Electrical Technology PAT GR 12 2021 (Power Systems) Afr

Downloaded from hlayiso.com ELEKTRIESE TEGNOLOGIE - (KRAGSTELSELS) RIGLYNE VIR PRAKTIESE ASSESSERINGSTAKE (PAT) GRAAD 12 2021 Hierdie riglyne bestaan uit 40 bladsye. Kopiereg Voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 2 DBE/PAT 2021 NSS INHOUDSOPGAWE BLADSY 1. INLEIDING/AGTERGROND 3 2. RIGLYNE VIR ONDERWYSERS 4 2.1 Hoe om die PAT te administreer 4 2.2 Hoe om die PAT'e na te sien/assesseer 4 2.3 PAT-program van Asessering (PvA) 5 2.4 Moderering van PAT'e 6 2.5 Afwesigheid/Nie-inlewering van take 6 2.6 Simulasies 7 2.7 Projekte 7 2.8 Werkende Puntestaat 8 3. RIGLYNE VIR LEERDERS 9 3.1 PAT 2021-dekblad 9 3.2 Instruksies vir leerders 10 3.2 Verklaring van Egtheid 10 4. SIMULASIES 11 4.1 Simulasie 1: RLC-seriestroombaan 11 4.2 Simulasie 2: Driefasetransformator 15 4.3 Simulasie 3: Vorentoe-agtertoe-aansitter met oorbelasting 19 Fasetblad vir Simulasie 3: Vorentoe-agtertoe-aansitter 22 4.4 Simulasie 4: Driefase outomatiese ster-delta-aansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik 23 Fasetblad vir Simulasie 4: Driefase outomatiese ster-delta-aansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik 28 5. AFDELING B: ONTWERP EN MAAK 29 5.1 Ontwerp en maak: Deel 1 30 5.2 Assessering van die ontwerp-en-maak-fase: Deel 1 33 5.3 Ontwerp en maak: Deel 2 35 5.4 Assessering van ontwerp-en-maak-fase: Deel 2 36 6. PROJEKTE 37 6.1 Praktiese projek 6.1: Soldeerbout-temperatuurbeheer-stroombaan 37 6.2 Praktiese projek 6.2: Omkeerder 100 W 12 VDC na 230 VAC deur IK 4047 – IRF 540 38 6.3 Praktiese projek 6.3: Outomatiese LUD-noodlig 39 7. GEVOLGTREKKING 40 Kopiereg Voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 3 DBE/PAT 2021 NSS 1. INLEIDING Die 18 Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaringsvakke wat 'n praktiese komponent bevat, sluit almal 'n praktiese assesseringstaak (PAT) in. Hierdie vakke is:  LANDBOU: Landboubestuurspraktyke, Landboutegnologie  KUNSTE: Dansstudies, Dramatiese Kunste, Musiek, Ontwerp, Visuele Kunste  WETENSKAPPE: Rekenaartoepassingstegnologie, Inligtingstegnologie, Tegniese Wetenskappe, Tegniese Wiskunde  DIENSTE: Verbruikerstudies, Gasvryheidstudies, Toerisme  TEGNOLOGIE: Siviele Tegnologie, Elektriese Tegnologie, Meganiese Tegnologie en Ingenieursgrafika en -ontwerp 'n Praktiese assesseringstaak(PAT)-punt is 'n verpligte komponent van die finale promosiepunt vir alle kandidate ingeskryf vir vakke met 'n praktiese komponent en tel 25% (100 punte) van die eksamenpunt aan die einde van die jaar. Die PAT, wat afgebreek word in verskillende fases of 'n reeks kleiner aktiwiteite wat die PAT opmaak, word in die eerste drie kwartale van die skooljaar geïmplementeer. Die PAT bied die geleentheid om die leerders op 'n gereelde basis gedurende die skooljaar te assesseer en maak ook voorsiening vir die assessering van vaardighede wat nie in 'n geskrewe formaat geassesseer kan word nie, bv. 'n geskrewe toets of eksamen. Dit is dus belangrik vir skole om te verseker dat alle leerders die Praktiese Assesseringstake binne die toegelate tydperk voltooi om te verseker dat hulle aan die einde van die skooljaar uitslae kry. Die beplanning en uitvoering van die PAT verskil van vak tot vak. Praktiese assesseringstake word ontwerp om 'n leerder se vermoë om 'n verskeidenheid vaardighede te integreer, om probleme op te los, te ontwikkel en te illustreer. Die PAT gebruik ook 'n tegnologiese proses om die leerder in te lig oor die stappe wat gevolg moet word om 'n oplossing vir die probleem voorhande te vind. Die PAT bestaan uit vier of meer simulasies en 'n praktiese projek. Die onderwyser kan enige EEN praktiese projek kies en enige TWEE van die beskikbare simulasies gebruik. Die onderwyser moet deurgaans assessering toepas terwyl die leerder besig is om die nodige vaardighede te ontwikkel. TWEE simulasies moet deur die leerders voltooi word, saam met die vervaardiging van 'n praktiese projek. Die PAT sluit al die vaardighede in wat die leerder regdeur die jaar ontwikkel het. Die PAT verseker dat leerders al die verskillende vaardighede aanleer deur praktiese werk te voltooi, asook die korrekte gebruik van gereedskap en instrumente. Vereistes vir aanbieding 'n Leerder moet die volgende voorberei:  PAT-lêer met al die bewyse van simulasies, ontwerp en prototipering. 'n Kopie van die PAT 2021-voorblad. Die betrokke simulasies en assesseringsblaaie moet gekopieer word en aan elke leerder gegee word om by die lêer in te sluit.  Praktiese projek met: o Omslag/Omhulsel:  Daar moet 'n ontwerp in die lêer wees.  Die omslag/omhulsel en die ontwerp moet by mekaar pas.  Geen kartonhouers word toegelaat nie.  Plastiek- en metaalomslae/-omhulsels sal aanvaar word.  Omhulsels/Omslae wat deur die leerders vervaardig en/of saamgestel is, word verkies.  Die omslag/omhulsel moet vir bestudering toeganklik wees.  Deksels wat vasskroef, word verkies. Kopiereg Voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 4 DBE/PAT 2021 NSS o Strookbord ('circuit board'):  Die strookbordontwerp ('PCB design') moet in die lêer wees.  Die strookbordontwerp ('PCB design') moet op so 'n wyse binne die omslag/omhulsel gemonteer wees dat dit verwyder kan word indien nodig. Alternatiewelik kan die inspeksie vanaf die onderkant gedoen word in gevalle waar deursigtige omhulsels gebruik is.  Skakelaars, potensiometers, verbindings en ander items moet gemonteer wees.  Bedrading moet netjies en gebind wees.  Bedrading moet lank genoeg wees sodat die strookbord verwyder en met gemak nagegaan kan word. o Kenteken/Logo en naam:  Die lêer moet die kenteken/logo, naamontwerp en spesifikasieplaatjie bevat.  Kenteken/Logo, naam en spesifikasieplaatjie moet duidelik op die omslag/omhulsel verskyn.  Die kenteken/logo/spesifikasieplaatjie moet permanent aangebring wees – geverf, vasgeplak of vasgeplak met viniel. Die PAT sal 'n finansiële invloed op die skool se begroting hê en daarom moet skoolbestuurspanne vir hierdie besondere uitgawe voorsiening maak. PAT-komponente en ander items moet betyds, voor die einde van die eerste kwartaal aan die begin van die akademiese jaar, vir leerders se gebruik aangekoop word. Dit is die verantwoordelikheid van die departementshoof om toe te sien dat die onderwyser van die begin van die skooljaar af met die PAT vorder. Provinsiale departemente is verantwoordelik vir die opstel van modereringsroosters en daarom moet PAT'e betyds vir moderering gereed wees. 2. RIGLYNE VIR ONDERWYSERS 2.1 Hoe om die PAT'e te administreer Onderwysers moet toesien dat leerders die simulasies wat vir elke kwartaal nodig is, voltooi. Die projek moet in Januarie begin word om te verseker dat dit in Augustus voltooi is. Waar formele assessering plaasvind, moet die onderwyser hierdie verantwoordelikheid aanvaar. Die PAT moet gedurende die eerste drie kwartale voltooi word en moet teen die aanvang van PAT-moderering gereed wees. Onderwysers moet kopieë van die relevante simulasies maak en aan die begin van elke kwartaal aan leerders gee. Die PAT mag nie die werkswinkel verlaat nie en moet te alle tye in veilige bewaring wees wanneer die leerder nie daaraan werk nie. Die gewigstoekennings van die PAT moet nagekom word en onderwysers mag nie die gewigstoekennings vir die verskillende afdelings verander nie. 2.2 Hoe om die PAT'e na te sien/te assesseer Die PAT vir graad 12 word intern opgestel en geassesseer, maar ekstern gemodereer. Alle formele assessering word deur die onderwyser gedoen. Van die onderwyser word verwag om 'n werkende model en model-antwoordlêer op te bou wat die assesseringstandaard vasstel teen 'n Hoogs Bevoegde Vlak vir elke keuse van projek wat die leerders doen. Hierdie lêer moet al die simulasies met antwoorde insluit wat deur die onderwyser self gedoen is. Die onderwyser sal die modelantwoorde en projek gebruik om die simulasies en projekte van die leerders te assesseer. Sodra 'n fasetblad deur die onderwyser voltooi is, word assessering as afgehandel beskou. Geen herassessering sal gedoen word nadat die fasetbladsye voltooi is en deur die onderwyser vasgelê is nie. Leerders moet seker maak dat die werk op die verlangde standaard gedoen is voordat die onderwyser die PAT gedurende elke fase finaal assesseer. Kopiereg Voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 5 DBE/PAT 2021 NSS 2.3 PAT-program van Assessering (PvA) Die assesseringsplan vir die PAT is soos volg: TYDPERK AKTIWITEIT VERANTWOORDELIKHEID Voorbereiding Onderwyser – Bou die modelle en werk die modelantwoorde vir die vir PAT 2021 2021-simulasies uit. Identifiseer tekortkominge t.o.v. gereedskap, toerusting en verbruikbare items vir simulasies wat in 2021 aangekoop moet word SBS – Ontvang aankoopversoeke van onderwysers en prosesseer betalings vir die aankoop van die items benodig Januarie–Maart Simulasie 1 Onderwyser – Kopieer en deel simulasies uit 2021 Leerders – Voltooi simulasies Onderwyser – Assesseer simulasies Departementshoof – Gaan na of take voor die vakansie voltooi en deur die onderwyser nagesien is Januarie 2021 PAT-projek: Onderwyser – Kry kwotasies vir PAT-projekte aankope Hoof – Keur PAT-aankope vir PAT-projekte goed Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte bestel en afgelewer word Departementshoof – Maak seker dat onderwyser aan die vereistes van die proses voldoen Februarie 2021 PAT-projek: Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte veilig bewaar word leerders begin Onderwyser – Deel PAT-projekte uit en neem dit in met projek Onderwyser – Sluit praktiese sessies elke week in sodat leerders die PAT-projek kan voltooi Leerder – Begin met die voltooiing van die PAT-projek Departementshoof – Sorg dat onderwyser op 'n weeklikse basis praktiese werkswinkel-sessies met leerders het April–Junie Moderering van Distriksvakfasiliteerder/Vakkundige sal die skool besoek en 2021 Simulasie 1 Simulasie 1 modereer 10% van leerders se werk word gemodereer April–Junie Simulasie 2 Onderwyser – Kopieer en deel simulasies uit 2021 Leerders – Voltooi simulasies Onderwyser – Assesseer simulasies Departementshoof – Gaan na of take voor die vakansie voltooi en deur die onderwyser nagesien is April–Junie PAT-projek: Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte veilig bewaar word 2021 leerders gaan Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in voort met projek Onderwyser – Sluit elke week praktiese sessies in sodat leerders die PAT-projek kan voltooi Leerders – Gaan voort met die voltooiing van die PAT-projek Departementshoof – Sorg dat onderwyser op 'n weeklikse basis praktiese werkswinkel-sessies met leerders het Julie-vakansie PAT-ingryping Leerders wat met die PAT agter is, moet die projek gedurende hierdie 2020 vakansie voltooi. Julie– Moderering van Distriksvakfasiliteerder/Vakkundige sal die skool besoek en Augustus 2021 Simulasie 2 Simulasie 2 modereer – ander leerders as in die vorige kwartaal 10% van leerders se werk word gemodereer Julie– PAT-projek: Onderwyser – Maak seker dat PAT-projekte veilig bewaar word Augustus 2021 voltooiing Onderwyser – Deel PAT-take uit en neem dit in Onderwyser – Voltooi die PAT-projek saam met leerders en stel die PAT-lêer saam Leerders – Voltooi die PAT-projek en -lêer Departementshoof – Gaan na of 100% van die PAT-lêers en -projekte voltooi en nagesien is September – PAT-moderering PAT-projekte word deur vakfasiliteerders/vakkundiges van die Oktober 2021 provinsie gemodereer en leerders is beskikbaar om vaardighede te demonstreer 10% van leerders word lukraak gemodereer Kopiereg Voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 6 DBE/PAT 2021 NSS 2.4 Moderering van die PAT'e Provinsiale moderering van elke kwartaal se simulasies sal so vroeg as die daaropvolgende kwartaal begin. Simulasie 1 moet gemodereer word sodra die tweede kwartaal begin. Net so moet Simulasie 2 in Julie gemodereer word. Die projek sal egter eers gemodereer word wanneer dit voltooi is. Gedurende moderering van die PAT moet die leerder se lêer en projek aan die moderator voorgelê word. Die modereringsproses verloop soos volg:  Gedurende moderering word leerders lukraak geselekteer om die verskillende simulasies te demonstreer. Beide simulasies sal gemodereer word.  Daar word van die onderwyser verwag om 'n model vir elke projektipe te bou wat vir die skool geselekteer.  Hierdie model moet gedurende moderering ten toon gestel word.  Die onderwyser se model vorm die modereringstandaard op Vlak 4 (Hoogs Bevoeg).  Vlak 5-assesserings moet die onderwyser se model ten opsigte van vaardigheid en afwerking oortref.  Leerders wat gemodereer word, sal gedurende moderering toegang tot hulle lêers hê en kan na die simulasies wat hulle vroeër in die jaar voltooi het, verwys.  Leerders mag NIE gedurende moderering hulp by ander leerders vra NIE.  Alle projekte en lêers moet vir die moderator uitgestal word.  Indien 'n leerder nie die simulasie kan herhaal nie of nie 'n werkende kring tydens moderering kan lewer nie, sal punte afgetrek word en kringe as nie-werkend geassesseer word.  Die moderator sal lukraak nie minder nie as twee projekte (nie simulasies nie) selekteer en daar sal van die betrokke leerders verwag word om te verduidelik hoe die projek vervaardig/gemaak is.  Waar nodig, moet die moderator die leerders kan versoek om die funksie en werksbeginsels te verduidelik en ook die leerder versoek om die vaardighede wat deur die simulasies bekom is, vir modereringsdoeleindes te vertoon.  Na moderering sal die moderator, indien nodig, die groep se punte op- of afwaarts aanpas, afhangend van die uitkoms van moderering.  Gewone eksamenprotokol vir appèl moet gevolg word indien 'n dispuut weens aanpassings ontstaan. 2.5 Afwesigheid/Nie-inlewering van Take Indien daar sonder 'n geldige rede geen PAT-punt vir Elektriese Tegnologie beskikbaar is nie: Die leerder sal drie weke voor die aanvang van die finale jaareindeksamen gegun word om die ontbrekende taak in te lewer. Indien die leerder sou versuim om aan die uitstaande PAT- vereiste te voldoen, sal so 'n leerder 'n nul (0) vir daardie PAT-komponent ontvang. Kopiereg Voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 7 DBE/PAT 2021 NSS 2.6 Simulasies Simulasies is kringe, eksperimente en toetse/take wat die leerder sal moet bou, toets en meet en prakties doen as deel van die ontwikkeling van praktiese vaardighede. Hierdie vaardighede moet gedurende die skooljaar aan die eksterne moderator, wat met tussenposes die skool besoek, gedemonstreer word. Onderwysers wat rekenaargebaseerde simulasieprogramme gebruik, mag dit gebruik vir leerders om op te oefen. Daar word egter vereis dat die kring met regte komponente gebou word en dat lesings met werklike instrumente vir assesserings- en modereringsdoeleindes geneem word. Die korrekte prosedure vir die voltooiing van simulasies word hieronder uiteengesit vir onderwysers en skoolbestuurpanne wat vir die implementering van die PAT in Elektriese Tegnologie verantwoordelik is. STAP 1: Die onderwyser sal die simulasies selekteer uit die voorbeelde verskaf. STAP 2: Stel 'n komponentelys wat vir elke simulasie benodig word, saam. Voeg ekstra komponente by aangesien hierdie items baie klein is en jy ekstra items gaan benodig omdat dit verloor/beskadig word wanneer leerders daarmee werk. STAP 3: Kontak drie verskillende verskaffers van elektroniese komponente vir vergelykbare kwotasies. STAP 4: Lê die kwotasies aan die SBS voor vir goedkeuring en die aankoop van die items. STAP 5: Stoor die komponente. Organiseer items vir elke simulasie om dit gedurende praktiese sessies makliker uit te deel en te gebruik. Maak seker dat verskillende waardes van komponente nie meng nie, om te voorkom dat die komponente verkeerd gebruik word omdat dit die komponent kan beskadig en, in uiterste gevalle, die toerusting wat gebruik word. STAP 6: Kopieer die relevante simulasies en deel dit aan die begin van die kwartaal aan leerders uit. Onderwysers word toegelaat om kringe en komponentwaardes aan te pas om by hulle omgewing/bronbeskikbaarheid te pas. Onderwysers moet 'n stel voorbeeldantwoorde in die onderwyserportefeulje ontwikkel. Moderators sal die onderwyser se voorbeeldantwoorde en voorbeeldprojek tydens moderering gebruik. 2.7 Projekte Die projekte wat hieronder beskryf word, is konstruksieprojekte wat onderwysers vir hulle leerders kan selekteer. Hierdie projekte word op bewese kringe gebaseer wat deur skole en vakadviseurs verskaf is. Die projekte word op werkende prototipes gebaseer en vereis noukeurige konstruksie om korrek te funksioneer. Projekte verskil in koste en onderwysers moet seker maak dat die projekte wat gekies is, binne die skool se begroting val. Sodra die onderwyser op 'n kring besluit het, moet hy/sy die prototipe bou. Daarna kan kopieë van die kring wat verskaf is, gemaak word en aan leerders uitgedeel word. Hulle MOET hierdie kringe korrek in hulle lêers oorteken. Die beskrywing van die werking van die kringe is NIE volledig NIE. Leerders moet die funksie van die komponente in die kring wat verskaf is, ondersoek om nadere besonderhede te bekom. Hulle moet uitbrei oor die doel van komponente in die kring. Daar word aanbeveel dat daardie leerders soortgelyke kringe ondersoek wat op die internet en in die skoolbiblioteek of in werkswinkelverwysingsbronne beskikbaar is. Kopiereg Voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 8 DBE/PAT 2021 NSS 2.8 Werkende puntestaat ('n Werkende Excel-lêer word saam hierdie PAT verskaf) PAT-puntestaat Kwartaal 1 Kwartaal 2 Projek Punt uit 100 Moderator- Simulasie 1 Simulasie 2 Ontwerp Ontwerp Totaal = Kwartaal en Maak en Maak 1 + Kwartaal 2 + Deel 1 Deel 2 Projek 50 50 120 30 250 punt Nr. Naam van Leerder 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Totaal Gemiddeld Onderwyser Naam Moderator: Hoof: Handtekening: Handtekening: Handtekening: Datum: Datum: Datum: Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 9 DBE/PAT 2021 NSS 3. RIGLYNE VIR LEERDERS PAT 2021-dekblad (Plaas hierdie bladsy voor aan die PAT.) Departement van Basiese Onderwys Graad 12 KABV vir Tegniese Hoërskole Praktiese Assesseringstaak – Elektriese Tegnologie Toegelate tyd: Kwartaal 1–3 (2021) Leerder Naam: Klas: Skool: Spesialisering: KRAGSTELSELS Voltooi enige TWEE simulasies. Projek (Skryf die naam van die projek): _____________________________ Bewyse van moderering: LET WEL: Wanneer die leerderbewyse wat geselekteer is, op skoolvlak gemodereer is, sal die tabel bewyse van moderering bevat. Provinsiale moderatore sal die provinsiale moderering teken en slegs teken indien hermoderering nodig is. Moderering Handtekening Datum Handtekening Datum Skoolgebaseer Provinsiale moderering Hermoderering Puntetoekenning Maksimum Gemodereerde PAT-komponent Leerderpunt Punt Punt Simulasie 1 50 Simulasie 2 50 Ontwerp-en-maak-projek – Kring 120 Ontwerp-en-maak-projek – Kassie/Omslag/ 30 Omhulsel Totaal 250 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 10 DBE/PAT 2021 NSS 3.1 Instruksies vir die leerder  Hierdie PAT tel 25% van jou finale promosiepunt.  Alle werk wat jy doen, moet jou eie wees. Groepswerk en saamwerk word nie toegelaat nie.  Die praktiese assesseringstaak moet oor drie kwartale voltooi word.  Die PAT-lêer moet 2 simulasies en 'n praktiese projek bevat.  Berekeninge moet duidelik wees en eenhede insluit. Berekeninge moet tot TWEE syfers afgerond word. SI-eenhede moet gebruik word.  Kringdiagramme kan met die hand geteken word of met ROT ('CAD'). GEEN fotokopieë of geskandeerde lêers word toegelaat NIE.  Foto's word toegelaat en kan in kleur of grysskaal ('greyscale') wees. Geskandeerde foto's en fotokopieë word toegelaat.  Leerders met identiese foto's sal gepenaliseer word en nul (0) vir daardie deel ontvang.  Hierdie dokument moet binne-in jou PAT-lêer saam met die ander bewyse geplaas word. 3.2 Verklaring van Egtheid (VERPLIGTEND) Verklaring: Ek _____________________ (Naam) verklaar hiermee dat die werk in hierdie lêer heeltemal my eie is. Ek verstaan dat indien die teendeel bewys word, my finale uitslae teruggehou mag word. _____ Handtekening van leerder _____ Datum Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 11 DBE/PAT 2021 NSS 4. SIMULASIES 4.1 Simulasie 1: RLC-seriestroombaan Naam van leerder: Punt Klas: Datum Voltooi: _______ 50 Assesseringsdatum: Assessor Handtekening: _____________ Modereringsdatum: Moderator Handtekening: ____________ 4.1.1 Doel:  Verstaan die werking van 'n weerstand, induktor en kapasitor in 'n seriekring met 'n wisselstroomtoevoer.  Verstaan resonansiefrekwensie.  Vergelyk die gemete en die berekende waardes. 4.1.2 Prosedure:  Bou die serie-RLC-stroombaan in FIGUUR 4.1.4 op die eksperimentbord met behulp van die komponente verskaf.  Verbind die stroombaan aan 'n funksiegenerator.  Stel die uitsetspanning van die funksiegenerator op 3 V piek tot piek met 'n frekwensie van 1 kHz. 4.1.3 Benodighede: KOMPONENTE GEREEDSKAP EN TOERUSTING R1 = 1 kΩ-resistor Multimeter L1 = 1 µH-induktor Funksiegenerator C1 = 1 µF-kapasitor Verbindingsdrade Eksperimentbord Sykniptang Tang Ossilloskoop Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 12 DBE/PAT 2021 NSS 4.1.4 Kringdiagram: L1 R1 C1 VR VL VC It -1.5/1.5Volt 1 KHz Vt FIGUUR 4.1.4: RLC-STROOMBAAN 4.1.5 Voltooi TABEL 4.1.5 deur die waardes van VR, VL, VC, Vt en It gemeet in te vul. LET WEL: Alternatiewelik, meet met die ossilloskoop en skakel om na Vrms-waardes. METERS GEKOPPEL OOR: LESINGS VR VL VC VT IT (5) TABEL 4.1.5 4.1.6 Bereken die volgende: (a) Die induktiewe reaktansie van die induktor (3) (b) Die kapasitiewe reaktansie van die kapasitor (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 13 DBE/PAT 2021 NSS (c) Die impedansie van die stroombaan (3) (d) Die totale stroom in die stroombaan met behulp van berekende waardes (3) (e) Die spanningsval oor die weerstand met behulp van berekende waardes (3) (f) Die spanningsval oor die induktor met behulp van berekende waardes (3) (g) Die spanningsval oor die kondensator met behulp van berekende waardes (3) (h) Die resonansiefrekwensie vir die stroombaan (3) 4.1.7 Vergelyk die gemete waardes met die berekende waardes en vul die waardes in die tabel hieronder in: HOEVEELHEDE GEMETE BEREKENDE WAARDES WAARDES (a) Totale stroomvloei (b) Weerstandspanning (c) Induktorspanning (d) Kapasitorspanning (e) VXC by resonansie (f) VXL by resonansie Is die gemete en berekende waardes dieselfde? Ja of Nee. Motiveer: (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 14 DBE/PAT 2021 NSS 4.1.8 Stel die funksiegenerator op die resonante frekwensie en teken die waarde van: (4) VXC = (V) VXL = (V) VR = (V) IT = (A) 4.1.9 Maak 'n gevolgtrekking oor die metings wat in VRAAG 4.1.8 waargeneem is wanneer die stroombaan op resoneer. (3) VLAKBESKRYWING PUNTE VERWERF 0 1 2 4 Die kandidaat kon Die kandidaat kon Die kandidaat kon Die kandidaat kon nie die kring op sy die kring die kring korrek die kring korrek eie bou nie. gedeeltelik op sy met die hulp van sonder hulp van eie bou. die onderwyser die onderwyser bou. bou. Die kandidaat kon Die kandidaat kon Die kandidaat het Die kandidaat het nie die die die die meetinstrumente meetinstrumente meetinstrumente meetinstrumente koppel nie. gedeeltelik korrek korrek gekoppel korrek gekoppel in die kringbaan en die spanning en die spanning koppel. en stroom met die en stroom op sy hulp van die eie gemeet. onderwyser gemeet. (12) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 15 DBE/PAT 2021 NSS 4.2 Simulasie 2: Driefasetransformator Naam van leerder: Punt: Klas: Datum voltooi: 40 Assesseringsdatum: Assessor handtekening: Modereringsdatum: Moderator handtekening: 4.2.1 Doel:  Om drie identiese enkelfase-verlagingstransformators in ster-delta aan 'n driefasetoevoer te koppel.  Verbind die sekondêr aan 'n las wat bestaan uit drie identiese gloeilampe wat in delta gekoppel is.  Meet die primêre en sekondêre lyn- en fasespannings en -strome. 4.2.2 Benodigdhede: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE VERBRUIKBARE VOORRAAD Drie identiese verlagingsenkelfase- Verbindingsdrade transformators Drie identiese gloeilampe Driefasetoevoer Klampmeter en multimeter Draadstroper Langbektang Skroewedraaier Sykniptang Isolasietoetser (Megger) 4.2.3 Prosedure: Verbind die primêre wikkelings van elke transformator aan die toevoer en die sekondêre aan die las (lamp). Voltooi TABEL 4.2.3 deur die primêre en sekondêre spanning van elke enkelfasetransformator te meet voordat jy dit in ster-delta-konfigurasie verbind. LET WEL: Gebruik 'n enkelfase om aan te sluit ('live' en 'neutral'). Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 16 DBE/PAT 2021 NSS Primary Secondary Transformer A V winding winding V Primary Secondary Transformer B V winding winding V Primary Secondary Transformer C V winding winding V FIGUUR 4.2.3: DRIE ENKELFASETRANSFORMATORS TRANSFORMATOR PRIMÊRE SEKONDÊRE SPANNING SPANNING A VPrim(A) = VSEK(A) = B VPrim(B) = VSEK(B) = C VPrim(C) = VSEK(C) = TABEL 4.2.3 (6) 4.2.4 Bereken die transformatorverhouding van elke enkelfasetransformator met behulp van die spanningswaardes van TABEL 4.2.3. TRANSFORMATOR A TRANSFORMATOR B TRANSFORMATOR C TR = TR = TR = (3 x 3) (9) 4.2.5 Verduidelik of hierdie transformators geskik is om as 'n ster-delta gekoppelde driefase-eenheid gebruik te word. LET WEL: U antwoord moet deur berekenings van die transformatorverhouding ingelig word. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 17 DBE/PAT 2021 NSS 4.2.6 Teken die stroombaandiagram waarin hierdie transformators in 'n ster-delta- konfigurasie gekoppel is deur kleurkodering en korrekte byskrifte te gebruik. Toon die verbinding van die las. (9) STER-DELTA-KONFIGURASIE-TRANSFORMATOR LET WEL: 3 punte vir primêre verbinding (3 x lyn en 1 neutraal) 3 punte vir sekondêre verbinding (3 x lyn) 3 punte vir lasverbinding (3 x lyn) 4.2.7 Verbind DRIE identiese enkelfase-verlagingstransformators in ster-delta met 'n driefasetoevoer. Verbind die primêre (ster) met die driefasetoevoer en die sekondêre (delta) aan 'n las wat bestaan uit drie identiese gloeilampe. Die lampe moet ook in delta gekoppel wees. LET WEL: Die sekondêre spanning van die transformator is nie kritiek nie. Die enigste vereiste is dat die sekondêre spanning en die spanning van die lampe verenigbaar is. Dit is die plig van die onderwyser om te verifieer dat die leerders die transformators korrek verbind voordat hulle die netspanning aansluit. Skakel nie aan as jy nie heeltemal seker is van jou verbindings nie. Toets vir kortsluitings. Die hoofvoorraad kan dodelik wees. Wees uiters versigtig. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 18 DBE/PAT 2021 NSS 4.2.8 Meet die primêre en sekondêre lyn- en fasespanning en -strome. Teken die lesings in die tabel hieronder aan. Primêre kant Lesings vir lynspannings, fasespannings en lynstrome VL1 & VL2 = VL1 & N = IL1 = VL1 & VL3 = VL2 & N = IL2 = VL2 & VL3 = VL3 & N = IL3 = Sekondêre kant Lesings op lynspannings, fasespannings en lynstrome VL1 & VL2 = IF1 = IL1 = VL1 & VL3 = IF2 = IL2 = VL2 & VL3 = IF3 = IL3 = (18) 4.2.9 Bereken die primêre skynbare krag. (3) 4.2.10 GEVOLGTREKKING: Jou gevolgtrekking moet op die tabel hierbo en ander waarnemings gebaseer wees . (3) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 19 DBE/PAT 2021 NSS 4.3 Simulasie 3: Vorentoe-agtertoe-aansitter met oorbelasting Naam van leerder: Punt: Klas: Datum voltooi: 40 Assesseringsdatum: Assessor handtekening: Modereringsdatum: Moderator handtekening: 4.3.1 Doel: Om die draairigting van 'n driefase-induksiemotor met TWEE eksterne kontaktors te verander. 4.3.2 Benodighede: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE MATERIAAL 2 x driefasekontaktors met hulpkontakte Korrekte draadgrootte of (vir vorentoe- en agtertoe-verbinding) aansluitkabels 1 x driefasehoofkontaktor met tydreëlaar 1 x driefase-oorbelastingrelê 1 x stopknoppie 2 x aansitknoppies 1 x driefase-induksiemotor Korrekte draadgrootte of aansluitkabels Draadstroper Langbektang Skroewedraaier Sykniptang Multimeter of kontinuïteitstoetser Klamp-ammeter Bou of bedraad die beheerkring en die hoofstroomkring op die panele en laat die onderwyser die stroombane kontroleer voordat dit aangeskakel word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 20 DBE/PAT 2021 NSS L OB N/T STOP AANSIT AANSIT VORENTOE AGTERTOE HK1 HK2 N/O N/O HK2 HK1 N/T N/T HK1 HK2 VORENTOE AGTERTOE N FIGUUR 4.3.2: VORENTOE-AGTERTOE-BEHEERKRING 4.3.3 Prosedure: Neem ALLE veiligheidsaspekte voor en tydens die bedrading in ag en wees versigtig totdat die motor in werking is. (a) Bedraad die beheerkring in FIGUUR 4.3.2. (b) Vra jou onderwyser om die funksionaliteit van die beheerkring na te gaan. (c) Bedraad die hoofstroomkring in FIGUUR 4.3.3 en verbind dit aan die beheerkring. (d) Vra jou onderwyser om die funksionaliteit van die hoofstroomkring en die beheerkring na te gaan. (e) Verbind die stroombane met die toevoer en skakel die toevoer aan. (f) Druk en los die vorentoe-aansitknoppie en neem waar. (g) Druk en los die stopknop en wag totdat die rotor stilstaan. (h) Druk en los die agtertoe-aansitknoppie en neem waar. (i) Die onderwyser sal foute in die beheerkring insit en die leerder moet dit identifiseer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 21 DBE/PAT 2021 NSS 4.3.4 (a) Voltooi die kragdiagram om 'n driefase-induksiemotor vorentoe te laat draai as HK1 aangeskakel word en agtertoe draai as HK2 aangeskakel word. Die onderwyser moet seker maak dat die leerder se diagram korrek is voordat die leerder dit gebruik om die hoofstroomkring te bedraad. (3) L1 L2 L3 HK1 HK2 OL U1 W1 V1 MOTOR FIGUUR 4.3.4: HOOFSTROOMKRING (b) Verduidelik die doel van die grendel-HK1 N/O en HK2 N/O. (2) (c) Beskryf die doel van uitskakeling ('interlocking') in die vorentoe-agtertoe- aansitter. (5) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

ElektrieseTegnologie: Kragstelsels Downloaded from hlayiso.com 22 DBE/PAT 2020 NSS FASETBLAD: SIMULASIE 3: VORENTOE-AGTERTOE-AANSITTER FASETTE FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER MOONTLIKE SE PUNT PUNTE Voorbereiding Korrekte Identifiseer en Alle Korrekte Maksimum 8 punte van die interpretasie van die versamel alle meetinstrumente identifisering en Vir elke faset simulasie bedradingsdiagram toestelle korrek korrek geïdentifiseer versameling van alle (2 punte indien korrek) van die beheer- en en versamel gereedskap (1 punt indien gedeeltelik voltooi) hoofstroomkring Bedrading van Toets die Korrekte prosedure Die werking van Korrekte 8 punte maksimum die funksionaliteit van tydens bedrading die kring kleurkodering van Vir elke faset beheerkring alle toestelle wat van die kring die beheerkring. (2 punte indien korrek) gebruik moet word ('Live' rooi, neutraal (1 punt indien gedeeltelik swart, aarde groen) voltooi) Korrekte Korrekte prosedure Toets die isolasie Toets kontinuïteit 6 punte maksimum aansluiting van om die instrumente tussen geleiers in die kring Vir elke faset meetinstrumente te koppel (2 punte indien korrek) (1 punt indien gedeeltelik voltooi) Bedrading van Toets die Korrekte prosedure Werking van die Korrekte Maksimum 8 punte die funksionaliteit van tydens bedrading kring kleurkodering. Vir elke faset hoofstroom- die motor van die kring Hoofbaan. (Lyn 1 (2 punte indien korrek) kring rooi, lyn 2 geel, lyn (1 punt indien gedeeltelik 3 blou) voltooi) Foutopsporing en Kies en stel die Fout suksesvol Fout suksesvol Veiligheidsmaat- Maksimum 8 punte regstelling van die instrument korrek geïdentifiseer reggestel reëls is nagekom Vir elke faset fout (2 punte indien korrek) (1 punt indien gedeeltelik voltooi) Huishouding Huishouding is 2 punte maks. beoefen 2 punte as dit sonder herinnering gedoen word en 1 punt as dit gedoen word nadat dit herinner is Aktiwiteit (10) Fasetpunte (40) TOTAAL [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 24 DBE/PAT 2021 NSS 4.4 Simulasie 4: Driefase- outomatiese ster-delta-aansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik Naam van leerder: Punt: Klas: Datum voltooi: 50 Assesseringsdatum: Assessor handtekening: Modereringsdatum: Moderator handtekening: 4.4.1 Doel: Om 'n driefase- outomatiese ster-delta-aansitter met oorbelasting en tydskakelaar met gebruik van PLB aan te skakel Beheerkring L OL N/C STOP START MC1 N/O T1 T1 N/C N/O MC3 MC2 N/C N/C A1 A1 A1 MC1 MC2 MC3 T1 Υ Δ A2 A2 A2 N FIGUUR 4.4.1(a): RELÊ-LOGIKABEHEERKRING Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 24 DBE/PAT 2021 NSS NO NC L STOP START OL Input 1 Input 2 Input 3 Input 4 Input 5 Input 6 Input 7 Input 8 L N Supply PLC Output Q1 Output Q2 Output Q3 Output Q4 Common for Outputs A1 A1 A1 A2 MC1 A2 MC2 A2 MC3 Υ Δ FIGUUR 4.4.1(b): PLB-EENHEID VERBIND AAN DIE BEHEERKRING X1/I01 = O/B(N/T) X2/I02 = Stopknop X3/I03 = Aansitknop Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 25 DBE/PAT 2021 NSS L1 L2 L3 1 3 5 1 3 5 1 3 5 1 MC1 MC2 MC3 2 Y Δ 2 4 6 2 4 6 2 4 6 1 3 5 OL 2 4 6 U1 V1 W1 Motor Terminal box W2 U2 V2 FIGUUR 4.4.1(c): HOOFSTROOMKRING Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 26 DBE/PAT 2021 NSS 4.4.2 Benodighede: GEREEDSKAP/INSTRUMENTE MATERIAAL Multimeter/Klampmeter of kontinuïteitstoetser Verbindingsdraad Rekenaar/Programmeerder PLB-eenheid Draadstroper 2 x driefase-induksiemotors Langbektang 2 x driefase-oorbelastingrelês Skroewedraaier 1 x stopknop Sykniptang 1 x aansitknop 2 x driefasekontaktors met hulpkontaktors 4.4.3 Prosedure:  Skale die relê-logikakring in FIGUUR 4.4.1(a) om na 'n leerlogikaprogram.  Programmeer die leerlogikadiagram met 'n rekenaar.  Voer die PLB-program in die rekenaar uit ('run') en simuleer die werking.  Laai die program van 'n rekenaar na 'n PLB.  Konnekteer die PLB om die kring te beheer.  Moet nie die toevoer aanskakel voordat die onderwyser nie die kring nagegaan het nie.  Konnekteer die multimeter (VP1) tussen terminaal 2 van MK1 en terminaal 4 van MK2.  Konnekteer die multimeter (VP2) tussen terminaal 2 van MC1 en terminaal 4 van MC3  Die onderwyser moet foute op die PLB-kring byvoeg en die leerder moet dit identifiseer. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 27 DBE/PAT 2021 NSS 4.4.4 (a) Maak 'n skermskoot van die geprogrammeerde leerlogikadiagram. Stoor, druk en plak dit in die oop spasie hieronder. (12) (b) Die doel van die ster-delta-aansitter is om die fasespanning tydens aansit te verminder, wat weer die stroom verminder deur die motor in die ster met die kontaktor HK2 ekstern te verbind. Wanneer die motor sy nominale spoed bereik, of na 'n voorafbepaalde tyd, sal die motorverbinding (ekstern) oorskakel na delta deur die kontaktor HK3. Neem die volgende metings om die stelling hierbo te bewys. Fasespanning wanneer die motor in die ster loop. = (1) (Tussen terminaal 2 van HK1 en terminaal 4 van HK2) Fasespanning wanneer die motor in delta loop. (1) (Tussen terminaal 2 van HK1 en terminaal 4 van HK3) [14] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

ElektrieseTegnologie: Kragstelsels Downloaded from hlayiso.com 28 DBE/PAT 2020 NSS FASETBLAD Simulasie 4: Driefase sekwensiële motorbeheeraansitter met oorbelasting en tydreëlaar wat PLB gebruik FASETTE FASET 1 FASET 2 FASET 3 FASET 4 MAKSIMUM LEERDER- MOONTLIKE PUNT PUNT Voorberei- Interpreteer Identifiseer en samel Identifiseer en Identifiseer en samel 8 punte maks. ding van die bedradingsdiagram alle toestelle korrek samel alle alle gereedskap Vir elke faset simulasie van in meetinstrumente (2 punte indien korrek) kontrole- en korrek in (1 punt indien gedeeltelik hoofstroomkring voltooi) korrek Bedrading van Toets die werking van Korrekte Toets kontinuïteit in die Werking van die kring. 8 punte maks. beheerkring alle toestelle wat bedradingsprosedure kring. Vir elke faset gebruik word (2 punte indien korrek) (1 punt indien gedeeltelik voltooi) PLB-eenheid Programmeer die Korrekte aflaai van Korrekte bedrading van Voer die program uit 8 punte maks. leerlogikadiagram op die program van die die PLB om die kring te om die motor aan te Vir elke faset die rekenaar na die PLB- beheer sit (2 punte indien korrek) rekenaar en die eenheid (1 punt indien gedeeltelik program voer uit ('run') voltooi) Bedrading van Toets werking van Korrekte bedrading Toets kontinuïteit in die Korrekte kleurkodering. 8 punte maks. hoofstroomkring die motor van die kring. kring Hoofbaan. (Reël 1 rooi, Vir elke faset lyn 2 geel, lyn 3 blou (2 punte indien korrek) (1 punt indien gedeeltelik voltooi) Veiligheid Veiligheidsvoorsorg- 2 maatreëls in ag geneem. Huishouding Huishouding 2 toegepas Aktiwiteit (14) Faset (34) Totaal [50] Copyright reserved Please turn over

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 29 DBE/PAT 2021 NSS 5. AFDELING B: ONTWERP EN MAAK Ontwerp-en-maak-projek Tyd: Januarie tot Augustus 2021 Leerder se Naam: Skool: Klas: Titel/Tipe Projek: INSTRUKSIES  Hierdie afdeling is VERPLIGTEND vir alle leerders.  Die onderwyser sal 'n kringbaan vir die projek kies.  Enige projek wat gebou word, moet ten minste (maar is nie beperk tot) die volgende insluit: o Sewe komponente o 'n Verskeidenheid komponente (beide aktief en passief) o PCB-vervaardiging in een of ander vorm o Soldeerwerk o 'n Kassie/Omhulsel met 'n skakelaar en beskerming  Die kontrolelys hieronder moet gebruik word om te verseker dat al die vereiste take vir die PAT voltooi is. PAT-KONTROLELYS Die leerder moet hierdie kontrolelys invul VOORDAT nasien van die afdeling plaasvind. NR. BESKRYWING MERK () NEE JA Ontwerp en Maak: Deel 1 1. Kringdiagram geteken   2. Kringbeskrywing ingevul   3. Komponentelys ingevul   4. Gereedskapslys vir kringwerk ingevul   5. Meetinstrumentelys ingevul   6. Bewys van prototipe uitgedruk en in lêer geplak   7. Leerder se eie Vero-bord of kringbord/'PCB'-beplanning/ontwerp uitgedruk en   by lêer ingesluit Ontwerp en Maak: Deel 2 1. Omslag-/Omhulselontwerp voltooi en in die lêer geplaas   2. Unieke naam neergeskryf en op die omslag/omhulsel aangebring   3. Logo (Kenteken) ontwerp en op omslag/omhulsel aangebring   Allerlei 1. Omslag/Omhulsel by die projek ingesluit   2. Omslag/Omhulsel voorberei en volgens ontwerp geboor   3. Omslag/Omhulsel afgewerk en ingevul met naam en logo   4. 'PCB' stewig in die omslag/omhulsel gemonteer volgens aanvaarbare tegnieke   5. Kring binne-in die omslag/omhulsel is toeganklik   6. Interne bedrading is netjies en gereed vir inspeksie   7. Lêer en projek voltooi en gereed vir moderering by die werkswinkel/vertrek   Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 30 DBE/PAT 2021 NSS 5.1 Ontwerp en maak: Deel 1 5.1.1 Kringdiagram Teken 'n kringdiagram van jou projek en plaas dit op die volgende bladsy. 5.1.2 Projek: Beskrywing van werking Gebruik die ruimte hieronder en gee 'n oorsig van hoe die projek funksioneer. Gebruik jou eie woorde en doen navorsing op jou eie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 31 DBE/PAT 2021 NSS 5.1.3 Komponentelys Maak 'n lys van die komponente vir die kringdiagram benodig. BYSKRIF BESKRYWING EN WAARDE HOEVEELHEID 5.1.4 Gereedskapslys Maak 'n lys van die gereedskap wat jy nodig gaan hê om die projek te voltooi. BESKRYWING DOEL/GEBRUIK 5.1.5 Bewys van prototipering Neem foto's van die werkende prototipe op die broodbord met gebruik van 'n digitale kamera of selfoon en heg dit hier aan. Voeg jou naam op die foto by. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 32 DBE/PAT 2021 NSS 5.1.6 Stroombord ('PCB')-ontwerp Ontwerp 'n stroombord('PCB')-ontwerp vir die kring wat jy gaan bou. Druk uit en plaas na hier. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 33 DBE/PAT 2021 NSS 5.2 Assessering van die Ontwerp-en-Maak-fase: Deel 1 No. FASETBESKRYWING Punt Behaal =1 Nie Behaal Nie =  Kringdiagram (10) 1. Kringdiagram is met IGO-instrumente geteken 1 2. Kringdiagram is met ROT ('CAD')/enige elektroniese 1 ontwerpsagteware. geteken 3. Kringdiagram is met die korrekte simbole geteken 2 4. Kringdiagram het alle byskrifte – R1, C1, Tr1, ens. 2 5. Kringdiagram het alle komponentwaardes – 100 Ω, 2 220 μF, ens. 6. Kringdiagram het 'n naam/titel 1 7. Kringdiagram het 'n raam en titelblok (IGO-benadering) 1 Komponentelys (3) 8. Byskrifte korreleer met kringdiagram 1 9. Beskrywing en waardes korreleer met die kringdiagram 1 10. Getalle is korrek 1 Beskrywing van Werking (10) 11. Basiese werking van die kring is korrek beskryf 2 12. Alle komponente in die kringdiagram en die 3 komponentelys is by die beskrywing ingesluit 13. Doel van die komponente in die kringdiagram en 3 komponentelys is korrek beskryf 14. Leerder het eie interpretasie gebruik en het nie verbatim 1 van 'n ander bron gekopieer nie 15. Bronne is erken 1 Gereedskap-/Instrumentelys (2) 16. Die gereedskap-/instrumentelys is ingevul 1 17. Die gereedskap-/instrumente in die lys het elkeen 'n doel. 1 Bewys van Prototipering op die Eksperimentbord (10) 18. Unieke en oorspronklike foto's van die prototipering is 1 ingesluit. 19. Unieke oorspronklike foto's sluit die leerder se naam in 2 20. Foto's is duidelik en gefokus 2 − Alle komponente kan duidelik geïdentifiseer word 21. Prototipe werk. Geen foto, geen punt nie. 5 PCB-ontwerp (Indien die leerder nie 'n gedrukte stroombord gemaak het nie is hierdie afdeling = 0) 22. Bordontwerp is by die PAT-lêer ingesluit 1 23. PCB-ontwerp word gedoen met 'n ROT benadering. 5 24. Komponentoorleg wat plasing toon, is ingesluit 1 25. Komponente is dieselfde as in die kringdiagram benoem 1 26. Die ontwerp is uniek en is nie dieselfde as enige ander 2 leerder se ontwerp nie 27. Borduitleg (bane/stroombane) is funksioneel en stem 5 met die oorspronklike stroombaan ooreen Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 34 DBE/PAT 2021 NSS No. FASETBESKRYWING Punt Behaal =1 Nie Behaal Nie =  Kringbordvervaardiging (70) 28. Kringbord is netjies geëts volgens die PCB-ontwerp 10 29. Leerder se naam is netjies geëts op die kring ontwerp 2 30. Gate word netjies geboor en is in lyn in die middel van die 2 eilandjies op die PCB 31. Monteergate van die PCB is simmetries geboor 2 32. Alle brame is afgevyl/verwyder 2 33. Die PCB is netjies gesny/vierkantig en die kante is netjies 2 gevyl 34. Aksiale en radiale komponente word netjies en plat teen 2 die bord gemonteer 35. Komponentoriëntasie is netjies tussen eenderse komponente gedoen (bv. die goue bandjies van alle 2 resistors is aan dieselfde kant) 36. Gesoldeerde komponente – terminale is afgeknip en 3 netjies aan die soldeerkant 37. Meer as 60% van die soldeerlaste is blink (geen droë 5 laste nie) 38. Draadisolering is op die korrekte lengte afgesny (geen 3 ekstra koper wys nie) 39. Bedrading is lank genoeg om uitmekaarhaal en inspeksie 2 toe te laat 40. Bedrading is netjies omgewind/vasgemaak 2 41. 'n Kragskakelaar is ingesluit en aan die kassie gemonteer 2 42. 'n Sekering/Beskerming is ingesluit en behoorlik 2 gemonteer 43. Bedrading in en uit die kassie is met skaafringe/toepaslike 2 monterings/sokke toegerus 44. Batterye/Transformator is netjies gemonteer met 'n batteryomhulsel/monteerklamp en batteryklem (geen 2 dubbelkantkleefband nie) 45. Die projek het 'n loodsliggie/LUD wat in die omhulsel gemonteer is en wat wys wanneer die kring werk. LUD is 3 gemonteer met 'n grommit (skakelaar is aan – moet afgaan wanneer die sekering blaas) 46. Die projek werk ten volle en is in die omhulsel 20 geïnstalleer TOTAAL (DEEL 1 = 120 punte) LET WEL: In projekte waar fasette nie van toepassing is nie moet die projekte NAGESIEN word en die punte moet aangepas word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 35 DBE/PAT 2021 NSS 5.3 Ontwerp en Maak: Deel 2 5.3.1 Omhulselontwerp  Ontwerp 'n kassie vir jou projek.  GEEN VRYHANDTEKENINGE NIE.  Teken met IGO-instrumente OF gebruik 'n ROT('CAD")-program.  Teken in eerstehandse ortografiese projeksie.  Voeg jou tekeninge na hierdie bladsy by.  Gebruik kleur om jou tekening te versterk/verbeter. 5.3.2 Vervaardig die omhulsel/kassie netjies volgens jou ontwerp. Jy mag vooraf gesnyde panele van metaal, Perspex/Plexiglass, hout, glas en ander materiaal gebruik. Jy moet egter self die dele bou/saamvoeg. Spuitgietvormige omhulsels is ook aanvaarbaar. Dit is belangrik dat jou omhulsel en die plasing van jou komponente met jou ontwerp in lyn is. 5.3.3 Kies 'n naam vir jou toestel. Skryf die naam van die toestel hieronder neer. 5.3.4 Ontwerp 'n unieke kenteken/logo vir jou toestel, sowel as 'n spesifikasieplaatjie en heg dit na die bladsy by. [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 36 DBE/PAT 2021 NSS 5.4 Assessering van die ontwerp-en-maak-fase: Deel 2 NR. FASETBESKRYWING Punt Behaal 1 Nie Behaal Nie  Kassie-ontwerp (10) 1. Kassieontwerp by eerstehoekse ortografiese projeksie ingesluit 2 2. Getekende ontwerp sluit 'n titelraam en bladsyraam in 1 3. Isometriese skets is addisioneel ingesluit 2 4. Dimensies is ingesluit 2 5. Naam van die toestel is op die kassie en in die PAT-dokument 1 geskryf 6. Die logo-ontwerp in die PAT-dokument sluit kleur in 2 Subtotaal (10 punte maksimum) Kassievervaardiging (20) 7. Kassie/Omhulsel pas by ontwerp 1 − Dimensies en plasing korreleer 8. Naam van die toestel is op die kassie 1 9. Die logo-ontwerp is op die kassie 2 10. Die logo-ontwerp op die kassie is duursaam en nie net 'n stuk 2 papier wat op die kassie geplak is nie (opgeverf/découpage/ skermdrukwerk/sublimasiedrukwerk) 11. Die kassie is van nuuts af vervaardig / voorafgesnyde panele. 5 − Sluit NIE die volgende in NIE:, kartonboksies; margarienhouers) − Sluit die volgende in: plaatmetaal, Perspex, Plexiglass, hout, glas en ander materiaal, spuitgietvormige plastiek omhulsels) 12. Gate/Uitsnywerk in die kassie is met geskikte gereedskap gedoen 3 13. Spesifikasieplaatjie met die leerder se naam, bedryf- 2 werkspanning, sekeringgrootte en bykomende inligting op die projek 14. Kassie is netjies voorberei, geverf en esteties aangenaam. 2 15. Die kringbord is met geskikte metode in die kassie gemonteer 2 (GEEN dubbelkantband, prestik, gom, kougom, maskeerband, ens. nie) Subtotaal (20 punte maksimum) TOTAAL (DEEL 2 = 30 punte) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 37 DBE/PAT 2021 NSS 6. PROJEKTE 6.1 Praktiese Projek 6.1: Soldeerbout-temperatuurbeheer-stroombaan 'n Soldeerbout-temperatuurbeheer-stroombaan met die 555 GS ('IK') saam met 'n termistorweerstandverdeler word gebruik om die temperatuur van 'n soldeerbout te beheer. Die skeidingsnetwerk bestaan uit die verstelbare weerstand R3 termistor R4 en R5. Dit is veral nuttig indien die soldeerbout lank aangehou moet word, aangesien jy die hitteverkwisting van die soldeerbout kan beheer. Wanneer die soldeerbout aangeskakel word, neem dit tyd om die smeltpunt te bereik. Koppel hierdie stroombaan eenvoudig aan die soldeerbout soos hieronder getoon, en die soldeerbout bereik vinnig die smeltpunt van die soldeersel. Die maksimum stroom wat dit kan lewer is 2 A. 2 A Fuse LAS 2 A (maks) D1 1N4007 R3 BT 136 2k R2 R1 4 8 470k R6 6.8k/5W 470 Ω 7 3 12 V GS 555 tº R4 6 2 5k termistor 8.2 V/1W 1 5 R5 220 µF 10 µF 3.3k 16 v 16 v C3 0.01 µF SOLDEERBOUT-TEMPERATUURBEHEER-STROOMBAAN KOMPONENTLYS RESISTORS KAPASITORS R1 6.8 k / 5 W C1 220 µF / 16 V (gepolariseerde kapasitor) R2 470 k Ω C2 10 µF / 16 V (gepolariseerde kapasitor) R3 2 kΩ (verstelbare weerstand) C3 0.01 µF/16 V (nie-gepolariseerde kapasitor) R4 5k Ω (termistor) DIODES R5 3.3 kΩ TRIAK BT136 R6 470 Ω D1 1N4007 IC 555 tydreëlaar Zener-diode 8.2/1V Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 38 DBE/PAT 2021 NSS 6.2 Praktiese Projek 6.2: Omkeerder 100 W 12 VDC na 230 VAC deur IK 4047 – IRF540 100 W-omkeerderkring wat 12 VDC na 230 VAC deur IK 4047 – IRF540 omskakel. Die kring het IK 4047 toegepas om 'n gelykgolfsein en IRF540 te ontwikkel om die sein te versterk wat deur die transformator verhoog moet word. LET WEL: Jy sal 'n 2 tot 3 A-sentertaptransformator nodig hê om 100 W-drywing te hanteer. OMKEERDER 100 W 12 VDC NA 230 VAC DEUR IK 4047 – IRF540 KOMPONENTELYS Diode 1N4007 VR1 100 K C1 2200 µF R2 390 Ω C2 0,01 µF R3 330 Ω C3 0,1 µF R4 820 Ω C4 2,2 µF R5 220 Ω R6 220 Ω IC 4047 – IRF540 LUD 2 x D MOSVET (T1) IRF540 S2 SPST-skakelaar Kragbron 12 V of 12 V DC-toevoer vir toetsing TRANSFORMATOR op kringdiagram opsioneel 'n kleiner een kan vir toetsing gebruik word Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 39 DBE/PAT 2021 NSS 6.3 Praktiese Projek 6.3: Outomatiese LUD-noodlig Hierdie projek bestaan uit TWEE afdelings 1. LUD-lamp-stroombaan 2. Die batterylaaierstroombaan R 15 S1 560 Ω T2 BD140 R 17 560 Ω R3 to R14 = 100 Ω LED LED LED LED LED LED LED LED LED LED LED LED R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 R10 R11 R12 R13 R14 TR 1 D1 230 V to 15 V IN OUT LM 317 500 mA D1 R 16 L D2 R1 1N4007 4,7 Ω ZD 1 ADJ 180 Ω Zener ZD 2 6,2 V LED 6V Zener C1 0,5 W D3 4,5 Ah 5,1 V 1000 µF 0,5 W 25 V N D4 VR1 T1 R2 1 kΩ BC548 1,2 kΩ 4k7 D1 to D4 T3 1N4007 BC548 R18 1,2 kΩ OUTOMATIESE LUD-NOODLIG LUD-lamp-stroombaan  Almal is wit, helder LUD's gegradeer vir 3 volt @ 25 mA.  Die totale stroombehoefte is 12 x 25 = 300 mA.  Hierdie stroom moet deur 'n T2 – BD140 PNP-transistor vloei.  Die minimum stroomsterkte (hfe) van hierdie transistor @ 500 mA is 50.  Daarom is die basisstroom Ib-vereiste Ic/hfe, 300/50 = 6 mA.  Die basis-emitter-daling van T2 by 500 mA is 0,77 volt.  Met die volgelaaide battery teen 6,9 volt terminale spanning (vir siklusgebruik) is die spanning beskikbaar oor die nuwe voorspanningweerstand (6,9–0,77).  Die vooroordeelweerstand is dus = 6,13/6 = 1 000 ohm.  Wanneer die battery leeg is, sal die eindspanning 5,4 volt wees.  Die voorspanningsweerstand sal wees (5,4–0,77)/6 = 770 ohm. Daarom is 680 ohm verkieslik vir voorspanningsweerstand met 'n afgeloopte battery, en dit sal ook genoeg helderheid gee.  Die baie belangrike inligting oor BD140 is dat jy, soos wat jy die penne sien, die metaalgedeelte van die transistor na links is emittormiddelkollektor en regs is die basis. Die meeste konstrukteurs maak hierdie fout en vertrou op die konvensie links basis en regs emittor. As jy hierdie fout gemaak het, moet jy dit regstel.  Sodra hierdie gedeelte vir betroubare werking nagegaan is, gaan ons oor na laaigedeelte Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Elektriese Tegnologie: Kragstelsels 40 DBE/PAT 2021 NSS Die batterylaaierstroombaan  Die battery benodig 'n volle terminaalspanning van 6,9 V, op hierdie stadium moet die laaier afgeskakel word.  Dit is die spanning oor die ketting ZD1, R2 en T1 moet 6,9 volt wees.  T1 se spanning van 0,7 volt plus spanningsval oor R2 en Zenerspanning moet 6,9 V wees.  T1 stroom = Ic/hfe.  Ic is 1,25/180 = 7 mA.  Ibe = Ic/hfe van T1, d.w.s. = 7/70 = 100 uA.  Val oor R2 = 1,2 X, 1 mA = 0,12 volt.  Daarom is Zenerspanning = 6,9 - (0,7 + 0,12) = 6,08, die nabygeleë Zenerspanning is 6,2 volt.  Sê nou die batteryspanning teen volle gelaai sal 7 volt wees met 6,2 volt Zenerdiode.  Om die R16-waarde te bereken vir laai teen 1/10de van die nominale stroom van die battery 4,5 AH/10 = 450 mAH.  Transformator 9 volt AC, die spanning oor C1 sal 9 x 1,414 = 12.6 volt wees.  Die spanningsval oor LM317 teen 450 mA stroom vir goeie regulering is 3 volt  Die val oor die beskermende diode D5 is 0,7 volt.  Die spanning beskikbaar by die katode van D5 is 12,6 - (3 + 0,7) = 8,9 volt.  Die battery na ontlaaiing op 6 volt wees.  Vandaar R16 = (8,9 - 7)/0,45 = 6 ohm.  Die nabygeleë standaardwaarde vir werking is 5 ohm.  Aan die eindpunt van die battery, 5,4 volt, kan die maksimum laaistroom van (8,9 - 5,4) wees/ 5 = 0,7 ampère, binne die hoër laailimiet van die battery.  Met hierdie stroombaan snags sal die battery volledig gelaai word.  Oorlaai word versorg en beskerm deur T1. LET WEL: Alle kringbane moet 'n AAN/AF-skakelaar met 'n AAN-aanwyser en sekering insluit. 7. GEVOLGTREKKING Na voltooiing van die praktiese assesseringstaak, moet die leerders in staat wees om hul begrip van die bedryf te toon, hul kennis, vaardighede, waardes en redenasievermoë te verbeter, asook om konneksies met die lewe buite die klaskamer te bewerkstellig en uitdagings in die wêreld aan te spreek. Verder ontwikkel die PAT die lewensvaardighede van leerders en bied hulle die geleentheid om aan hul eie leer deel te neem. Kopiereg voorbehou