Life Sciences Grade 12 P2 NSC June 2019 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN LEWENSWETENSKAPPE V2 2019 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 13 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 2 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne BEGINSELS MET BETREKKING TOT NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word Hou op nasien wanneer die maksimum punte behaal is en trek 'n kronkellyn en dui 'maks' punte in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis en vyf gegee word Sien net die eerste drie na ongeag of almal of sommige korrek/nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs 'n deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis word, maar beskrywings gegee word Aanvaar indien die verskille/ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word en paragrawe gegee word Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. Indien geannoteerde diagramme gegee word as beskrywings vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde vaag is en skakels nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakels nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde en skakel weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Nie-erkende afkortings Aanvaar indien dit aan begin van antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die nie-erkende afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoorde by die regte volgorde van die vrae pas, maar die verkeerde nommer word gegee, is dit aanvaarbaar. 11. Indien die taal wat gebruik word, die bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, met die voorbehoud dat dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit nie buite konteks is nie. 13. Indien gewone name in terminologie gegee word Aanvaar, indien dit by die nasionale memobespreking aanvaar is. 14. Indien slegs die letter vereis word, maar slegs die naam gegee word (en andersom) Geen krediet nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 3 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 15. As eenhede nie in mate aangedui word nie Kandidate sal punte verbeur. Nasienriglyne sal afsonderlike punte vir eenhede aandui. 16. Wees sensitief vir die betekenis van 'n antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word 17. Opskrif Alle illustrasies (diagramme, tekeninge, grafieke, tabelle, ens.) moet 'n opskrif hê. 18. Vermenging van amptelike tale (terme/konsepte) 'n Enkele woord of twee in enige ander amptelike taal anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy/haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. 'n Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, behoort geraadpleeg te word. Dit geld vir alle amptelike tale. 19. Veranderinge aan die nasienriglyne Nasienriglyne mag nie verander word nie. Die provinsiale interne moderator moet geraadpleeg word, wat met die nasionale interne moderator sal beraadslaag (en die Umalusi-moderatore, indien nodig). 20. Amptelike nasienriglyne Slegs nasienriglyne wat die handtekeninge van die nasionale interne moderator en die Umalusi-moderatore bevat en deur die Nasionale Departement van Basiese Onderwys via die provinsies versprei word, mag gebruik word. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 4 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 D 1.1.2 A 1.1.3 B 1.1.4 B 1.1.5 D 1.1.6 C 1.1.7 C 1.1.8 B (8 x 2) (16) 1.2 1.2.1 DNA profilering 1.2.2 Ribose 1.2.3 Sentriool/Sentrosoom 1.2.4 Stamselle 1.2.5 Sitokinese 1.2.6 Filogenetiese stamboom/kladogram (6 x 1) (6) 1.3 1.3.1 Slegs B 1.3.2 Slegs B 1.3.3 Slegs A (3 x 2) (6) 1.4 1.4.1 Sitosien (1) 1.4.2 20% OF 0% (2) 1.4.3 G A A U G U (2) 1.4.4 Glutamiensuur - Sisteïen (in hierdie volgorde) (2) 1.4.5 UAC (1) (8) 1.5 1.5.1 (a) Downsindroom/ Trisomie 21 (1) (b) Anafase I/ II (1) (c) Chromosoom mutasie (1) 1.5.2 Outosome (1) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 5 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 1.6 1.6.1 (a) - Sahelanthropus - Australopithecus - Homo Enige 2 (2) (Merk slegs eerste TWEE) (b) - Taung kind - Mev Ples - Little foot Enige 2 (2) (Merk slegs eerste TWEE) (c) Sahelanthropus (1) 1.6.2 Homo neanderthalensis (1) 1.6.3 650cm3 (1) 1.6.4 2,0 mjg/2 000 000 jaar gelede (1) 1.6.5 Genetiese bewyse Kulturele bewyse (Merk slegs eerste TWEE) (2) (10) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 6 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 B – Stikstofbasis C – Fosfaat (2) 2.1.2 (a) Nukleotied (1) (b) - (James) Watson - (Francis) Crick - (Maurice) Wilkins Enige 2 (2) (Merk slegs eerste TWEE) (c) Nukleus/Selkern/Mitochondrium/Chloroplas Enige 1 (1) (Merk slegs eerste EEN) 2.1.3 - Die DNA/DNS kode sal verander - wat lei tot ander mRNA/bRNS/kodons - wat sal pas by ander tRNA/oRNS/antikodons - wat ander aminosure tot gevolg sal hê wat na die ribosoom gebring word en lei tot 'n ander proteïen (4) 2.1.4 Monomeer van RNA/RNS Monomeer van DNA/DNS Bevat die suiker ribose Bevat die suiker deoksiribose Bevat die stikstofbasis urasiel Bevat die stikstofbasis timien (Merk slegs eerste TWEE)  tabel (5) (15) 2.2 2.2.1 2 (1) 2.2.2 - Vir A om sonder PKD te wees, moet dit homosigoties resessief/hh wees - A sal dan 'n resessiewe alleel van elke ouer ontvang - Elke ouer het PKD - dus het elke ouer een dominante alleel/H/genotipe Hh OF - Elke ouer het PKD - Indien die ouers homosigoties is - sal al die nakomelinge PKD hê - en sal daar geen kans wees vir die genotipe A nie /nakomelinge is sonder PKD/homosigoties resessief (4) (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 7 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 2.3 2.3.1 Organismes wat in staat is om te kruisteel en vrugbare nageslag te produseer (2) 2.3.2 Helmknoppe Vrugbeginsel/ Saadknop (2) (Merk slegs eerste TWEE) 2.3.3 (a) 9 (1) (b) 36 (1) 2.3.4 - Die spoeldrade trek saam - Die sentromeer van elke chromosoom verdeel in twee - Die chromatiede beweeg na teenoorgestelde pole (3) 2.3.5 - Minder oeste sal deur insekte en siektes vernietig word wat - die oesopbrengs sal verhoog/voedselsekerheid verhoog/ uitgawes op insekdoders verminder (2) (11) 2.4 2.4.1 - Onvolledige dominansie* - Nie een van die allele is dominant nie/nie een van E of S is dominant nie - wat lei tot 'n intermediêre fenotipe/nakomelinge met medium vinne 1 verpligtend* + 2 (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 8 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 2.4.2 P1 Fenotipe Medium vinne x Medium vinne Genotipe ES x ES Meiose Gamete E S Bevrugting E EE ES S ES SS 1 punt vir korrekte gamete 1 punt vir korrekte genotipes F1 Fenotipe 25% kort vinne*; *Verpligtend 50% medium vinne; 25% verlengde vinne P 1 en F 1  1 Verpligtend + Enige 5 Meiose en bevrugting OF P1 Fenotipe Medium vinne x Medium vinne Genotipe ES x ES Meiose G/gamete E S x E S Bevrugting F1 Genotipe EE; ES; ES SS Fenotipe 25% kort vinne*; *Verpligtend 50% medium vinne; 25% verlengde vinne P 1 en F 1  Meiose en bevrugting  1 Verpligtend + Enige 5 (6) (9) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 9 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 3 3.1 3.1.1 - Die paringsroep kan maklik gehoor word/oor 'n afstand gehoor word - om te verseker dat 'n maat aangetrek word (2) 3.1.2 - Die ondersoek is oor 'n lang tydperk uitgevoer/6 jaar - Baie opnames is elke jaar gedoen/ 'n gemiddeld is bereken Enige 1 (1) 3.1.3 Soos die verkeersgeraas toegeneem het, het die hardheid van die paddas se paringsroepe toegeneem (2) 3.1.4 - Tipe apparaat wat gebruik is - Tyd van opnames - Afstand waarvan die opnames gemaak is - Persoon wat afmetings doen Enige 2 (2) (Merk slegs eerste TWEE) 3.1.5 Vergelyking van die gemiddelde hardheid van verkeersgeraas en paringsroepe vir 'n periode van vier jaar/van 2006-2009 60 Gemiddelde hardheid (dB) 48 50 Paringsroepe 36 38 40 40 Verkeersgeraas 40 30 36 30 32 20 10 0 2006 2007 2008 2009 Jaar KRITERIUM UITBREIDING PUNTE TIPE Twee lyngrafieke op dieselfde assestelsel (T) 1 SLEUTEL 'n Sleutel of byskrifte vir elke grafiek is aanwesig (K) 1 OPSKRIF Opskrif van grafiek sluit 3 veranderlikes in 1 SKAAL Korrekte skaal vir X-as en Y-as (S) 1 BYSKRIFTE Korrekte byskrif en eenheid vir X-as en Y-as (L) 1 STIP VAN Korrekte stip van punte 1: 1 tot 7 punte korrek PUNTE gestip 2: Grafiek geteken slegs vir verlangde jare met al 8 punte korrek gestip (7) (14) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 10 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 3.2 3.2.1 (a) RRLL (1) (b) Rooi vrugte en stekelrige blare (2) 3.2.2 3 �16�  x 128 = 24 (3) 3.2.3 - rrLL OF - Een ouer is rrLL en die ander ouer is rrLl (2) (8) 3.3 3.3.1 - Die manipulasie van genetiese materiaal - om 'n geneties verskillende/identiese organisme te produseer/ om weefsels en organe te herstel OF - Die manipulasie van genetiese materiaal - om iets tot voordeel van die mens/mensdom te produseer (2) 3.3.2 - 'n Plasmied/ringvormige DNA/DNS is van die bakteriumsel verwyder - Dit word gesnydeur ensieme te gebruik - Die insuliengeen word van 'n menslike sel verwyder en - in die plasmied ingevoegom die rekombinante DNA/DNS te vorm (4) 3.3.3 - Bakterieë plant baie vinnig voort  - om baie kopieë van die geen in 'n kort tydperk te produseer OF - Bakterieë plant ongeslagtelik voort /deur mitose - om presiese kopieë van hulself te produseer OF - Die bakteriële DNA/DNS is in die vorm van 'n plasmied - vir die maklike invoeging van gene OF - Bakterieë bestaan orals - dus kan dit sonder moeite/uitgawe verkry word OF - Bakterieë is eenvoudige organismes - dus is hul gebruik nie veronderstel om etiese kwessies aan te roer nie Enige 1 x 2 (2) 3.3.4 - Dit is duur/navorsingsgeld kon gebruik word vir ander behoeftes - Meng in met die natuur/immoreel - Potensiële gesondheidsinvloed - Nie seker van die langtermyn effekte nie Enige 3 (3) (Merk slegs eerste DRIE) (11) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 11 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne 3.4 3.4.1 - Omdat die vlerke minder gebruik word - het hul grootte afgeneem/minder ontwikkel - en kon dit nie vir vlieg gebruik word nie - Hierdie verworwe eienskap is aan die nageslag oorgedra (4) 3.4.2 - Teling/broei op verskillende tye van die jaar - Spesie-spesifieke hofmakery - Aanpassing by verskillende bestuiwers - Onvrugbare nageslag - Voorkoming van bevrugting Enige 3 (3) (Merk slegs eerste DRIE) (7) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 12 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING C VRAAG 4 Natuurlike seleksie - Organismes produseer 'n groot aantal nakomelinge - Daar is variasie onder die nakomelinge - Sommige besit gewenste eienskappe en sommiges nie - Wanneer daar 'n verandering in die omgewingstoestande is/of kompetisie ontstaan - sal organismes met eienskappe wat hul meer geskik maak tydens die veranderde toestande, oorleef - terwyl organismes met ongewenste eienskappe, wat hul minder geskik maak, uitsterf - Die organismes wat oorleef plant voort - en dra die alleel vir die gunstige toestand oor aan hul nakomelinge - Die volgende generasie sal dus 'n groter verhouding van die individue met die gewenste eienskap hê Enige 7 (7) Gepunte ewewig - Gepunte ewewig verduidelik die spoed waarteen evolusie plaasvind - Dit behels lang periodes - waartydens spesies nie verander nie/geleidelik deur natuurlike seleksie verander - bekend as ewewig - afgewissel met kort periodes - waartydens vinnige verandering plaasvind deur natuurlike seleksie Enige 4 (4) Verskille tussen natuurlike en kunsmatige seleksie - By natuurlike seleksie kies die natuur die eienskappe terwyl - by kunsmatige seleksie kies die mens 'n geskikte eienskap - By natuurlike seleksie gee die eienskap die bevolking evolusionêre voordeel /verbeter oorlewing terwyl - by kunsmatige seleksie, word 'n menslike behoeftebevredig - By natuurlike seleksie is teling ewekansig/lukraak - By kunsmatige seleksie selekteer mense organismes om mee te teel - Natuurlike seleksie betrek slegs een spesie terwyl - kunsmatige seleksie kan meer as een spesie betrek - By natuurlike seleksie verander die eienskappe van die bevolking - By kunsmatige seleksie verander die eienskappe van die bevolking nie noodwendig nie Enige 3 x 2 (6) (Merk slegs eerste DRIE) Inhoud: (17) Sintese: (3) (20) LET WEL: GEEN punte sal toegeken word vir antwoorde in die vorm van tabelle, vloeidiagramme of diagramme nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Lewenswetenskappe/V2 13 DBE/2019 SS/NSS – Nasienriglyne ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Kriteria Relevant (R) Logiese volgorde (L) Volledigheid (C) Algemeen Alle inligting verskaf hou Idees is in 'n Alle aspekte wat vir die opstel verband met die logiese/oorsaak gevolg benodig word is voldoende onderwerp volgorde gerangskik aangespreek Vir hierdie Slegs inligting rakende Al die inligting rakende Ten minste: opstel in - natuurlike seleksie, - natuurlike seleksie, - 5/7 vir die beskrywing van V4 - gepunte ewewig en - gepunte ewewig en natuurlike seleksie (N) - verskille tussen - verskille tussen - 2/4 vir die beskrywing van natuurlike en natuurlike en gepunte ewewig (P) kunsmatige seleksie kunsmatige seleksie is - 4/6 vir verskille tussen is verskaf logies en ordelik natuurlike en kunsmatige seleksie (D) Punt 1 1 1 TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou