Electrical Technology PAT GR 12 2019 (Power Systems) Afr

Downloaded from hlayiso.com ELEKTRIESE TEGNOLOGIE – KRAGSTELSELS RIGLYNE VIR PRAKTIESE ASSESSERINGSTAKE GRAAD 12 2019 Hierdie riglyne bestaan uit 44 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 2 DBE/PAT 2019 NSS INHOUDSOPGAWE 1. INLEIDING..........................................................................................................................3 2. RIGLYNE VIR DIE ONDERWYSER .........................................................................................5 2.1 Hoe om die PAT'e te administreer .........................................................................................5 2.2 Hoe om die PAT'e na te sien/te assesseer ..............................................................................5 2.3 PAT-assesseringbestuursplan ................................................................................................5 2.4 Moderering van PAT'e ...........................................................................................................6 2.5 Afwesigheid/Nie-inlewering van take ....................................................................................7 2.6 Simulasies.............................................................................................................................7 2.7 Projekte ................................................................................................................................8 2.8 Werkende puntestaat ...........................................................................................................9 3. RIGLYNE VIR LEERDERS .................................................................................................... 10 3.1 Instruksies vir die leerder .................................................................................................... 11 3.2 Verklaring van egtheid (VERPLIGTEND) ................................................................................ 11 4. SIMULASIES ..................................................................................................................... 12 4.1 Simulasie 1: RLC-kring ......................................................................................................... 12 4.2 Simulasie 2: Verbind drie enkelfasetransformators aan 'n driefasetoevoer ........................... 17 4.3 Simulasie 3: Inspekteer en toets die WS-motor .................................................................... 20 4.4 Simulasie 4 : DAL-aansitter .................................................................................................. 23 4.5 Simulasie 5: Driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik ..................................................................................................................................... 26 5. AFDELING B: ONTWERP EN MAAK .................................................................................... 31 5.1 Ontwerp en Maak: Deel 1 ................................................................................................... 32 5.2 Assessering van die Ontwerp en Maak-fase: Deel 1 .............................................................. 36 5.3 Ontwerp en Maak: Deel 2.................................................................................................... 38 5.4 Assessering van die Ontwerp en Maak-fase: Deel 2 .............................................................. 40 6. PROJEKTE ........................................................................................................................ 41 6.1 Praktiese Projek 1: Omkeerder 100 W 12 VDC na 230 VAC deur IK 4047 – IRF540.................. 41 6.2 Praktiese Projek 2: Stepper-motorspoedbeheer TE 555-1 ..................................................... 43 6.3 Praktiese Projek 3: Kragbron ............................................................................................... 44 7. GEVOLGTREKKING ........................................................................................................... 44 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 3 DBE/PAT 2019 NSS 1. INLEIDING Die 17 Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaringsvakke wat 'n praktiese komponent bevat, sluit almal 'n praktiese assesseringstaak (PAT) in. Hierdie vakke is: • LANDBOU: Landboubestuurspraktyke, Landboutegnologie • KUNSTE: Dansstudies, Dramatiese Kunste, Musiek, Ontwerp, Visuele Kunste • WETENSKAPPE: Rekenaartoepassingstegnologie, Inligtingstegnologie, Tegniese Wetenskappe • DIENSTE: Verbruikerstudies, Gasvryheidstudies, Toerisme • TEGNOLOGIE: Siviele Tegnologie, Elektriese Tegnologie, Meganiese Tegnologie en Ingenieursgrafika en -ontwerp 'n Praktiese assesseringstaak(PAT)-punt is 'n verpligte komponent van die finale promosiepunt vir alle kandidate ingeskryf vir vakke met 'n praktiese komponent en tel 25% (100 punte) van die eksamenpunt aan die einde van die jaar. Die PAT, wat afgebreek word in verskillende fases of 'n reeks kleiner aktiwiteite wat die PAT opmaak, word in die eerste drie kwartale van die skooljaar geïmplementeer. Die PAT bied die geleentheid om die leerders op 'n gereelde basis gedurende die skooljaar te assesseer en maak ook voorsiening vir die assessering van vaardighede wat nie in 'n geskrewe formaat geassesseer kan word nie, bv. 'n geskrewe toets of eksamen. Dit is dus belangrik vir skole om te verseker dat alle leerders die Praktiese Assesseringstake binne die toegelate tydperk voltooi om te verseker dat hulle aan die einde van die skooljaar uitslae kry. Die beplanning en uitvoering van die PAT verskil van vak tot vak. Praktiese assesseringstake word ontwerp om 'n leerder se vermoë om 'n verskeidenheid vaardighede te integreer, om probleme op te los, te ontwikkel en te illustreer. Die PAT gebruik ook 'n tegnologiese proses om die leerder in te lig oor die stappe wat gevolg moet word om 'n oplossing vir die probleem voorhande te vind. Die PAT bestaan uit vier of meer simulasies en 'n praktiese projek. Die onderwyser kan enige praktiese projek selekteer en 'n kombinasie van die beskikbare simulasies gebruik. Die onderwyser moet assessering deurgaans toepas terwyl die leerder besig is om die nodige vaardighede te ontwikkel. Vier simulasies moet deur die leerders voltooi word, saam met die vervaardiging van 'n praktiese projek. Die PAT sluit al die vaardighede in wat die leerder regdeur die jaar ontwikkel het. Die PAT verseker dat leerders al die verskillende vaardighede aanleer deur praktiese werk te voltooi, asook die korrekte gebruik van gereedskap en instrumente. Vereistes vir aanbieding 'n Leerder moet die volgende voorberei: • PAT-lêer met al die bewyse van simulasies, ontwerp en prototipering. 'n Kopie van die PAT 2019-voorblad. Die betrokke simulasies en assesseringsblaaie moet gekopieer word en aan elke leerder gegee word om by die lêer in te sluit. • Praktiese projek met: o Omslag/Omhulsel:  Daar moet 'n ontwerp in die lêer wees.  Die omslag/omhulsel en die ontwerp moet by mekaar pas.  Geen kartonhouers word toegelaat nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 4 DBE/PAT 2019 NSS  Plastiek- en metaalomslae/-omhulsels sal aanvaar word.  Die omslag/omhulsel moet vir bestudering toeganklik wees.  Deksels wat vasskroef, word verkies. o Strookbord ('circuit board'):  Die strookbordontwerp ('PCB design') moet in die lêer wees.  Die strookbordontwerp ('PCB design') moet op so 'n wyse binne die omslag/omhulsel gemonteer wees dat dit vir bestudering verwyder kan word.  Skakelaars, potensiometers, verbindings en ander items moet gemonteer wees.  Bedrading moet netjies en gebind wees.  Bedrading moet lank genoeg wees sodat die strookbord verwyder en met gemak nagegaan kan word. o Logo en naam:  Die lêer moet die logo en naamontwerp bevat.  Logo en naam moet duidelik op die omslag/omhulsel verskyn. Die PAT sal 'n finansiële invloed op die skool se begroting hê en daar word van skoolbestuurspanne verwag om vir hierdie besondere uitgawe voorsiening maak. PAT-komponente en ander items moet betyds, voor die einde van die eerste kwartaal aan die begin van die akademiese jaar, vir leerders se gebruik aangekoop word. Dit is die departementshoof se verantwoordelikheid om toe te sien dat die onderwyser van die begin van die skooljaar af met die PAT vorder. Provinsiale departemente is verantwoordelik vir die opstel van modereringsroosters en daarom moet PAT'e betyds vir moderering gereed wees. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 5 DBE/PAT 2019 NSS 2. RIGLYNE VIR DIE ONDERWYSER 2.1 Hoe om die PAT'e te administreer Onderwysers moet toesien dat leerders die simulasies wat vir elke kwartaal nodig is, voltooi. Die projek moet in Januarie begin word om te verseker dat dit in Augustus voltooi is. Waar formele assessering plaasvind, moet die onderwyser hierdie verantwoordelikheid aanvaar. Die PAT moet gedurende die eerste drie kwartale voltooi word en moet teen die aanvang van PAT-moderering gereed wees. Onderwysers moet kopieë van die relevante simulasies maak en aan die begin van elke kwartaal aan leerders gee. Die PAT mag nie die werkswinkel verlaat nie en moet te alle tye in veilige bewaring wees wanneer die leerder nie daaraan werk nie. Die gewigstoekennings van die PAT moet nagekom word en onderwysers mag nie die gewigstoekennings vir die verskillende afdelings verander nie. 2.2 Hoe om die PAT'e na te sien/te assesseer Die PAT vir graad 12 word intern opgestel en geassesseer, maar ekstern gemodereer. Alle formele assessering word deur die onderwyser gedoen. Van die onderwyser word verwag om 'n werkende model en model-antwoordlêer op te bou wat die assesseringstandaard vasstel teen 'n Hoogs Bevoegde Vlak vir elke keuse van projek wat die leerders doen. Hierdie lêer moet al die simulasies met antwoorde insluit wat deur die onderwyser self gedoen is. Die onderwyser sal die modelantwoorde en projek gebruik om die simulasies en projekte van die leerders te assesseer. Sodra 'n fasetblad deur die onderwyser voltooi is, word assessering as afgehandel beskou. Geen herassessering sal gedoen word nadat die fasetblaaie voltooi is en deur die onderwyser vasgelê is nie. Leerders moet seker maak dat die werk op die verlangde standaard gedoen is voordat die onderwyser die PAT gedurende elke fase finaal assesseer. 2.3 PAT-assesseringbestuursplan Die assesseringsplan vir die PAT is soos volg: TYDPERK AKTIWITEIT VERANTWOORDELIKHEID Voorbereiding Onderwyser – Bou die modelle en werk die modelantwoorde vir vir PAT 2019 die 2019-simulasies uit. Identifiseer tekortkominge t.o.v. gereedskap, toerusting en verbruikbare items vir simulasies wat in 2019 aangekoop moet word SBS – Ontvang aankoopversoeke van onderwysers en prosesseer betalings vir die aankoop van die items benodig Januarie – Simulasie 1 en Onderwyser – Kopieer en deel simulasies uit Maart 2019 2 Leerders – Voltooi simulasies Onderwyser – Assesseer simulasies Departementshoof – Gaan na of take voor die vakansie voltooi en deur die onderwyser nagesien is Januarie 2019 PAT-projek: Onderwyser – Kry kwotasies vir PAT-projekte aankope Hoof – Keur PAT-aankope vir PAT-projekte goed Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte bestel en afgelewer word Departementshoof – Maak seker dat onderwyser aan die vereistes van die proses voldoen Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 6 DBE/PAT 2019 NSS Februarie 2019 PAT-projek: Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte veilig bewaar word leerders begin Onderwyser – Deel PAT-projekte uit en neem dit in met projek Onderwyser – Sluit praktiese sessies elke week in sodat leerders die PAT-projek kan voltooi Leerder – Begin met die voltooiing van die PAT-projek Departementshoof – Sorg dat onderwyser op 'n weeklikse basis praktiese werkswinkel-sessies met leerders het April – Moderering Distriksvakfasiliteerder/Vakkundige sal die skool besoek en Junie 2019 van Simulasie Simulasie 1 en 2 modereer 1 en 2 10% van leerders se werk word gemodereer April – Simulasie 3 Onderwyser – Kopieer en deel simulasies uit Junie 2019 en 4 Leerders – Voltooi simulasies Onderwyser – Assesseer simulasies Departementshoof – Gaan na of take voor die vakansie voltooi en deur die onderwyser nagesien is April – PAT-projek: Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte veilig bewaar word Junie 2019 leerders gaan Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in voort met Onderwyser – Sluit elke week praktiese sessies in sodat projek leerders die PAT-projek kan voltooi Leerders – Gaan voort met die voltooiing van die PAT-projek Departementshoof – Sorg dat onderwyser op 'n weeklikse basis praktiese werkswinkel-sessies met leerders het Julie-vakansie PAT-ingryping Leerders wat met die PAT agter is, moet die projek gedurende 2019 hierdie vakansie voltooi. Julie – Moderering Distriksvakfasiliteerder/Vakkundige sal die skool besoek en Augustus 2019 van Simulasie Simulasie 3 en 4 modereer – ander leerders as in die vorige 3 en 4 kwartaal 10% van leerders se werk word gemodereer Julie – PAT-projek: Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte veilig bewaar word Augustus 2019 voltooiing Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in Onderwyser – Voltooi die PAT-projek saam met leerders en stel die PAT-lêer saam Leerders – Voltooi die PAT-projek en -lêer Departementshoof – Gaan na of 100% van die PAT-lêers en -projekte voltooi en nagesien is September – PAT- PAT-projekte word deur vakfasiliteerders/vakkundiges van die Oktober 2019 moderering provinsie gemodereer en leerders is beskikbaar om vaardighede te demonstreer 10% van leerders word lukraak gemodereer 2.4 Moderering van PAT'e Provinsiale moderering van elke kwartaal se simulasies sal so vroeg as die daaropvolgende kwartaal begin. Simulasie 1 en 2 moet gemodereer word sodra die tweede kwartaal begin. Net so moet Simulasie 3 en 4 in Julie gemodereer word. Die projek sal egter eers gemodereer word wanneer dit voltooi is. Gedurende moderering van die PAT moet die leerder se lêer en projek aan die moderator voorgelê word. Die modereringsproses verloop soos volg: • Gedurende moderering word leerders lukraak geselekteer om die verskillende simulasies te demonstreer. Al vier simulasies sal gemodereer word. • Daar word van die onderwyser verwag om 'n model vir elke projektipe te bou wat vir die skool geselekteer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 7 DBE/PAT 2019 NSS • Hierdie model moet gedurende moderering ten toon gestel word. • Die onderwyser se model vorm die modereringstandaard op Vlak 4 (Hoogs Bevoeg). • Vlak 5-assesserings moet die onderwyser se model ten opsigte van vaardigheid en afwerking oortref. • Leerders wat gemodereer word, sal gedurende moderering toegang tot hulle lêers hê en kan na die simulasies wat hulle vroeër in die jaar voltooi het, verwys. • Leerders mag NIE gedurende moderering hulp by ander leerders vra NIE. • Alle projekte en lêers moet vir die moderator uitgestal word. • Indien 'n leerder nie die simulasie kan herhaal nie of nie 'n werkende kring tydens moderering kan lewer nie, sal punte afgetrek word en kringe as nie-werkend geassesseer word. • Die moderator sal lukraak nie minder nie as twee projekte (nie simulasies nie) selekteer en daar sal van die betrokke leerders verwag word om te verduidelik hoe die projek vervaardig/gemaak is. • Waar nodig, moet die moderator d i e leerders kan versoek om die funksie en werksbeginsels te verduidelik en ook die leerder versoek om die vaardighede wat deur die simulasies bekom is, vir modereringsdoeleindes te vertoon. • Na moderering sal die moderator, indien nodig, die groep se punte op- of afwaarts aanpas, afhangend van die uitkoms van moderering. • Gewone eksamenprotokol vir appèl moet gevolg word indien 'n dispuut weens aanpassings ontstaan. 2.5 Afwesigheid/Nie-inlewering van take Indien daar sonder 'n geldige rede geen PAT-punt vir Elektriese Tegnologie beskikbaar is nie: Die leerder sal drie weke voor die aanvang van die finale jaareindeksamen gegun word om die ontbrekende taak in te lewer. Indien die leerder sou versuim om aan die uitstaande PAT- vereiste te voldoen, sal so 'n leerder 'n nul (0) vir daardie PAT-komponent ontvang. 2.6 Simulasies Simulasies is kringe, eksperimente en toetse/take wat die leerder sal moet bou, toets en meet en prakties doen as deel van die ontwikkeling van praktiese vaardighede. Hierdie vaardighede moet gedurende die skooljaar aan die eksterne moderator, wat met tussenposes die skool besoek, gedemonstreer word. Onderwysers wat rekenaargebaseerde simulasieprogramme gebruik, mag dit gebruik vir leerders om op te oefen. Daar word egter vereis dat die kring met regte komponente gebou word en dat lesings met werklike instrumente vir assesserings- en modereringsdoeleindes geneem word. Die korrekte prosedure vir die voltooiing van simulasies word hieronder uiteengesit vir onderwysers en skoolbestuurpanne wat vir die implementering van die PAT in Elektriese Tegnologie verantwoordelik is. STAP 1: Die onderwyser sal die simulasies selekteer uit die voorbeelde verskaf. STAP 2: Stel 'n komponentelys wat vir elke simulasie benodig word, saam. Voeg ekstra komponente by aangesien hierdie items baie klein is en jy ekstra items gaan benodig omdat dit verloor/beskadig word wanneer leerders daarmee werk. STAP 3: Kontak drie verskillende verskaffers van elektroniese komponente vir vergelykbare kwotasies. STAP 4: Lê die kwotasies aan die SBS voor vir goedkeuring en die aankoop van die items. STAP 5: Stoor die komponente. Organiseer items vir elke simulasie om dit gedurende praktiese sessies makliker uit te deel en te gebruik. Maak seker dat verskillende waardes van komponente nie meng nie, om te voorkom dat die komponente verkeerd gebruik word omdat dit die komponent kan beskadig en, in uiterste gevalle, die toerusting wat gebruik word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 8 DBE/PAT 2019 NSS STAP 6: Kopieer die relevante simulasies en deel dit aan die begin van die kwartaal aan leerders uit. Onderwysers word toegelaat om kringe en komponentwaardes aan te pas om by hulle omgewing/bronbeskikbaarheid te pas. Onderwysers moet 'n stel voorbeeldantwoorde in die onderwyserportefeulje ontwikkel. Moderators sal die onderwyser se voorbeeldantwoorde en voorbeeldprojek tydens moderering gebruik. 2.7 Projekte Die projekte wat hieronder beskryf word, is konstruksieprojekte wat onderwysers vir hulle leerders kan selekteer. Hierdie projekte word op bewese kringe gebaseer wat deur skole en vakadviseurs verskaf is. Die projekte word op werkende prototipes gebaseer en vereis noukeurige konstruksie om korrek te funksioneer. Projekte verskil in koste en onderwysers moet seker maak dat die projekte wat gekies is, binne die skool se begroting val. Sodra die onderwyser op 'n kring besluit het, moet hy/sy die prototipe bou. Daarna kan kopieë van die kring wat verskaf is, gemaak word en aan leerders uitgedeel word. Hulle MOET hierdie kringe korrek in hulle lêers oorteken. Die beskrywing van die werking van die kringe is NIE volledig NIE. Leerders moet die funksie van die komponente in die kring wat verskaf is, ondersoek om nadere besonderhede te bekom. Hulle moet uitbrei oor die doel van komponente in die kring. Daar word aanbeveel dat daardie leerders soortgelyke kringe ondersoek wat op die internet en in die skoolbiblioteek of in werkswinkelverwysingsbronne beskikbaar is. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 9 DBE/PAT 2019 NSS 2.8 Werkende puntestaat ('n Werkende Excel-lêer word saam met hierdie PAT verskaf.) PAT-puntestaat Kwartaal 1 Kwartaal 2 Projek Moderatorpunt Totaal = Punt uit 100 Kwartaal 1 + Simulasie Simulasie Simulasie Simulasie Ontwerp en Ontwerp Kwartaal 2 + Naam van 1 2 3 4 Maak en Maak Projek Nr. Leerder Deel 1 Deel 2 40 40 40 40 70 20 250 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Totaal Gemiddeld Onderwyser Naam: Skoolhoof Naam: Moderator Naam: Handtekening: Handtekening: Handtekening: Skoolstempel Datum: Datum:_______________________ Datum:________________________ Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 10 DBE/PAT 2019 NSS 3. RIGLYNE VIR LEERDERS PAT 2019-dekblad (Plaas hierdie bladsy voor in die PAT.) Departement van Basiese Onderwys Graad 12 KABV vir Tegniese Hoërskole Praktiese Assesseringstaak – Elektriese Tegnologie Toegelate tyd: Kwartaal 1–3 (2019) Leerder Naam: Klas: Skool: Spesialisering: KRAGSTELSELS Voltooi enige VIER simulasies. Projek (Skryf die naam van die projek): _____________________________ Bewyse van moderering: LET WEL: Wanneer die leerderbewyse wat geselekteer is, op skoolvlak gemodereer is, sal die tabel bewyse van moderering bevat. Provinsiale moderatore sal die provinsiale moderering teken en slegs teken indien hermoderering nodig is. Moderering Handtekening Datum Handtekening Datum Skoolgebaseer Provinsiale moderering Hermoderering Puntetoekenning Maksimum Gemodereerde PAT-komponent Leerderpunt Punt Punt Simulasie 1 40 Simulasie 2 40 Simulasie 3 40 Simulasie 4 40 Ontwerp en Maak-projek – Kring 70 Ontwerp en maak-projek – Kassie/Omslag/ 20 Omhulsel Totaal 250 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 11 DBE/PAT 2019 NSS 3.1 Instruksies vir die leerder • Hierdie PAT tel 25% van jou finale promosiepunt. • Alle werk wat jy doen, moet jou eie wees. Jy en jou maat mag nie saamwerk nie en groepwerk word nie toegelaat nie. • Die PAT moet oor drie kwartale voltooi word. • Die PAT-lêer moet vier simulasies en 'n praktiese projek bevat. • Berekeninge moet duidelik wees en eenhede insluit. Berekeninge moet tot TWEE syfers afgerond word. SI-eenhede moet gebruik word. • Kringdiagramme kan met die hand geteken word of met ROT ('CAD'). GEEN fotokopieë of geskandeerde lêers word toegelaat nie. • Foto's word toegelaat en kan in kleur of grysskaal ( ' greyscale') wees. Geskandeerde foto's en fotokopieë word toegelaat. • Leerders met identiese foto's sal gepenaliseer word en nul (0) vir daardie deel ontvang. • Hierdie dokument moet binne-in jou PAT-lêer saam met die ander bewyse geplaas word. 3.2 Verklaring van egtheid (VERPLIGTEND) Verklaring: Ek _____________________ (Naam) verklaar hiermee dat die werk in hierdie lêer heeltemal my eie is. Ek verstaan dat indien die teendeel bewys word, my finale uitslae teruggehou mag word. _____ Handtekening van leerder _____ Datum Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 12 DBE/PAT 2019 NSS 4. SIMULASIES 4.1 Simulasie 1: RLC-kring Naam van leerder: Punt: Klas: Datum voltooi: 40 Assesseringsdatum: Assessor handtekening: Modereringsdatum: Moderator handtekening: 4.1.1 DOEL • Om 'n resonante RLC seriekring te bou • Om die resonante frekwensie te bepaal deur die reaktiewe spannings te meet • Om die totale stroom van 'n RLC-seriekring oor 'n wye reeks frekwensies te meet • Om 'n parallelle RLC resonante kring te bou • Om die stroom deur die induktor en kapasitor in 'n RLC-parallelkring oor 'n wye reeks frekwensies te meet • Om die lesings in 'n RLC-seriekring met 'n RLC-parallelkring te vergelyk 4.1.2 KOMPONENTELYS • Oudio-transformator (Tussenstadium impedansie-aanpassingstransformator soos gevind in modems en oudiokringe. Die waarde is nie krities nie.) • 0,1 uF-kapasitor (104) • 1 K (Bruin Swart Rooi 5% – ¼ Watt) • Seingenerator (Ontkoppel die aardterminaal van die SG.) • Eksperimentbord • Verbindingsdrade • 4 x multimeters • Ossilloskoop met twee aansluiters/voelpenne ('probes') (Ontkoppel die aard- terminaal van die ossilloskoop.) 4.1.3 RLC-SERIEKRING (a) Meet die volgende akkuraat voordat die kring gekoppel word: Presiese weerstand van R (sal effens van leerder tot leerder verskil): R=__________ Presiese weerstand van L (die weerstand van die spoel wat gebruik word): RL=__________ (2) (b) Bou die gegewe kringdiagram op jou eksperimentbord. Jy sal volgens die rubriek op die volgende bladsy geassesseer word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 13 DBE/PAT 2019 NSS VLAKBESKRYWING PUNTE VERWERF 0 1 2 4 Die kandidaat kon Die kandidaat kon Die kandidaat kon Die kandidaat kon nie die kring op sy die kring die kring korrek die kring korrek eie bou nie. gedeeltelik op sy met die hulp van sonder hulp van eie bou. die onderwyser die onderwyser bou. bou. Die kandidaat kon Die kandidaat kon Die kandidaat het Die kandidaat het nie die die die die meetinstrumente meetinstrumente meetinstrumente meetinstrumente koppel nie. gedeeltelik korrek korrek gekoppel korrek gekoppel in die kringbaan en die spanning en die spanning koppel. en stroom met die en stroom op sy hulp van die eie gemeet. onderwyser gemeet. (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 14 DBE/PAT 2019 NSS 4.1.4 PROSEDURE (a) Stel die funksiegenerator om 'n sinusgolf te lewer en verstel die spanning na tussen 3–8 V. (Stel die spanning so hoog as wat die funksiegenerator toelaat.) Stel die frekwensie op 1 kHz. (Onderwyser word gevra om die frekwensie vir elke leerder te verander. Gebruik tussen 150–500 Hz sodat elke leerder 'n unieke frekwensie het.) Moenie die amplitude van die spanning verander as dit eers gestel is nie. (b) Verbind die multimeters om die volgende spannings te weerspieël: - VL (oor die induktor) - VC (oor die kapasitor) - VR (oor die resistor) - VT (totale spanning) (Meters moet egte WGK-meters wees wat op WS gestel is om korrekte lesings te verseker.) (c) Bereken die totale stroom in die kring deur VR en die gemete waarde van R te gebruik. (3) (d) Toon die faseverhouding tussen VT en VL op die ossilloskoop aan. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 15 DBE/PAT 2019 NSS (e) Toon die faseverhouding tussen VT en VC op die ossilloskoop aan. (4) (f) Bereken die impedansie van die kring. (3) (g) Bereken Xc deur die spesifieke frekwensie wat aan jou gegee is, te gebruik. (3) (h) Bereken X deur die volgende te gebruik: (2) (i) Bereken XL van X en XC. (3) (j) Bereken nou L vanaf XL. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 16 DBE/PAT 2019 NSS (k) Tabuleer jou waardes in die volgende tabel en vergelyk met gegewe resultate: Leerder se Resultate V-spoel VC VT IT RL Z X XL XC L Tipiese Waardes V-spoel VC VT IT RL Z X XL XC L 6,6 V 4,5 V 7,9 V 3,1 A 1 000 Ω 2 548 Ω - 740 Ω 1 592 Ω 117 mH (l) Is die leerder se waardes presies dieselfde as die tipiese waardes? Maak 'n gevolgtrekking en motiveer jou antwoord. (3) (m) Lees die gevolgtrekking hieronder. Verduidelik hoe die spannings in 'n RLC-seriekring voorlopend of nalopend kan wees. Waarom word daar in hierdie geval na die faseverwantskap van die spannings verwys en nie stroom nie? (2) GEVOLGTREKKING In 'n serie-WS-kringbaan is die stroom in al die komponente gelyk. Die spanning in die induktor is voorlopend in vergelyking met die toevoerspanning en die spanning in die kapasitor is nalopend in vergelyking met die toevoerspanning. TOTAAL: 40 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 17 DBE/PAT 2019 NSS 4.2 Simulasie 2: Verbind drie enkelfasetransformators aan 'n driefasetoevoer Naam van leerder: Punt: Klas: Datum voltooi: 40 Assesseringsdatum: Assessor handtekening: Modereringsdatum: Moderator handtekening: 4.2.1 DOEL • Om drie identiese enkelfaseverlagingstransformators in ster-delta aan 'n driefasetoevoer te verbind • Om die sekondêre aan 'n las te verbind wat uit drie identiese gloeilampe bestaan wat in delta gekoppel is • Om die primêre en sekondêre lyn- en fasespannings en -strome te meet 4.2.2 VEREISTE HULPBRONNE GEREEDSKAP/INSTRUMENTE/ VERBRUIKBARE ITEMS TOESTELLE • Drie identiese enkelfase- • Verbindingsdrade verlagingstransformators • Drie identiese gloeilampe • 'n Driefasetoevoer • Klampmeter en multimeter • Draadstroper • Langbektang • Skroewedraaier • Sykniptang 4.2.3 PROSEDURE (a) Verbind die primêre windings van elke transformator aan die toevoer en die sekondêre aan die las (lamp). Voltooi die tabel hieronder deur die primêre en sekondêre spannings van elke enkelfasetransformator te meet voordat dit in 'n ster-delta-konfigurasie verbind word. LET WEL: Gebruik enkelfase om te verbind (neutraal en lewendig). Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 18 DBE/PAT 2019 NSS Primêre Sekondêre A wikkeling wikkeling Primêre Sekondêre B wikkeling wikkeling Primêre Sekondêre C wikkeling wikkeling Transformator Primêre Sekondêre spanning spanning A VPrim = VSEK = B VPrim = VSEK = C VPrim = VSEK = (6) (b) Bereken die transformatorverhouding van elke enkelfasetransformator deur die spanningswaardes uit die tabel hierbo te gebruik. Verduidelik of hierdie drie transformators in ster-delta-konfigurasie verbind kan word. LET WEL: Jou antwoord moet deur die transformatorverhoudings- berekeninge bevestig word. (11) (c) Teken die kringdiagram waarin hierdie transformators in ster-delta-konfigurasie verbind is deur die kleurkodering en die korrekte byskrifte te gebruik. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 19 DBE/PAT 2019 NSS (d) Verbind drie identiese enkelfaseverlagingstransformators in ster-delta aan 'n driefasetoevoer. Verbind die primêr (ster) aan die driefasetoevoer en die sekondêr (delta) aan 'n las wat uit drie identiese gloeilampe bestaan. Die lampe moet ook in delta verbind wees. LET WEL: Die sekondêre spanning van die transformator is nie krities nie. Die enigste vereiste is dat die sekondêre spanning en die spanning van die lampe aanpasbaar moet wees. Dit is die onderwyser se plig om te verifieer dat die leerders die transformators korrek verbind voordat dit aan die hooftoevoer verbind word. Indien jy nie heeltemal seker is van jou verbindings is nie, MOENIE AANSKAKEL NIE. Toets vir kortsluitings. Hooftoevoerkrag kan dodelik wees. Wees uiters versigtig. Skole wat ouer panele gebruik wat nie toegang het nie en skole sonder klampmeters moet slegs die primêre lyn- en fasespannings meet. (e) Meet die primêre en sekondêre lyn- en fasespannings en -strome. Skryf die lesings in die tabel hieronder neer. Primêre kant Sekondêre kant Lesing tussen Lesings tussen lynspannings, neutraal en lynstrome lynspannings en lynstrome VL1 & VL2 = VL1 & N = IL1 = VL1 & VL2 = IL1 = VL1 & VL2 = VL2 & N = IL2 = VL1 & VL2 = IL2 = VL1 & VL2 = VL3 & N = IL3 = VL1 & VL2 = IL3 = (15) (f) GEVOLGTREKKING Jou gevolgtrekking moet op die tabel hierbo asook ander waarnemings gegrond wees. (4) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 20 DBE/PAT 2019 NSS 4.3 Simulasie 3: Inspekteer en toets die WS-motor Naam van leerder: Punt: Klas: Datum voltooi: 40 Assesseringsdatum: Assessor handtekening: Modereringsdatum: Moderator handtekening: 4.3.1 DOEL Om die volgende uit te voer: • Visuele meganiese inspeksies • Elektriese inspeksie/toets van die motor met gebruik van meetinstrumente 4.3.2 VEREISTE HULPBRONNE GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE ITEMS • Driefase-WS-motor • Multimeter • Isolasietoetser (megger) 4.3.3 PROSEDURE Gebruik die lys hieronder om 'n inspeksietoets op 'n WS elektriese motor toe te pas. Voltooi die resultate in die tabel hieronder: AKTIWITEIT 3A: Besonderhede op die naamplaat van die motor wat getoets word: Fase: ____________ Toevoerspanning: _______ Poolpare: Spoed: ______ Rendement: Stroom: _ Aanslag: ______________________ Frekwensie: ____________ (8) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 21 DBE/PAT 2019 NSS AKTIWITEIT 3B: Voltooi die tabel hieronder. BESKRYWING VISUELE INSPEKSIE EN PUNTE LESINGS GENEEM TOEGEKEN Toestand van wikkelings: Lesings geneem Toets 1: Kontinuïteit van die wikkelings (Skryf die lesing wat op die multimeter getoon word, in ohm neer.) (3 punte) A1 – A2 B1 – B2 C1 – C2 Toets 2: Isolasieweerstand tussen wikkelings (Skryf die lesing wat op die isolasieweerstandtoetser getoon word.) (3 punte) A1 – B1 A1 – C1 B1 – C1 Toets 3: Isolasieweerstand na die Aarde (Skryf die lesing wat op die isolasieweerstandtoetser getoon word.) (3 punte) A1 – Aarde B1 – Aarde C1 – Aarde Toets 4: Meganiese inspeksie Neem kennis van alle foute (9 punte) (Kort beskrywing) Spy/Spyweg Voorste laer Agterste laer Toestand van motorraam (Kort beskrywing) Toestand van entkassie/ verbindingskassie Flens/Voetstuk Voor-/Agterdekplaat Stator-/Veldspoelomhulsel Monteerboute en moere/ skroewe Toestand van waaier, waaierdekplaat en koelvinne (18) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 22 DBE/PAT 2019 NSS (a) Teken en benoem die korrekte verbinding van die interne bedrading op die diagram wat hieronder verskaf word. (Hierdie inligting moet met die interne bedrading van die getoetste motor ooreenstem.) (5) (b) Volgens die regulasie, noem die minimum aanvaarbare weerstand tussen die wikkelings wanneer die isolasieweerstandstoets gedoen word: (1) 4.3.4 Toets uitgevoer Aanvaarbaar/Onaanvaarbaar met rede Wikkelingweerstand Isolasieweerstand Aardweerstand Kan die motor gebruik word? (8) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 23 DBE/PAT 2019 NSS 4.4 Simulasie 4 : DAL-aansitter Naam van leerder: Punt: Klas: Datum voltooi: 40 Assesseringsdatum: Assessor handtekening: Modereringsdatum: Moderator handtekening: 4.4.1 DOEL Praktiese simulasie van 'n driefase-direk-op-die-lyn-(DAL)-aansitter 4.4.2 VEREISTE HULPBRONNE GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE ITEMS • 1 x driefasekontaktor met hulpkontakte • Multimeter of kontinuïteitstoetser • 1 x driefase-oorbelastingrelê • 2 x klikligte/loodslampe (rooi en • 1 x stopknop groen) • 1 x aansitknop • 1 x 380 V delta-induksiemotor (kourotormotor) • Korrekte draadgrootte of inprop-leidings • Draadstroper • Langbektang • Skroewedraaier • Sykniptang BEHEER- EN HOOFSTROOMKRING VAN DIE DAL Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 24 DBE/PAT 2019 NSS 4.4.3 PROSEDURE Bedraad die beheerkring eers. Toets dit voordat dit bedraad en aan die hoofstroomkring verbind word. Verbind die motor aan die hoofstroomkring en stel die oorbelasting. Vra nou die onderwyser om die kringe na te gaan. Wanneer die kringe korrek is, skakel die toevoer aan en sit die motor aan. Stop die motor en skakel die toevoer af. Neem alle veiligheidsaspekte in ag voor en gedurende die bedradingsproses en fokus totdat die motor saamwerk. Die onderwyser sal foute op die beheerkring byvoeg wat die leerder moet identifiseer. AKTIWITEIT 4: (a) Noem waarom die normaal inhou-kontak parallel met die aansitknop verbind (2) (b) Beskryf die funksies van die volgende: A. Oorbelastingrelê (2) B. Kontaktor (2) (c) Noem enige TWEE voorsorgmaatreëls waaraan voldoen moet word wanneer die kring bedraad word. (2) (d) Noem hoe die draairigting van 'n driefase-induksiemotor verander kan word. (2) (e) Noem TWEE toepassings van 'n DAL-aansitter. (2) [12] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 25 DBE/PAT 2019 NSS FASET: Simulasie 4: DAL-aansitter FASETTE FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER MOONLIKE SE PUNT PUNTE Voorbereiding van Korrekte interpretasie van Korrekte identifisering en Korrekte identifisering Korrekte 8 punte maks. die simulasie die bedradingsdiagram insamel van alle toestelle en insamel van alle identifisering en Vir elke faset van beheer- en meetinstrumente insamel van alle (2 punte as korrek) hoofstroomkring gereedskap (1 punt as gedeeltelik voltooi) Bedrading van Toets van die werking Korrekte prosedure om die Toets van kontinuïteit in Werking van die 8 punte maks. beheerkring van al die toestelle wat kring te bedraad die kring kring Vir elke faset gebruik gaan word (2 punte as korrek) (1 punt as gedeeltelik voltooi) Bedrading van Toets van die werking Korrekte prosedure om die Toets van kontinuïteit in 6 punte maks. hoofstroomkring van die motor kring te bedraad die kring Vir elke faset (2 punte as korrek) (1 punt as gedeeltelik voltooi) Foutstelling Fout suksesvol 2 geïdentifiseer Veiligheid Veiligheidsmaatreëls 2 is nagekom Huishouding Huishouding is 2 toegepas (28) Aktiwiteit 4 (12) Faset (28) TOTAAL [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 26 DBE/PAT 2019 NSS 4.5 Simulasie 5: Driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik Naam van leerder: Punt: Klas: Datum voltooi: 40 Assesseringsdatum: Assessor handtekening: Modereringsdatum: Moderator handtekening: 4.5.1 DOEL Praktiese simulasie van 'n driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik Beheerkring L Stop HK1 (N/O) HK1(N/O) Aan T(N/O) O/B 1 O/B 2 HK1 T HK2 Motor 1 Motor 2 N Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 27 DBE/PAT 2019 NSS PLB-eenheid met insette en uitsette X1 = Stop X2 = Aansit X3 = O/B 1 X4 = O/B 2 Lamp 1 = Kring is AAN Lamp 2 = Motor 1 Lamp 3 = Motor 2 Hoofstroomkring L1 L2 L3 ISOLATOR ISOLATOR KONTAKTOR KONTAKTOR OORBELASTING OORBELASTING 3-FASE-MOTOR 3-FASE-MOTOR Motor 1 Motor 2 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 28 DBE/PAT 2019 NSS 4.5.2 HULPBRONNE GEREEDSKAP/INSTRUMENTE MATERIAAL • 2 x driefasekontaktors met • Verbindingsdraad hulpkontaktors • 3 x klikligte/loodslampe (rooi en • 2 x driefase-oorbelastingrelês groen) • 1 x stopknop • 1 x aansitknop • 2 x driefase-induksiemotors • Multimeter/Klampmeter of kontinuïteitstoetser • PLB-eenheid • Rekenaar/Programmeerder • Draadstroper • Langbektang • Skroewedraaier • Sykniptang 4.5.3 PROSEDURE • Skakel die beheerkring van 'n sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar om na 'n leerlogikadiagram. • Verbind die PLB om die motor te beheer. • Voer die PLB-program uit ('run') en simuleer die werking. • Programmeer die leerlogikadiagram deur 'n rekenaar en laai die program op die PLB. • Moenie die toevoer aanskakel voordat die onderwyser die kring nagegaan het nie. • Wanneer die kringe korrek is, skakel die toevoer aan. • Voer die PLB-program uit om die motor aan te skakel. • Die onderwyser sal foute op die PLB byvoeg en die leerder moet dit identifiseer. Die werking: Wanneer die aansitknop gedruk word, begin Motor 1 draai. Na 10 sekondes begin Motor 2 ook draai. Beide motors moet met 'n stopknop gestop kan word, indien dit van die oorbelasting uitklink ('trip'). Laai die program van die rekenaar na die PLB. Verbind die PLB om die motors te beheer. Die onderwyser moet foute op die PLB-program skep vir die leerders om te identifiseer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 29 DBE/PAT 2019 NSS AKTIWITEIT 5: (a) Maak 'n skermskoot van die geprogrammeerde leerlogikadiagram en plak dit op die skoon bladsy. (4) (b) Verduidelik waarom die oorbelastingrelê aan elke motor verbind is. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Elektriese Tegnologie Downloaded from hlayiso.com 30 DBE/PAT 2019 NSS FASET: Simulasie 5: Driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik FASETTE FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER- MOONTLIKE PUNT PUNT VoorbereIding van Interpreteer Identifiseer en samel Identifiseer en samel Identifiseer en samel 8 punte maks. die simulasie bedradingsdiagram alle toestelle korrek in alle meetinstrumente alle gereedskap Vir elke faset van kontrole- en korrek in (2 punte as korrek) hoofstroomkring (1 punt as gedeeltelik voltooi) korrek Bedrading van Toets die werking van Korrekte Toets kontinuïteit in Werking van die 8 punte maks. beheerkring alle toestelle wat bedradingsprosedure die kring. kring. Vir elke faset gebruik word (2 punte as korrek) (1 punt as gedeeltelik voltooi) PLB-eenheid Programmeer die Korrekte aflaai van Korrekte bedrading Voer die program uit 8 punte maks. leerlogikadiagram op die program van die van die PLB om die om die motor aan te Vir elke faset die rekenaar en die rekenaar na die PLB- kring te sit (2 punte as korrek) program voer uit eenheid beheer (1 punt as gedeeltelik voltooi) ('run') Bedrading van Toets werking van die Korrekte bedrading Toets kontinuïteit in 6 punte maks. hoofstroomkring motor van die kring. die kring Vir elke faset (2 punte as korrek) (1 punt as gedeeltelik voltooi) Veiligheid Veiligheidsvoorsorg- 2 punte maks. maatreëls in ag Vir elke faset geneem. (2 punte as korrek) (1 punt as gedeeltelik voltooi) Huishouding Huishouding 2 punte maks. toegepas Vir elke faset (2 punte as korrek) (1 punt as gedeeltelik voltooi) (34) Aktiwiteit (6) Faset (34) TOTAAL [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 31 DBE/PAT 2019 NSS 5. AFDELING B: ONTWERP EN MAAK Ontwerp en Maak-projek INSTRUCTIONS •Tyd:This section is COMPULSORY Januarie tot Augustus 2019 for all learners. • The teacher will choose a circuit for the project. •Leerder Naam: constructed must include at least (but is not limited to): Any project o Seven components Skool: ______ o A variety of components (both active and passive) Klas:o PCB making in some form o Soldering o An Titel/Tipe enclosure with a switch and protection ______ Projek: • The checklist must be used to ensure that all the required tasks for the PAT have been completed. INSTRUKSIES • Hierdie afdeling is VERPLIGTEND vir alle leerders. • Die onderwyser sal 'n kringbaan vir die projek kies. • Enige projek wat gebou word moet ten minste (maar is nie beperk nie) die volgende insluit: o Sewe komponente o 'n Verskeidenheid komponente (beide aktief en passief) o PCB-vervaardiging in een of ander vorm o Soldeerwerk o 'n Kassie/Omhulsel met 'n skakelaar en beskerming • Die kontrolelys hieronder moet gebruik word om te verseker dat al die vereiste take vir die PAT voltooi is. PAT-KONTROLELYS NR. BESKRYWING MERK () NEE JA Ontwerp en Maak: Deel 1 1. Kringdiagram geteken   2. Kringbeskrywing ingevul   3. Komponentelys ingevul   4. Gereedskapslys vir kringwerk ingevul   5. Meetinstrumentelys ingevul   6. Bewys van prototipe uitgedruk en in lêer geplak   7. Leerder se eie Vero-bord of kringbord/'PCB'-beplanning/ontwerp uitgedruk en in   lêer ingesluit Ontwerp en Maak: Deel 2 1. Omslag-/Omhulselontwerp voltooi en in die lêer geplaas   2. Unieke naam neergeskryf en op die omslag/omhulsel aangebring   3. Logo (Kenteken) ontwerp en op omslag/omhulsel aangebring   Allerlei 1. Omslag/Omhulsel by die projek ingesluit   2. Omslag/Omhulsel voorberei en volgens ontwerp geboor   3. Omslag/Omhulsel afgewerk en ingevul met naam en logo   4. 'PCB' stewig in die omslag/omhulsel gemonteer volgens aanvaarbare tegnieke   5. Kring binne-in die omslag/omhulsel is toeganklik   6. Interne bedrading is netjies en gereed vir inspeksie   7. Lêer en projek voltooi en gereed vir moderering by die werkswinkel/vertrek   Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 32 DBE/PAT 2019 NSS 5.1 Ontwerp en Maak: Deel 1 5.1.1 Kringdiagram Teken 'n kringdiagram van jou projek. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 33 DBE/PAT 2019 NSS 5.1.2 Projek: Beskrywing van werking Gebruik die ruimte hieronder en gee 'n oorsig van hoe die projek funksioneer. Gebruik jou eie woorde en doen jou eie navorsing. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 34 DBE/PAT 2019 NSS 5.1.3 Komponentelys Stel 'n komponentelys saam van wat jy van die kringdiagram benodig. BYSKRIF BESKRYWING EN WAARDE HOEVEELHEID 5.1.4 Gereedskapslys Stel 'n lys van gereedskap saam wat jy nodig gaan hê om die PAT-kringwerk te voltooi. Jy kan die lys aanvul soos wat jy met die PAT vorder. BESKRYWING DOEL/GEBRUIK 5.1.5 Bewys van prototipe Neem foto's van die werkende prototipe op die broodbord met gebruik van 'n digitale kamera of selfoon en heg dit hier aan. Voeg jou naam op die foto by. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 35 DBE/PAT 2019 NSS 5.1.6 Vero-bord-/Strookbordbeplanning/Stroombord('PCB')-ontwerp Ontwerp 'n Vero-bord OF stroombord('PCB')-ontwerp vir die kring wat jy gaan bou. Doen SLEGS EEN van die twee; MOENIE albei doen NIE. Plaas jou ontwerp hieronder. Finale Ontwerp – Vero-bord Dieselfde grootte en plasing van komponente Gebruik 'n X om stroombaanonderbrekings te toon. Gedrukte stroombordbeplanning ('Printed circuit board planning') Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 36 DBE/PAT 2019 NSS 5.2 Assessering van die Ontwerp en Maak-fase: Deel 1 Behaal  Punt NR. FASETBESKRYWING Nie behaal nie  Kringdiagram 1. Die kringdiagram is met gebruik van IGO-toerusting geteken. 1 2. Die kringdiagram is met gebruik van IGO-toerusting en ROT 1 ('CAD')/enige elektroniese ontwerpsagteware geteken. 3. Die kringdiagram is met gebruik van korrekte simbole geteken. 1 4. Die kringdiagram het alle byskrifte – R1, C1, Tr1, ens. 1 5. Die kringdiagram het alle komponentwaardes – 100 Ω, 220 μF, 1 ens. 6. Die kringdiagram het 'n naam. 1 7. Die kringdiagram het 'n raam en titelblok (IGO-benadering). 1 Komponentelys 8. Byskrifte korreleer met kringdiagram. 1 9. Beskrywing en waardes korreleer met kringdiagram. 1 10. Hoeveelhede is korrek. 1 Beskrywing van Werking 11. Basiese werking van die kring word korrek beskryf. 1 12. Alle subkringe in die kringdiagram en komponentelys is by die 1 beskrywing ingesluit. 13. Doel van die subkringe in die kringdiagram word korrek 1 beskryf. 14. Leerder het eie interpretasie gebruik en het nie verbatim van 'n 1 ander bron gekopieer nie. 15. Bronne word erken. 1 Gereedskap-/Instrumentelys 16. Die gereedskap-/instrumentelys is ingevul. 1 17. Die gereedskap/instrumente in die lys het almal 'n doel vir 1 gebruik. Bewys van Prototipering op Broodbord 18. Unieke, oorspronklike foto's van die prototipering is ingesluit. 1 19. Unieke, oorspronklike foto's sluit die leerder se naam in. 1 20. Foto's is duidelik en gefokus: 1 Alle komponente kan duidelik geïdentifiseer word. 21. Prototipe werk. Geen foto, geen punt nie. 2 22. Video van werkende prototipe is as bevestiging beskikbaar. 3 PCB-ontwerp 23. Bordontwerp is by die PAT-lêer ingesluit. 1 24. Komponent-oorleg wat plasing toon, is ingesluit. 1 25. Komponente word dieselfde as in die kringdiagram benoem. 1 26. Die ontwerp is oorspronklik en is nie dieselfde as enige ander 1 leerder se ontwerp nie. 27. Bord-uitleg (bane/stroomvloei) is funksioneel en pas by die oorspronklike stroomdiagram. Kringbordvervaardiging 28. Kringbord is netjies geëts volgens die PCB-ontwerp. 5 29. Die PCB is netjies getin (nie met soldeersel nie). 1 30. Die gesoldeerde PCB, soldeerkant, is met 'n deursigtige 1 beskermende lagie bedek (Plastik 70/deursigtige lak). 31. Gate is netjies geboor en is in lyn in die middel van die 1 eilandjies op die PCB. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 37 DBE/PAT 2019 NSS 32. Monteergate van die PCB is simmetries geboor. 1 33. Alle brame is verwyder. 1 34. Die PCB is netjies gesny/vierkantig en die kante is netjies 1 gevyl. 35. Aksiale en radiale komponente is netjies en plat teen die bord 1 gemonteer. 36. Komponent-oriëntasie is tussen eenderse komponente gedoen 1 (bv. die goue bandjies van alle resistors is aan dieselfde kant geplaas). 37. Gesoldeerde komponente – terminale is afgeknip, glad en 2 netjies aan die soldeerkant. 38. Meer as 60% van die soldeerlaste is blink (geen droë laste 2 nie). 39. Draad-isolering is op die korrekte lengte afgesny (geen ekstra 2 koper wys nie). 40. Bedrading is lank genoeg om uitmekaarhaal te word en 1 inspeksie toe te laat. 41. Bedrading is netjies omgewind/vasgemaak. 1 42. 'n Kragskakelaar is ingesluit en korrek aan die omhulsel 2 gemonteer. 43. 'n Sekering/Beskerming is ingesluit en korrek waar van 2 toepassing gemonteer. 44. Bedrading in en uit die omhulsel is met skaafringe/toepaslike 2 monterings/sokke toegerus, waar van toepassing. 45. Batterye is gemonteer met 'n batteryomhulsel/monteerklamp 1 en batteryklem (GEEN dubbelkantkleefband NIE). 46. Die projek het 'n klikliggie/loodsliggie/LED wat in die omhulsel 2 gemonteer is en wat wys wanneer die kring werk. (Skakelaar is aan – moet afgaan wanneer die sekering blaas.) 47. Die projek werk ten volle en is in die omhulsel geïnstalleer. 10 TOTAAL (DEEL 1 = 70 punte) LET WEL: In projekte waar faset 43 en 44 nie van toepassing is nie, moet die projekte uit 66 nagesien word en die punte moet daarvolgens aangepas word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 38 DBE/PAT 2019 NSS 5.3 Ontwerp en Maak: Deel 2 (a) Omhulselontwerp • Ontwerp 'n omhulsel/kassie vir jou projek. • GEEN VRYHANDTEKENINGE NIE. • Teken met gebruik van IGO-toerusting OF gebruik 'n ROT ('CAD')-program. • Teken in eerstehoekse ortografiese projeksie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 39 DBE/PAT 2019 NSS (b) Vervaardig die omhulsel/kassie netjies volgens jou ontwerp. (c) Kies 'n naam vir jou toestel. Skryf die naam van die toestel hieronder neer. (d) Ontwerp 'n unieke logo (kenteken) vir jou toestel hieronder. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 40 DBE/PAT 2019 NSS 5.4 Assessering van die Ontwerp en Maak-fase: Deel 2 Behaal  Punt Nie behaal nie  NR. FASETBESKRYWING Kassie-/Omhulsel-ontwerp 1. Kassie-/Omhulsel-ontwerp is by eerstehoekse ortografiese 1 projeksie ingesluit. 2. Getekende ontwerp sluit 'n titelraam en bladsyraam in. 1 3. Isometriese skets is addisioneel ingesluit. 1 4. Dimensies is ingesluit. 1 5. Die naam van die toestel is in die PAT-dokument geskryf. 1 6. Die logo-ontwerp is in die PAT-dokument. 1 Subtotaal (6 punte maks.) Kassie-/Omhulselvervaardiging 7. Kassie/Omhulsel pas by die ontwerp. 1 − Dimensies en plasing korreleer. 8. Naam van die toestel is op die kassie/omhulsel. 1 9. Die logo-ontwerp is op die kassie/omhulsel. 1 10. Die logo-ontwerp op die kassie/omhulsel is duursaam en 1 nie net 'n stuk papier wat op die kassie/omhulsel geplak is nie (opgeverf/découpage/skermdrukwerk/sublimasie- drukwerk). 11. Die kassie/omhulsel is van nuuts af vervaardig. 3 Sluit NIE die volgende in NIE: karton, papier, margarien- houer Sluit die volgende in: plaatmetaal, Perspex, Plexiglas, hout, glas en ander grondstowwe, injeksiegevormde plastiekkassies 12. Gate/Uitsnywerk in die kassie/omhulsel is met geskikte 2 gereedskap gedoen. 13. Spesifikasieplaatjie met die leerder se naam, bedryf- 1 werkspanning, sekeringsaanslag en bykomende inligting op die projek. 14. Kassie/Omhulsel is netjies voorberei, geverf en esteties 2 aangenaam. 15. Die kringbord is met geskikte metodes in die kassie/ 1 omhulsel gemonteer. (GEEN dubbelkantband ('double- sided tape'), Prestik, gom, kougom, maskeerband, ens. nie) Subtotaal (14 punte maks.) TOTAAL (DEEL 2 = 20 punte) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 41 DBE/PAT 2019 NSS 6. PROJEKTE 6.1 Praktiese Projek 1: Omkeerder 100 W 12 VDC na 230 VAC deur IK 4047 – IRF540 100 W-omkeerderkring wat 12 VDC na 230 VAC met IRF540 omskakel. Die kring het IK 4047 toegepas om 'n gelykgolfsein te ontwikkel en IRF540 om die sein te versterk wat deur die transformator verhoog moet word. LET WEL: Jy sal 'n 2–3 A-sentertaptransformator nodig hê om 100 W-drywing te hanteer. KOMPONENTELYS Diode 1N4007 VR1 100 KΩ C1 2 200 µF R2 390 KΩ C2 0,01 µF R3 330 Ω C3 0,1 µF R4 820 Ω C4 2,2 µF R5 220 Ω–330 Ω R6 220 Ω–330 Ω IC 4047 – IRF540 LED 2 x D MOSVET (T1) IRF540 S2 SPST-skakelaar Toevoer 12 V of 12 V GS-toevoer vir toetsing TRANSFORMATOR op kringdiagram opsioneel – 'n kleiner een kan vir toetsing gebruik word. OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 42 DBE/PAT 2019 NSS R2 1K ¼ W Resistor (BLOU) Bruin Bruin Swart Swart Bruin 1 R3 330 Ohm ¼ W Resistor Oranje Oranje Bruin Goud 1 R4 820 Ohm ¼ W Resistor Grys Rooi Bruin Goud 1 R5, R6 220 Ohm ¼ W Resistor Rooi Rooi Bruin Goud 2 C1 2 200 uF 25 V Elektrolitiese kapasitor 1 C2 100 nF (104) Nie-gepolariseer Monolitiese kapasitor 1 C3 0,1 uF 630 V Poliëster kapasitor Nie-gepolariseer 1 C4 2,2 uF 400 V Poliëster kapasitor Nie-gepolariseer 1 D1 IN 4007 Diode 1 MOV Mov 250 V 14D 391K 1 VR1 100 K Trimpot/Veranderlike resistor 1 IC CD 4047 MOSVET Lae krag + Basis/Astabiele multivibrator 1 (staties sensitief) T1, T2 IRF 540 N – Kanaal MOSVET 2 (staties sensitief) Skakelaar EPDG AAN/AF-swikskakelaar 0 LED 5 mm LED 1 Battery Toevoer 12 V (12 V-battery) 0 9 – 0 – 9 transformator 0 Konnekteer PCB Choc Blocks 2-rigting 5 Konnekteer PCB Choc Blocks 3-rigting 1 PCB EFK # 5016 1 LET WEL: VR1 WORD GEBRUIK OM FREKWENSIE AAN TE PAS. DIT MOET OP 27 K VIR 50 Hz GESTEL WORD. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 43 DBE/PAT 2019 NSS 6.2 Praktiese Projek 2: Stepper-motorspoedbeheer TE 555-1 PROJEK Die draairigting word deur die VORENTOE- en AGTERUIT-skakelaar bepaal en die motor dra geen stroom wanneer die skakelaar gedruk word nie.. Beskryf die werking van die kring. (10) RESISTORS KAPASITORS SKAKELAARS TRANSISTORS ANDER 100 kΩ 1 nF Skakelaars 4 x BC547 Reguleerder 220 Ω 100 nF 2 x drukskakelaars LM78L05 22 kΩ 1 x swikskakelaar IC TE 555-1 2 x 2k2 Ω 4 x 470 Ω OF Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie 44 DBE/PAT 2019 NSS 6.3 Praktiese Projek 3: Kragbron 7. GEVOLGTREKKING Na voltooiing van die praktiese assesseringstaak moet leerders hulle begrip van die bedryf kan demonstreer, hulle kennis, vaardighede, waardes en redenasievermoëns kan versterk, en ook betrekkinge buite die klaskamer kan vestig en uitdagings in die werklike wêreld daarbuite kan aandurf. Die PAT ontwikkel verder leerders se lewensvaardighede en gee aan leerders die geleentheid om by hulle eie leerervarings betrokke te raak. Kopiereg voorbehou