis in sodat leerders die PAT-projek kan voltooi. Leerders – Gaan voort met die voltooiing van die PAT-projek. Departementshoof – Sorg dat onderwyser op weeklikse basis praktiese sessies met leerders het. Julie-vakansie PAT-ingryping Leerders wat met die PAT agter is, moet die projek in hierdie 2018 vakansie voltooi. Julie–Augustus Moderering van Distriksvakfasiliteerder/Vakkundige besoek die skool en 2018 simulasie 3 en 4 modereer simulasies 3 en 4. 10% van leerders word gemodereer. Ander leerders as in die vorige kwartaal word gemodereer. Julie–Augustus PAT-projek: Onderwyser – Sien toe dat die PAT-projekte veilig bewaar 2018 Voltooiing word. Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in. Onderwyser – Voltooi PAT-proses saam met leerders en stel PAT-lêer saam. Leerders – Voltooi die PAT-projek en -lêer. Departementshoof – Sien toe dat 100% van die PAT-lêers nagesien en projekte voltooi is. September– PAT-moderering PAT-projekte word deur vakfasiliteerders/vakkundiges van Oktober 2018 die provinsie gemodereer en leerders is beskikbaar om vaardighede te demonstreer. 10% van leerders word lukraak gemodereer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 7 DBE/PAT 2018 NSS 2.4 Moderering van die PAT'e Provinsiale moderering van elke kwartaal se simulasies sal so vroeg soos die daaropvolgende kwartaal begin, d.w.s. simulasie 1 en 2 moet gemodereer word sodra die tweede kwartaal begin. Eweneens moet simulasie 3 en 4 in Julie gemodereer word. Die projek sal egter eers gemodereer word wanneer dit voltooi is. Gedurende moderering van die PAT moet die leerder se lêer en projek aan die moderator voorgelê word. Die modereringsproses verloop soos volg: • Gedurende moderering word leerders lukraak geselekteer om die verskillende simulasies te demonstreer. Al vier simulasies sal gemodereer word. • Die onderwyser moet 'n model van elke projek bou soos vir die skool geselekteer. • Hierdie model moet gedurende moderering ten toon gestel word. • Die onderwyser se model vorm die modereringstandaard op Vlak 4 (Hoogs Bevoeg). • Vlak 5-assesserings moet die onderwyser se model ten opsigte van vaardigheid en afwerking oortref. • Leerders wat gemodereer word, sal gedurende moderering toegang tot hulle lêers hê en kan na simulasies wat hulle vroeër in die jaar voltooi het, verwys. • Leerders mag nie gedurende moderering hulp by ander leerders vra nie. • Alle projekte en lêers moet vir die moderator uitgestal word. • Indien 'n leerder nie die simulasie kan herhaal nie of nie 'n werkende kring tydens moderering kan lewer nie, sal punte afgetrek word en kringe as nie- werkend geassesseer word. • Die moderator sal lukraak nie minder nie as twee projekte (nie simulasies nie) selekteer en daar sal van die leerders betrokke verwag word om te verduidelik hoe die projek vervaardig/gebou is. • Waar nodig, moet die moderator leerders kan versoek om die funksie en werksbeginsels te verduidelik en ook die leerder versoek om die vaardighede wat deur die simulasies bekom is, vir modereringsdoeleindes te vertoon. • Na moderering sal die moderator, indien nodig, die groepspunt op- of afwaarts aanpas, afhangend van die uitkoms van moderering. • Gewone eksamenprotokol geld vir appèl en moet gevolg word indien 'n dispuut weens aanpassings ontstaan. 2.5 Afwesigheid/Nie-inlewering van take Indien daar sonder 'n geldige rede nie 'n PAT-punt vir Elektriese Tegnologie beskikbaar is nie, sal die leerder drie weke voor die aanvang van die finale jaareindeksamen gegun word om die ontbrekende taak/take in te lewer. Indien die leerder versuim om aan die uitstaande PAT-vereiste te voldoen, sal die leerder 'n nulpunt (0) vir die betrokke PAT-komponent ontvang. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 8 DBE/PAT 2018 NSS 2.6 Simulasies Simulasies is kringbane, eksperimente en toetse wat die leerder sal moet bou, toets en meet en prakties doen as deel van die ontwikkeling van praktiese vaardighede. Hierdie vaardighede moet gedurende skoolbesoeke aan die eksterne moderator, wat met tussenposes in die skooljaar die skool besoek, gedemonstreer word. Onderwysers wat rekenaargebaseerde simulasieprogramme gebruik, is welkom om leerders daarop te laat oefen. Daar word egter vereis dat die kring met regte komponente gebou word en dat lesings met werklike instrumente vir assesserings- en modereringsdoeleindes geneem word. Die korrekte prosedure vir die voltooiing van simulasies word hieronder uiteengesit vir onderwysers en skoolbestuurpanne wat vir die implementering van die PAT in Elektriese Tegnologie verantwoordelik is. Stap 1: Die onderwyser selekteer die simulasies uit die voorbeelde verskaf. Stap 2: Stel 'n komponentelys vir elke simulasie saam. Voeg ekstra komponente by aangesien hierdie items baie klein is en jy ekstra items gaan benodig omdat dit verloor/beskadig word soos wat leerders daarmee werk. Stap 3: Kontak drie verskillende handelaars vir elektroniese komponente en kry vergelykbare kwotasies. Stap 4: Lê kwotasies aan die SBS voor vir die goedkeuring en aankoop van die items. Stap 5: Stoor die komponente. Organiseer die items vir elke simulasie om dit gedurende praktiese sessies makliker uit te deel en te gebruik. Maak seker dat verskillende waardes van komponente nie meng nie, om te voorkom dat die komponente verkeerd gebruik. Dit kan die komponent beskadig en, in uiterse gevalle, die toerusting gebruik. Stap 6: Kopieer die relevante simulasies en deel dit aan die begin van die kwartaal aan leerders uit. Onderwysers word toegelaat om kringe en komponentwaardes aan te pas om by hulle omgewing en bronbeskikbaarheid te pas. Onderwysers moet 'n stel voorbeeldantwoorde in die onderwyserportefeulje ontwikkel. Moderators sal die onderwyser se voorbeeldantwoorde en voorbeeldprojek tydens moderering gebruik. 2.7 Projekte Die projekte wat hieronder beskryf word, is voorgestelde konstruksieprojekte wat onderwysers vir hulle leerders kan selekteer. Hierdie projekte is op kringe gebaseer wat deur skole en vakadviseurs verskaf is. Die projekte is op werkende prototipes gebaseer en vereis noukeurige konstruksie om korrek te funksioneer. Projekte verskil in koste en onderwysers moet toesien dat projekte so geselekteer word dat dit binne die skool se begroting val. Nadat die onderwyser op 'n kring besluit het, moet hy/sy die prototipe bou. Daarna kan afskrifte van die kringbaan wat verskaf is, gemaak word en aan leerders uitgedeel word. Hulle MOET hierdie kringe korrek in hulle portefeuljes oorteken. Die beskrywing van die werking van die kringe is NIE volledig NIE. Leerders moet die funksie van die komponente in die kring wat verskaf is, ondersoek om nadere besonderhede te bekom. Leerders moet uitbrei oor die doel van komponente in die kring. Daar word aanbeveel dat leerders soortgelyke kringe ondersoek/navors wat op die Internet, in die skoolbiblioteek en in verwysingsbronne wat in die werkswinkel beskikbaar is. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 9 DBE/PAT 2018 NSS 2.8 Werkende puntestaat ('n Werkende Excel-lêer word saam hierdie PAT verskaf) PAT-puntestaat Kwartaal 1 Kwartaal 2 Projek Totaal = Punt uit 100 Moderator- Kwartaal1 + Simulasie Simulasie Simulasie Simulasie Ontwerp Ontwerp Kwartaal 2 + punt 1 2 3 4 en Maak en Maak Projek Naam van Deel 1 Deel 2 Nr. Leerder 40 40 40 40 70 20 250 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Totaal Gemiddeld Onderwyser Moderator: Hoof: ___________ Handtekening: Handtekening: Handtekening: Skoolstempel Datum: Datum:_____________________ Datum:__________________ Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 10 DBE/PAT 2018 NSS 3. RIGLYNE VIR LEERDERS PAT 2018-dekblad (Plaas hierdie blad voor in die PAT.) Departement van Basiese Onderwys Graad 12 KABV vir Tegniese Hoërskole Praktiese Assesseringstaak – Elektriese Tegnologie Toegelate tyd: Kwartaal 1 tot Kwartaal 3 (2018) Leerder se Naam: Klas: Skool: Spesialisering (Tik jou spesialisering) Elektries (Kragstelsels) - (Simulasie 1, 2, 3, 4, 5 en 6) Enige 4 Elektronika - (Simulasie 1, 2, 7 en 8) Digitale Elektronika - (Simulasie 1, 2, 7 en 8) Projek (Skryf die naam van die projek): Bewyse van moderering: LET WEL: Wanneer die leerderbewyse wat geselekteer is, op skoolvlak gemodereer is, sal die tabel bewyse van moderering bevat. Provinsiale moderatore sal die provinsiale moderering teken en slegs teken indien hermoderering nodig is. Moderering Handtekening Datum Handtekening Datum Skoolvlak Provinsiale moderering Hermoderering Puntetoekenning PAT-komponent Maksimum punt Leerder Gemodereerde punt punt Simulasie 1 40 Simulasie 2 40 Simulasie 3 40 Simulasie 4 40 Ontwerp-en maak-projek – Kring 70 Ontwerp-en-maak-projek – Kassie 20 Totaal 250 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 11 DBE/PAT 2018 NSS 3.1 Instruksies vir die leerder • Hierdie PAT tel 25% van jou finale promosiepunt. • Alle werk wat jy doen, moet jou eie wees. Jy en jou maat mag nie saamwerk nie. Groepwerk word nie toegelaat nie. • Die PAT moet oor drie kwartale voltooi word. • Die PAT-lêer moet vier simulasies en 'n praktiese projek bevat. • Berekeninge moet duidelik wees en eenhede insluit. Berekeninge moet tot TWEE desimale afgerond word. SI-eenhede moet gebruik word. • Kringdiagramme kan met ROT ('CAD') of met die hand geteken word. GEEN fotokopieë of geskandeerde lêers word toegelaat nie. • Foto's word toegelaat en kan in kleur of grysskaal wees. Geskandeerde foto's en fotokopieë word toegelaat. • Leerders met identiese foto's sal gepenaliseer word en 'n nulpunt (0) vir daardie deel ontvang. • Hierdie dokument moet binne-in jou PAT-lêer saam met die ander bewyse geplaas word. 3.2 Verklaring van egtheid (VERPLIGTEND) Verklaring: Ek (Naam) verklaar hiermee dat die werk in hierdie lêer heeltemal my eie is. Ek verstaan dat indien die teendeel bewys word, my finale uitslae teruggehou sal word. Handtekening van leerder Datum Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 12 DBE/PAT 2018 NSS 4. SIMULASIES 4.1 Simulasie 1: RLC-kring Spesialisering: Kragstelsel  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 40 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Om die effek van wisselende frekwensie in 'n RLC-kring wat resonansie nader, te toon. AKTIWITEIT 1A: Hoe V C en V L met frekwensie in 'n serie-RLC-kring varieer L = 100 mH R = 470 Ω C = 0,01 µF V V V Voltmeter 1 Voltmeter 2 Voltmeter 3 Funksiegenerator BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE ITEMS Broodbord/… 470 Ω-resistor Dubbelspoor-ossilloskoop 0.01 µF-kapasitor Funksiegenerator 100 mH-induktor Multimeter (analoog/digitaal) Verbindingsdraad Sykniptang Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 13 DBE/PAT 2018 NSS PROSEDURE: 1. Stel die funksiegenerator na 'n sinusgolf en verstel die amplitude na 5 V. Nadat die spanning verstel is, moet nie die amplitude van die spanning verander totdat die eksperiment verby is nie. Stel die amplitudeverstellings op die ossilloskoop na dieselfde vir beide kanaal 1 en 2. Bou die kring. Verbind die multimeters en funksiegenerator soos getoon in die RLC-seriekring. 2. Verstel die frekwensie van die funksiegenerator totdat die voltmeterlesing oor die induktor en kapasitor dieselfde is. Skryf die lesings van die spannings oor elke komponent en die frekwensie in die tabel hieronder neer. Lesing van die frekwensie en spannings op die meters VL = VC = VR = f = LET WEL: Lesings op hierdie tabel word as verwysingswaardes geneem word (4) 3. Verstel die frekwensie hoër as die verwysingswaardes. Skryf die lesings van die spannings oor elke komponent en die frekwensie in die tabel hieronder neer. Lesing van die frekwensie en spannings op die meters VL = VC = f = (3) 4. Verstel die frekwensie laer as die verwysingswaarde. Skryf die lesings van die spannings oor elke komponent en die frekwensie in die tabel hieronder neer. Lesing van die frekwensie en spannings op die meters. VL = VC = f = (3) 5. Verbind die multimeters, ossilloskoop en die funksiegenerator soos getoon in die RLC-seriekring hieronder. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 14 DBE/PAT 2018 NSS 6. Verstel die frekwensie van die funksiegenerator totdat die lesing oor die induktor en kapasitor weer dieselfde is. Skryf die lesings oor die voltmeters en die ammeter vir die verwysingsfrekwensie in die tabel hieronder neer. Ossilloskoop (Kanaal 1) R 470 Ω L 0,01 mH C 10 µF VL VC IT Ammeter Voltmeter 1 Voltmeter 3 Funksiegenerator Ossilloskoop (Kanaal 22) Lesings op die meters VL = VC = IT = f = (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 15 DBE/PAT 2018 NSS 7. Teken die golfvorms op die ossillogram. (4) 8. GEVOLGTREKKING: Met verwysing na die waardes in die tabelle en die golfvorms op die ossillogram, beskryf die reaksie van die spannings oor elke komponent wanneer die frekwensie hoër en laer as die verwysingswaardes gestel word. (4) SUBTOTAAL – AKTIWITEIT A: [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 16 DBE/PAT 2018 NSS AKTIWITEIT 1B: Hoe I C en I L met frekwensie in 'n parallelle RLC-kring varieer Kanaal 1 Kanaal 2 I L = 100 mH C = 0,01 µF Funksie- R = 470 Ω generator I I Ammeter 1 Ammeter 2 BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Broodbord/... 470 Ω-resistor Dubbelspoor-ossilloskoop 0.01 µF-kapasitor Funksiegenerator 100 mH-induktor Multimeter (analoog/digitaal) x 3 Verbindingsdraad Sykniptang Draadstroper PROSEDURE: 1. Stel die funksiegenerator na 'n sinusgolf en verstel die amplitude na 5 V. Wanneer die spanning verstel is, moet nie die amplitude van die spanning verander nie. Stel die amplitudeverstellings op die ossilloskoop na dieselfde vir beide kanaal 1 en 2. Verbind die multimeters en funksiegenerator soos in die RLC-seriekring getoon. 2. Verstel die frekwensie van die funksiegenerator totdat die lesing op beide ammeter 1 en 3 dieselfde is. Skryf die lesing oor elke komponent en die frekwensie in die tabel hieronder neer. Lesings op die ammeters IL = IC = IR = f = LET WEL: Lesings op hierdie tabel word as verwysingswaardes geneem word. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 17 DBE/PAT 2018 NSS 3. Verstel die frekwensie hoër as die verwysingswaardes. Skryf die waardes van die strome deur die induktor en die kapasitor en die frekwensie in die tabel hieronder neer. Lesings op die ammeters IL = IC = f = 4. Verstel die frekwensie laer as die verwysingswaardes. Skryf die waardes van die stroom deur elke komponent en die frekwensie in die tabel hieronder neer. Lesings op die ammeters IL = IC = f = PROSEDURE: Verbind die multimeters, funksiegenerator en die ossilloskoop, soos in die kring hieronder getoon. Verstel nou die frekwensie op die funksiegenerator tot die lesing deur die induktor en 'n kapasitor dieselfde is. Skryf die lesings deur die ammeters en die frekwensie in die tabel hieronder neer. Kanaal 1 Kanaal 2 I L = 100 mH Funksie- R = 470 Ω generator I I Ammeter 1 Ammeter 2 Lesings op die ammeters IL = IC = f = (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 18 DBE/PAT 2018 NSS Teken die vorm van die golwe op die ossillogram. GEVOLGTREKKING: Met verwysing na die tabel en die golfvorme op die ossillogram, beskryf die reaksies van die stroom deur elke komponent wanneer die frekwensie hoër en laer as die verwysingswaardes verstel word. (3) [20] SUBTOTAAL – AKTIWITEIT 1A: 20 SUBTOTAAL – AKTIWITEIT 1B: 20 TOTAAL: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 19 DBE/PAT 2018 NSS 4.2 Simulasie 2: Verbind drie enkelfasetransformators aan 'n driefasetoevoer Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 40 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: • Om drie identiese enkelfaseverlagingstransformators in ster-delta aan 'n driefasetoevoer te verbind • Om die sekondêre aan 'n las te verbind wat uit drie identiese gloeilampe bestaan wat in delta gekoppel is • Om die primêre en sekondêre lyn- en fasespannings en -strome te meet BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE/ VERBRUIKBARE ITEMS TOESTELLE Drie identiese Verbindingsdrade enkelfaseverlagingstransformators Drie identiese gloeilampe 'n Driefasetoevoer Klampmeter en multimeter Draadstroper Langbektang Skroewedraaier Sykniptang Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 20 DBE/PAT 2018 NSS PROSEDURE: 1. Verbind die primêre windings van elke transformator aan die toevoer en die sekondêre aan die las (lamp). Voltooi die tabel hieronder deur die primêre en sekondêre spannings van elke enkelfasetransformator te meet voordat dit in 'n ster-delta-konfigurasie verbind word. LET WEL: Gebruik enkel fase om te verbind (neutraal en lewendig). Primêre Sekondêre wikkeling wikkeling A B Primêre Sekondêre wikkeling wikkeling C Primêre Sekondêre wikkeling wikkeling Transformator Primêre spanning Sekondêre spanning A V Prim = V Sek = B V Prim = V Sek = C V Prim = V Sek = (6) 2. Bereken die transformatorverhouding van elke enkelfasetransformator deur die spanningswaardes uit die tabel hierbo te gebruik. Verduidelik of hierdie drie transformators in ster-delta-konfigurasie verbind kan word. LET WEL: Jou antwoord moet deur die transformatorverhoudingsberekeninge bevestig word. (11) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 21 DBE/PAT 2018 NSS 3. Teken die kringdiagram waarin hierdie transformators in 'n ster-delta-konfigurasie verbind is deur die korrekte kleurkodering en byskrifte te gebruik. (4) 4. Verbind drie identiese enkelfaseverlagingstransformators in ster-delta aan 'n driefasetoevoer. Verbind die primêr (ster) aan die driefasetoevoer en die sekondêr (delta) aan 'n las wat bestaan uit drie identiese gloeilampe bestaan. Die lampe moet ook in delta verbind wees. LET WEL: • Die sekondêre spanning van die transformator is nie krities nie. Die enigste vereiste is dat die sekondêre spanning en die spanning van die lampe aanpasbaar moet wees. • Dit is die onderwyser se plig om toe te sien dat leerders die transformators korrek verbind voordat dit aan die hooftoevoer verbind word. Indien jy nie heeltemal seker is van jou verbindings is nie, MOENIE AANSKAKEL NIE. Toets vir kortsluitings. • Hooftoevoerkrag is dodelik. Wees uiters versigtig. • Skole wat ouer panele gebruik wat nie toegang het nie en skole sonder klampmeters moet slegs primêre lyn- en fasespannings meet. 5. Meet die primêre en sekondêre lyn- en fasespannings en -strome. Skryf die lesings in die tabel hieronder neer. Primêre kant Sekondêre kant Lesing tussen lynspannings, neutraal en lynstrome Lesings tussen lynspannings en lynstrome V L1 & V L2 = V L1 & N = I L1 = V L1 & V L2 = I L1 = V L1 & V L2 = V L2 & N = I L2 = V L1 & V L2 = I L2 = V L1 & V L2 = V L3 & N = I L3 = V L1 & V L2 = I L3 = (15) GEVOLGTREKKING: Jou gevolgtrekking moet op die tabel hierbo asook ander waarnemings gegrond wees. (4) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 22 DBE/PAT 2018 NSS 4.3 Simulasie 3: Inspekteer en toets die WS-motor Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 40 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Om die volgende toetse toe te pas: • Visuele meganiese inspeksies • Elektriese inspeksie/toets van die motor met meetinstrumente BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD • Driefase-WS-motor • Multimeter • Isolasietoetser (Megger) PROSEDURE: Gebruik die lys hieronder om inspeksietoetse op 'n WS elektriese motor toe te pas. Voltooi die resultate in die tabel hieronder: AKTIWITEIT 1A: 1.1 Besonderhede op die naamplaat van die motor wat getoets word: Fase: Toevoerspanning:___________ Poolpare: Spoed : Rendement: Stroom: Aanslag: ________________ Frekwensie:__________ (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 23 DBE/PAT 2018 NSS 1.2 Aktiwiteit 1B: Voltooi die tabel hieronder. BESKRYWING VISUELE INSPEKSIE EN LESINGS PUNTE GENEEM ('Megger') TOEGEKEN Toestand van die wikkelings: Lesings geneem Toets 1: Kontinuïteit van die wikkelings (3 punte) A1 – A2 B1 – B2 C1 – C2 Toets 2: Isolasieweerstand tussen wikkelings) (3 punte) A1 – B1 A1 – C1 B1 – C1 Toets 3: Isolasieweerstand na aarde (3 punte) A1 – Aarde B1 – Aarde C1 – Aarde Toets 4: Meganiese inspeksie Neem kennis van alle foute (9 punte) (Kort Beskrywing) Toestand van die rotor en as Spy/Spyweg Voorste laer Agterste laer Toestand van die motorraam (Kort Beskrywing) Toestand van ent kassie/verbindings kassie Flens/Voetstuk Voor-/Agterdekplaat Stator-/Veldspoelomhulsel Monteerboute en moere/skroewe Toestand van waaier, waaier dekplaat en koelvinne (18) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 24 DBE/PAT 2018 NSS 1.2.2 Teken en benoem die korrekte verbinding van interne bedrading op die diagram hieronder verskaf. Hierdie inligting moet met die interne bedrading van die motor getoets ooreenstem.) (4 1.2.3 Volgens die regulasie, noem die minimum aanvaarbare waardes van die volgende: 1.2.3.1 Kontinuïteitstoets van die windings: (1) 1.2.3.2 Isolasieweerstandtoets tussen die windings: (1) 1.3 Toets uitgevoer Aanvaarbaar/Onaanvaarbaar met rede Windingweerstand Isolasieweerstand Aardweerstand Kan die motor gebruik word? (8) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 25 DBE/PAT 2018 NSS 4.4 Simulasie 4: DAL-aansitter Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 40 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Praktiese simulasie van 'n driefase-direk-op-die-lyn-(DAL)-aansitter BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD 1 x driefasekontaktor met hulpkontakte Multimeter van kontinuïteitstoetser 1 x driefase-oorbelastingrelê 2 x klikligte (loodslampe) (rooi en groen) 1 x stopknop 1 x aansitknop 1 x 380 V-, delta induksiemotor (kourotormotor) Korrekte grootte draad of prop in leidings Draadstroper Langbektang Skroewedraaier Sykniptang Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 26 DBE/PAT 2018 NSS KONTROLE EN BEHEERKRING VAN DIE DAL PROSEDURE: Bedraad die kontrolekring eerste; toets dit voordat dit bedraad en aan die hoofstroomkring verbind word. Verbind die motor aan die hoofstroomkring en stel die oorbelasting. Vra nou die onderwyser om die kringe na te gaan. Wanneer die kringe korrek is, skakel die toevoer aan en sit die motor aan. Stop die motor en skakel die toevoer af. Oorweeg alle veiligheidsaspekte voor en gedurende die bedradingsproses en fokus totdat die motor saamwerk. Die onderwyser sal foute op die beheerkring byvoeg wat die leerder moet identifiseer. AKTIWITEIT 1A: 1.1 Noem waarom die normaal inhou-kontak parallel met die aansitknop verbind word. (2) 1.2 Beskryf die funksies van die volgende: 1.2.1 Oorbelastingspoel. (2) 1.2.2 Kontaktor (2) 1.3 Noem enige TWEE voorsorgmaatreëls waaraan voldoen moet word wanneer die kring bedraad word. (2) 1.4 Verander die draairigting van die motor en noem wat jy waarneem. (2) 1.5 Noem TWEE toepassings van 'n DAL-aansitter. (2) [12] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 27 DBE/PAT 2018 NSS FASET: Simulasie 4: DAL-aansitter FASETTE FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER PUNTE SE PUNT Voorbereiding van Interpreteer die Korrekte identifisering Korrekte Korrekte 8 die simulasie bedradingsdiagram en insamel van alle identifisering en identifisering en van die beheerkring toestelle insamel van alle insamel van alle en hoofstroomkring meetinstrumente gereedskap korrek Bedrading van Toets die werking van Korrekte Toets kontinuïteit in Werking van die 8 beheerkring al die toestelle wat bedradingsprosedure die kring kring gebruik sal word. van die kring Bedrading van die Toets die werking van Korrekte Toets kontinuïteit in 6 hoofstroomkring die motor bedradingsprosedure die kring van die kring Foutsporing Fout suksesvol, 2 geïdentifiseer Veiligheid Veiligheids 2 maatreëls nagekom Huishouding Huishouding 2 korrek toegepas. (28) Aktiwiteit 1A (12) Faset (28) TOTAAL 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 28 DBE/PAT 2018 NSS 4.5 Simulasie 5: Driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 40 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Praktiese simulasie van 'n driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB Beheerkring L Stop HK1 (N/O) HK1(N/O) Aan T(N/O ) O/B 1 O/B 2 HK1 HK2 Motor 1 Motor 2 N Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 29 DBE/PAT 2018 NSS PLB met insette en uitsette X1 = Stop X2=Aansit X3=O/B 1 X4 = O/B 2 Lamp 1 = Kring is AAN Lamp 2 = Motor 1 Lamp 3 = Motor 2 Hoofstroomkring L1 L2 L3 Isolator Isolator Kontaktor Kontaktor Oorbelasting Oorbelasting 3 Fase 3 Fase Motor Motor Motor 1 Motor 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 30 DBE/PAT 2018 NSS BENODIGDHEDE GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VEBRUIKBARE VOORRAAD 2 x driefasekontaktors met hulpkontaktors Verbindingsdraad 2 x driefase-oorbelastings 3 x loodslampe (rooi en groen) 1 x stopknop 1 x aansitknop 2 x driefase-induksiemotors Multimeter/Klampmeter of kontinuïteitstoetser PLB-eenheid Rekenaar/Programmeerder Draadstroper Langbektang Skroewedraaier Sykniptang PROSEDURE: • Skakel die beheerkring van die sekwensiële aansitterbeheerkring met oorbelasting om na 'n leerlogikadiagram. • Verbind die PLC om die motor te beheer. • Voer die program uit ('run') en simuleer die werking • Programmeer die leerlogikadiagram deur 'n rekenaar en laai die program op die PLB. • Moet nie die toevoer aanskakel voordat die onderwyser nie die kring nagegaan het nie. • Wanneer die kringe korrek is, skakel die toevoer aan. • Voer die PLB-program uit en skakel die motor aan. • Die onderwyser voeg foute op die PLB-kring by en die leerder moet dit identifiseer. WERKING: Wanneer die aansitknop gedruk word, begin motor 1 draai. Na 10 sekondes begin motor 2 ook draai. Beide motors moet met 'n stopknop gestop kan word, indien dit uitklink van oorbelasting. Laai die program van die rekenaar na die PLB. Verbind die PLB om die motors te kan beheer. Die onderwyser moet foute op die PLB-program byvoeg vir die leerders om te identifiseer. AKTIWITEIT 1.1 Maak 'n skermskoot van die geprogrammeerde leerlogikadiagram en plak dit op die skoon bladsy. (4) 1.2 Verduidelik waarom die oorbelastingrelê aan elke motor verbind is. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 31 DBE/PAT 2018 NSS FASETBLAD: Driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik FASETTE FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER- MOONTLIKE PUNT PUNT VoorbereIding Interpreteer Identifiseer en samel Identifiseer en samel Identifiseer en samel 8 van die bedradingsdiagram van alle toestelle korrek alle meetinstrumente alle gereedskap simulasie kontrole- en in korrek in hoofstroomkring korrek Bedrading van Toets die werking van Korrekte Toets kontinuïteit in die Werking van die 8 beheerkring alle toestelle wat gebruik bedradingsprosedure kring. kring. word PLB-eenheid Programmeer die Korrekte aflaai van Korrekte bedrading van Voer die program uit 8 leerlogikadiagram op die die program van die die PLB om die kring te om die motor aan te rekenaar en die program rekenaar na die PLB- beheer sit voer uit ('run') eenheid Bedrading van Toets werking van die Korrekte bedrading Toets kontinuïteit in die 6 hoofstroomkring motor van die kring. kring Veiligheid Veiligheidsvoorsorg- 2 maatreëls in ag geneem. Huishouding Huishouding 2 toegepas (34) Aktiwiteit (6) Faset (34) Totaal 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 32 DBE/PAT 2018 NSS 4.6 Simulasie 6: Die veldeffektransistor Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 40 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Bou eenvoudige kringe met JFET's en MOSFETs en toon die inset- en uitsetgolwe op 'n ossilloskoop. AKTIWITEIT 6A: Bou 'n kring met 'n JFET as 'n skakelaar. BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORAAD Analoog-/Digitaal-werkstasie 1 x 6 V-gonser Multimeter x 2 1 x J176 JFET P-kanaal (Enige geskikte Veranderlike GS-kragbron JFET kan gebruik word) Sykniptang Verbindingsdraad Draadstroper PROSEDURE: 1. Verbind die kring op die broodbord, soos in FIGUUR 6.1 getoon. Gonser P-kanaal- JFET FIGUUR 6.1: JFET-skakelaar 2. Sluit die skakelaar en neem die uitset van die gonser waar. Skryf jou bevindinge neer. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 33 DBE/PAT 2018 NSS 3. Maak die skakelaar oop en neem die uitset van die gonser waar. Skryf jou bevindinge neer. (2) 4. GEVOLGTREKKING: Verduidelik wat afgelei kan word van jou waarneming ten opsigte van die JFET as 'n skakelaar. (2) SUBTOTAAL – AKTIWITEIT 6A: 6 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 34 DBE/PAT 2018 NSS FASETBLAD 6A: Bou 'n kring met die JFET as skakelaar. FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER PUNTE PUNT Simulasievoorbereiding Korrekte komponent- Kry KVE/Werkstasie Kry instrumente – Kry 4/2 = 1 identifisering ossilloskoop handgereed- skap Handgereedskap Gebruik sykniptang Gebruik draadstroper 2/2 = 1 korrek korrek Voorbereiding vir plasing Kontroleer die Stel toevoerspanning Stel insetspanning 3 van komponente op datablad op FET (1) korrek na 6 V (1) korrek op 3–4 V (1) broodbord Korrekte verbinding op 6 nodes vir korrekte Polariteit van gonser Polariteit van JFET 6/2 = 3 broodbord – nodes en verbinding (6/2 = 3) – korrek (1) korrek (2) polariteit Kring werk korrek Skakelaar =AAN Skakelaar = AF. 2 Gonser is AF .(1) Gonser is AAN (1) Verbinding van meters Verbinding van MM Verbinding van MM 2 oor die inset om 3 V/ oor uitset = Aan/Af te toon Hoog/Laag Huishouding Opruim van die Bêre gereedskap op Gooi afvalmateriaal 2/2 = 1 werksarea na korrekte plek na die op korrekte wyse weg voltooiing van die werk voltooi is (1) na werk eksperiment. (1) Veiligheid Neem veiligheid in ag Neem veiligheid in ag Neem nie veiligheid 2/2 = 1 voor herinner moet na herinnering is (1) in ag nie (0) word. (2) TOTAAL 14 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 35 DBE/PAT 2018 NSS AKTIWITEIT 6B: Verbind 'n kring met MOSFET as 'n skakelaar. BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 1 x 1 KΩ-resistor Analoog-/Digitale ossilloskoop 1 x MΩ-resistor Funksiegenerator 1 x BS 270 N-kanaal Veranderlike GS-kragbron 1 x LUD Sykniptang 1 x swikskakelaar Draadstroper Verbindingsdraad PROSEDURE: 1. Bou die kring soos in die kring hieronder getoon. 2. Sluit die skakelaar en neem die uitset van die LUD waar. Skryf jou bevindinge neer. (1) Maak die skakelaar oop en neem die uitset van die LUD waar. Skryf jou bevindinge 3. neer. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 36 DBE/PAT 2018 NSS 4. Onderskei tussen 'n ledigingsmodus MOSFET en 'n verbeteringsmodus MOSFET. (2) 5. GEVOLGTREKKING: Verduidelik wat afgelei kan word van jou waarneming ten opsigte van die MOSFET as 'n skakelaar? (1) SUBTOTAAL: AKTIWITEIT 6B: 5 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 37 DBE/PAT 2018 NSS FASETBLAD 6B: Verbind 'n kring met gebruik van die MOSFET as 'n skakelaar. FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER- MOONTLIKE PUNTE PUNT Simulasievoorbereiding Korrekte identifisering Kry KVE/ Kry Instrumente – Kry 4/2 = 2 van komponente (1) Werkstasie (1) Ossilloskoop (1) handgereedskap (1) Handgereedskap Korrekte gebruik van Korrekte gebruik 2/2 = 1 sykniptang (1) van draadstroper (1) Voorbereiding vir Raadpleeg die Stel toevoer- Stel insetspanning 4/2 =2 plasing van datablad op die FET spanning korrek op korrek op 3–4 V (1) komponente op (2) 6V (1) broodbord Korrekte verbinding op 6 nodes vir korrekte Polariteit van Polariteit van JFET 6/2 = 3 broodbord - nodes en verbinding (6/2 = 3) gonser korrek (1) korrek. (2) polariteit Kring werk korrek Skakelaar = AAN Skakelaar = AF 2 LUD is AAN (1) LUD is AF (1) Verbinding van meters Korrekte verstelling Korrekte verbinding Korrekte lesing van 3 van die multimeter (1) van die multimeter die multimeter (1) ten opsigte van polariteit (1) Huishouding Maak werkstasie Bêre gereedskap 2/2 = 1 skoon na voltooiing na gebruik (1) van die eksperiment (1) Veiligheid Neem veiligheid in ag Werk veilig daaraan Neem nie veiligheid 2/2 = 1 voordat daaraan herinner word (1) in ag nie (0) herinner word (2) TOTAAL 15 SUBTOTAAL: AKTIWITEIT 6A (6) SUBTOTAAL: FASETBLAD 6A (14) SUBTOTAAL: AKTIWITEIT 6B (5) SUBTOTAAL: FASETBLAD 6B (15) TOTAAL : SIMULASIE 6 [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 38 DBE/PAT 2018 NSS 4.7 Simulasie 7: Versterkers wat 'n JFET en 'n Darlington-paar gebruik Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 40 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Bou 'n eenvoudige versterkerkring met JFET's en 'n Darlington-paar. Vertoon die inset- en uitsetgolfvorms op 'n ossilloskoop. AKTIWITEIT 7A: Gebruik 'n JFET as 'n versterker BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 1 x 2M2 Ω-resistor Analoog-/Digitale ossilloskoop 1 x 5k6 Ω-resistor Funksiegenerator 1 x 4k7 Ω voorafgestelde resistor Verstelbare GS-kragbron 1 x 470 Ω-resistor Sykniptang 1 x 220 nF-kapasitor Draadstroper 1x 10 µF-kapasitor 32 V 1 x 22 µF-kapasitor 32 V 1 x 2N3819-JFET (2N5459 of 2N5457) Verbindingsdraad PROSEDURE: 1. Bou die kringdiagram op 'n broodbord. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 39 DBE/PAT 2018 NSS 2. Verbind die funksiegenerator aan die inset en verstel die spanning na 1 V-piek 3. Verbind kanaal 1 van die ossilloskoop oor die inset van die versterker en teken die golfvorm op die rooster verskaf volgens skaal. (2) 4. Verbind kanaal 2 van die ossilloskoop oor die uitset van die versterker en teken die golfvorm op die rooster volgens skaal. (2) Vergelyk die twee golfvorme en maak 'n gevolgtrekking ten opsigte van die kring. (1) SUBTOTAAL: AKTIWITEIT 7A: (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 40 DBE/PAT 2018 NSS FASETBLAD 7A: Gebruik 'n JFET as 'n versterker FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER- PUNTE PUNT Simulasievoorbereiding Korrekte Kry KVE/ Kry instrumente – Kry hand- 2/2 = 1 identifisering van Werkstasie ossilloskoop gereedskap komponente Handgereedskap Korrekte gebruik Korrekte gebruik 2/2 = 1 van sykniptang van draadstroper Voorbereiding vir plasing Gaan die datablad Stel toevoer- Stel insetspanning 3 van komponente op op die FET na (1) spanning korrek op korrek op 1 V vanaf broodbord +12 V na +20 V (1) funksiegenerator (1) Korrekte verbinding op 6 nodes vir korrekte Polariteit van JFET Polariteit van C2 – Polariteit van C3 – 6/2 = 3 broodbord – nodes en verbinding (6/2 = 3) korrek (1) korrek (1) korrek (1) polariteit Verbinding van instrumente Korrekte stelling Korrekte verbinding Korrekte lesing van 6/2 = 3 van die en lesing van die ossilloskoop ossilloskoop (2) ossilloskoop (2) (2) Kringwerking is korrek Uitset versterk (1) Uitsetfase vs. 2 insetfase (1) Huishouding Maak werksarea na Bêre gereedskap 2/2 = 1 die eksperiment na gebruik (1) skoon (1) Veiligheid Neem veiligheid in Neem veiligheid in 2/2 = 1 ag voordat daaraan ag na herinnering herinner word (2) daaraan (1) TOTAAL 15 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 41 DBE/PAT 2018 NSS AKTIWITEIT 7B: Gebruik 'n Darlington-transistor as 'n stroomversterker BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 2 x BC 109 NPN-transistors Analoog-/Digitale funksiegenerator 1 x LUD Verstelbare GS-kragbron 1 x 470 Ω-resistor Sykniptang 1 x 100 resistor Draadstroper 1 x Darlington-transistor (TIP120 of TIP125) Verbindingsdraad PROSEDURE: Bou die kring soos in die stroombaan hieronder getoon. Skakelaar toe 10 k Kollektorstroom LUD Basisstroom Wanneer die skakelaar toe is, neem die helderheid van die LUD waar. Vervang die enkeltransistor met twee identiese BC109-transistors, soos hieronder getoon Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 42 DBE/PAT 2018 NSS Wanneer die skakelaar toe is, neem die helderheid van die LUD waar. Wat kan jy uit jou bevinding aflei? (2) Vergelyk die helderheid wanneer een transistor gebruik is en wanneer twee gebruik is. (2) Vervang die twee transistors met 'n enkele Darlington-transistor (TIP 120 of 125) en neem die helderheid van die LUD waar. Maak jou eie afleiding ten opsigte van wat jy waargeneem het. (2) [6] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 43 DBE/PAT 2018 NSS FASETBLAD 7B: Gebruik 'n Darlington transistor as 'n stroomversterker FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER- MOONTLIKE PUNT PUNTE Simulasie Korrekte identifisering Kry KVE/werkstasie (1) Kry instrumente – Kry hand- 4/2 = 2 voorbereiding van komponente (1) multimeter gereedskap (1) Handgereedskap Korrekte gebruik van Korrekte gebruik van 2/2 = 1 sykniptang draadstroper Voorbereiding vir Gaan die datablad op Stel toevoerspanning 2 plasing van die transistor en die korrek teen +9 V (1) komponente op Darlington-paar na (1) broodbord - Korrekte verbinding op 6 nodes vir korrekte Polariteit van TR1 en Polariteit van Polariteit van 8/2 = 4 broodbord – nodes en verbinding (6/2 = 3) TR2 korrek (2) Darlington pair – LUD – korrek polariteit Korrek (2) (1) Kring werk korrek Wanneer 1 transistor Wanneer 2 transistors Wanneer Darlington- 3 verbind is verbind is paar verbind is Helderheid van LUD – Helderheid van LUD – Helderheid van LUD normaal (1) helder (1) – helderste (1) Huishouding Maak werksarea na die Bêre gereedskap na 2/2 = 1 eksperiment skoon (1) gebruik (1) Veiligheid Neem veiligheid in ag Neem veiligheid in ag 2/2 = 1 voor herinner word (2) na herinnering daaraan (1) TOTAAL 14 SUBTOTAAL: AKTIWITEIT 7A: (5) SUBTOTAAL: FASETBLAD 7A: (15) SUBTOTAAL: AKTIWITEIT 7B: (6) SUBTOTAAL: FASETBLAD 7B: (14) TOTAAL: SIMULASIE 7: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 44 DBE/PAT 2018 NSS 4.8 Simulasie 8: Tweetrap-RC-versterker en RC-faseverskuiwingsossillator Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 40 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Bou van 'n tweetrap-RC-versterker met diskrete komponente en 'n RC- faseverskuiwingsossilator en om die inset-uitsetgolfvorms op 'n ossilloskoop te vertoon AKTIWITEIT 8A : Bou 'n tweetrap-RC-versterker BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 2 x 4,7 kΩ-resistors Analoog-/Digitale ossilloskoop 2 x 1 kΩ-resistors Funksiegenerator 1 x 20 µF-kapasitor Multimeter 1 x 0,1 µF-kapasitor Verstelbare GS-kragbron 1 x 2N4401-NPN-transistor of enige Sykniptang veeldoel-NPN-transistor Draadstroper Verbindingsdraad Mikrofoon Prosedure: 1. Bou die kring soos hieronder getoon Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 45 DBE/PAT 2018 NSS 2. Verbind die seingenerator tussen die inset en grond. 3. Verbind kanaal 1 van 'n ossilloskoop oor die inset van die versterker. 4. Verbind kanaal 2 van 'n ossilloskoop oor die uitset van die eerste trap. 5. Verbind kanaal 2 van 'n ossilloskoop oor die uitset van die tweede trap. Neem die uitset op die ossilloskoop waar en maak jou eie afleiding. (2) [2] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 46 DBE/PAT 2018 NSS FASETBLAD 8A: Bou van 'n tweetrap-RC-versterker FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER- MOONTLIKE PUNT PUNTE Simulasievoorbereiding Korrekte identifisering Kry KVE/werkstasie (1) Kry instrumente – Kry hand- 4/2 = 2 van komponente (1) multimeter gereedskap (1) Handgereedskap Korrekte gebruik van Korrekte gebruik van 2/2 = 2 sykniptang draadstroper Voorbereiding vir plasing Gaan die datablad op Stel toevoerspanning van komponente op die transistor na (1) korrek op +12 V (1) 2/2 = 1 broodbord - Korrekte verbinding op 6 nodes vir korrekte Polariteit van TR1 en Korrekte Korrekte broodbord – nodes en verbinding (10/2 = 5) TR2 korrek (2) verbinding van Verbindings polariteit die seingenerator van die 10/2 = 5 (1) ossilloskoop (2) Kring werk korrek Kanaal I-sein vertoon Kanaal 2-sein vertoon Uitset 1-sein Uitset 2-sein op die ossilloskoop (1) op die ossilloskoop(1) versterk (2) versterk in vergelyking 6 met Uitset 1 (2) Huishouding Maak werksarea na die Bêre gereedskap na 2/2 = 1 eksperiment skoon (1) gebruik (1) Veiligheid Neem veiligheid in ag Neem veiligheid in ag 2/2 = 1 voor herinner word (2) na herinnering daaraan (1) TOTAAL 18 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 47 DBE/PAT 2018 NSS AKTIWITEIT 8B: Bou 'n RC faseverskuiwingsossillator met gebruik van NPN-transistors BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 1 x 2N3904-transistor Analoog-/Digitale ossilloskoop 1 x 100µF-kapasitor (elektrolitiese Funksiegenerator kapasitor 16 V) Multimeter 1 x 10 µF-kapasitor (elektrolitiese Verstelbare GS-kragbron kapasitor 16 V) Sykniptang 3 x 10 nF-kapasitor (nie-gepolariseerde Draadstroper kapasitors) 3 x 10 kΩ-resistors 1 x 100 kΩ-resistor 1 x 4,7 kΩ-resistor 1 x 390 Ω-resistor Verbindingsdraad PROSEDURE: 1. Bou die kring soos hieronder getoon. 2. Verbind kanaal 1 van 'n ossilloskoop oor die uitset. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 48 DBE/PAT 2018 NSS 3. Bestudeer die uitset en teken dit op die rooster hieronder. (3) [3] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 49 DBE/PAT 2018 NSS FASETBLAD 8B: BOU VAN 'N RC-FASEVERSKUIWINGSOSSILLATOR MET BEHULP VAN NPN-TRANSISTORS FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER- MOONTLIKE PUNT PUNTE Simulasievoorbereiding Korrekte identifisering van Kry KVE/werkstasie (1) Kry instrumente Kry hand- 4/2 = 2 komponente (1) – multimeter gereedskap (1) Handgereedskap Korrekte gebruik van Korrekte gebruik van 2/2 = 1 sykniptang draadstroper Voorbereiding vir plasing Gaan datablad op die Stel toevoer-spanning van komponente op transistors na (1) korrek op +9 V (1) 2 broodbord Korrekte verbinding op 8 nodes vir korrekte Polariteit van TR, C4 en Verbindings op broodbord – nodes en verbinding (8/2 = 4) C5 korrek (3) die ossilloskoop polariteit korrek (1) 8 Kring werk korrek Kanaal I-uitset vertoon op Die uitset is wisselend (1) 2 die ossilloskoop (1) Huishouding Maak werksarea na die Bêre gereedskap na 2/2 = 1 eksperiment skoon (1) gebruik (1) Veiligheid Neem veiligheid in ag Neem veiligheid in ag na 2/2 = 1 voor herinner word (2) herinnering daaraan (1) TOTAAL 17 SUBTOTAAL AKTIWITEIT 8A: (2) SUBTOTAAL FASETBLAD 8A: (18) SUBTOTAAL AKTIWITEIT 8B: (3) SUBTOTAAL FASETBLAD 8B: (17) TOTAAL SIMULASIE 8: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 50 DBE/PAT 2018 NSS 4.9 Simulasie 9: 741 -op-versterker en 555 IK Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 26 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Bou 'n eenvoudige kring met gebruik van die 741-op-versterker om 'n nie-omkeerversterker te bou en vertoon die inset-/uitsetgolfvorms op 'n ossilloskoop AKTIWITEIT 9A: Bou 'n kring met die 741-op-amp BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 1 x LM741-IK Analoog-/Digitale ossilloskoop 1 x 1 kΩ-resistor Funksiegenerator 1 x 10 kΩ-resistor Multimeter Verbindingsdraad Verstelbare GS-kragbron Sykniptang Draadstroper Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 51 DBE/PAT 2018 NSS PROSEDURE: 1. Bou die kring op die broodbord, soos in FIGUUR 9.1 hieronder getoon. Leerder kon 'n minimum Leerder kon 'n gedeelte Die leerder kon die hele kring gedeelte van die kring van die kring korrek bou sonder hulp korrek bou korrek sonder hulp te bou sonder hulp 1 3 4 (4) FIGUUR 9.1 2. Verbind die funksiegenerator tussen grond en Vin. (1) 3. Verbind kanaal 1 met die inset en kanaal 2 met die uitset. (2) 4. Stel die funksiegenerator om 'n sinusgolfuitset te gee. (1) 5. Verster die funksiegenerator na 1 000 Hz (1 kHz) met 'n spanning van 1 V piek. (1) 6. Skakel die krag na die kring aan en neem die inset- en uitsetgolwe waar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 52 DBE/PAT 2018 NSS 7. Teken die inset- en insetgolfvorms. (8) INSETGOLFVORM UITSETGOLFVORM GEVOLGTREKKING: (5) Leerder het nie enige Leerder het opgeruim, Leerder het op opgeruim opruimwerk gedoen nie maar moes herinner sonder om herinner te word word 1 2 3 (3) SUBTOTAAL AKTIWITEIT 9A: 26 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 53 DBE/PAT 2018 NSS AKTIWITEIT 9B: Bou 'n kring met gebruik van die 555-IK DOEL: Bou 'n eenvoudige kring met die 555-IK om 'n klokpulsgenerator (astabiele multivibrator) te bou en toon die uitsetgolfvorme op 'n ossilloskoop BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 1 x 555-TYD-IK Analoog-/Digitale ossilloskoop 1 x 220 Ω-resistor Funksiegenerator 1 x LUD Multimeter 1 x 10 nF-kapasitor Verstelbare GS-kragbron 1 x 10 kΩ-resistor Sykniptang 1 x 100 kΩ-voorafgestelde POT Draadstroper 1 x 10 µF (elektrolitiese kapasitor 16 V) Verbindingsdraad PROSEDURE: 1. Bou die kring op die broodbord soos in FIGUUR 9.2 getoon. Leerder kon 'n minimum Leerder kon 'n gedeelte Die leerder kon die hele kring gedeelte van die kring van die kring korrek bou sonder hulp korrek bou korrek sonder hulp te bou sonder hulp 1 3 4 (4) FIGUUR 9.2 2. Verbind kanaal 1 van die ossilloskoop met die uitset. 3. Skakel die toevoer na die kring aan en neem die inset- en uitsetgolfvorme op die ossilloskoop en die LUD waar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 54 DBE/PAT 2018 NSS 4. Teken die inset- en uitsetgolfvorme wat op die ossilloskoop waargeneem is, oor op die rooster hieronder. INSETGOLFVORM (1) UITSETGOLFVORM (2) 5. Meet die amplitude van die inset- en uitsetgolfvorme. Insetgolfvorm (1) Uitsetgolfvorm (1) B.3 Watter faktore bepaal die frekwensie van die klokpuls? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 55 DBE/PAT 2018 NSS GEVOLGTREKKING: (2) Leerder het nie enige Leerder het opgeruim, Leerder het op opgeruim opruimwerk gedoen nie maar moes herinner sonder om herinner te word word 0 1 2 (2) [14] SUBTOTAAL AKTIWITEIT 9A: (26) SUBTOTAAL AKTIWITEIT 9B: (14) TOTAAL SIMULASIE 9: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 56 DBE/PAT 2018 NSS 4.10 Simulasie 10: Bi-stabiele multivibrator en 'n LUD-teller Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 18 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Bou 'n eenvoudige kring met die 555-IK. Bou 'n bi-stabiele multivibrator en vertoon die uitsetgolfvorme op 'n ossilloskoop. AKTIWITEIT 10A: Bou 'n kring met die 555-IK. BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 2 x LUD's Analoog-/Digitale ossilloskoop 2 x 470 Ω-resistors Funksiegenerator 1 x 10 nF-kapasitor Multimeter 2 x 47 kΩ-resistor Verstelbare GS-kragbron 2 x N/O-drukknopskakelaars Sykniptang 1 x 555-TYD-IK Draadstroper Verbindingsdraad Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 57 DBE/PAT 2018 NSS PROSEDURE: 1. Bou die kring op die broodbord soos in FIGUUR 10.1 getoon. Leerder kon slegs 'n klein Leerder kon 'n gedeelte Leerder kon die hele kring gedeelte van die kring van die kringbaan korrek korrek sonder hulp bou sonder hulp bou sonder hulp bou 1 3 4 (4) FIGUUR 10.1 2. Verbind kanaal 1 van die ossilloskoop met die uitset. (1) 3. Skakel die kragtoevoer na die kring aan en neem die inset- en uitsetgolfvorme waar. 4. Skakel die kragtoevoer aan en neem die toestand van die albei LUD's waar: LUD1 is _______ en LUD 2 is ________. (2) 5. Skakel nou slegs die SET-skakelaar af en neem die toestand van albei LUD's waar: LUD1 is _______ en LUD 2 is ________. (2) 6. Skakel slegs die RESET-skakelaar af en neem die toestand van albei LUD's waar:. LUD 1 is _______ en LUD 2 is ________. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 58 DBE/PAT 2018 NSS 7. Teken die inset- en uitsetgolfvorme. INSETGOLFVORM (1) UITSETGOLFVORM (3) ________V/DIV ________µs/DIV 8 GEVOLGTREKKING: . (3) SUBTOTAAL AKTIWITEIT 10A: 18 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 59 DBE/PAT 2018 NSS SIMULASIE 10B: LED-teller Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 22 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Bou 'n eenvoudige LUD-kring met behulp van 'n LED-teller. Gebruik 'n 4017 B-Johnson-teller wat 6 LUD's in volgorde sal aanskakel. AKTIWITEIT 10B: Bou 'n kring met die 4017N-Johnson-teller. BENODIGDHEDE: Waarskuwing: Die 4017 is CMOS en dus sensitief vir statiese elektrisiteit. GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 4017-dekadeteller Analoog-/Digitale ossilloskoop 555-tydreëlaar-IK Funksiegenerator Tien-segment-staafgrafiek-LUD Multimeter Een SPST-skakelaar 1 Verstelbare GS-kragbron 6 volt-battery Sykniptang 10 kΩ-resistor Draadstroper 1 MΩ-resistor, 0,1 µF-kapasitor Koppelkapasitor, 0,047 na 0,001 µF 10 x 470 Ω-resistors Verbindingsdraad Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 60 DBE/PAT 2018 NSS PROSEDURE: 1. Bou die kring op die broodbord soos in FIGUUR 10.2 getoon. FIGUUR 10.2 2. Bou die 555-tydkring (astabiele multivibrator) om 'n klokpuls te genereer en neem dit waar op die ossilloskoop. Leerder kon slegs 'n Leerder kon 'n gedeelte Die leerder kon die hele klein gedeelte van die van die kring sonder kring sonder hulp kring sonder hulp op hulp op die broodbord korrek op die broodbord die broodbord bou. bou. bou. 1 3 4 (4) 3. Teken die golfvorm op die rooster hieronder. (2) INSETGOLFVORM Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 61 DBE/PAT 2018 NSS 4. Bou die Johnson-teller en verbind die uitset van die 555-tydkring aan die klokpuls. Leerder kon slegs 'n Leerder kon 'n deel Die leerder kon die hele klein deel van die kring van die kring sonder kring sonder hulp sonder hulp op die hulp op die broodbord korrek op die broodbord broodbord bou. bou. bou. 1 3 5 (5) 5. Teken die uitsetgolfvorme. (2) UITSETGOLFVORM (3) 6. GEVOLGTREKKING: (3) Leerder het versuim om Leerder het opgeruim Leerder het op eie houtjie skoon en netjies te maak. maar moes herinner word. opgeruim en skoongemaak 1 2 3 (3) [22] SUBTOTAAL AKTIWITEIT 10A: (18) SUBTOTAAL AKTIWITEIT 10B: (22) TOTAAL SIMULASIE 10: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 62 DBE/PAT 2018 NSS 4.11 Simulasie 11: 741-op-versterker-Schmidt-sneller en sommeerversterkerkring Spesialisering: Kragstelsels  Elektronika  Digitaal  Naam van Leerder: PUNT Klas: Voltooiingsdatum: 21 Assesseringsdatum: Assessor se Handtekening: Modereringsdatum: Moderator se Handtekening: DOEL: Bou 'n eenvoudige kring met 'n 741-op-versterker om 'n Schmidt-sneller en 'n sommeerversterkerkring te bou en die uitsetgolfvorme op 'n ossilloskoop te vertoon. AKTIWITEIT 11A: Bou 'n Schmidt-snellerkring met gebruik van die 741-op-versterker. BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 1 x LM741 op-versterker Analoog-/Digitale ossilloskoop 2 x 10 kΩ-resistors Funksiegenerator 3 x 1 kΩ-resistor Multimeter 1 x 2k2 Ω-resistor (voorafgestelde pot) Verstelbare GS-kragbron 1 x 100 kΩ-resistor Sykniptang 1 x 1 MΩ Draadstroper 1 x LUD Verbindingsdraad PROSEDURE: 1. Bou die kring getoon in FIGUUR 11.1 op die broodbord. Leerder kon slegs 'n klein Leerder kon die kringbaan Leerder kon die hele kring gedeelte van die kring deels korrek sonder korrek sonder hulp bou sonder hulp bou hulp bou 1 3 4 (4) FIGUUR 11.1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 63 DBE/PAT 2018 NSS 2. Verstel die potensiometer terwyl die uitsetspanning waargeneem word. Die uitset skakel na HOOG wanneer Vin________ is en na LAAG wanneer Vin ______ is. Die histerese is ____________ (3) 3. Vervang die 100 k-resistor met 10 k. Verstel die insetpotensiometer baie versigtig. 4. Kyk na die LUD op die uitset. Kan jy die uitset van die vergelyker aanpas om die helderheid van die LUD te verander? ____________ (1) Die uitset skakel nou na HOOG wanneer die insetspanning _________V is (1) en na LAAG teen _______V op die inset. Die histerese is __________V. (2) 5. Vervang die histereseweerstand met 1M. Die uitset skakel na HOOG by______V en na LAAG teen _____ V. (2) Die histerese is ________V. (1) Verwyder die histereseweerstand en pas die potensiometer stadig aan. 6. GEVOLGTREKKING: (3) Leerder het versuim om Leerder het opgeruim Leerder het self opgeruim sonder op te ruim. eers nadat hy/sy om herinner te word. daaraan herinner is. 1 2 4 (4) [21] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 64 DBE/PAT 2018 NSS Aktiwiteit 11B: Bou 'n sommeerversterkerkring met gebruik van die 741-op-versterker BENODIGDHEDE: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Analoog-/Digitale werkstasie 6 x 1k Ω-resistors Analoog-/Digitale ossilloskoop 4 x 10 kΩ-resistors Funksiegenerator 1 x 2k7 Ω-resistor Multimeter 3 x 2k2 Ω- voorafgestelde pot Verstelbare GS-kragbron 1 x LM 741 IC Sykniptang Verbindingsdraad Draadstroper PROSEDURE: 1. Bou die kring op die broodbord, soos getoon in FIGUUR 11.2. Leerder kon slegs 'n klein Leerder kon 'n gedeelte Leerder kon die hele kring gedeelte van die kring van die kringbaan sonder hulp sonder hulp bou sonder hulp korrek bou korrek bou 2 3 5 (5) FIGUUR 11.2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 65 DBE/PAT 2018 NSS 2. Gebruik die 2k2Ω-pots om V1, V2 en V3 te stel op die spannings soos in die tabel hieronder getoon. 3. V out V1 + V2 + V3 = 3 + 2.5 + 1.75 = 1.5 + -4 + 2.2 = 5 + -4.5 + 1 = -4 + 1.5 + 2.5 = -1.5 + -2.25 + -3.25 = (5) 4 GEVOLGTREKKING: (5) Leerder het versuim om Leerder het opgeruim Leerder het self opgeruim op te ruim. eers nadat hy/sy daaraan sonder om herinner te word. herinner is. 1 2 4 (4) [19] SUBTOTAAL AKTIWITEIT 11A: (21) SUBTOTAAL AKTIWITEIT 11B: (19) TOTAAL SIMULASIE 11: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 66 DBE/PAT 2018 NSS 5. AFDELING B: ONTWERP EN MAAK Ontwerp-en-maak-projek Tyd: Januarie tot Augustus 2018 Leerder se Naam: Skool: Klas: Titel/Tipe Projek: Instruksies: • Hierdie afdeling is VERPLIGTEND vir alle leerders. • Die onderwyser sal 'n kringbaan vir die projek kies. • Enige projek moet gebou word met ten minste (maar is nie beperk tot): o Nie minder as 7 komponente nie o 'n Verskeidenheid komponente (beide aktief asook passief) moet gebruik word o PCB-vervaardiging moet in een of ander vorm ingesluit word o Moet soldeerwerk insluit o Moet 'n kassie met skakelaar en beskerming insluit • Die kontrolelys hieronder moet gebruik word om te verseker dat al die vereiste take vir die PAT voltooi is. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 67 DBE/PAT 2018 NSS PAT-kontrolelys Nr. Beskrywing Merk () Ja Nee Ontwerp en Maak: Deel 1 1 Kringdiagram geteken   2 Kringbeskrywing ingevul   3 Komponentelys ingevul   4 Gereedskapslys vir stroomkringwerk ingevul   5 Meetinstrumentelys ingevul   6 Bewys van prototipe uitgedruk en in lêer geplak   7 Leerder se eie strookbord/'PCB'-beplanning/ontwerp uitgedruk en in   lêer geplaas Ontwerp en Maak: Deel 2 1 Omhulselontwerp ingevul en in die lêer geplaas   2 Unieke naam neergeskryf en op die kassie aangebring   3 Kenteken ontwerp en op kassie aangebring   Allerlei 1 Omhulsel by projek ingesluit   2 Omhulsel voorberei en volgens ontwerp geboor   3 Omhulsel afgewerk en ingevul met kenteken en naam   4 'PCB' in die kassie gemonteer volgens aanvaarbare tegnieke   5 Is kring binne-in die kassie toeganklik?   6 Interne bedrading is netjies en gereed vir inspeksie   7 Lêer en projek is ingevul en gereed vir moderering by die werkswinkel/   lokaal Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 68 DBE/PAT 2018 NSS 5.1 Ontwerp en maak: Deel 1 5.1.1 Kringdiagram Teken 'n kringdiagram van jou projek. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 69 DBE/PAT 2018 NSS 5.1.2 Projek: Beskrywing van werking Gebruik die ruimte hieronder en gee 'n oorsig van hoe die projek funksioneer. Gebruik jou eie woorde en doen navorsing op jou eie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 70 DBE/PAT 2018 NSS 5.1.3 Komponentelys Stel 'n lys saam van die komponente benodig volgens die kringdiagram. BYSKRIF BESKRYWING EN WAARDE AANTAL 5.1.4 Gereedskapslys Stel 'n lys saam van die gereedskap wat jy gaan benodig om die PAT- stroomkringwerk te ingevul. Jy kan die lys aansuiwer soos wat jy met die PAT vorder. BESKRYWING DOEL/GEBRUIK 5.1.5 Bewys van prototipe Neem foto's van die werkende prototipe op die broodbord met 'n digitale kamera of selfoon en heg dit na hierdie bladsy aan. Gebruik byskrifte om wat in elke foto gedoen word, te beskryf. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 71 DBE/PAT 2018 NSS 5.1.6 Vero-bord-/Strookbordbeplanning/Stroombord ('PCB')-ontwerp Ontwerp 'n Vero-bord OF stroombord('PCB'-ontwerp vir die kring wat jy gaan bou. Doen SLEGS EEN van die twee, NIE albei NIE! Plaas jou ontwerp hieronder. Finale Ontwerp – Vero-bord Dieselfde grootte en plasing van komponente. Gebruik 'n X om stroombaanonderbrekings te toon. 2 2 2 2l 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 9 9 8 8 7 7 6 6 5 5 4 4 3 3 2 2 1 1 Stroombordbeplanning ('Printed Circuit Board Planning') Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 72 DBE/PAT 2018 NSS 5.2 Assessering van die ontwerp-en-maak-fase: Deel 1 Behaal  Nr. Fasetbeskrywing Punt Nie Behaal Nie  Kringdiagram 1 Kringdiagram is met IGO-instrumente geteken 1 2 Kringdiagram is met IGO-instrumente en ROT ('CAD') 1 geteken 3 Kringdiagram is met die korrekte simbole geteken 1 4 Kringdiagram het alle byskrifte – R1, C1, Tr1, ens. 1 5 Kringdiagram het alle komponentwaardes–100 Ω, 1 220 μF, ens. 6 Kringdiagram het 'n naam 1 7 Kringdiagram het 'n raam en titelblok (IGO-benadering) 1 Komponentelys 8 Byskrifte korreleer met kringdiagram 1 9 Beskrywing en waardes korreleer met die kringdiagram 1 10 Getalle is korrek 1 Beskrywing van Werking 11 Basiese werking van die kring is korrek beskryf 1 12 Alle komponente in die kringdiagram en die 1 komponentelys is by die beskrywing ingesluit 13 Doel van die komponente in die kringdiagram en 1 komponentelys is korrek beskryf 14 Leerder het eie interpretasie gebruik en het nie verbatim 1 van 'n ander bron gekopieer nie 15 Bronne is erken 1 Gereedskap-/Instrumentelys 16 Die gereedskap-/instrumentelys is ingevul 1 17 Die gereedskap-/instrumente in die lys het elkeen 'n doel. 1 Bewys van Prototipering op die Broodbord 18 Unieke en oorspronklike foto's van die prototipering is 1 ingesluit. − Foto's mag nie dieselfde as enige ander leerder se foto's wees nie 19 Unieke oorspronklike foto's sluit die leerder se naam in 1 20 Foto's is duidelik en gefokus 1 − Alle komponente kan duidelik geïdentifiseer word 21 Prototipe werk 2 − Geen foto – Geen punt 22 Video van 'n werkende prototipe is as bewys beskikbaar 3 Vero-bordbeplanning/PCB-ontwerp 23 Bordontwerp is by die PAT-lêer ingesluit 1 24 Komponentoorleg wat plasing toon, is ingesluit 1 25 Komponente is dieselfde as in die kringdiagram benoem 1 26 Kleur is in die PCB-ontwerp gebruik 1 27 Die ontwerp is uniek en is nie dieselfde as enige ander 1 leerder se ontwerp nie 28 Borduitleg (bane/stroombane) is funksioneel en stem met 1 die oorspronklike kringbaan ooreen Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 73 DBE/PAT 2018 NSS Kringbordvervaardiging 29 Kringbord is netjies geëts volgens die PCB-ontwerp 5 30 Die PCB is netjies getin (nie met soldeersel nie) 1 31 Die gesoldeerde PCB is met 'n deursigtige lagie bedek 1 (Plastik 70/Deursigtige lak) 32 Gate word netjies geboor en is in lyn in die middel van 1 die eilandjies op die PCB 33 Monteergate van die PCB is simmetries geboor 1 34 Alle brame is afgevyl/verwyder 1 35 Die PCB is netjies gesny/vierkantig en die kante is netjies 1 gevyl 36 Aksiale en radiale komponente word netjies en plat teen 1 die bord gemonteer 37 Komponentoriëntasie is netjies tussen eenderse 1 komponente gedoen (bv. die goue bandjies van alle resistors is aan dieselfde kant) 38 Gesoldeerde komponente – terminale is afgeknip en 2 netjies aan die soldeerkant 39 Meer as 60% van die soldeerlaste is blink (geen droë 2 laste nie) 40 Draadisolering is op die korrekte lengte afgesny (geen 2 ekstra koper wys nie) 41 Bedrading is lank genoeg om uitmekaarhaal en inspeksie 1 toe te laat 42 Bedrading is netjies omgewind/vasgemaak 1 43 'n Kragskakelaar is ingesluit en aan die kassie gemonteer 2 44 'n Sekering/Beskerming is ingesluit en behoorlik 2 gemonteer 45 Bedrading in en uit die kassie is met 2 skaafringe/toepaslike monterings/sokke toegerus 46 Batterye is netjies gemonteer met 'n 1 batteryomhulsel/monteerklamp en batteryklem (geen dubbelkantkleefband nie) 47 Die projek het 'n loodsliggie/LUD wat in die omhulsel 1 gemonteer is en wat wys wanneer die kring werk (skakelaar is aan – moet afgaan wanneer die sekering blaas) 48 Die projek werk ten volle en is in die omhulsel 10 geïnstalleer TOTAAL (Deel 1 = 70 punte) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 74 DBE/PAT 2018 NSS 5.2 Ontwerp en Maak: Deel 1 5.2.1 Omhulselontwerp - Ontwerp 'n kassie en sluit die uitleg van die 'PCB' en dele in die kassie in. - Geen vryhand tekeninge nie. - Teken met IGO instrumente. - Teken in Eerstehandse Ortografiese Projeksie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 75 DBE/PAT 2018 NSS 5.2.2 Vervaardig die omhulsel/kassie netjies volgens jou ontwerp. 5.2.3 Kies 'n naam vir jou toestel. Skryf die naam van die toestel hieronder neer. 5.2.4 Ontwerp 'n unieke kenteken/logo vir jou toestel hieronder. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 76 DBE/PAT 2018 NSS 5.2 Assessering van die ontwerp-en-maak-fase: Deel 2 Behaal  Nr. Fasetbeskrywing Punt Nie Behaal Nie  Kassie Ontwerp 1 Kassieontwerp by eerstehoekse ortografiese projeksie ingesluit 1 2 Getekende ontwerp sluit 'n titelraam en bladsyraam in 1 3 Isometriese skets is addisioneel ingesluit 1 4 Tekene is met IGO-toerusting gedoen 1 5 Die ontwerp is in beide IGO en ROT ('CAD') gedoen 1 6 Ontwerp sluit kleur in 1 7 Dimensies is ingesluit 1 8 Naam van die toestel is op die kassie en in die PAT-dokument 1 geskryf 9 Die logo-ontwerp is in die PAT-dokument 1 10 Die logo-ontwerp in die PAT-dokument sluit kleur in 1 Subtotaal (10/2 = 5 punte maksimum) Kassievervaardiging 11 Kassie/Omhulsel pas by ontwerp 1 − Dimensies en plasing korreleer 12 Naam van die toestel is op die kassie 1 13 Die logo-ontwerp is op die kassie 1 14 Die logo-ontwerp op die kassie sluit kleur in 1 15 Die logo-ontwerp op die kassie is duursaam en nie net 'n stuk 1 papier wat op die kassie geplak is nie (opgeverf/découpage/ skermdrukwerk/sublimasiedrukwerk) 16 Die kassie is van nuuts af vervaardig. 4 − Sluit NIE die volgende in NIE: Inspuitplastiekboksies, kartonboksies; margarienhouers, en herwinde kassies) − Sluit die volgende in: plaatmetaal, Perspex, Plexiglass, hout, glas en ander materiaal) 17 Gate/Uitsnywerk in die kassie is met geskikte gereedskap gedoen 2 18 Spesifikasieplaatjie met die leerder se naam, bedryf- 1 werkspanning, sekeringgrootte en bykomende inligting op die projek 19 Kassie is netjies voorberei, geverf en esteties aangenaam. 2 20 Die kringbord is met geskikte metode in die kassie gemonteer 1 (GEEN dubbelkantband, prestik, gom, kougom, maskeerband, ens. nie) Subtotaal (15 punte maksimum) TOTAAL (Deel 2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 77 DBE/PAT 2018 NSS 6. PROJEKTE 6.1 Praktiese Projek 1: Omkeerder 100 W 12 VDC na 230 VAC deur IK 4047 – IRF540 100 W-omkeerderkring wat 12 VDC na 230 VAC deur IK 4047 – IRF540 omskakel. Die kring het IK 4047 toegepas om 'n gelykgolfsein en IRF540 te ontwikkel om die sein te versterk wat deur die transformator verhoog moet word. Neem kennis dat jy 'n 2 tot 3 A-sentertaptransformator nodig sal hê om 100 W-drywing te hanteer. Komponentelys Diode 1N4007 VR1 100 K C1 2200 µF R2 390 Ω C 0,01 µF R3 330 Ω C3 0,1 µF R4 820 Ω C4 2,2 µF R5 220 Ω R6 220 Ω IC 4047 – IRF540 LED 2 x D MOSFET (T1) IRF540 S2 SPST-skakelaar Kragbron 12 V Battery 6 x 2 V (4 Ah) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 78 DBE/PAT 2018 NSS 6.2 Praktiese projek 2: Stepper-motorspoedbeheer TE 555-1 Die rigting van rotasie word deur die FORWARD- en REVERSE-skakelaars bepaal en die motor gebruik geen stoom wanneer 'n skakelaar nie gedruk word nie. 1 Beskryf die werking van die kring. Resistors Kapasitors Skakelaars Transistors Ander 100 kΩ 1 Nf 4 x BC547 Regulator 220 Ω 100 Nf 2 x drukskakelaars LM78L05 22 kΩ 1 x swikskakelaar IC TE 555-1 2 x 2k2 Ω 4 x 470 Ω Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 79 DBE/PAT 2018 NSS 6.3 Praktiese projek (Elektronika): Verkeerslig BENODIGDHEDE: TOOLS MATERIALS Ossilloskoop (Analoog-/ 100 kΩ-resistor Digitale) werkstasie met 220 Ω-resistor x 3 dubbelkragtoevoer 22 kΩ-resistor x 1 Elektroniese multimeter LED green x 1 Sykniptang LED yellow x 1 Draadstroper LED red x 1 Soldeerbout 1 µF-kapasitor x 2 Helping hands 10 µF-kapasitor x 1 PCB-etstenk of soortgelyk 470 kΩ reëlbare resistor x 1 Soldeersuier IK NE555 IK CD 4017 1N4007-diode x 6 PCB 150 x 100 mm Soldeersel PCB-etschemikalieë KRINGDIAGRAM: Kopiereg voorbehou